Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



HARVARD COLLEGE 
LIBRARY 




FBOM THB BBQCEST OF 

JAMES WALKER 

(CkMoflSU) 
Presideni ofHarvard CoUege 

-Fr^hnnt» hdm§ glf«a U» woiIes ia tke latdlAolad 
aadMonl! 



patrologm: 

CURSUS COMPLETUS 

(ITB 

BIBUOTHECA 0N1VBR8ALI8, INTEGRA, UNIFORMIS. GOMMODA, OBGONOMIGA, 

OMNIUM SS. PATBUM, DOGTORUM SGRIPTORUMQUE EGGLESIASTIGORUM 

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA 

florubrunt; 
RECU6I0 GHROFrOLOGlCA 

QWSim QUiE EXST^TEIU: M0N13UENT0RUM CATHOLiCiE TRADITIONIS PERDUODECIM PRIORA 

ECGLESLfi SiECULA, 

lOlTA BDITI0N98 ACCCEATISSIlliSy INTER 88 COMOUE MONlfCLL» CODICIBOS IIANU8CRIPTI8 C0LLATA8, 

PBRQOAll DILIGENTER CASTIGATA; 

DI88BBTATIONIBU8, COMIIENTARIIS LECTIONIBUSOtUE TARIANTIBU8 CONTINENTER ILLU8TRATA ; 

0I1NIB08 OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITI0NE8 QU£ TRIBUS NOTIS89II8 SJBCULlS DEBENTUR ABS0LUTA8 

DETRCTIS, AUCTA ; 
INDICIBUS PARTICULARIBU8 ANALTTIC18, 8INGUL0S SIVE T0M08, SIYE AUCTORES ALICUIUS MOMBNTI 

8UBSEQUENTIBUS, DONATA; 

CAPITULIS INTRA 1P8UM TBXTUM RITB DISPOSITIS, NfeCNON ET TITULI8 SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM 

8UPER10REN DISTINGUENTIBUS 6UBIECTAMQUE MATERUM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; 

operibus cum dubits tum apocrtphis, aliqua yero auctoritate in ordine ad traditionem 

ecclesiasticam pollentibus, amplificata; 

duobus indicibus generalibus locupletata : altero scilicet rerum, quo consulto, quidquid 

UNUSQUISQUB PATRUM IN QUODLIBET THBMA SCR1P8ER1T UBO INTUITU C0N8P1CIATUR ; ALTBRC 

SCRIPTURiE SACRiE, ei quo lectori comperire sit obyium quinam patres 

ET IN QUIBU8 OPERUM SUORUM LOCIS SINGUL08 SINGULORUM LIBRORUM 

SCRIPTURiE TEXTUS COMMENTATI SINT. 

BDITIO ACCURATISSIMA, CiBTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR : CHARACTERUM HITIDrtAS 

CHARTJI QUALITA8, |NTE6RITAS TEXTU8, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPfiRUM RECUSORUM TUM VARIETA8 

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUB IN TOTO OPERIS DBCURSU CONSTANTER 

SlMILIS,PRETIIEXIGUITAS,PRiESERTIMQUE ISTA COLLECTIO,UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, 

^^KXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUB HACTENUS BIC ILLIC SPAR80RUM, 

PRIMUM AOTEM IN N08TRA BIBLIOTHECA , EX 0PERIBU8 AD OMNES \fiTATES , 

L0C08, LUIGUAS FORMASQUE PEHTINENTIBUS , COADUNATORUM. 



SERIES SECUNDA, 

rRF3, DOCTORES SCRIPTORESO 
l^Oliio MAGNO AD INNOCENTll 

9tcctttan(e 3.«^« 9Rt0iic, 



f» QUA PRODEUNT PATRF3, DOCTORBS SCRIPTORESQUE EaiESLE LAriN/S 
A GREGOIUO MAGNO AD INNOCENTIUM III. 



BIBI.IOTPBOA OIiBBI UBIIVBBSJB, 

91VR 
GURSUUU COUrLETORUV IM SINGULOS SCIEMTIA EGGLBSIASTICJ5 RAHOS BDITORB. 



PATR0L06IA BINA BDITIONB TTPI8 NANDATA EST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GR^GO-LATINA. — 

YBNBUNT MILLB FRANGI8 DUGBNTA VOLUBIINA EDITIONIS LATINA ; OCTINGENTIS ET 

W^LLB TRBCBNTA GRiBGO-LATINiE. — UBRB LATINA UNIVERSOS AUGTORES TUM OGGIDENTALES, Tlil 

OniBNTALES BQUIDBM AMPLEGTITUR ; HI AUTEM, IN EA, SOLA VER8I0NB LATINA DONANTURc 



PATROLOGIiE TOMUS CXXX. 

APPENDIX AD SiECULUM IX. ^ I8ID0RUS MERCATOR, MARQUS VALERIUS PROBUS. 

TOMUS UNICUS. 



Q. ^ SQ \ \ 



* 



, /o/^ 



^ 



^/u^ 



/N 



APFIH AD mm II. 
ISIDORi MERCATOR& 



DECRETALIUM COLLECTIO 

POST EDITIONEM.PRINCIPEMJACOBO MERLINO PROCDRANTE, DATAM, AD PRRLUM 

NUNC PRIMUM REVOCATA, INNUMERIS QUIBU5 SCATEBAT MENDIS REPUR- 

GATA ET INDICE FIDELISSIMO LOCUPLETATA ; ADDITIS ETIAM 

INTEXTU, <>U£ DEERANT, SCRIPTURiE SACR^ 

LOCORUM N0TATI0NIBU8. 

ACCIDUNT 

PROLEGOMENA AMPLISSIMA 

CLUA I:T STi:i>I!) 

HEIIBICI DSKZINOER 

iii Uuiversiuie Herbipolensi iheologiae nunc professoris. 
TOMUM CLAUDUNT 

MARCI VALER»! PROBI OPUSCULUM DE NOTIS ANTIQUIS 



ET 



JEYl CAROLINI CARMINA. 

ACCURANTE J.-P. MIGNE, 

BIBLI«THBCiB CI.BIII VNIYBBSiE, 

8IVE 
CUnSUUU COUPLETORUH IN SINGULOS SCIBNTIf ECCLESUSTICf RAM08 EOITOHB. 



TOMUS UNICUS. 

VENIT 7 FRANCIS GALLIGIS. 



9 



ELENCHUS 

AUCTORUM ET OPERUII QUI Qf HOC TOXO CXZZ CONTIIIEIITUR. 



ISIDORUS MERCATOR. 
Prolegomena. 
Collectio Decretalium. 


Col. 


V-XIV 

2 


MARCUS VALERIDS PROBDS. 






De notis antiquis. 

4$TI CiVOLIINI CaIIHI?IA. 




1177 
1195 



mr*^ 



ISIDORUS MERGATOR. 



PROLEGOMENA. 



HEMRICI DENZINOBB 

Ilf UaiTERSITATB HERBIPOIBNSI THEOLOGI^ »R0FES$0RI8 

ECLOGE ET EPICRISIS 

Eorum qua o reeentioribus criticit de Pteudoisidorianii Decretalibus ttatuta tunt. 



1. Mira sorle noslrls hisce temporibas actum est, ul ii ipsi qui quondam, ut Romanic sedis praerogali- 
▼as impeterent, merces Pseudoisidorianas poniificum fraudl tribuebant, modo prop omnibus felicius atque 
sublilius genuinum ejusmodi decretalium ortum indigitarent. Verumtamen, ut pluriinum eo iion sunt pro- 
gressi, ut Romanos pontiflces fraudi jam a multis receplae non favisse, et Roman» sedis privilegia exindo 
plus aequo non profecisse fateantur. Quinimo res satis implexa nequidem catholicis omnibus ita eliquata 
«st» ut aliquam saliem disciplinae ecclesiasticae mutationem hisce decretalibus Inductam fuisse, non ad- 
mittant. Hinc nos, nt inveteratis i&iiusmodi praejudiciis pro posse Qnem Imponamus» edendis Decretalibus 
praeludere statuimus, ea quqp a recentioribus criticis praeclare acta sunt, colligentes, ea quae miiius nobls 
probantur, novo examlni subjicientes. Tria igitur erunt de quibus nobis inquirendum erii breviter : 

t* Vbi^ quando ei quo poHtsimum fine confectm fuerint Decrelates Pseudoisidorianw ; 
2* Uirum (raudijam actte Romani illiut temporit pomificet faverint ; 

S* Utrum^ ti nuUatenut in partem fraudit venerini pontifieet , saltem eeedem ipta Decretalet iit qum do 
ponlificit auctoritate docent noti guidpiam induxennt 

j». 

1. Ifidtiplices recentiorum de Pseudoisidorianae collectionis ortu opintones in tres potissimum dasses 
djvidere lubet. 

Prima sit eorum, qui pauciores numero et quasi ab omnibus derelicti, Decreiales Romae augendae pon- 
tifici^ potcslatl confectas autnmant. His annumerandus est infausti nominis catholicus AntoniusTheiner (i) 
et H. E. Eiclihorn (i). Qui lamen addunl, Decretales Rbmae saeculo viii ortas et a Franco quodam clerico 
saeculo ix mediante, auctas fuisse. 

Alii vix non innocuum omnino Pseudoisidorum illum sUtuunt, inter quos nomlnandi snnt A. Walter (3) 
et Rosshirt (4), iile Bonnae, fleidelbergae hic professor. Censet Walter auctorem nostrum, quem Benedi- 
ctom Levitam coUectorem Pseudocapltularium fuisse suspicatur, nonnisi collectionem canonum integram 
Ecciesi» disciplinam compleclentem intendisse et in ea maxime institisse, quae tunc temporis magis ne- 
gligebantur. Idem fere Rosshirt, qui ex codice Bambergensi a se detecto se eruisse putat, Mercatoreni 
iiostrum prins confecu ut plurimum apocrypha adhibuisse quae Graecae potissimlimoriginis fuissecenset, 

/i\ &«•«,.»:: Th^inAr /tiiAm A frairA Aiiffiislino i%\ VJu\tfir. HirrliAnreelit. 40. Aufl. S 70. 



VI APPEND. AD SiEC. IX. — ISfbORUS MERGATOR. 

iieque lunc lcmporis id pro fraude habiium ejusmodi docarDcuia, quae personis et rebus convenirenl, defl' 
cientibus genuinis, componere. 

His accensendus est et inciylus ille fidei propugnator Moehler (5), qui Decretales fraudem piam fuisse 
ccnset in bonum libertalis ecclesiasiicae peractam. Cum enim tristissimis illis lemporibus humana divina- 
que omnia permiscerentur, atque omnis auctoriias viventium contemptui haberetur, produxisse auctoreni 
iilum quasi obioquenies venerandse antiquilatis personas. 

Teriia3 classis auctores veram fraudem admittunt, quae tamen neque Roraa processerit, neque Romano- 
rum uiiiitatem intcnderit. Vel enim ut Spittler (6), Pianli (7) et Drosie-Hulshoff (8> Decretales adversus 
potestatem metropolilicam directas dicunt, vel ut Knust (9), qui ct ipse Benediclum Levitam Moguntinum 
auctorem vocat, ad vindicanda jura episcoporum tum adversus laicalia, tum synodalia judicia conficias 
censent. Quibus accensendi sunl, qui prae cseieris nobis genuinum Decreiaiium fontem praelucentibus sane 
aliis indigitasse videntur. A. Wasserschleben (iOj et Gfr5rer(il) censent enim Oigarium sive Autgarium 
archiepiscopum Mogunlinum ad vindicanda sedi Moguntinae primatialia in Germaniam jura, porro ad 
tuenda adversus principes et synodos episcoporura jura, post conventum Tbeonisvillanum anni 855 De- 
cretales congeri curasse. Cui opinioni saltem ut probabiliori accedii vir non sine iauJe nominandus Caro- 
ius Kefeie (12), iicet pro ea, qua est raodeslia et judicii moderatione difficullaies non dissimulet. 

Nos his ducibus iria potissimum ad enodandum istud aenigma statuimus : 1*^ Decrctales ncque Romae, 
neque saeculo viii, sed 2«, saeculo ix mediante in Francorum ditione confecias ; denique 3« verisimile ad- 
roodum videri Olgarium Moguntiuum archiepiscopura adctorem, uti dicunt moralem Decretalium 
fuisse. 

Qui Pseudoisidoram Romae saeculo viu collcctura dicunt, eo potissimum argumento nituntur, capilula 
quse dicuntur Hadriani I, sive Angiiramni Metensis (13) ex Pseudoisidoro excerpia, eadem ipsa autem 
lestantibus piuribus codicibus (14) ab Hadrianol Angiiramno Romae tradita fuisse. 

Yerumtamen invicte ostendit Waserscliieben iiiam codicum inscriptionem prxferendam, quae ab Angii- 
ramno pontifici obiala testatur, cum 785 Romae accusationis amovendae causa versarelur. Nam in omn'- 
bus magis conveniunt disciplinae, quae in Francorum regno praesertim quoad synodos provinciales vigebai 
qunra ilii, quam tunc temporis pontifices propugnabant ; imo nonnuila sunt quae jur ibus pontificura minus 
favere videntur, ut capitula 6, 20» 27, 28. Fonies denique, ex quibus hausta suni capilula, ii non sunt ex 
quibus Romanus pontifex hausisset, verbi gratia, synodorum hispanarum et gallicanarum decreia, iex 
Visigothorum, breviarium Alaricianum« imo non desunt (15), qui censeant, dicia capitula serioris esse 
aeiatis et ab ipso Mercaiore ficta. 

Invaiidum est igitur argumentum quod ei innitilur praetensae rationi, capitula Angilramni Romaa con- 
fecta fuisse ; deficit ergo iocus. Yerum falsum est etiam ex ipso Mercatore excerpia fuisse ; ergo deficit et 
iempus. Nihil in iis est quod scopo et principiis Pseudoisidorianis praesertim circa accusationes episco- 
porum conveniat. Nam quae in duobus capiioiis ex Isidoro inveniuniur oesumpta, in codice uno melioris 
notaedeesse seriusque interpolata fuisse iestatur Wasserschieben. Imo nonnnlia sunt in iis, quae Isidoro 
eoniradicani , ut cap. 6, 12, 27, 28. Manifestttm esi e contrario Isidorum ex Angilranmo liau- 
sisse , cum nonnunquam , ubi hic fontes suos accuratius ailegaveril , iiie vario modo imniatalos 
reddat. 

Neque melius Theiner et Eichhorn nonnullas Pseudoisidorianae coliectionis partes, ut epislolas Pseudo* 
clementinas, donationem Constantini, gesta Sylveslri, a tesiibus saeculi octavi, ui Hadriano 1 iii epistola ad 
Carolum Magnum directa,capitulari quodam anni 806, dictis quibusdam Agobardi Lugdunensis et Theodulfi 
Aurelianensis jain advocatas fuisse. Nam satis constat, ejusnioJi documeiita jam antelsidorum fictafuissc, 
qui sane non soluni deccpil, sed ct ipse in inultis ileceptus est. 

Alii,quosjam saecuto viii exsiantis Mcrcatoris documenu volunt esse, juniorcs Decretalium auctore 
facile probantur. lluc pertinet Remedii Ciiriensis collectio canonum, quam jussu Caroli Magni conscri- 
psisse dicilur, cum titulus, cui dic(a opinio innititur, plane coiificlus sit (16). Huc et reponenduin esi argu- 

(5) Fragmenie aus und uber Pseudoisidor, Tubin- iinger, Freit. 1848. 1 Bd. 



8 



]cr Quartalschrift 1829. Heft 3. u. Jfahrg. 1852. (12) Ilefele, Tubinger tneoi. i.eitschrift, Jahrg^ 

ieftl. 18i7. Aefti. 

(6) Geschichte des canonischen Rechls. (13) Yide ap. Mansi t. Xil, p. 904 sqq. 

(7) Geschichte der cbristlich-Kirchlichen Geseil- (U) Cf. Ballerinios de aniii|uis collectionibus et 
schafis versassung, Bd. H, p. 800 S. collectoribus caiionum, p.irt. iii, c. 6, § 2, n. 8, ad 

(8) Grundsatze des gemeinen Kirchenrechts. calcem operuin S. Leonis, Pairologiae tom. LVI, col. 
*"' Kn-J2* l':^ fc!!l?b»jc ^t ^^•^siho P](Aiif1mAiflnri»n9n ^i. 



PROLCGOMENA. yii 

neDliiin desumptum ex epistoh Gregorii IV ad episcopos Galux et Germania anni 83i, si nolbra sii, ut 
Richter censet. Verumtamen ponamus et genulnam esse, tunc plane non liqitet, utrum ipsa ex Isidoro, aii 
Isidoros ex ipsa hauserit* 

Magiiom deniqoe quiddam se praslare sibi visus est Eicbhorn, ut idem evinceret, quod Llbrom Ponii- 
ficalem, quo praeprimis usos esi Mercaior, extra (taliam incogniium fuisse, oii putabat detexerit. Quod 
oppldo falsom esi, cum et Beda Venerabilis saecolo vui illo usos fuerit, neqne desiiit ejosdem temporis 
codices GaUicani. Sed quid tempos terimus refellendis isiorom ratioiicuiis, cum poniiGces duo, annis 
adhoc 850 et 863, ipsi canonicas aucloriiaies eiiumerantes, quibus Itomana Ecclesia ulatiir , nonnisi 
decretalium , qux in coliectione Dionysiana auctiore coniinentur, meutionem faciunt. Ila Leo IV, epi- 
stola 2 ad episcopos Brilanniie (17) : i De libellis et commenUriis aliorum non convenit aliqiiem judi* 
care et sanctorum concilioruin canones relinquere vel decretalium regulas, id est, qux liabentur apud nos 
siiDul cum illis in canone et quibus in omnlbus ecclesiaslicis ulimur judiciis, id cst , Aposiolorum , Mi- 
cxnonim, Ancyranorum, Neocaesariensium, Gangrensiuni , Anliocbensium , Laodicensium, Cbalcedoncn- 
sium , Sardicensium , Cartbaginensium , Africanensium et cum illis reguLe praesulum Romanonini , 
Silveslri , Siricii, Innocentii, Zosimi, Ccelestini, Leonis, Gelasii, Hilarli, Syramachi, Simplicii. Isti omuino 
aunt, per quos judicant episcopi et per quos episcopi simul et clerici judicantur. Nam si tale einerserit 
vel coniigerit inusitatum negoiium , quod minime posset per istos finiri, tunc si illoruin, quorum rocmi- 
nistis , dicta Hieronymi , Augusiini, Isidori vel caiterorum similiter sanctorum doclorum similium re- 
peru fuerint« ma^naniraiter sunt relinenda ac promulganda vel ad aposiolicam sedem referalur de la- 
libos. 

Nec minus Nicolaus I episcopus ad Uifcmarum Rbemensem a. 863 (18) : c Praeterea quidem et san • 
eimus, ne quilibeu .... impune aodeat seo valeat aliena expetere aut exspectare jtidicia aut alienas contra 
canoaes ordinationes suscipere vel ad alias provincias irregulariier convolare, sed ita ut Nicaenorum et 
caeterorom conciliororom canonicls definitiouibus cst promulgaium et beatonim Siricii, Innocentii, ;Zo- 
simi, Coelestioi, fionifacii, Leonis, Hilarli, Gelasii, Gregorii ac caeterorum Romanae sedis pontiflcum consti^ 
iuUonibos est decretom, salvo in omnibos jore apostolicae sedis. » 

Quid igilur longiori examine opus est, cum ipsi pontifices se ab cjus modi fictione alienissimos osten- 
dant , saltem, qoed modo nobis safliciat, ad annum usque 865, quo certe jam undequaque in Galliis sparsos 
erantmerces Pseudoisidortanae. 

3. Ainolis quae obstabaiU , ad positiva argomenta procedamus aique qiiando et ubi confictus fuerit 
Pseodoisidorus staluamos. Id praeprimis certum videtur ex iis, quae Ballerlnii (i9), Knust, Wasserscble- 
ben congesserunt, ralionibus , in ditione Francorum fraudis cunabula ^sse requirenda. Nam codices 
omnes et ipse Vaticanus n. 630, qui omuium antiquisslmus esi, inde origiiiem iraxerunt, Decretales a 
Francis auctoribus primum all<^antur, fontes ex quibus bausit Pseudoisidorus. neinpe decreta concilio- 
roro Hlspanise et GailiaB , Breviariom Alariciauom eom interpretatione Aniani , Gollectio'canonom Qoes- 
selli, epistolas 8. Bonifacil Mogontini ad regnum Garolingorom spectant. Golleclio Hispanica, quam suae 
fandamentom fecit Pseudoisidoros iis moiationibos afiecta apud ipsum apparei, quae in (odicibus orlginis 
€allicanae reperiuntur (20) : sed et loquela Francum prodit: v. g. mmi dicunlur lega ti , semortfs pro 
dominis feudalibus, comtlei sensu, qui tonc invaloit, legontor ; veniVt?, habere, modernus^ cujrodtr^ voca- 
bnla ad osnm Franco-Gennanorum adbibentur. 

In statuendo fraudis tempore terminum ad qoem indubium babemus in Gonventu Garisiacensi an- 
ni 857, qui Pseudodecreialibos cerllssime usus est. Terraiuum a quo Blondcllus el Banerinii, Wasserschle- 
ben, Gfrorer In synodum Parisieiisem anno 829, Walter in epistolam Gregorii lY a. 852, Kniist in syno- 
dom Aquensem 856, reposuere, eo quod Impostor ex ipsis bausisse videatur. 

At istiusmodi argnmentum non solidum satis vldeiur. Quxrltur enim in ejiismodi casibus, quis ex 
duobos, qoos ita consonare videas, ot ab invicem pendere necesse sit, alierum secutus fuerit , quis pTjt*- 
cesserit. Sufiiciat igitur praeprimis nobis aliquanto ante conventum Carisiacensem tempore, saeculo ix 
roedianie, Pseudoisidorum in lucem erupisse. 

4. Ut aulein penitus in tenebras, quae epocham, auctorem , scopum Pseudodecreialium contegunt iii- 
irospiciamus, oportet, ut ad alium falsatorem ejusdem sevi, qui Pseudoisidoro conjunclissimuB videtur^ 
aniroum advertamus. Benedictus is est, Levita Moguntinus (2i), qui ut ipse in sui operis praefatione ait, 
jubente arcbiepiscopo suo Otgario, novam collectionem Capitularium , qiiae Anscgisii syllogen suppleret, 
ex schcdulis auas RiculDbiis quondam arcbiepiscopus congesserat, couficiendam sibi proposuit. Ista vero 



/ai\ !?:..« #%*vii< 



VIII APPKND. AD SiEC. IX. - ISIDORUS MEftCATOR. 

praelensa Gwpilularia nierces sunl ad modum PseuJoisidori undique corrasae. Porro pars clrciier vicestnia« 
ueinpe 57 capilularia, ex Pseudoisidoro desumpia sunl, i(a ul iiegari possit nexum inler ulrumque ini 
poslorem interesse, ut vix non dicas unum alque eumdem esse, qui canones et capitularia supposuit, 
eademque principia spargenda, eumdemque finem legibus tum ecclesiasticis lum civilibus supponendis 
aitingendum sibi proposuisse. Illrumque librum jungii, eidemque auctori |tribuit Hincmarus Rliemensis 
in opuscuio contra Uincmarum Laudunensem; c. 24, vocal Pseudoisidorianam syllogen librum coUecta- 
ruu) epislolarum ab Isidoro, quem de Ilispania allatum Riculfus Moguntinus episcopus in bujusmodi, licui 
el in capiltttis regiis obtinuit. 

Hoc supposiio intra arctiores fines Pseudoisicioriani operis ortum restringere licebil. Nimirum Hene" 
.diclus ille Levita iteraio (2i) testaiur, se opus suum derunclo Ludovico Pio, regnantibus ejus filiis, quos 
regesjam vocal, jussu Olgarii arcbiepiscopi conscrlpsisse. Atqui Ludovicus 840, Olgarius 847 defun*- 
clus est; lempiis proindc inlermediiim epochac Benedicii Levilx assignandum erit, proindeque Pseudo- 
isidorus, quo illc utilur, aliqnanlo tcmpore prxcedit. 

5. Yerumlamen id minimum erit emolumcnli, quod ex Benedicii cnm Pseudoisidoro nexu nostne 
queslioni proficiai. Jam vesligium aliquod aucioris apparei, jamque scopum ipsius ex (eniporum loco- 
nimque circumsiantiis eniere, epocbainqiie confecti oj^eris accuraiissime determinare licebit. 

Duo sunl, qui ad Pscudoisidorianas merces fabricandas concurrerc potuerunt : Riculfus» qui schcdulas, 
ex quibus Bcnedicius, proindeque cjus pareiiS vel frater Pseudoisidorus hauserunt, congessil, et Oigarius, 
quem Benedicius sibi opus inlulisse falelur. 

Riculfum jam Hincmarus senior pleriquc antiquiores post ipsum auclorem Decrelalium suspicati sunt. 
Scripsit ille in opu&culo conlra HJncmarum Lauduneusem c. 24 : c Si vero ideo lalia, qux libi visa sunt, 
de praefatis sentenliis ('Angilramni) ac sxpe memoralis epistolis detruncando et prseposlerando atqiie 
disordinando collcgisli, quia forie putasli neminem alium easdem sententias vel ipsas epistolas prxier 
se habere, et idcirco talia libere le existimasii posse colligere; res mira est, cum de ipsis scnteuiiis 
p'cna sit ista terra, sicut et de libro coUectarum epistoLirum ab Isidoro, quem de Hispania allaium 
RiculfusiCogualinus episcopus in hujusmodi sicut et in capitulis regiis siudiosus oblinuit et isias pegiones 
ex iUo repleri feciL i Atqui certissimum esl Uincmarum hic errasse collectionemque Pseudoisidoriunam 
cum genuina Hispana confudisse. 

Nam ex monumcniis (23) cerlum est, Rachionem Argentoratensem episcopiim Riculfi suffraganeum a. 
788 Isidorianain genuinam canonum coUectionem conscribi curasse. YerisimiUimum est autographuui 
illud ipsum fuisse, quod Riculfum ex Hispania attulisse Hincmarus contendil. Porro illo tempore, quo 
Bloguniix scdit Riculfus, nempe ab anno 787 ad aiinum usque 813 non eac erant temporum circumsian- 
tix, quas supponit Pseudoisidorus, ul sacerdoles opprimerentur, bona ecclesiastica diripereniur, hisque 
siindia, qux Carolo Magno regnanle non occurrunt. Riculfum BlondeUus novl aliquid intuUsse coUigit ex 
I. VII Capilular. 281, ubi ille in conveniu Wormaciensi Gregorii epistolam attuUsse traditur, ciyus niiUa 
anie nec posl memoria exslitit. Veruin Uxc sincera erai epistola Gregorii II ad S. Bonifacium. Ail quidcni 
Benedictus in suorum Capitularium prxfatioue. c Uaec vero capitula, quae in subsequentibus tribusiibeliis 
coadiinare sluduimus, in diversis locis et in diversis schedulis, sicut in divcrsis synodis ac placitis genera- 
libus edlta erant, sparsim invenimus et maxime in sanctx Moguntiacensis meiropolis ecclesiae scrinio a 
Riculfo ejusdem sanctx sedis metropolilano recondita et demum ab.Autcario secundo cjus sucressore at- 
([ue consanguineo inventa rcpcrimus, qux in hoc opusculo tenore suprascripto inserere maluiiiuis. i At 
quis est lam caecus, ut non videal id ab impostore ficlum fuisse, ut suis flgroentis auaoritalem conciliaret, 
cum tam longe lateque nolum essei, Riculfum incognitam hucusque iliis in regionibus canonum syllogen 
ex Hispania detulisse. Denique Benediclus ne auidem omnia se ex Ricuifi schedulis traxisse contendit, sed 
ex diversis locis et chartis. 

6. Longe aliter res se habet, si ad Otgarii indolem resque ab eo geslas resplciamus. Duo sunt, quae 
impostorem inlendisse manifeslum est : vindicare episcopos a laicalibus (24) et synodalibus (25) jiidiciis 
falsisque accusalionibus corumque bona a direptione saccularium tueri (26), et primaics, quos primus ille 
latius inducendos docet (27), quos judiccs esse vull, ad quos a judicio metropolitani appeliare liceat, cffcr- 



PROLECOMENA ii 

re» AUi duos fiiies» qiios prosequi ipsiini videas, ponlificiani auctontatem jnsque appollutionitm lueii, iiie- 

tropolitanoruQi prxrogativas deprimere, secundarii plane sunt atque prioribus illis subordiiiali. Ad ponti- 

, flces euiiu recurrii eo» quod episcopos in ipsis validissimum adversus oppressores tuiamen habituros coii- 

' fidat. Uinc et causas episcoporum majores atque pontificibus reservatas tam acriter tuetur. Quae omnia, si 

Otgarii aevum vitamque conferamus, sicut impressam ceram sigillo respondere videbimus. 

Ladovicus Pius cum ei altera uxore Judiiha filium Garolum, qui Calvus postea dictus est, genuisset, 
una cum imperatrice eo tendebat, ut imperii partem secundaruni nuptiarum filio compararet. Uinc fili* 
Irmeogardis, prioris usioris, quibus lcge a. 817 de successione la(a imperium diviserat, nrmis patrem iin- 
petieruDt. Ex ipsorum parlibus plurimi ex prselatis slabant, ut Wala, Hilduinus, Elizachar, abbaies; Ebbu 
Rbemensis, Agobardus Lugdunensis, Jesse Ambianensis, Oigarius Aioguntinus, episcopi. Ros eo deduct» 
siint, ut imperator poenilentiam publicam, suadente potissimum Ebbone Rhemensi, agere compulsus fuerit. 
Imperaiore autem misere oppresso, mutati suntin mellorum seusum subditorum filiorumqne Ludovici et 
Pippini animi,.ita ut in regnum resiituerciur. Tunc iii synodo Theonisvillana a..855 depositus est Ebbo, 
postquam se indignuro episcopatu scripto fassus fuisset, alii diversis modis poenas dederunt. Oigarius humi- 
liter veniam petens post brevem carcerem dimissus est. Defuncto Ludovico, nova inter filios discordia exar* 
sil, Lothario eo tendente, ut universum Caroli Magni regnum sibi subjiceret; Ludovico Caroloque partes- 
suassibi vindicantibus. Qua in rixa Otgarius unitati imperii servandxjugiter studens, a Lotbarii partibus- 
et Nikardo tesie (28) omnium infenslssimus Ludovicl Germanici adversarius fuit, ita ut devicto etiam Lo- 
ihario ciim aliis ejusdem vasallibus ad Rhenum tenderet, quo Ludovicum a trajiciendo flumine impediret. 
Res aulein cum male cederel, a Ludovici ira aufugit. Posi paclum Virodunense demum in gratiara Ludo- 
vici rediit. Gerte anno 845 episcopale munus exercentem et Ludovici favore frucntem videmus. 

Quanti male tanlis in turbis eoque barbariei tempore habitai fuerint ecclesix, earumque bona et miiiistri 
vix dpene pretium est, ut ex ejusdem epochae sjnodis aucloribusque probemus. Hinc igilur ill9e de direptit 
ecclesiis querelae. Ncque mirum est, Oigarium.post synod^ Theodoni&villanx conira se et suos decreta» 
in synodorumjudicia invectum fuisse» tantaque de formis judiciorum in episcopos habendoruro conges- 
sisse, qaae vel ictum ferenduro avenerent, vel potius iatum injustitix arguerent. Aliqua etiam occorrunt i» 
Decretalibas, quse ut oslendit Acfele (29), perspicue satis Ebbonis confessionem atque depositiouera iiidi- 
gitare videaatur. Ilaec enim scribit Pseudoalexander (30) : c Simililer si hujusmodi personis quaedam 
scriplane quoquo modo permetum, fraudem aut per vim exlorl:» fuerint, vel ut se liberare possint, quo- 
cnnqoe ab eis conscriptse vel roboratse fuerint ingenio, ad nullum eis praejudicium aut momentum perre-^ 
nire censemus, nequeultam eis infamiam vel ealumniam aut a suis sequestraiionetn bonis, unquam auctore 
Deo et sanclis apostolis eorumqne successoribus suslincre permiltimus. i Imo qujcdam Decretalrbus inesse 
nobis videntur ex iis, qiiae ad priinam sedem respiciunt, quod a nemine judicetur, quse ab iUhis lemporls 
eventibos pendeant. Gregorius nempe lY, ut pacem inter pairem filiesque conciliaret ex Ilalia accedens, 
cmn a Lothario retentus filiis favere videretur, in eum insurrexerunt Germnniae praesules, qui ex Ludovici 
panibus stabant, et eo progressi sunt, ut pontincis excommunicationcm molircntnr. Jam tunc factum est 
ut Wala, Corbeiensis abbas, quemsupra inler filioruni asseclas noininavimus, pontifici syllogen quamdam 
anetoriiatiira a. 855 offerret, quibos poniifici omnem B. Pelri auctoriiatem excellentem et potestatem vivam 
inesse, ipsum omnes judicare et a nemine judieari ostenderet. E^jnsmodi porro serlus et .Isidorus. nosier 
congessit. 

Aller finiS; quem Pseudoisidorus sibi proposnii, nec minus Levila Bencdictns promovit, is erat, ut 
dicebamus, ut primatialia pnra ecclesiae Moguntinae vindicaret, similia illis, quibus metropolita Carthagl- 
niensis in Africa, vicarii pontificii aliis in partibns palriarchatus Romani fruebantnr. Quam pcoeelare h^c 
in Otgarium quadrent videbimus, si a S. Bonifacio usque ad ipsum, qu:eiiara hujus dignilalis in sede Mo- 
guntina sors fuerit,. inqitiramus. Sanctissimus ille Germaniae aposloliis a Zacliaria papa Moguntinam 
sedem in mctropolim evectam accepit, cui subjicercntnr Ecclesiae Tongrensis, Colonieusis, Worinaciensis* 
Spirensis, Trajectensis et omnes illi, qui ah eo conversi fuerant, Germaniji populi, nempe recenier ab eo 
ereciae sedes Herbipolcnsis, Buraburgensis, Erfnrlensls, Eichslettensis, quibus poslerius Augiistana, 
Constantlensis, Cariensis, Argentoratensis acccsserunt; Quae potestas vere primatialis erat, cum omnes 
integrae nationift ecclesiai Moguntinae subjtcerentur. Mox tamen, sedente Lullo Bonifacii successore» ab 
Hadriano 1 dlceoesis Trafectensis a metropoli Moguntia divisa est et Goloniensi ecclesiae subjecta. Iino po- 
testas illa vicarii apostolici et primatis non videtur ad Bonifacii successores transiisse, nt egrDp^ estendit 



1 APPEND. AD SiEC. IX. ^SIDOUUS MEftCATOR. 

Blascus, c. 7 sux <1e Gollcciione Isidori Mercaioris disscrlaUonis, (30^) Moguntla lamen primum locuin 
inter imperii Francorum sedes longo tempore retinuii, ut idem c. 15 ostendit latius. Adeoque facile Boni- 
facii successori ea ambitio in menlem venit, ut Bonifacii prserogativas in se tum serrari, tum restiuii 
postularet. Riculfus, qui LuUum secutus est, Saiisburgum et Goloniam in metropoles erigi invitus vidiC. 
Oigario sedente in eo erar, ut pars major suffraganeorura Moguntise eriperetur, proindeque et dioocesis me- 
iropolilica minueretur, cum Ludovicus Germanicus partes imperii cisrhenanas ut sibi proprias Tindicaret, 
provincix Tero ecclesiastica; fines regnorum sequi solerent. Hinc faotum est, utOtgarius tantopereunitati 
imperii studeret, Ludovico Pio adversaretur, cum Alsatiam, Sueviam et parlem Burgundi» fllio Garolo 
concederet, Lothario faveret, cum integram Caroli Magni bsereditatem appeleret. Quod apprime in Decre- 
talibus expressum reperias. Pelagium II papani sic loquenlem inducit atque exponentem» quid sit justa 
provincia ecclesiastica (31) : c De caetero, fratres, super provinci» causa unde sedem apostolicam dudiim 
consulere voluistis, videlur nobis sufflcienter tractatum a sanctis prxdecessoribus nostris. Sed quia denuo 
nostram mediocritatem de eadem re interrogare dignum duxistis, scitote, certam provinciam esse, quse 
habet decem vcl undecim civitates et unum regem et toiidem minores potestates sub se, et unum episco- 
pum aliosque suffragatores decem vel undecim episcopos judices, ad quorum judicium omnes causae episco- 
porum et reliquorum sacerdotum ac civitatum causae referantur, ul ab his omnibus juste consona voco 
discernaniur, nisi ad ma}orem auctoritatem fuerit ab his, qui judicandi sunt, appeliatum. Unde noii opor- 
tet, ut degradetur vel dehonoretur unaquaque provincia, sed apud semetipsam babeat judices, sacerdotea 
et episcopos singuios videlicet juxta ordines suos. i Atqui quarto post pacem Virodunensem anno, quse no 
provinci» Moguntinae discerperetur, ex Olgarii votis avertit, Rhabanus Maurus ejus successor synodum 
Moguniise celebrans, undecim liabuit suffraganeos» Salomonem Wormatiensem, Gebhardum Spirensem» 
Gozbaldum Hcrbipolensem, Oigarium Eicbstetlensemi Baturatum Paderbornensem, Ebonem Hildesiensecn» 
Haymonem Halberstadiensem, Waltgarium Verdensem, Gerbrathum Curiensem, Latonem Augustanum, 
Salomonem Constanlicnsem, (32) uno verbo tot episcopos sibi subditos, quos Pseudopelagius provincian 
constiluere voluit. Nota etiam a Pseudodccretali requiri, ut provincia in unius regis ditione sit. Requlrit 
insuper ut urbes, in quibus primates sessuri sint, jam anteChristi adveutum majoresatque primari» urbea 
fuerint (33). Non deerant autem, qui Moguntiae ortom a Magontio, Herculis filio, vel a Magog, filio Japhe- 
tis, vel a Magis Treveris expulsis deducerent. Certe a Druso aliquo anie Christom natum tempore civitatis 
nomine donata est. His addas in epistola Aniceti supra citata primatem non admitti praeter constitutos ah 
apostolis, nisi populo posterius converso qui tantus sit numero, ut lali capite cgeat ; habebisque Moguntiam 
ejusque provinciam quasi depictam. 

Neque majori diOicuIlate explicare nobis licebit, cur post pacem ViroduAensem Otgarium videamus ab 
ejusmodi fraudibus abstinerc, atque Ludovico Germanico reconciliari altumque de Pseudoisidorianis de- 
oreialibus silentium tum a Rhabano successore, tum longo post tempore in Germania esse. Id inde dedu- 
cendum est, quod pace Virodunensi ejusmodi imperii divisio inducta sit, quae Moguntiacae provinciae am- 
plitudinem intactam omnino relinqueret. Tunc ipse fraudis inventor proprias merces utpote sibi jam inuti- 
les negiexit. 

Hoec omnia si compleciamur, verisimillimum videtur Oigarium Moguntinum saltem causam 
moralem Decretalinm fuisse. IJtnim Benedictus Levita, ut Walter, Knust et alii probabiliier autu^^ 
roant, ipse Mercaior fuerit, necne, id equidem definire nolim, neque piito unquam in dubio dclegi posse. 
Id sane favet suspicioni, quod partes Pseudoisidorianas, quibus utitur, quadam libertate immotando transtu* 
lerit, sicut is, qui proprias lucubrationes adhibeat, non ad verbum allegando ul is, qui aliena transcri- 
beret. 

Jam vero patet, Decretales et posteriora Benedicti Capitularia non ante conventum Theodonis villanom 
a. 835 confecla fuisse nequepost pacem Virodunensem a 8jU esse reponenda. Utrum denique, ut Gfrorer 
sospicatur postmodum' a Wenilone Senonensi, qui et ipse Ecclesiae suae primatum in Galliis affecubat 
(quod et Ancegisio ejus successori contigit), et a Rothadio Suessionensi aucta fuerint, vix est, ut qui» 
decernat, neque ejusmodi suspicio ralionibus, quae prudenlem movcant, innititur. Noque iis possomiis, 
his statulis, assentiri, qui innocuum tantopere Mercatorem illum depingunt. Quis enim in animum indu- 
eat, hominem, qui ejusmodl mendacium in mundum invexit, adeo columbinae fuisse simplicitatis, ut men- 
tiendo vix non recie se agere putaret. Pias fraudes nos non novimus, neque piorum unquam fuisse credi- 
mus. Multo mimis vero dicendum cst. ejusmodi falsa tunc non pro fraudibus, sed pro modo aiiodam oropria 
principia exponendi habitn fuisse. 



PROLEGOMENA xi 

Locus deniqne pnerationis Pseodoisidori, ex quo cL Rosshirt (55^) ostendere nililur, merces istas ex oraecis 
loiiUbus haoslas fuisse, nihil plane probat. Nam praefaiionis illius auctor de conciliis loquilur, non de 
decretaiibus. En verba : < £a vero concilia, quae Gneco sunt edita stylo, anipllus quam tripliciter aut 
quadnipliciter interpretata aut conscripta reperimus. Quod si veritas quaerenda, ex pluribus Graecoruni 
sequamur styluni eorumque imitemur dictionej atque exemplaria , etc. i Quae vero ex codicibus Bamber- 
geusihus attuiit' mouumenta, in quibus Pseudodecretales ante Mercatorem habeantur, post ipsum coih 
scripta fuere, utpote qu£ ad ordinationes Formosi referanlur. Ulud auiem opusculuin quod ex Bambci- 
gensibos codicibos erutom, omnino incognitum fuisse potat, ac Pseudoisidoro priorem, ex quo hausisse 
Mercatorem sopponit, non est nisi iiber prior Aoxilii de ordinationibus Formosi, qui multo post Merca- 
torem tempore scripsit. Proinde licet verum sit, Pseudoisidorum multa jam cxstantia adhibuisse, non 
tamen dicendom est eum phirima non proprio Marle conseruisse. 

. 7. Audiamos modo, quae a Cl. Hefele per modum dubii, cum ipsi hypoihesi nostrae faveat, in contrarium 
opposita sunt (54). Tot partes in Pseudodecretalibos exstare, quae praetenso aiicloris scopo nullalenus 
inserviaDt; quod metropolilica potestas adeo deprimatur, non quadrare in Otgarium, qui ipse melropoliia 
fuerit, Benedictum Levitam, qoem Isidoro conjunctum supponimus, multo minus metropolilis infensum 
esse. Mlnim videri, si Otgarium decretalium auctorem babeas, ab ejus successore Rhabano eas plane 
igttorari, imo nuUum earum longo post tempore usum faclum fhisse in Germania, ita ul in synodo Ger- 
itungensl 1085 episcopi GermaniJB una cum legato apostolico nonnisi cum quodam despectu earuui 
mentioneoi facerent. 

At enimvero qais nescit, ejusmodi falsarios iis, qua: prseprimis in hominura mentes inducere inteii- 
donl, mulla admiscere, quae indifferentia sint et innocua videantur, ne prava intentio perfracte niniis 
nudeqoe exposita, statim appareat. Isidorom metropolilas deprimere non est, cor mireiuur, cum su- 
periorem primatis auctoritatem sibi arroget. Yeruiniamen notim dicere Decretales directe metropolitis 
adversan, neque synodos, quarum ceiebrationem inculcat (55); id tantum modo intendity ne synodo" 
rum judicia arbitrarlo modo habeantur, neque ulluni sit ab iniquis sentenliis refugium, neve in aliena 
provincia judicium exercealur, quod in Theodonis villa factum fuerat; imo vult causas primo ad metropo- 
litam, deinde ad sjrnodum, postmodum ad primatem, denique ad pontiftcem deferri, nisi statimad ipsuia 
appellatum fuerit (56). Benedictum itaque Levilam in metropolitas minus iuiquum fuisse, non recte oppo- 
nas; adde quod eumdem cum Isidoro fuisse nuilatenus certum sit, proindeque diversitatem aliquantulam 
admiltere absonum non sit, diversam denique fuisse Pseudocapitularium materiam. 

Qoa de caosa ab episcopis Germaniae et a Rhabano^ silentio praeterita, imo ab ipso denmm Otgario dere- 
licta fuerit congeries Pseododecretaliom, egregie exposuit Gfrorer, neque quidquam illis addendum esc« 
quae supra ex ipso excerpsimus, praeter id, episcopos Germaniae plcrosque a parte Ludovici Pii et cogno- 
minis postmodum fiiii stetisse proindeque non tam ad ipsos luitli ab ipsisque recipi potuisse coilectionen 
eanonum, quam qd Otgarii sodales in Neustria degenies, apud quos lale sparsam poslmodum invenias, 
eiim ab auctore a Ludovico in gratiam recepio jam derelinquerelur. Falsum eliam esl Germanise episcopos 
neque ad annum 1085 et ultra decrelales vei neglexisse, vel sprevisse. Nam in synodo Coloniensi a. 887, 
epistola Anacleti , in Moguntina 888 epistola Urbani , in Triburiensi demum 895 pluribus decretalibus 
Pseudoisidorianis otuntur. Alia, quae facile solvuntur, brevilatis causa omittimus. 

8. Licet modo criiici quasi omnes fateautur, Decretales Pseudoisidorianas neque Romae neque ut 
Pomificibus iiiservirent, inventas fuisse, multi lamen Ponlifices iis postmodum favisse ipsisque in pro- 
prium commodum usos esse contendunt. Wasserscbleben censet Sergium II jam a. 844 Drogonem Meteu- 
sem episcopum Galllarum primatem sedisque aposlolicae vicarium ad normam juris Pseudoisidoriaui creare 
voluisse. Venim iis in actis nihil occurrit, quod speciali foniia Decretalium vestigium prae se feral, neque 
ea digniias, quam' Drogoni^molieb^tur pontifex, novella adeo erat. 

Nicolai I epistola ad Gallos in causa Thietgaudi Trevirensis (57), qoae Alexandri i Pseudodecrelalem 
allegat, quamqiie Honlheim ad annum 861 refert, suspect» auctorilalis esl, eamque K^nstmann (58) Nico- 
hd II esse eenset, cum ea, quae de Trevirensi anlistiie dicantur, non in Thielgaudum, sed in Eberharduni 
qoadrent, qiii a Conrado comite Lotzelborgeusi r aptus esl. Res coofecu est, usque ad annum 865, quo 
n;/»a1a«ii» ^a u:nA«irkn«....«. i>u»«»/v.«0Am «^•'.kA.^e nf^nnieS nAnrofoiac iiai1i'iaii9p mUAClionis enumcrat. ut sui^a 



tri IPPEND. AD SiEC. IX. -- ISIDORUS MERGATOR. 

abbat eumdein pondllcem de quadam Pseudoisidoriana Melchiadis decretali consuliiit his verbls (59) • 
c DiciUir autcm Melchiades papa decrevisse, ne quis unquam pontifex sine consensu papae Romani depo- 
neretur. Unde supplicamus ut statuta illius intcgra, sicut penes vos habentnr, nobis dirigere dignemini. t 

Pontifex autem ad Wenilonem cjusque coepiscopos, quibus eonjuncias Lnpus scripserat, respondens, hae 
de re plane tacet» sane eo quod decretalem non invenerit, vel si mavis responsum ad Lupum datum Uiter- 
cidisse, idem tamen inde sequitur, quod Nicolaus decrelali, qnae tantopere pontificiae auctorkati favebai» 
ad Wenilonem respondcns uti spreverit. 

9. Hinc plurimi censent, eumdem Nicolaum tandem a Roihadia Snessionensi, cum Romae adversus ninc*- 
marum Rhemensem appellatus versaretur Decretalium notiiiam aceepisse. Ita Gfrorer, Spittler (40). 

Quidquid sit, certum est Nicolaum a. 865 ad Gallicanos episcopos hac de Roihadii causa scribentem Hio- 
cmarum refellere, quod Decretales pontificum, quae in codice canonum, hoc est Hadriana coUeclione non 
habeanlur, hac de causa nulliusesse roboris praetendat. Haec stmt verba (41) : i Quod tamen vos, ot ser- 
vata vobiscum medullitus charitate dicam» postposuisse dolemiis et diversorum sedis apostolica» praesulum 
decrela in hoc vos contempsisse negolio non immerito reprehendimus. Absit enim, ni cujuscunque, us- 
que ad ultimum vltae suae diem qui in fide catholica perseveraverit, vel decretalia constiiata vel de ecelesia- 
stica disciplina quaellbet exposita, debtto callu et cum summa discretione non ampIectanMtr opuscob, quas 
duntaxat et antiquilus sancta Romana Ecclesia conservans nobis qooque custodienda mandavit ei pene 
se in suis archivis et vetuslis rile monumentis recondita veneratur. . ... . Qoanquam quidam vestrun» 

scripserint, haud iila decretalia priscorum pontificum in toio eodicis canonnm corpore contineri descripta^ 
cuu) ipsi, ubi suae inteniioni haec suffragari conspiciuni, illls indifferenter uiantur et solum nun&ad immi- 
nuiionem potestatls sedis aposlolicae el ad suorum argumentum privilegiorum minus accepta esse pcrhi- 
beant. Nam nonnulla eorum scripta penes nos habentuTy quae non solum quorumcunque Romanorum pon- 
tificum, verum etiam prionim decreta in suis causis praeferre noscuntur. >• 

Neque opus est, ul cum Kunstmanno dicamus* Nicolaum hic loci ad Pseudodecretales minimo respi- 
cere, quod ex ipso verborum tenore relellitur. 

Yerumtamen oppldo errat» qui inde concludit, Nicolaum Decretales ipsas recepisse, vel illis uuqnam 
usnm fuisse. Hel^Ie (42) quidem epistolam Nicolai ad Garolum Galvum ejusdem anni (43) allegat, in qua 
lulii Pseudodecretali utalur. Sed pace egregii viri dictum sit, nullibi In Decrelalibus falsis ea invenire 
potuimus, quae de Xulio refert Nicolaus. Neque verba aliud prae se ferunt, nisi brevem gestorum narratio- 
nem, quam ex historin tripartila vel ex genuina Xulii ad Orienlales epislola desumpsit. Ea verba : c Sed 
et papa Julius Orienlalibus scribens, ulramque parlem Athanasii scilicet et adversariorum ejus accelerare 
praesenliam, quaienus utraquc parte pracsenle audirelur reus et.ab omnibus condemnatus, de caetero co- 
hiberetur a sacerdotio. i In altera ejusdem anni epistola ad Gallos genuinam Julii decrctalem aUuIit. Nun^ 
quam NicoTaus Decreialibus osus est, nunquam aliquam speciali mentione advocat, licei toties occasio oc- 
currerit. 

Quod ad illam epistolam atcinet, ad Hincmarum directam, qux unica est, in qua pontifex ad Pseadode- 
cretales respiciat, duo sunt, qu» dicenda nobis erunt. 

Prff^irlmis notandura est, Nicolanm nonnisi confusam quamdam generalemque Decretalium iilarum no- 
titiam prae seferre, neque unquam eas prae oculis, nisi in aliquot ab Hincmaro citatis lods^habuisse videri. 
*Nam nonnisi una vice generalibus quibusdam verbis de ipsis loquitur. 

AUerum, quod maximi momenti habendum, id est, Nicolanm minime de authentia Decrelalium agere, 
sed statuCum tantummodo ab Hincmaro principium impugnare, decretales illas, licet genuinae forent, nuU 
lius esse anclorilatis eo quod in Godicem Ganonum, collectionem nempe Hadrianam, non fuerint recepiae. 
Quaestionem de authentia Decrelalium induclam omnino reliquit Nicolaus, prudentissime agens, ut dubia 
neque admilterei inconsideratus, neque pracceps rejiceret. Neque ulla data fuerai, ut ea attingeret, occasio. 
Nam neque ipse Hincmarus tnnc de authentia duhitabat. Cum hiec a. 865 acta sint circa annum 868 ad 
Carolum Calvum scribens (44) Pseudodecretales Urbani, Lucii atque Stephani adhuc in pras&idium vo- 
rat. Gfrorer qnidem censet (45) Hincmarum non ausum fuisse Dccretalium authentiam publice inipetere, 

« » 1tf:^AlA/> I AAFAw%Qn riiAfot Af eilfoffvi nl enhei/Irariiim iiirtfi fnnlftn dHmisisSA. OliaC SI ita fuiSSCnl. 



PROLEGOMENA. xm ^ 

impugnal : f di Tcro ideo laiia, inquii (46>, qii« libi visa siinl , de praefiitis senlenliis (Angiiramni) ac 
8;epe memoraiis epistolis delruDcaudo et prseposterando atque disordinando coUegisti , quia forte putasii, 
Deminem alium easdem sententias vel ipsas epistola« pr» te hal)ere, et idcireo talia lil)ere te exist':masii 
posse coUigere, res mira est, curo de ipsis sentenliis plena sit ista terra, sicut et de libro coUectarum epi- 
stolanim ab Isidoro, quem de Uispania aUatum lUcuUus Moguntinus episcopus ia hujusmodi , sicut et in 
capitulis regiis studiosos, obtinuit et is'a8 regioties ex illi» repleri fecil. » 

Tides, Hincmarum adhuc capitularia pro genuina Isidori colicctione habere, idqiie laniitmnkoJo repre- 
bendere, quod male ipsis junior Hincmarus, sicut ei Angilrainiii capiiulis usiis foerit. 

Ipse Decretalibus Ciementis, Anacleti, Zephyrini, Stepbani aliorumque utitur (47), ot ab episcopis me^ 
tropolitanis debitam obedientiam praestandam esse, evincat. Quis vero foerit Hincmari sensus, ex eodem 
opuscolo patet. In eo totus est» ut ostendat eos lantummodo canones sequendos c quos nposlolica se- 

des et omnis caiboUca Ecclesia canoues appeUat, » et qui fecit, c in nostris codicibus, quos ab apoF- 

siolica sede ma^iore» nostri acceperunt sequeudos (48). » 

Distinguit nlmirum Hincmarus (49) inter canones et decretales epistolas eo nisus , qtiod Gelasius in s]r- 
Dodo Romaoa de iibrls recipiendis et noa recipiendis agens dicat, coneiUa recifienda ei cuttodienda^ decretales 
vero epistolas venerabiHtef reeipienda$. Locum Leonis, qoem Nicolans ad episcopos GtUinc scribens allega- 
verat (50), ita interpretatur, decreta pontificum In tantuni valere, in quantum generalibus Ecclesix statti- 
tis coDSonenl, aliud esse leges dare, aliud ad leges jam dauslioc vel illod decernere. GoiicUiorum placila 
supremam esse juris ecclesiastici regulam, neque Petrt sedem quidquam, quod aoctoritati couciliorum rc« 
pngnet, prsBcipere posse. Vocat quidem (51) eibcerptum a nepote ex Pseudoisidorianis Kbellum c circum- 
positam omnibus metropolitanis moscipulam, » non autem eo, quod ipsas Decretales pro fraude habuerit, 
sed qood, ot sopra vidimos, ita excerpta ei coUecta sint iesUmonia, ut niulta omittantur, qtiae suflraganeis 
debitam erga metropoUtas subjectionem iuculcent (5i), imo in ipsas Decretales invehitur , non vero quod 
pro auibenticis non haberet, sed quod conciliis non consonas putaret, praeter qose potitificibus nihtl esse 
definiendum, aulomabat, neqiie uUam ipsis auctorilatem triboebal,eo qiiod incodicem canonum non foeriiit 
receptae, proindeque iiullius adversos jora meiropolitanorum synoJorumque roboris 

Exiiide repetenda esl norma, ad quam exigenda esi interpretatio illius epislolae, in qua Nicolaus de 
Pseodoisidorianis decretaUbus loquitur. Cum iiatus coiitroversias tnter pontificem Hincinarum(|(ie 
ne(|oaqoaro circa authentiam versaretur, neque authenliam delendisse censendus cst Nicolaus 

ADnoderoum 872 Hincmarus epistolam nomine CaroU Calvi ad lladri inum H scribens, plenam invecUvis 
et iracondia, authentiam Decrelalium impetit. Sacras Scripturas, Patrum tradiiionem, conciliorum defiiii- 
tiones sequendas c quod secus, ait (55), a quodam fuertt compitatum sive confictum, non solum respuendum, 
sc4l el redarguendum esse cognoscimos. » Verom bsec septem integris post Nic<^ai epistolam aimis dicta 
fuisse ne obliviscaris. 

Qood ad ioseqoentes PonUfices atlinet, vere dicendi sunt Decreules Isidori neglexisse, neque Jlomae 
coUectionem integram notam fuisse atqoe invaloisse nisi sxcolo xi medianle, posiquam longo temporis 
tracia omne dubium obmutuisset et communi omnium usu admissae, atque adeo in colIecUones canonum 
Reginonis, Prumiensis etBurchardi Wormatiensisreceptaefoissent(55*).Nicolausl (55J>), Joanncs VIU (55«), 
imo S.Gregorius Vil (55^), resUtuendos clericos fornicanos ct homicidas negantconira ea,quaR Pseudoisido- 
ru8 in epistola Callisti secundaetadditamento ad epistolam Gregorii Magni ad Secundinum docct. Joannes 
diaconus Romanos, qui viiam S. Gregorii scripsit et Joanni VIII dicavit, cum de accusalionibus et judiciis 
ex Gregorii moribus et doctrina tractet (55*'), nihil habet de iis quae in Pseudoisidoriana Gregorii epistola 
ad Feiicem Messanensem de boc argumento proferuntur. Quae vero alibi (55^) adfert de gradibus et impe- 
dimentis cognationis iUi episiolae simUia, non ex ea, sed ex Egberio bausit. Solos reperimus lladriannm II et 
SiephanunkVexponUficibus, qiii ante Leonis IX tempora falsas decretalcs allegant. llle in epistola (55«) ad 
8ynodum Duxiacensem de causa Actardi Turonensis a. 871 scripia epistolam Anteri papae invocat. Vcrumia- 
meu cum nullibi castcroquin, Ucet saepissiine data fuerit occasio, Pseudoisidorianum quid alleget, dicendiim 
esi, eaoi integram collectiouem non vidissc et locum istum siiigularem nounisi suggerente Actardocogno- 



xiT APPEND. AD SiCC. IX. — ISIDORUS MEflGATOR. 

\isse. Adde id iniegro anno anfdqnani priina yice ab lliucmaro auihcniia iuipelerelur faclum fuisse. Aller 
pouiifcY, Stephanus'ncmpe V ad Luiiperium Moguulinum episcopuni (53^) 8cril>ens de numero Nicsenorum 
cauonum ait ex (esiimonio Alhanasii septuaginta esse, quod in epislola Isidoriana Athanasii ad Marcum 
papam habelur. Sed cum non laudet neque epistolam Marci ipslus» neque Julii, neque Felicis II, quae hac 
eliam faciebant, valet idem quod de Hadriatio dicebamns. Neque omitiendum est, id in ejusmodi materiis 
factum ab utroque pontifice, qux jura primatus minim^ atlingerent illamque sepluaginta canonum Nicae- 
norum fraudem, iicet a Mercatore in Occidentem inducla fueril, in Oriente tamen longe antea ortum ha- 
buisse. Auxilius, qui saeculi x initio pro ordinationibus Formosi libellum scripsit, unicam Anteri epistolam, 
neglectis quae sibi magn» ulilitatis poluissent esse, EvarisU secunda, Gallisli secunda, Pelagii II prima 
adducit, viJeturque proinde ex Hadriani U epistola iraxisse, qai eamdem in eadem causa iransiationis 
episcoporum allegaverat. Viue Pontiflcum, qu» Luitprando Gremonensi, saeculi x auctori, tribuuntur et 
Pseudoisidorianis lale utuntur, non sunl Luitprandi, ut apud orones constat, sed ad ignotnm Germamim 
qucmdam spectant. Iino adhuc a. i085 Otio cardinalis OsUensis ei legatus ponUflcius» qui postmodum 
Urbanus II papa fuit, in sjnodo Gerstungcnsi nonnisi contemptim de Pseudoisidorianis locufus est, his 
utens verbis : c Quod illae scriplurarum sententise, quarum nos tesUmonio usi siimus, notac in Ecclesia re- 
verentiae semper ftierint, et auctores nequaquam vel obscuri vel incerU nomlnis sinl. i 

Vides quomodo per duorum saeculorum tractum vere dicendi sinl ponUflces collectionem ipsam ignorasse 
et neglexisse, nec nisi una vel altera vice tesUmoniis, qoaliter ab aliis suggererentur usos, imo ipsam in 
llalia plane receptam non fuisse. Non nescimus adversarios nostros in id magna vi insistore, non qnidem 
verba Decretalium, principia tamen admisisse ponUfices longe lateqaejus Isidorianum propagasse. Verum 
ab ejusmodl criminatioue eos vindicabimus, si paucls ostenderimns, auetoritatem pontificiam ex Decreta- 
libus profectum non traxisse, sed longiori jam tractu temporis eas praerogativaB pontifices Romanos exer- 
cuisse, quas mediante saeculo nono adversus Hincmarum tuebantur, quae sane ^asmodi sunt, at ex ipsa 
primatus iialura ueccssario fluant. 

Jam exipsis Protestantibus mulU (5i) non diflitentur, Pseudoiaidorianis Deeretalibus nihil novi pontffi- 
cibus profecisse. Manifestum est enim ejusmodi fraudes ab bominibus tam late non adinitU, nisi ea conli- 
neant, quae non jam recepia si4it a plurimis. Sane st Decretales ea docnisscni, quae tonc temporis piane 
iiiaudita fuissent, quse nullis anUquitaUs documenUs defendi potuissent, quomodo non omniom ocnlis fraus 
manifesta illuxisset? Quidquod jam cerlum sit, minus in eofalsatorem Pseiidoisidorum fuisse, quod nova 
cuderet, quaro quod ex antiquis monumenUs nova compoiieret, et ea quae vere dicta vel scripta fuerant, 
alienis auctoribus tribueret. Genuinam Isidori syllogen, quam Riculfus MogunUnus ex Hispania advexerat, 
veluU fundamentum compilationis suae posuit, caetera oorrasii ex authenUcis Decretalibus Pontificum, ge- 
nuiiiis concilionim AcUs Patrumque scripUs, ex Gapitularibus Francorum, Godice Theodosiano, Breviario 
Alariciano ejusque commentatoribus, ex regula S. BenedicU Libroque PonUficali, genuinis quibusdam pa- 
triarcharum GonstaiiUnopoIeos, S. Bonifacii ejusque amicorum eptstolis. Acta Sylvestri, quibus usos est, 
falsa quidem sunt, sed tuncjam recepta abomnibus eraul. Quomodo igitur fleri potoit, utnovi adeo edseut 
sensus, cnm ne quidem verba nova essent? Non negamus ;in Pseudoisidoriano jure esse nonnuHa, quae in 
primaeva disciplina nonnisi impliciie continerentur, nonnuUa quorum non nisi rariora exempia primis Ec- 
clesiae ssrcuUs suppeditarentur. Verumiamen ejusmodi disclplinae ecclesiastic» mulationes jam ante decre- 
tales confcclas pro temporum varietate inductae fuerant, vel indoci incipiel)ant, neque aliud llle sibi propo- 
suit, qui coUecUonem congessit, nisi ea tiieri atque propugnare muUiseum alils, qnaejam injus ecclesia- 
siicum adinissa et a pontificibus, cum cerUssime decretales adhuc ignerareni, sanoita fuerant, quae deni- 
que recepta fuissent, ctiamsi nunquam Pseudoisidorus scripsisset. Quid quod longo temporis tractu nallius 
plane ih Itaiia alque in Gcrmania aucioritatis fuerilPseudoisidorus. 

Quae adversiis Protestantes FiebroHianosque generalius dicta sufiiciant. Jam saUs iu hoc sudarant anti- 
quiores criiici, ut Ballerinii, Blascus, Zaccaria, ut adversus isUusmodi homines jura primalus ex Psea- 
dodecretalibus impeUU defen<lerent. Nos heic loci ca recanure quae toties dicU suni supersedemus; 
subtilioresque Untum quasdam difBcuIUtcs, quae a catholicis etiam nonnunquam moventur, solveudas snscl- 
pimus (55). 

Gonceduni plurinii #?x noslri , sicnii concedcre del)ent, appellationes ad Roroaiium pontificem nunquam 
non admissas fiiisse. VeruuUamen idjain llincmarus contendebat, ponUficemexantiquiorisdiscipliiiaenorma 



PROLEGOMENA. XV 

ludtces la provincia rei delegare (Jebuisse» iiequc lictium fuisse dicunl, quod lolies (56> deciamat Pseudo- 
isidorus ante latam senlentiam suspeclos judices appellatione facia excludere. Yenim prius oppido falsissi' 
mum esl, cum Sardiceusis canon 8 expresse dicat : c Si proclamaverit agendum sibi negotium in utbe 
Roma^ > neque desinl creberrima antiquitatis exempla. Neque minus alierum caput rejiciendum est,Gum ha» 
ius juris, qiiod ex ipsa ci^uscunque judicii natura sequitur, vestigia jam antiqiiissiinis temporibus, certa 
exempla jam anic decreiales vel confictas vd undequaque sparsas occurranl. 

Leo lY a. 8^ (57) de judiciis episcoporum agens jam hxc statuerat: c Et si inler eos, quos damnandos 
esse homines dixerunt, rnerit episeopus, qui suam causam in pnesentla Romanae sedis episcopi petierii au- 
diri, nullus super illum finitiyam praesamat dare sententiam, sed omnlno audiri euni decernimus, i quod 
statutum jam ante datam senlentiam appellaiionem, vel cansaB deTolulionem admittit, ipsamque audUio- 
Dcm, hoc esl processus informationem Romam, si voluerit ille, amandat. Idem Gregorius lY a. 835 in fa- 
vorem Aldrici Genomanensis, qui a mullis vexabatur, statuerat : (58) c Mandamus, inquit, ul si aliquis, qnod 
Don oplamas» suorum aemulorum Aldricum Cenomanii-ae ecclesi» episcopum accusare damnabililer allenta- 
verity al honoretur B. Petri apostolorum principis memoria , Ecclesiaeqiie Romanae, cui prxsedit privilc- 
giiim et noslri nominis aucloritas, liceat illi posl audiiionem primalum dioeceseos, si necesse fuerit nos 
appellare et nostra aactoritate aul ante nos, aut ante legatos nostro ex latere missos, jnxta Palrum decreta 
Buas exercere alque flnire actiones, nallusque illum ante baec judicet, aut jndicare pnesumat. Sed si quid, 
quod absit, grave intolerandumque ei objeclum fueril, nostraerit exspectanda censura» ul nihil prins de eo, 
qui ad sinnm sanctae Ecclesiae Romae confugit, ejusque Implorat auxilium, decernatur, quam ab ejusdem 
Ecclesiae auctoritate fuerit praeceptum, quai»^ sic vices suas aliis impertivit Ecclesiis, ut in parlcm sint vocaix 
sollicitudlnis, non in plenitudinem potestalis. i Yides, quoinodo Aldrico concedat ut, si velit, sola audiiio 
penes synodum remaneat, senlentia sibi reservetur. 

£a nempe fuerat lemporum conditio, ut necesseesset causas episcoporum magis atque niagis ad sedem 
apostolicam defeFri. Praecesseral lempestas nidis atque barbara, in qua per octoginta annos in Galliis sy- 
nodi habitse non fuerant, ut testatur S. Bonifacius (59), qui synodorum celebraiionem ex oblivione revoca- 
vit. Reslitato auiem pristino ordine, saepissimc metropolitani suo jure abutebantur, praesertim cum multo- 
ties a saeculari potestate penderent vel insontes tueri non yalerent. Qua de causa consultum jam non erat 
episcopos ita quorumcunque arbitrio Iradere, ut nullus esset ex angustiis exilus. 

Hoc ipso modo velim tibi solvas, quae aliis difficultatem pariunt, in eo nempe jus novum imluctum fuisse» 
quod Pseudoisidorus causas episcoporum plane omnes, nec solum dubias, ad cansas majores pontiflcibus 
reservatas amandet, sententiasque in ejusmodi causis a synodis, nonisi concedente pontifice ferri 
posse (60). 

Yerumiamen id tunc temporis non solus Isidorus requisivit. Synodus Tricassina sex provinciarum a. 867 
babitay cui ipse Hincmarus interfuit, a Nioolao I peliit, ne episoopum absque sedis Romanae consensu d^ 
poiii paleretur. Quod sane non deprimendorum metropolitanorum synodonimque caasa, sed ad declinan- 
dam regum procerumque vim, ot validius in Romano pomifice prxsidium haberent, factum esse mani- 
feslum est. Appellant quidem ad Decretales ; sed ex ipsis Hincmarus qui jam eorum auctoritatem rejecerat, 
neque iillus ex ejus sodalibus id juris suscepisset, imo postukisset, siicx solis decretalibus id secutum, neque 
ex tota lemporum conditione neccssarium visum fuissel. Jain idem Gregorius lY in ea, de qua supra dixi- 
mus epistola, praestileral. Nam conoessi Aldrico Cenonianeiisi privilegii rationem inde longa tractalione 
deducit, quod majores causae exPatrum decrcto Romanis pontiflcibus sint reservandae : c Exspeciandl atque 
corrigendi magis sunt reciores Ecclesiae, quam slatiro et absque noslro consullo judicandi, cuin majora ne- 
gotia ct difficiliores causarum exitus, sanctorum Patrum caiiones spiritu Dei conditi et totius mundi reve- 
rentia consecrati, jubeant sub nostrae senlentiae exspectatione suspendi, noslroque moderainine finiri. 
.... Non novum aliquid praesenti jussionc praecipimus, sed illa, quae olim videntur indulla firmamus, cuin 
nulli dubium sit, quod non solum poutificalis causatio, sed omnis sanclae religionis relatio, ad sedem apo- 
stolicam, qoasi ad caput Ecclesiarum debet referri. i Apud Graecos, qui certe Decretalibus illis decipi non 
poluerunt, jam eadem discipliua invaluerat, at causae episcoporum patriarcbis reservarenlur ut a concilio 
Gonsiantinopolitano lY anni 869 stalutum fuerat (61). 



(56) Anitii ep. c. 5. Yicloris ep. 1. c. 3. Sixti II (57) Ep. 2. 
ep. I. Juliiep. 2. c. 3. v. 10. Felic. H ep. 1> c. 19 (58) Ep. 1. 



:A t^A 'V^^i.^-'^.^ 



xt! APPEND. AD SJECl IX. — ISIDORUS MERCATOR. 

Novam^deniqiie diciir.l rcgulam, qfiae slaluit, nt omnes synodi eiiam parliculares nonnisi auclorilale 
ponlificis summi habcantur (G2). Alqui hxc cx hisloria Iriparlila hausit, qux c regulam ecclesiasiicam 
jubere ait, non oportere praeier sentenliam Romani pontificis concilia celebrari (65). • Qnre sane Pse«<fo- 
i<idorus ita tntellexisse videlur, ul expressam licenliam pontificis exquirerct. Verum el lioc lunc temporis 
}am anlc cxortas Decretaieset requiri et oliservari coeperat. Sergius 11 epistola ad cpiscopns iransalpinos» 
qua a. 844 Drogonem Metenscin suum in Gallia et Germania vicarium consliltiit, hsec ait inlcr alia : c lliiic 
iu congregandis genernlibus synodis inomnihus pnedirlanim rc<?ionnm pftrlilnis liosliam commodamus aii- 
ctoritatem, et quidquid provinciali synodo fuerit definitum, ad rjus absqne dilntione slaliiimus noliliain por- 
ducendum. > Leo IV ad Hincmarum scril)ens (64), concilium Sucssionense a se non confirmandum iii de- 
clarat, lum ex aliis rationibus, tum c eoqiiod lcguii sedis apostolicae prxsenles ibldcm non fiterint, i 
quos iu eadem epistola ad sarciendum defecium delegat, Petrum Spoletinum el cognominem Arctinum epi- 
scopniu. 

Quod et agnitum videmus ex verbis Nicolai l : c (65) Regalis excellenlia veslra miper aposlolntui noslro di- 
rcxit, iit pro perficienda synodo missos e latere nostro dirigere dignaremur. • Idem porro religiose obser- 
vatum fucrat a S. Bonifacio, qui non solum ad synodos babeiidas, quibus in Galiiis pnesedit, (66) eli^im ad 
eas quas in Gcrmania jam archiepiscopus celebravir, (67) auctoritatem sedis aposlolicae cxpetiit el impc- 
travil. Quod aulem parum bac in re effeceriiit, exindepatet quod postniodum id in usumnon transierit, ut 
tanto rigore specialis illa pontificis jussio et aucloritas requirereiur (68). 

Ad inaudita quae a Pseudoisidoro indticta fuerint,.ad(iidit Tbeiner illam propositionero, piim&Ri sedem a 
nemine in terris judicari. At doclrinam illam nonnisi io actis Sylvestri (69) Pseudoisklorus cxposuit, qux, 
Ilcet apocrypha, nullo tamen antiquiora suni. Piuries id etiam in genuinis documeniis aute Isidoruin dicium 
reperitur (70). Leonem 111 accusatum Patres syiiodi Romaiue paucis ante aniiis a. 800 a Carolo Magno 
congregaiae judicare detreciaverunt. Gregorio IV miuis episcoporum Germaniae perterrcfaclo, Wala, Cor- 
beiensis abbas documentorum syllogen a. 8((5 oliulit, qua Romanos ponlifices a nemine judicari demon- 
strabat. Hac eadem doctrina ab ipso sancto Bonifacio, Germanise apositilo imbutus fuerat Olgarius vel qui- 
cunque Moguntinus Decretales colleglt. Ex iHiiis namque diclis tradiiuiu est illud de Romano ponlificc pro- 
nuntiatum : c Gunclos ipse judicalurus a ueniine cst judicandus (71). i 

Neque primatum dignitaiem ouinino invenit, quod sane ab omnibus fuisset explosum, cum in vicariis 
aposlolicis ejusmodi aliquid jamdudum invcnialur, propius eliam in primnle Afric», qui et dignitata 
et nomine idom omnino eral, quod Ecclesiac Moguntiuse Pseudodecretales vindicanJum sibi propo- 
sucrant. 

Ek quibu^ oiiinibus conchidamus Pseudoisidorum discipliiire muiallonem non efAicisse, scd factaro ex 
picssisse el propngnnsse, ii.cipientcuique concomitatum fuisse. 

(63) Julii ep. 2, c. 39. Epist. iGgypt. ad Felic. II. plina, t. U, I. iii, c. 57, Blascus, de Gollectione i!an. 

Marcolli cp. i ,2. Damasi ep. 4. c. 2. Isidor. 

(63) L. IV. c. 9. 19 (69) Canon Sylvestri, c. 3, 20. 

(64) Mansi t. XIV, cbl. 8S6. (70) Gelas. ep. IV ad Faustuin, ep. 44 ad Dardan. 

(65) Ep. 17 ibid. t. XV. 278, cf. ep. 28, 19, Synodus Rom. sub Symmacho a. 501. Eiiiiod. libelU 
22. apolog. a. 502. Avili Viennen. ep. ad senatum 

(66) Ep. 49, 63. Zacharias ep. 2, 9. a. 502. 

(67) Gregorii llt cp. 4, 7. (71) Apitd card. Deiisdedit, 1. 1 De Rebus eccl.» c. 
(Oc) Cf. TiioEnassini Yelus el iiova Ecclesi;ic «lisci- 251. Nauclerum gen. 26. Gratian., c. 6, diss. 40. 



D. GEaRG. PBILIiIPS 

DE 

COLLECTIONE PSEUDO - ISIDORI 

DISOUISITIO. 



PROLEGOMENA. XTit 

quos originem doxil, brevi tempore diffundi (72). Primus omnium Argentineusis epiacopus Racblo, anno 
7S7, iUius exemptar rescribendum curavit. Quse quidem Rikuifl, arcbieplscopi Moguniini Racbionis 
mctropolitdc , opera multiplicata per loittui Francorura regnum propagata fuit. Racbionis manuscripti , 
quod adhuc exstat, proeemium Ordinem de celebrando coiiciiiOy a quarlo Toletano desumptum (73) primo 
continet; ideo^ortasse quia dicti codicis descriptor Francorom regnum praecipue inlendebat» cum eonciiia 
ad Hispanorum^onciliorum normaro inslituenda proponeret (74). 

Qui RacbioNiscodex^exCoIleclioneUispanadescriptus, non uilra concilium loletanum xii proced6bat(681); 
generatiin autem Francorummanuscripta decimuin terlium (685),iion vero decimum quartum conciiiom Tole- 
tanum (686) complectuntur. Gujusmodi inanuscripla , pluribus falsis decretalibus alLisque apocrypbis aucta, 
nono ad finem vergentesaiculo, sub noinine Collectionis Isidori j[75) ubique in Francorum regno circumfere- 
bantur. Sub judicelis est ulrum laie iiomen (76) vera Uispana obllnuerit anlea, an fuerit sic appellala (77) 
exquo io procemio, operi recentiu8as$uto,lstdorus ut auciqir loquens inducilur<78). Qua ex ratione , 
iiovissiinis temporlbus, Collectiohi Hispanse auctx Pseudo-lsidori nomen indiium (79). Quidam Uistorici 
hujas opcris bonore Isidorum II Seiabensem vel Xaniivensem (683) episcopum dignantur (80); quae 
quideiu opinlo non majorem fidem sibi vindicat qnam ea qux ipsi coHeciioiiem canonum ascribit. Non 
admoitum improbabtle esset ipsum , sicut et alii, diversis leniporibus anliquioFem Hispanam Collectionem 
complere coiiatuni , banc ad decinum tertium usfiue Tolelanum concilium (81) prosecutum esse, ita lU 
nonien Jsidori., Colleciioni aggregatn:n , cum noniine sancli episcopi Uispalensis coufumleretur (82). Mera 
est suppositio , quae sane judic^inli non ultra fines conjectuise Aicto opposiiac progiedilur : faclum illud 
prxcipuum in hoc consistil quod illius Hispanx Coliectionis aucl;e cotnpil itor, qnalein nobis prxbel nonum 
saeculuin , sesc vel Mercaiorem (83)'vcl Peccatorem cognoininaverit. Priorcm lectionem (uentur antiqulssima 
roaiiuscripla (8&), posteiiorein mos apud episcopos et monachos hnjus saiculi usilalissimus (85), sese 
Peccaioris cognoniine dcs gnaiidi. 



(72) Iliiicmarus Rhemensis nopoti sno Ilincmaro 
Lauduiieiisi scribil (IIincm. Rheu., Opu/ic. LV, cap. 
ado. Hxncm. Laud., c. 2i, Qpp., toin. II, p. 476) : 
I Si vero ideo talia, quie tihi visa suiit, de prx^fulis 
senteiiliis ac s;epe incnioratis e|HStalis delruncaiido 
el prxposleraiuio atque disordiiiaiido cullegisii, quia 
forle putasti neiniiieui alinm easJem seiiteiitias vel 
ipsas i^pistolas prxlcr lc habere , et idciuco talia li- 
bere te cxisiiniasli posse coiligere , res inira cst , 
quain de ipsis senlenliis plena sil isla terra, sicut 
eide libro colteclaruin epi>lolarum ah Isidoro, queqi 
de Uispania aliatum Riculfus Mogniitinus episcopus, 
in bujusuiodi sicut in capituiis regiis studiosus, obli- 
nuii, et istas regiones ex ilio repleri fecit. i 

(73) Conc. Tolet. iv, an. 633, cap. 4. 

(74) DoleiKhiin estquoiiKoch,taniparcimoniose ex 
Rachioais codicc cilaiioiies communicaverit. Multuin 
inleressei sciie an in |)rooeinio codicis aliquid lege- 
retur non alieiiuni a verbis Pseudo-lsidori in sua 
pncfalione : < In principio vero voluminis hujus, 
qualiier concilium apuH nos celebraiur, posuiinus , 
ut qui noilrum ordiiiem seqiii voluerint, sciant 
quaiiter boc agere debeanl. j Quibns verbis auclor 
viUeiur innuere se apud exieros scribere. Qui in 
liispania reperiunlur Uispanae coilectionis inanu- 
scripti codices ordinem de quo Pseudo-lsidorus non- 
nisi in actibos Conc.Tolet. iv, exhibenl. Coirf. Batle- 
rini p. IV, cap. 4, § 4, n. 16, p. 519. 

(75) Hincin. Rhem. opusc. xlviii, cap. ^ (lom. U, 
p. 795). Scriptum namque esl in quodam serinone 
sine exceptons nomine de gesiis S. Silvesiri excepio, 
quem Isidorus episcopus Uispalensis coliegit cuni 
cpislolis Roinanse sedis pontiliciim , a S. Clemente 
usque ad B. Gregoriuin, eunidem S. Sylvcstrum 
decrevisse ut nuUus laicus crimen cierico audeal 
iuferre. 

(76) Quod adbuc omiiino incoinperlum. Conf. 
Arevalo, Isidoriana, c. 91 (Opp, S. Uid. tom. U, 
p. 176 , n. 18). 

(77) Conf. Eichhorn, p. 159. 



foc. cit., opp. Ti, p. 607, legit, fiectort. Ciijus 
nomhiis episcopns tempore Isidorl nullus cognosci- 
tur; aiiiio 516 apparet Heclor quidain ep. tartha- 
giiiensis in coucilio Tarraconensi (Vide Uarduin.^ 
Conc. toMi. II, col. 1043). 

i (79) iJnica ediiio h;£c est : MERLiif , Conciliorum 
quatuor generalmm tomu$ prim^s. Quadraginta quo^ 
que seplem concitiorum provincialium aulheniicorunu 
Devretorum etiam sexaginta novem pontificum, ab 
apostolis et eorumdem canonibus usque ad Zachafim 
primum, Jsidoroauthore, Item Bulta AureaCaroli IV 
intperatom^ de eleclione regis Romauorum. (Paris, 
15^3; Coloii. 1530. 2 lom. fol.) Paris, 1535, 2 tom. 8 
{ex officina lilleraria honesti viri francisci Regnaull). 
Mulla fragmeiita quse in antiquioribus maiiuscripiis 
desiderantur assumpsit illa ediiio. — Coiif. Ca* 
miis Noticede Manuscrils contenani desColiections de 
Canons et de Dicriiales (Notices et £xtrails des 
Mamiscriis de la Bihliotbeque nationaie, tom. Yl, 
p. 270, not. 12). Cf. quoque Ballerini, ioc. cit. cap. 
7, p, 559 sqa. 

(80) Vide Blasco, loc. cit., cap. 6 , p. 55. — Conf. 
quoque Fiorez , Espana Sagrada , tom. VIII , p. 48 
sqq. 

(81) Adfuit concilio Toletano XV, anno 688. (Ilar- 
duiii. Conc. tom. III, coi. 1771); ratione habita 
teinporis potuit esse unus eerum qui denuo Ulspanae 
Collectioiii operain navarunt« Alius est ac Isidorus 1, 
ciii siiccessit (677-682; conc. Tolel. xii, ann. 681 , 
col. 1726). 

(82) Codex Mutinensis ut Vatic. : Incipit prcefatio 
sancti Isidori librihujus. V. Zaccaria, loc. cit., v. 42) : 
In nomine Domini nostri Jesu Christi incipit prcefatto 
sancti Isidori libri hujus. 

(83) Codex unus, inter Arevalianos, ieglt Merea" 
tus (Arevalo, loc. cit., p. 209, n. 52). 

(84) Arevalo, ioc. cit. 

(85) Vide £Iipandi epist. ad Migetium, n. 10 (apud 
Florez, loc. cit.., loin. V, p. 531) : i De sacer- 
dotibus vero qiiodasserisquomodosepronuntientpec- 



KYifi APPEND. AD SiBC. IX. ISIDORUS MEUCATOR. 

Inlcr cxcmplaria Pscudo-lsidorlaiia aiUiqiiissima, liabeliir cod. Vatic. (630), ex Gailia Romam trtlttlalltt. 
Nicolaol regnaiile suropsissc crediuir exordiuni (85»-862) [86]. Quo in manuscripto (87) modas compilalioiiis 
ilaindicalur.CoUcclio in ti«s paries dividilur. Opus praecedunt inmodumpnBfalionisdiversa opttscula, sciUcet 
scries summorum poniificum usque ad Nicolaum 1; diversa de oecumciiicisel parlicularibus conciliis, et qiue 
pluribus auibenlicae Hispan» fragmcntiscommiscenUir, deindc Roinani iinperii provinciarum descriplio, 
et episiola LuiUirdi Vencensis ad Venilonem Rothomagcnsem ; posiea prooemiura cui inscribiuir nomen 
Isidori Mercatoris; ibidem declaral auctor se lum muhia (octoginia) episcopis, tum aliis presbyieris 
compelleniibus laborem suum suscepissc (88); eo fine, ui, orani ecclesiaslica disciplina in uiium 
corpuscollecui, episcopis et presbyteris el laicis (89) opus docirinale relinquat. Cui procemio adjungitur 
Aurelii episcopl Canhaginiensis ad Damasum cum ep^slola posuilatio, ul antiquiores dccrcUiIes simalet 
Roniani pontificis rcsponsum oblineal. Damasi rescriplum sequitur Ordo de celebrandi^ conciiio el altera 
quaedam synodorum cnumeralio ; postreroo duae leguntur epistol» spuri» quae Hieronymo ei Daroaso 
ascribuntur. 

Coliectionis isiius in ires parles divisio, cum Hispana dnabus lantum conslet, orta est ex eo, quod poslerior 
a concilio Nicaeno incipiai; in Pscudo-lsidoriana autem praeponalur series dccrcialium supra dicto 
antiquiorum conciiio (90-91), quaecum apostolicis quinquaginta canonibus (9i) bic adjunciis, primani parteni 
efliciunt. Quaequidem decretales, numero quinquaginta novein, triginta sunimls ponUficibus,a Qemente I (93) 
ad Melcbiadeni (94) usquc (3U) ascribuotur (95). Decrctales subsequitur disserlatio de primiliva Ecclesia 



Concti., tom. III , col. 1702). Racliio quomie Argen* 
tinensis se cognoininavil Peccatorem ; V. Koch , loc. 
cit., p. 174. — V. praeserlim subscriptiones ad Chro- 
degangi privil. anno 751 (apud HarJuin., col. 2008) . 

(86) Non multo recentior, saltem non anno 881 
junior est codex cathedralis Mulinensis, cujtis me- 
minit Zaccaria, loc. cit., p. 284,291; ex Gallia 
oriundus ctiam : continet autem, ut supra no- 
minatus codex Bainb. (V. Rosshirt, loe, cit,^ p. 
49) tanUimroodo decreiales. Manuscriptum Muti- 
nense ab eruditis cura qua parerat non vidctnr ex- 
cussum fuisse. Pertzio (Archiv. societath pro Ger- 
numa historioiogia , U>m. V, p. 54) in itinere suo 
bibliothecam caihedralis Muunensis invisere non 
licuit; in aliis Annalium voluminibus nulla ejusdem 
codicis mcniio. 

(87) De boc codice vide Ballerinios, loc. cit. cap. 6, 
§ , n. 16; — d'Aguirre, Concil. Ilisp., Ratio oper.^ 
n. 9 , p. 5 ; Montlaucon , biblioUi. nianuscr., tom. I, 
p, 128; Caraus , loc. cit., p. 288 (Tableau compara' 
tif de$ cinq manuscrits avec Vidttion de Merlin). — 
\ideeiiam Rosshirt, loc. cit., p.51 . Cui mauuscriptum 
non tam anliquuin vidclur. Vide quoque Wasser- 
schleben , loc. cit., p. 25 , qui codicem Mutinensem 
minoris judicat inoincnti qiiam vulgo audit. 

(88) Praef. : c Compelior a nxuliis lam episcopis 
quam reliqiiis servis ChrisU canoiium senU^nlias 
colligere et de muliis uiuim facere. — Scire autem 
vos volo octuaginla episcopos, qui hoc opus ine 
incipere et perficere cocgistis , > elc. Apud Merlin. 
Brevius prooeinium qiiod cxhibct Arevalo , loc. ciu, 
p. 607, iiinuit| esse originale et ex eo prolixius ma- 
nasse procemium. Arevali senUiiitia RichU;ro (Jus 
eccles.y c. 69, noi. 4), non adeo probata videtur. 
Adhuc sub jiidice lis est. 

(89) Verbis sequcnlibus in prxfationc sua Merli- 
nus rmera quein sibi coUector proposuit, iiidigiial : 
< Qualenus ecclcsiasUci ordinis discipliua in unum a 
iiobis coacta atque digesia ei saiicU praesules pater^ 
iiis insliiuantur regulis et obedientes £cclesi;e mi- 
nistri vel populi spiritualibus iinbuaniur exeinplis, 
et non malorum hominuin pravilaUbus decipianiur. 
Muliienim praviiatcetcupidiiale deprcssi accusantes 
sacerdoU^ opprcsscruiit. Ideo saiicii Paires leges 
consUiuerunt , quassaiictos canones appellavcrunU 
Blulti ergo idcirco alios accusaiil , ul se pcr illos 
excuseni, aut coruin bouis diientur. Pierique vcro 

hniii C^hrifiiiani nmnLArtf>a tap«*iii ai nni.iont filirkPinti 



quaedam,non tamen Judicibus credenda sunt, nisi 
qusecertis indiciisdemonstraniur, nisi qux manifeslo 
judicio convincuntur, nisi ^uae judictario ordine pu- 
blicantur. Nullus enim qui suis rebus est spoliaius 
aut a sede propria vi aut terrore pulsus, antequam 
omnia sibi ablata ei legibus restituantur, ei ipse 
pacince diu suis fruaiur honoribus, sedique propriae 
regulariter reslituius ejus multo tempore libere pa- 
tiaiur, jiixta canonicam accusari, vocari, judicari, 
aul damnari insiitulionem non potest. i ( Praefatio 
apud Arevalum , post locum in noia prxcedeiiti ci- 
taium , ad sequentia , etiam apud illum contracta , 
transit.) c Unde et ecclesiastica historia ab Eusebio 
Csesariensi episcopo conrecia de muliere quadam , 
quae pro casiitate a marilo accusabaiur ait : Prae- 
deptuin vel interdictum est ab imperatore lege lata, 
ut primo permiiierelur ei rem familiarem libere 
diuiius ordinare , tum deinde responderet objectis. 
U»c omnes leges lam ecclesiasiics quam vulgares , 
publicasque prxcipiunt. Horum vero concinaiilia si 
omnia ponerentur, ante deficerent dies, et nimis 
prolixa fieret epistola. Ex piurimis iamen aliqua ad 
provocationein aliorum inserere jullicavimus. Ait 
nainque sancius Leo Romaiiie Eccle^iai episcopus in 
epislola Chalcedonensi concilio missa, elc. — Sienim 
de mulieribus et saecularibus hoiuinibus h.iec consii- 
tuia sunl , mulio niagis ecclcsiasiicis viris ei sacer- 
dotibus sunt conccssa. Uxc eadem vero ecclesiasiica 
jura praecipiunt. Simililer accusaiores ct accusaiio- 
nes , quoe saeculi leges prohibent canoiiica funditiis 
repeiliiauctoriias. Synodoruni vero congregandarum 
aucioriias aposiolico; sedi priv<iia coininissa est 
potestaie, nec ullam synodum ratam esse legimus, 
qux ejus non fucrii aucioritnie congregaia vcl fuita. 
Uaec canouica teslaiur aucioriias, haic bisloria ccilc- 
siasiica loborai, hxc sancti Paircs conHnnant. 

(90-91) Prxfalio Merlini : < Dcinde quoruiiidatn 
episiolarum decreta virorum apostolicoruui inlerse- 
ruimus, id esi Clemcnlis, Anacleii, Evarisii et co^tcro- 
ruin aposiolicorum, quas poiuimus haclenus reperirc 
epistolas usque ad Silvesirum papam. — Eadein et 
aiitiqui aposiolici, qui fuerant anie svuojum Nica^ 
nam sanxerunt. i 

(92) Cod. Bamb. illas non contiuet, V. Rosshirt, 
loc. cii., p. 52. 

(93) De episiolis Gemcntinis, vide Ballerinios loc. 
cit., n. 18. 

iOi.\ Ce\i\ R'imh iieniiA fkA n^kmnciim Hiicchirff 



PROLbGUMCNA^. xii 

el ftjnodo Micttna quam Gratianus» ea re decepius, iiiier Helchiadis decrelales computavit (96). Priinam 
partem claudunt spuri» imperatoris Constantini (97) donalionis liiiene. 

Altera pars, nempe conciliorum collectio, a fragmento prooemii Hispanae Coilectionis (9S), sicut et aii 
aJtero CoUecUonis Quesneliame (99) fragiiiento , inilium bal)et. In caeteris niliil ista pars a prima parte 
Coilectionis Hispan» differt. Eade ii est utrisque divisio, eadero et concilioniro series (100). In tertia parte 
proaeroium item ex Uispana assnmptum fuit. Sequuntur gesta Sylvestri (335) simul et decretales bujus 
panae sequentiuroque summorum pontilicum , usque ad Gregorium U (73i) , quo sedem lenenie, spuria 
quinque et triginta rursus fragmenu addebantur. Uuc usque recte quidem originale manuscriptum 
agnoscitur. Postea sequitur vacuum foiium; deinde, eadem manu scriptae, quinia el sexu spuria^ 
synodi Symmacbi et quaedam de hoc papa scripU apologetica , curo duabus ipsius epistolis? Post foiium 
aliud vacuum leguntnr supposiiiiia quaedam Angelramni capitula (176); deinde ocioginla de acliouibus 
contra episcopos et clericos senteniiae, sicut et alia minoris inomenti fragineuU (lUI). 

Pseudo-lsidori CoUectio muilo copiosior est qiiam Hispana, nempe cum iii spuriis decretalibus multa» de 
dogmatica et roorali occurrant solutiones, scilicet : Ordinatio, baptismus, coufinnatio, mairimonium et 
sacrificium , jejunium , pascbaUs solemuitas, inventio crucis, corporum apostolorum translatio, cbrisroa, 
aqua benedicta, ecclesiarum consecralio, frugum, vasium sacrorum et ornamenlorum benedictio. 

In eo autem imprimis pnesUt Isidoriana Collectio quod accuratissiroe quae ad constitutionem Ecclesi» 
specunt evolvat et ordinet. De apostoli Petri primatu agii sicut el de cjus in sede Romana successoribus , 
de singulis bierarchiae gradibus , el, ante oninia, de primaiibus, de accusatione et processu adversus 
episcopos et laicos , de eorum ad papam appellatione , necnon de conciliorum provincialium cum eoden 
rtlalione. 

U. 
*P$eudO'UidoHana coUeelio eirca fonie$juri$ eccle$ia$tici. 

SpuriaedecreUles,quibusUispanaCollectio,tuminiiio, tum posteris teroporlbus auctaftierat,parnm animos 
commovere,atque,sepositis quibusdam haudpraclici8propositionibUB,obtiiiuereublque;8iquidem nullomodo 
disciplinae ecclesiasticae adversabantur (102). Pseudo-Isidori sententiaede divina apostolatus origine, de epi- 
scopatus (103) successione, de divino primatus Romani ponUficis institulo qul, ut est caput Ecciesiae, nuiU 
in terris judici subjicitur, et universaU Ecclesiae ieges imponit, eaedem sunt qnse ex Scriptnra sacra, 
ex sanctis Pairibus, ex traditionis testibus, ex autheniicis juris ecclesiastici fontibus, suppeditantnr (104). 
Aliae propositiones, qu» primo aspectu noviutemsaperevidentur, adexamen revocatae Ules demonstrantur, 
quales jam in fontibus etiam antiquioribus, vel in actuaU tunc usu approbaus ubique reperies(i05); deiiide 
slias, unquam necessaria ex fundamenUUbus ecclesiasticae constitutioiiis principiis coroUaria fluunt, ita u( 
parum referat an in canonis seu decreulis forma, necne, expressae fuissent. Ex quo sequitur, omnibus 
bene ekicidatis, in Pseudo-Isidori doclrina fere nihii novi superesse (106), excopu Umen una alte- 
ra¥e propositione, exempli graiia : cNuUo taico licet ciericum accusare; > quod quiJem nusquani in praxiin 
transiit (107). 

n qua Umen Collectione aljquas de episcoporum cum Romano primatu relatione videbis proposiiiones, 
quae ut omnino novae habentur et Pseudo-lsidoro ascribendae. Sic iegitur ista, in praxi Umen nunquam 
adhibita, propositio : cConciUa provinciaiia sine sumroi pontificis consensu non licet congregari (108), autejus 
saltem, ad gestorum in synodo validiutem, approbatione indigenl ; i deinde : i In accusaUonibus adversus 

p6) Ballerini ioc. cit., n. 19, p. 547. Conf. Walter. loc. cit., p. 201, not. y. 

(97) V. Can. Con$lanlinu$ 14, d. 96. -— Conf. (104) In duobus locis : Anadet., epist 3, c. 2 

Biener De coUect. canon. Eccl. Graecae, § 14, p. 7i rCan. in novo 2, d. 21) et c. 3. (Can. Sacro$ancta^ 

seqq. inter^ 5) occurrunt baec verba : c (Apostoli) ipsum 

hS) Canonee genefatium; eic. (Pelrum) pi'inci[>em eorum esse voluerunl; > cum 

(99) Epistobi vel pRBfatio conc. Nic. beatissimo duo capilula divinam priinatus inslilutionem singii- - 

Sylvestro. lari modo extollant, voluniatis aposlolorum ciim 

(100)Pseudo-Isidorus,praeterconciliaomniaGraeca divina volunute concordiam signilicare conantur ; 

quae in coUectione Hispana continentur, sequenUa non autem videlur fieri menlionem de Electione. 

exhibet : Conc. Carth. i-vii, et Conc. Milev.; Conc. (Walter loc. cil., p. 199. Not. o.) 

Arelat. iiii; Valent. Tauriii. Rejens. Arausic. Va« (105) Vide apud Walter loc. cit., § 98, honim 

sens. i; Agath. et Anrelian. i; Eliberii. Tarrag. Ge- foniium expositionem« 

rund. Caesaraug. i; iierd. Yalent. Tolel. i-xiii; Bra- (106) Coiif. HKlele loc. cil. v. 640, elc 

car. ietii;CaDttulallarliniBracar.iii(675); Hispal. (t07) V. gr. Cleinent. epist. 1. (Gan. Beatus, 5, 



%\ APPEND. AB SiEC. 11. — ISIDORIS MERCATOR. 

epiecopos informalio duniaxat (109), et islius informaiionis ad suniinuni ponlificem relatio (110), ilfis 
compeiii conciliis; sumroi vero ponlificis jus est (111), ul ipse in omnibus episcoporum judiciis, seilicet taii- 
quam in -causis majoribus, decidat; accusali aulem episcopi esl, ut non solum post, sed jam anle concilti 
jttdicium appellel ad summum poniificem, quanoo judices sibi vet adversarios vel suspectos habet (il2). » 

Quae quidem pFO|M)siliones, ez omnium consensu ad principium fere inconcussttm ducunt, scilicet epi- 
scopatus, cuni sil ex insiilulione divina, et vi hujus institutionis, capili suo, successori Pelri, intime coo- 
jung:Uur, ab hac unione, quae saluii Ecclesise necessaria est, nuHa, neqoe ecdesiastica, neqne «ivili 
aucioritate eveiii potest. Fatendum qnidemest pro sUlu imperii Francoram <il3),digniiatem meiropoKu- 
•rum, mera bistorica institutione vigentem, episcopos auctoritatis quasi primatiaiis participes facieii- 
tem, etiam quod ad regimen poliiicum unioni papam inler et episcopos non potuisse non obesae. 
Prxlerea ipsius rei veritate ac huyus principii certitudine seposita, et regni Fraiicorum statnm non 
aniplius atlendentes, qua^ritiir^tn propositionum supra diciarum prima eauotiatio, qoae ei spuriiB decre^ 
4alibus canonice express» sunt, ipsi pseudo-lsidoro, necne, ascribenda sit. Quas ipsas propositiones 
summus pontifex Nicolaus I, pseudo-Isidori coffivus, in aliocutione quam babuit iu vigilia Nativitatis Domini 
864, in basilica sancUe Mariae Majoris (ii4), ad verbum fere expressit, sicut et pcr epistolaui ad Fran- 
corum episcopos missam de rebus Rothadi ,(li5) Suessionensis (ii6) qui post depositionem suam ad sedem 
apostolicam appellaveral (li7). 

Quoad illa quse propius ad conciliorum convocationem eoromque decisionem confirmationem spectant, 
expresse Nicolausl dicrt, c Concilium gcnerale,id est conciliuro episcoponmi omnium regni provinciarum, 
-non siiie summi ponlificispraescripto posse congregari (ii8). » Kmo, jampridem anle hunc ponlificem idem 
circa omnia sine discrimine concilia, in Historia TripartiU (il9) principium fuit sancltum. Casteroqui, 
eliamsi non iia rcs anle se habuisset, rsta Umen proposilio, sirecle intelligalur, verum adeo et inexpugnabile 
continet principium, ut neque summi poiitificis ailocutione, neque Historia Tripartita, neque alio anti- 
quiore documento indigeret. Nam si ex una parte negari nequit plura concilia absqoe prsevio sommi 
pondficis conscHso congregata valida sine ejus confirmatione edixisse decreta , qui ad hodiernam osque 
•diem usus viguit, ex altera non niinus certum est,«nullam in Ecclesia valere decisionera , cui suinmus 
pontiffei, tanquam caput episoopaius, conlradicat. Si aliqoid vaiet, id valet propterea quod sommus 
ponlifex vei tacile vcl expresse illod approbaverit. Si igitur summus aiiquis poniifex, exemplum Nicolai I 
antiquioraque documeiila (120) secutus, istani circa synodos propositioiiem eiiuntiarel, quia, quemadmo- 
dom periculosae olim in Francorum regno di^osiiiones fuerant, iu et nunc unitati episcopatus periculum 
inde immiueret, is recte oteretur jure saiuii Eccleslse convenieniissimo. ColIecTor, etiam qui in istis cir- 
oumsuntiis positus, anteriorem sibi buj|usinodi propositionem vidit ei enontiavii, decreiaii quidem forma 
deliqoit, noviuiis aotem sub hoc respectu insimulandus non esset. 

Gaeierae, de quibus supra, senientiae ad causas referentur episcoporum, qui eoram provincialibus a me- 
tropoliu rite convocatls conciliis in jus vocantur. Quibus incausis, ideo causatttm majorum titulo apseodo- 
Isidoro insignitis, appellalur ad suinmum poniificem; unde patet conciliis quidem liiis cfrdinationem, soii 
vero papae compelere judtcium (121). Cul doctrinae, unquam juri ubique jam obtinenti, expressis verbis 
Nicolaus I adbaesit (iii). 
Appellaiionera post sententiam, jam in Sardicensl (123) concilio lege (124) sancium a Carolo Magno 

(109) Fatso a quibusdam dictom est Pseudo-isi- cepto nolli fas est vocandi, vocaverunt hunc (Ro- 
dorum episcopales causas conciliis provincialibus thadum) episcopi, quos Hincmari Remorum archie- 
penilus subtralitre voluisse. V. Walter loc. cit., p. piscopi suggcsiione regia fecerat aUusio convenire, 
201, not. e. qiialentis raiionem de illo presbytero coraiu synodo 

(110) V. gr. Eleulb. epist. 1, c 2. (Can. Quamvit redderct. i 

7, c. 3, q. 5. Couf. Walier loc. cit., p. 205; (119) Cassiodor., Hisl. T;iparl., lib. iv, c. 9, n. 
not. s. 19. (Gx Socrale, Histor. ecclesiasi. lib. ii, cap. 8, 

(111) JoL epist. 1, c 2. n. 17.) Yide Walter loc. cit., p. 202, not. e. 

(112) Y. gr. Yictor epist. 1, c. 3. (cap. Si quis 7, (120) Can. Con/idimus 1« c. 25, q. i. (Gelas-ann. 
. 2. Conf. Waller ioc. cit., p. 204, not. q. i95.) 



(113) Con. German. bistoriain , tom. II, p. (1^1) Walier loc.cit., pag. 205, not 1, loqoens de 



95.) 

(i^O 

302, etc. concil. Const. lY, ann. 809, cap. 26, adnout in 

(114) Nicol. I P., Sermo de Rothadi cau9a, (Har- Oriente, ubi certe nolia Pseudo-lsidorianae decreu i 

duin., Concilia, loin. Y, col. 585.) les auctoriute pollebant, graviori diciplinam imnm- 

- (115) Nicol. 1 P., episl. 42, ad Univ, GalL epise, taum esse modo, ibique episcopos immedialo pa- 

(Harduin.,loc. cit., col. 590 sqq.) iriarchae judicio sobjectos. 

(116) De causa Rothadi Suessioiiensis, vide Gess., (122) Kunstmann, loc. cit., pag. 246. 

De viu et scriplis pnecUris Hincmari Remensis, (123) Placuit Juslello nonnuUa e manuscripto-qoo 

1 10, p. 239, elc., etc.; Hefele iu Friburgeosi eccle- usus esl folia resecare, unde pAr-- - »« 



PROLEGOMEMA. iil 

abrogaUm fuiss6 (425), ul quidain semiuiii (126), minime conceiJiinus. Episcopis GbalceJonciise coacilium 
(127) ad primaiem aut pairiarcham anle laum senienliam appellandi potesuiein feceral ; quanto magis ad 
sammum Ecdesix ponUacein. Quemadmodiim GregoriusIV (128) et Leo II (129), ita et Nicolaus I, et quidem 
ea qua concilium menle, ad papam In causis episcopalibus esse appellandum decrevit. Quam, ut ipse nolal, e 
Leonis Magiii ad Anastasium Ttiessaloniccnsem (130) cpistola doctrinam bausit,ubi de negotlis gravioribus 
et difficitioribus lilibus (131) ad Caiis:)s umjores speclatim specuntibus agitur. Qua in re, sicut Leo et 
quivis atius post illuin romanus poiitifcx, si res posiulasset, iU et Nicolaus pro suo jure sUtuit. El qui 
antea in suo ad Hlncmarum Rhemenscni rescriplo monuerat i etlamsi nunquam Rotbadus appellasset (132), 
ejus nibilomiuos a Roma pnestolandum fuisse judicluin, Is nunc ad Francorum episcopos, inter episooporuiu 
causas el cansas metropoliunorum, quas solas majores affirmabant, distinguentesy his verbis opttme respon- 
dit : c Sed dlcttur t etc. Vide Nicolai epiitolam 75. , 

Uaec igitur cumstatuerct, dalam slbi aI>eopotesUtem protemporumnecessitate(153)ezercuit, nedunioftas 

fuerit ut DecreUliiim ab antecessoribus editarum aut oecumenici o^jusdam eoncilii auctoritate niteretur. 

Cum iuque eadem, et quidem similibus verbis, qii» laiidatus pontifex prineipia sutnat, in nullam, minimo 
tero in talem ineidisse novitalis iioum dJcendos est, qiix eeclesiastic» disciplinae periculo fuisset. 

Inierea tenoere nonnulli Nieolaam I sua a Pseudo-lsidoro dieu mutualttin esse (151); imo ez his ipsius 
diciis conteiiderant spurias decreules Romae non viguisse modo, sed et edilas fuisse. Ast hoc Nicolai I cum 
Pseudo-Isidoro eonsoftium (155) nullis fulcitur argumenlis (156). lam demonstravimus papam alio prorsus 
innlxum fundamento atque aliis aiibibitis fonlibus elocutuin. Qu^s enim ad episcoporum judicia specunieg 
protulit senteniias, has juris ponliflcalis vi astruit, dum e conlra, Pseudo-lsidorus nonnisi episcoporuni 
commoda respiciti Adsutuendas leges opera Pseudo-Isldori iiulla raiione indigebat, sicut nec alii sumini pon- 
lificeSySiquidero non illisedFranconimepiscopi adspurias decreules recurrebanl, inprimis Hincmarus Rhe- 
mensis a quo cum propriae ipsius sententiae favent, adducuntur, qui vero secus earum nisi authenticilatem at 
certe auctoriutero impugnai (157). Praeterca^ e prolato a suinmi poiiliOcts legato, in coetu Gerstungensi, 
(1085) assentientibus Saionum eplscopis, de spuriis decrelalibus lestimonio elucel, earom collectioiiem eii- 
goa admodum eo tempore aocloriuie poUuisse. Tandem, cum labenle jam saeculo undeclmo , dei^reules 
ilkc, simol ac tum authentica tum apocrypha addiumenu non panca, in diirusas ubique juris canonici 
collectiones irrepsissent , a summis poutiQcibus ciUUs habes. Quod fecit inprimis Nicolaus il, quem 
propterea ab ejusdem nominis antecessore sedulo dislingnas. 

Ez quo coUigitor Ecelesiae instiiutnm atque disciplinam, Dnlla Pseudo-lsidori ope (158) , sed divino an*- 

nixa fundamento In dies coaluisse, ac Pseudo4sidorieam coUectlonem ingenuis ecclesiastiei juris fontibus 

indebite annumerari. Accedit quod spuri» decretales nonnisi in occideiil.ali Francorum regnl parte circum- 

ferebanlor,nam perrahi tantum eihaec quidemaFrancornm regione manifeste oriunda, apud Gennanosetlia- 

los exemplaria manuscripU reperire fuit. Ad Hispanos Pseudo*1sidori nullos omnino codices prius pervenlsse 

dldtar quam cum ]am prelo in Incem prodilssent (159). De cseuro, decreUlium coUectionem sancio Isidoro 

(I2S) Verbi gratia Gfroerer (loc. clt., pag. S). Ex unolantiim ejusepislola^ ad Galliarum eplscopos 

1 126) Cf. Rettheri[,Kircheng.DeuUchlands, 11,596. loco erui posset euni harum decrculiuiii ruitem 

(127) Conc. Chalc. can. 9. — Conf. Walter loc. non fuissc ; sed innrmum nclmodum iiide deduce- 

eit., § 95, pag. 204, not. a. lur argumcnlum. Sicenim iegitur (Vid. Kunstmann 

M2X) Can. Decreto II, c. 2, q.5 (Greg. IV ann.852). toc. di., pag. 247) : i Nam noniiulla eorum scripu 

(129) Can. NuUam 5, C« 2, q. 4. (Leo IV ann. 850). penes nos hubentur, qu9D non solum quonuncunque 

(150) Leo M., enist. 14 ad Albao. : < Nam cum roa- Romanoruni ponliflcum, veruin eliam priorum de- 

jora negotia et liuerum tibi esset siib nostrns sen- creia in suis causls prneferre iiosctmtur. i 

tenliae exspectatione suspendere, » elc. (157) Conf. Hefele loc. cit., p. 057. — Knnstmann 

(15i) Conf. de cstero Iunoc. I. P. Epist. ad Vic- Remediui von Chur.y pag. 9. — Vide ct Gess. loc. 

Iridum et pro posteriori lenipore : can. Concilia 6, D. cil., cap. 1 1 , png. 271 et scqq. 

17. (Ennoci. Libell. npol. pro syn. IV Roin. — Vide (158) Conf. Kunstniann. De syn. GerstungensL 

Richier, Kirchenr, § 2i, not. 7.) (Freiburger ZeitschrlA Bd. IV, pag 116); fiagmenle 

(152)Nicol. 1 episl. 25 : < DebueralcerteBcatiiudo neber Pseudo-lsidor. pag. 254. — Dixerat iiiroirum 

ttia, cum Rothadum tolies examinaveras , scribeus proul in edito a Kunstmann manusc riplo Sanct. - 

sancli Pelri memoriam honorsre, ejusqoe judicium Emerentiano : t Spcrabant autem illuJ facium eq< 

eliamsi nunquam appellassel idem RhoUdus, modis rum ideo ad praesens non posse deprelirndi, quod 

omnibus Drasslolari. » illa Isidori dicta non de excelleniioribus lili» auclori- 

M55) Oplime Walter loc. cit. pag. 205, not. u : tatibussint,acproindeiiiiuusagiUlaetmagisigiioU. > 

f Mimos tum antecedentibus factis, tum perpensa — In fine legltur: i Novil prudentia vesira quod ill» 

insigiii episcoporum digniute, eo adduclos esse, ut scripiurariim senlentiae, quarum nos lcstinioiiio usi 

jiidicia episcoponim causce majores baherentur,» etc. sumns, iiotae in Ecclesi i reverentiae semper fuerint.et 

(154) Wassei^dileben loe. cit., pag. 76 et seqq. auctoris nequaquam ob;curi velincerti nomlnlssint.» 
— Eichhornloc. cIIm pag* 179. (159) Conf. De la Serna SanUnder loc. cit., § 6, 

(155) Ideoqoia erat spuriarum decrelaliuin ins> n« 145, png. 90 et scqq. — Quid sentiendum de 



xrfi APPEND. AD SiC€. IX. — ISIDORUS MERGATOR. 

per plura sxeula iribui solilam, neininique curac fuisseutrumea, quibus consiabat,acla€ertiauctorJsessen(nec 
ne, nemo nescit. Iluic aetalr ulpote artis diplomalicae prorsus experli, ignorantia illa si viiio verti nequeat, 
qdid refert Ulrum Anacletus aoLeo, ETaristusan GregoriuSyTele&phonisanNicolaussingula prior elocuius sitt 

ni. 

Summa cen^nras. 

Ad sseculum usque quinlum decimum i^seudo-lsidorianx decretales pro veris habebaniur. Spurias quidem 
esse suspeciare visus est Joannes Wiclefius (140); nihll iamen aliud Hisi odium quo.Ieges pontiGcias 
omnes prosequcbatnr ex ejus argumenils rite coUigitur. Primo omnium Nicotao de Gusa (Ul) (f 1464) et, 
post eum, Joaniii de Turrecreniata (149) (f 1468), ut verisimile est, de veterrimbrum pontificum decrc- 
talium interpolatione suspicio subiit. Golleciionem cnm semei typis in lucem prodiissel, censura accuratior 
apprehendit, primo Erasmi, deinde Genturiatorum Magdeburgensiuro, necnon aliquorom Gallorum, quoi 
inter Dumoulin (145) alque Lecomte, quorum sludio de Decretalium adullerallonemilli jam diibio locus 
est(144).SedpropierHistoriaeatqueEccIesise juriuminscitiam, quantomagispropter exortas, iunc femporis, 
apud Gcrmanos de fide controversia», simul ac serpentes }am apud Francos Galiicanas opiAiones, detectam 
nuper adulterationem hoslili modo iiiterpretiii sunt. GdHatorem mendacii rearo, atque Ecclesias insiilutam, 
inprimis pontifieis primatum nulli alii nisi Pseudo-lsidori seriptis, fandamento «iti voluere. ^uo facinni 
est ut, ad impugnanda divina Ecclesiae fuhdamenta^ perversis simui ac dolosls viris ipse mscivs amia sub- 
minisiraverit. Quod si revera Ecclesi:c astruendae caiisa iahorcm subilti de IHiiis hiuliii opere ad hanc 
usqiie diem meritodolei Ecclcsia (145). 

Ineunle saeculo deciiiio sepiimo interpolatio jam negari nequibat. Vahiii qntdem Jcsuita Franciscus 
Torrea Pseudo-lsidoruin ab hiereseos crimhiaiione liberare (146), minime vero Decrelalium authenticiCaiero 
astruere. Imo ansam pr.Tbuii Galviiiista; Blonddlo (147), qui, docla admodum ei acerba confutatione, adtil' 
teratas esse Decretales iuvictis argumeutis demonstravii, el e tfuibus hauserit Pseudo-lsidor, fontes paiefecit. 

Multo igiiur inaniori conalu Bonaventura Malvasia (148)» ordinis S. Fraucisci, in coinprobanda 
Decretalium aulheniicitate iterum desudavit, quam dociiores catholici scriptores adhuc dlligentiori 
guam Blondellus critice labefaclabani (149). Quos inicr, nullo repugnanie, principes exsiilere fralres 
Balienni, presbyieri Yeronenses, quibus, inter recentiores, se Walterus haud imparem exhibuii (150). 

His ei similibus doctorum invesiigalionibus prsesentem materiaro peniius exploraiam, aliasque permul- 
tas de Pseudo-lsidori foniibus, setate, patria, magni momenii qusesiiones defioitas habes. Quandiu vcro 
deerii nova e manuscriplis accufaie desumpia editio, nounuUorum quxsiiorum enodatio desiderabitur» 
si tamen enodari ullo modo valeaht. 

Praecipua a recentioribus criticis delecta docomenta speciant ad fontes, undc bausH Pseudo-l9idortt9(151)« 
ei ad modum quo adulteraiio successit. Permultorum spuriorum aciuam, qui, ante Pseudo-lsidori 
tempora, in omninm oculis versabantur (152), V. G. Gonstaniinian» donaiionis, eum auciorem hacd 
etse per se patet. Indeprobabiliter tenelur spurias decrciales uon simul sed progressa temporis in luoem 
editas (155), aliasqde nonniillas ignoti auctoris Pseudo-lsidorum o^iate pariier pnecessisse. Accedii qiiod 
ejusmodi decrelalium ei Graeca manuscripia circumferebaniur (154). 

Attamen, quia el supposltis Decrctalibus non paucsc Pseiido-isidoro tribui nequeunt, non ideoabomni 
interpolationis labe etimiiur, tantunlmodo magis a culpa distat. Sed adsunt et alla quaedam non minoris 
ponderis argnroenla, queis probaiur )[*seudo-Isidbro bdii vel traudis noiam, inde a saeculo sextodecimo, im- 
iherito a pluribus fuisse illatam, Rem lenim aliter se habere iuce clarius esi, si concedaiur, quod negnrt 
nequit, ipsam Decrelalium summam a vero non abesse (lS5). Permulii» siquidem^ quas posterioris aetatis 
poniificis reipsa edidere, nonnisi aniiquiorem diem colleclor addilit, aliaque prioribus ssecufis edita et ira- 
ditione accepta documcnia ac Decretalium forlnam docte redegii. Non igitur districiiori cotlccior appeteii- 

(140) Dicebat : c Decretales epistolx sunt apo- fuisse Eccleaije discipllnam. 
cryphae et seducunt a Ghristi fide, ct clerici suni (146) Blasco, loc. cii., pag. 35. 

stuhi qui studeni eis. » — Gonfer Blasco. loc. cit., (147) \id. sup. ill. Haas^ in Freiburger Kircben- 

eap.5,p.50.— BalIerini,loccit.,p. iv,c. 6,{1, n. 2. lexicon Bd. 2, pag. 47 et seqq. 

(141) De concord. calhol. lib. iii, cap. 5:IIIo for- (148) Scripto iitnluserai : Sunliutveritalh David 
tasse prior fuit Dominicanus Katteisen. — Vid. Blondello mmus. Roin. 1655. 8. — Eo scnsu ei 
Blasco loc. cit., p. 52. — De eptst. Glemenl.jam cardinalis d^Aquirre scripsil (Coiic. Hhp. iom. 1). 
Peiro Gomestori dubiuin subierat. (149) Gonf. Zaccaria, loc. cil., pag. 299. 

(142) Sumina Eccl., lib. ii, cap. 101. —Vid. sup. (150) llac de re ei Knusi docie - -— u- Quem 



PROLEGOMEMA. ixui 

dusest senientia qaam ii, qtiorum opera aposlolonim canones etcottsliliiitones nobis liinoluere. Pra^cipuam 
coiiscribendo libro materiem ininistranint historica per totain Ecclesiam tiine temporisdiffiisa RuArii et Cas- 
siodori opera, necnon vitae summoruni pontificum, de quifous dfsserebat Liber pontiflcalis (456), cujus non 
seaiel ipsa et nonnisi ipsa Terba apiid Pseudo-isidorum legiintur (157). Pneier b«c fontes lili foere Scriptttri 
sacra, opera Palrom, conciliomm dicta^et, quo utebantor Wisigothi, Romani jnris breviarium. 

Patet ergo Pseudo-lsidorum multa tum apocrypba quse in pronptii eraut documenta, tum Incerlornm 
auctorum Decretalea adhibuisse. Nullam videtur ex propriis, sed tanluiii e& aliunde asdtis Decretaiem 
conscripslsse (I58). Frans, si qna latet, oonjdeo tibi probctur ; scd, ut de ea a^que slauias, ad Umpus qua 
irrapsii attendas oporlet. Quam multa ex apocryphis foiuibus, non lam ad decipiendos animos quam ad 
slabiliendaro aliquam veritatem documenla tunc prodiere (139) ! 

Wisjgotlio idiomaie edita Romani juris interpreutio, quam sequitur Pseudo-lsidorus, totam coileclio- 
nem ei Uispania vel Gallia oriundam non obscure indicat. Quae opinio uullis a Ponliiicaii, quo tuni Aiigli, 
tum Galli utebantur (160), Libro desumptis argumentis iiifirmatur (161). Hispani scriptores, qui de divo 
Isidoro tanquamsuogloriaotur, iis vdiemetilcr adversantur qui impudentissimum deceplorem, qucm nou 
puduit saoeti viri nomen usurpare, in Hispaniis nalales babuisse contenduut (162). Sed ad quid tam ope- 
Tosuslsbor? Mamiscripiorum Galiicsc origiius manifesia vestigia (165), idiotisini, allat» nonnisi a GaN 
lieis aoctorilHis spuri:e decretales, nonne palaro faciunt Francorum regnuin Pseudo-lsidoro iiatale soiuin 
exstitisse (164)7 Qui iil igitur ut novissimis adhue temporibus faulores habuerit (165) absurda illa in odiiira 
sanctae Sedis a Febronio (166) prolala liypolbesis, juxla quam coUeciio septiino jam saeculo iniegra viguissei? 
^167.)AitamenconciliiimParisiense (an. 8i9) colleciori nostro obviam fuisse nemo nonvidet.Etnonneex eo 
quod prima soleuiiiis Pseudo-lsidori in synodo Chiersicnsi (168) (an. 857) nienlio facla sil, illius mo.Io 
quodam^ generali aetatem colligis? Uirum collector ex Aquisgraneusi concilio, aiil concilium ex auclore 
quid ilesiimpserit controvertitur (169). Primiiro a vero eo miniis distat (170) quod sludium, quoruin de 
liingnlis quibnsque ad primates speclantibus disputat, vix aiiier quam restituta, anno 844, primaliali Me- 
tensi sede (ItF) explican queat. Cum aiias non minus probabile sii Pseudo-isidorum traclatus de cborepi- 
^pis (172) a Rabano Maoro (175). intra annos 845 et 849, editi non liiscium fuisse, laudalusque abbas et 
arcliiepiscopus spurias decretales penitus ignoraverit, eollectio nonnisi mediante somuiIo noiio absoiula 
fiiisse merito creditur. 

Voiuere nonnulli collectionem Mogunlix conflatam (174-75). Sed haec opinio inde refellitur quod Rabano 
Mauro, qiii Qefuncli Otgarii in seJe Hoguiitina successor fuit, Pseudo-lsidonis ignotus fuerit. Non quidein ne- 
gaiur Moguntinum levitam Benedictum in sua, intra annos 840 et 847, edila Capitularium collectione Pseudo- 
Isidoricia non absiroiies senteniias protulisse, iiiio affirmasse sua dicla econscriptis a Riculpho super jus 
canonicum scheduJis desnmpta; quae schedukBin Moguiitiacciisis Ecclesiae scriuiooliin reconditx, poslea ab 
Otgario inventa sunt. Sed levii» Benedicti et Pseudo-lsidori senlcniiae non adeo concordant ut alias ab 
aliis dignosci nequeant (176), cum aiubo, licet principiis discrepenl, ex eodem polucrint foute haurire, 
Qcieroquin non defuere nostro tempore qui, renovala oliliiteraia dudum hypolhesi (177), diccreni archiepl- 
scopum Otgariuro ipsum esse auclorem, Beucdiclum vero nonuisi curaiorein opcris ; quibus repuguaui non 
levis ponderis argumenta (178). 

Si quis vero ad ea respicere velit qtiai supra dixiinus ct e quibus cruiiur Pscndo-lsidoum fuissc Franco 

(156) Ediius a Bianchiui, Rom. 1718, 4 vol. in- cil, § 70, iiot. 9. — Wasscrschlcben pag. 44 et 
foU Miiraiori Rernm U.M. Scripl. loni. Jll, p. i, Me- scqq. — llcfrlc pag. 609. 

diol. 17^. — Joanu. Vigiioli 5 vol. Roiiix, 17i4. — (li>6) I)e qtio scripsii Zaccnria, p. 288 : c Ma 

Conf. Ciampini ExarocD lib. Pont. Roroae, 1688. — quale imposturn piu nera, piu inaligna di luiie lc 

Devoti Juscan. univ.[Prol., cap. 18, § 23, not. 5. (Tom. Isidoriane e qiiella di Febronio,il quale ha riinpudenza 

I, p. 570.) — Le$ origines Ue l'Egli$e romainef cbap. di alTermarechequella Raccolia fosse uscila in Itoma. i 

9, p. 520, chap. 10, p. 558. (167) Yide conira Wasserschleben, pag. 55. 

(157) Y. g. Anasias. 1 ep. ad episc. Burg. Yid. (168) Apud Periz, Mon. Germ. hisi., i. III, pag. 
Walter loc. cil., § 97, p. 196, not. a. 452, et Uardouin Conc. l. Y, col. 118. 

(158) llefeleloc. cii., p. 592. (169) Sicut sentit Wasscrschlebeii, ei longe antc 

(159) Rosshirt. loc. cit., p. i, n. 2. sensit Daude, Hi$t, umver$., riflex. 10 in c. 2 lib. ni. 
(160)Couf. Bunsen.Beschreib. dersiadtRom. p.208. (170) Yide Knust pag. 58-40. — Knnstmann Frag- 

(161) Siciil fecii Eichhorn, cui coniradicii Walicr mente p. 250. — Remcdius von chur, p. 11. 

ioc. ciU, S 192, not. r. — Confer. Knusl. loc. cit., (171).Cr.WaIlerl.c.,§97,p,194;§98.p.l98,not.tti. 

p. 8. — Kuttstinaun, Reinedius von chur. (172) Chorepiscopis Pseudo-Isiiloras veheinenter 

(162) De la Scrnaloc. cii., § 6, i.*' 140 sqq. adversaiur. Yide Kunslmaun, Frag r.cnie p. 258. 

(163) Invicti arguraenti loco esset si prnbarerur, Bonner Kirchenlexikon Bd. 4, p. 691. 

qiiod insiauat Richier, Pseudo-lsldoriim viilgaia edi- (175) Yid. sup. ill. Kiinstmann : Rabanus Maurus. 
Uilione, ouain recogiiovii Alcuiniis, usuin ossc. nistorischc Moiiographie. Maiuz, 1841. 

(164) Goiif. Balleriiii p. iii, cap. 6, n« li, pag. 541 (174-75) Kuuslmann, Fraginente p. 254. 



^TLiY APPEND. AD SMC. 4X. — ISIDOROS MERCATOR. — PROLEGOMENA. 

ortiim genere, duo occurniiH qam Adem f&ciunt memoratuni libnim in occidentaU Garoii Galti (179) re^ii 
parieprimura in lucem prodiisse; videlicet quod velerrima manuscripla Franco idiomaie edita sint, et quod 
iiltc Pseudo-lsiderus primo ciiaios reperiatur. Imo si concederetur, — quod tamen in sensu quo eommuniter 
res accipilur concedi nequic» — auclorem eo consiiio scripsisse ut meiropolitanam impugnaret polestatem, 
cerie Roiliadum Suesstonensem (180) Pseudo-lsidoro ope adfiiisae y\\ uiius non iilienier admitierel (ISl). 

Qna In re qnisqoe in suo sensu abundet. Id autem nolatu dignura videtur quod bypoihesis qiiae collectio- 
nls Pseudo-lsidoriaR» auctorem Oigarium fingity nulils nitatvr argumenlis, nisi forle quod Mogunlinus epi* 
scopus hierarchlcse faveril poleslali (i8i). In hoc vero nultius quidem momenli negotio masirae desudarunl 
critlci, quodnaro nempe fuerit Pseudo-Isidori in conscribendo opere genuinum propositum. Qui de Induslriai 
decipere voluisset, is el a qiialibuscunque niediis etsl pesslmis non abhorruissetpapalia promovere jura, conciiio- 
ruin irapugnare auctoriiatem , favere priraaiibus. Meiropolitas (!eprimere,{oppresso a iaicls consulere clero (185), 
ilil vicissim scopo fuisset. Quidquid a Pseudo-Isidoro qullibel criticus eniere intenderet, hr, et eraebat, 
unde patet qnam recte de se ipso auclor praedicarlt, c se eplscopis et ciero et laicis perutile, et univer- 
sam eomplectens Ecclesi<e disciplinam, opus scribere velle. i Quod et revcra habita de Ecclcsiae tunc tenn 
porls in Franconim rcgno sialu railone, pro suo modo perfecerat, cum ca qu» in ecclesiasticarum legiim 
codicibus deflciebaiit, e recenlioribus foniibus, quos lamen non penitus perspectos babuit (184), sup. 
plendaesse existimarcL In quo labore, p^out nolatum cst, Libri PonCiricalis eloquia ipsi et fuadamentoet 
regiil.e fuere (185). 

Dcnique non dcfuerunl docii qui nnuseabite dc Joainia pnpissa (186) eommiMiium inler et Psendo-Isido- 
rianani coilccUonem, quaindain aiyiiiilaiem latuissc suspicarentur. Sincerum csse mere Agmentum raliy 
spuriarum decreialiuin collcctionem papissae ilctai spurii fliii typo allegorice deslgnarl opinantur (187)v 
Quisque in $uo sensu abundet (188). 



AUCtORES DE PSEDDO-ISlDOBIAflA COLLECTlONE CONSULENDt 

Ecclestastica kisloria Centuriatorum ilagdeburgensium^ loin. If, cap^ 7; tom. IH, cap. 7. 

rr. TeRRiANCs, Advertus Magdeburgenses centuriatores pro canonibus apostolorum et epistolis decretatibni 
Ponii^m apostolicorum Libr. V. Florenl., 1572; Coion., 1573, in~4. 

BLOfiPELLOS, Pseudo^lsidorus et Turrianus vapulantes. Genev., 16i8, 1635, in-l. 

Tan Espen, De colleclione Isidori vulgo Mercatoris (Comment. in canones et decreta jutts veteris. Opp.- 
iotn. III). 

Ballerini, De anliquis coUectionibuf^ p. iii, cap. 6. (Gallandi, Syllage^ tom. 1, p. 528sqr|.) 

BfcASCUS, De cotlectione canonum Isidori Mercatoris. (Gallandi, loco citalp, toin. 11, p* 1 sqq. 

Zaccaria, Antifebronio, tom. I,disserl. iii, cap. 5-5. (Edil. Pesar., p 285 sqq.) 

Spittler, Geschichte des kanonischen Rechisbis auf die Zeiten des falschen Isidor, Hallc, 1778, S. 215 o. ff. 

Marcubtti, Snggio critico sopra la storia di C. Fteury,- Roma, 1781. 

Anlon. Theiner. De Pseudo-lsidoriana canonum cotleciione. VralisL, 1827. Biener, in der Krit. Zeittchr* 
fur Rechtswissenseliaft, Ud. 5, llefi 1. 

Knvst, De fontibuset consilio Pseudo Isidor, Cotlect. Goll., I83i, in-i. 

Mohler, Fragm. aus und uber Pseud.'Isid.(Tubi Quarialsc, 1829, 32.--Verroisdite Schrif. Bd. I, S. 285.) 

EicnHORK, Die Spanische Sammlung. 

Wasserschleben, Depatria decrctalium Pseudo-Isidor/y rsiiisL^ 1843. Beitrage xur Geschichte der fatichen 
Decretalen. Brcsli.u, l84i. 

KuNSTUANN, Fragmenie uber Pseudo-Isidor. (Neiie Sion, Jarlig. 1845, N. 52 u. ff.) — Pseudo-Isidorische 
Sammlung iin Bonner Kirchenlexikon, Bd. 4, S^ 689 u. ff. 

nEVELt.Ueberden gegenwartigen Stand der Pseudo^Isidor, Frage. (Tul). Qiiartalsclir., 1847, S. 585 u. ff.) 

GrRORER, ^nicriMc/iim^ ti^^r Alier.Ursprung, Zweck der Decrelalen desfaUchen Isidorus* fvAh., 1848. 
(Geschichie der ostund westfrankischen Carotinger^ Bd, 1, S. 7i u. ff; S. 210.) S— r in der ilall. Allff. Zeil.. 
Jahrg. 1849, N. 277 lu ff, ' » » 

UossHiRT, Zu den kirchenrechtlichen Quellen des ersten Jahrtausends, und zu den PAeudo-Isidoriscben De- 
cretaten. Mit besonderer Rucksicht auf noch mcht bekannte Handschrifien. Heidelb., 1849. (Verci. Genqier^ 
Deutsche Rechtsgeschichte im Grundrtsse. Erlang., 1850,|S. 422 ii. ff.) \ mt -u w 

Walter, Kirchenrechl^ % 95-98. — Richter, Kirchenrecht, §§ 24, 69^ 70. 

(179) Cf. Kiinslmann p. 254. Hefcle p. 651-656. pag, 595, de Tariis quac Pseiido-IsidotO ad eoJiScri- 

(180) Nonnisi ciLsu evenit, ul de Kolhado supersit benilum opiis incitamenio exslitere. 
documentum, in qno se peccatorem dicit, (184) Bosshirt, p. 19. 

(181) SeJ elGlrorer, eisi spnrias Decretales Mo- (185) Dollinger, Lchibuch der Kirchengeschkhlo 



ISIDORI MERCATORIS 

COLLEGTIO DECRETALIUM. 



(Apud Merlii Qin, Colled. Goacil, Colooic 1930) 



lACOBI MERLINI DOCTORIS EPISTOLA NDNCUPATORIA. 



UevereadiMiniis in Ghri&io Patribus ei domiiiis meis prxsUinissimis Stephano ei Fbancisco Ponghxriis, 
Senonensis ei Ptrisiensis ficdesiae prsesulibus circumspeciissiinis, Jacobus llERLiNOi docior llieologiis, 
S. P. D. 

Sacrosancionini oencillonim orihodoxorumque pontiflcum insiitula, quae partlm dudum beatus Isldorus 
m unum comporUTerat, pariim tu, reverendissime Pater, plumbo obririnata ]>ubUcanda dedisti, in anum 
refenre \olunien iion dissimulavi, conducibilius reipubticae uihil fjre existimans, quippe cum tam coploso 
tamque catholice singula qu» aui ad atterendos moruliuro errores, aut ad Instaurandum jam propo 
collapsum orbeni praeseferant, ut faciie Bune quisque ad manum habeat unde hasreses ei haereiicos jugu- 
let, elatos deprimat, voluptuosos delatlget, excilet torpenles, eiiii.nnial ambitiosos, vulpes capiat parvulas 
vineam ecclesiasticam demelientes. Si igitur posthac moiistra a reptiblica arcere pellereque quispism . 
coiitendat, quid praesUntlus lapidlbus David, qiios brc iordanis copiosissime siibniinlstral ? Si itein yolis 
esttrieiitium saiisracere tentet, quid copiosiUs suaviusque opibus qiias hsec de remolissimis oris venions 
navia atittlit ? Si vero semiuni et veritatis spiendorem concupiscat, ex quibiis optiino jure pellantiir 
errorum tenebrac, et procui abeant cuni suis auctoribus, quid a{iertius Palrum parentuinque senteiiiii^, 
quas impeUente sancio Spirilu In hunc acervum comportarunt ? Uic iiempe, velut ex pruto floribus uiii- 
versis pleno, facite colliguutur qtuecunque ad rem coiifenint ecclesiasticam, qujeciinqiie ad compriniciida 
vilia exstingiielidosque concupiscentiae ardores conducunt. Hic prsesuntisslma margariu mox, sl paulultm 
eflbderis, occurret. Ilic quoscunque daemon susciiavii haereiioos, jugulatos, confossos, prostratosque intue- 
beris. Uic riuium atqae ordiodoxaB Ecclesiae sacramentorum osores, piagis Impositis, semimortuos agnosces. 
Hic quo Sponsi Ecciesiie jura tuearis, hic sponsae liberUtes, el quaecunquae reliqua quae ad pacificutn con- 
victttin bomlnnm conspirant, facile depromes. Hlc velut ad petram parvuli Novatus Heichesaite, SabelllHS, 
Gerinthus, Nepoiianus cnin Paulo Samosateno elldnntur. Hic scintllla Arlanae perfidiae, ne niagnum Undem 
praeberei Inceiidiumy Photiotts, Eunomlus, UebiOn, Montaiius prisca emoriuntur. Hic velut conden- 
sissima silva latiUnt orthodoxi, qui, insur ursorum, Pelagium, Apollinarem, Priscillianum, Nestorlum ei 
Gauphrygas, cum flliis Hierico laiilant laceranlque. Hic Euiyches Manichaeus, Acephali, Dioscorus et Theo- 
iloros proslernuiitur. Hic Sevenis Aquil^ieiisis gladio PUinees jugulatur. Hic Monothelttae mandibula 
asini dejiciuniur. Hic Sergius, Pyrrhus, Macliarius, velut vulpes parvulas ienentiir. Hic Hussilffi perlldi, 
WicleAsCae insani, ei Boliemi apostalae atque schismalici, cuin sua tou posteriiate, ut singularis fetus, 
perpetuo feriunlur anatheinate. Uic reguui et imperatoruin tyrannis velut chamo et freno reprimitur. Hic 
prsesuhim et pontificum luxus coarguiiur. Si dissentiant principes, hic sincera pax latitat. Si de priroattt 
disceptent pra^siiles, hic magni consiiii angelus praeficiendum casierls patefacit. Si pestilens zizania agruui 
Dominicum labefacure incipiat, mox pater excilalurevangelieus, qui in fasciculos, incendio daiidam, coUi- 
gere praecipiat, quorum vim atque conditionem si semel degusuverint aiictoriutes illae supremae» prlnci* 
pum scilicet et pontificum, ecclesiasiicaro mox excitabunt potestatein, qu;e dudum a BasiUehsi concilia 
toties ooinmoniu,.vires resumere non valuit, exciuu Undem brachiuni vibravit, nec prius ab instituto ma- 

■tiia rOVAnaKil rlAtiAAnlim iiArrfilatn /l»4Alkmnti% /witmiAlam iliy»n vil<«k /l/vAiMln.n a« S..<.t.i:.M\ •.««*amm_*« 






5 APPEND. AD S^C. IX. — ISIDORI MEnCATORlS 4 

de peira, et oleum de saxo durissimo) argumenla proferaiis» qulbus a Gallorum sedibus pellanlur haereses, 
relloreal veritas, inanesque, el nulliiis momeuii conlenliones evanescanl. Accipile igitur, eptimi patres, bns 
nostras lucubraliones rei ecclesiaslicae, imo et loli orbi mea sententia profuturas, unde docti pariler et 
indocti in promptu habeant quo delectentur ; quo se item adversus pestilentes, nescio quoram hominnm 
rabies, Jovenl, proiegant, tueantur ; quo item cessent pariter et amputeniar singub errorum seminaria, 
cedant bella paci, unioni scbismata, veritati ernir : et luceat veritatis lomeu in SioD, ei agooscatur verus 
zeli caminus in Hierusalem, Christus scilicet, qui ventis proceliisqae, rursus atque iterum utiuam 
imperet 



ORIGO CONCILIORUM Gn-liLiiAuiJM. 

JpMO tempore concilia celebrari cceperunt^ et de arntuor conciliis. 



CanonesgeneralinmconcilioriimatemporibusCon- A trietFihoenmdem Paraclitnm demonstrarit, dans 



stanlini co^pernnt. Iii prsecedentibus namque annis, 
perseculione sa^vicntc, decendanim plebium ininime 
dabalur facultas; dcinde Christitinitas in diversas 
limreses scissa es(, quia non erat licentia episcopis 
in unum convenire nisi tempore siipradicti iinpera- 
toris. Ipse enim detiit facultatem Cliristianis libere 
congrcgari. Sub hoc etiain sancti -Patres in conci- 
lio Mic:vno de omni orbe tcrrarum convenientos 
jiixta fidem evangclicani et apostolicam secunduin 
post aposiolos Syinbohim tradiderunt. Quatuor au< 
teni principalia cssecoucilia ex quibus plenissimain 
fTilei (ioctrinaiii lencnl Ecclest» lam dc Patris, ct 
Filii, et Spiritus sancti divinitate, €fu:)m prsdicti 
Filii et Salvatopis nostri incarnaiione. Piior haruin 
Micsena synodus cst trecentorum decem et oclo epi- 
scoporum, snb Constanlino Anguslo imperanle pcr- 
acta, in qaa Ariana^ i^rfldise biaspliemia coniiem- 
nata, qua inxqualitatem sanctx Trinitaiis idoia 
Arius asserebal, consubsianiialcm Deo Pairi Dt^i 
Filium eadeni sancta synodus per symbolum defi- 
nivit. Seeiinda synodus est cefitvm qHioquagiHta 
Patnim^sub Theodosio seniore Coiislanlinopolj oon- 
gregala, qna^ Macedoninm, Spirilnni saiicliinl D6iim 
esse ucgniiiem, condenmans, eonsobstnntiaicm i*a* 

Item de sijnodis principalibuSy guibus in locis^ quibus pro causiSy quibus iemporibus^ quibus 

auctoribus celtbratce sint. 



latiiis syinboli formam, quatn tota Graecia et Latini- 
tas in Ecclesiis pnedical. Tertia synodiis est Ephc- 
sina prima duci^ntonim episcoporum, sub juniorc 
Theodosio Auguslo edita, quae Mestoriiim duas per- 
soiias in Cbrista asserenlem justo anatliettiaie con- 
demnavit , ostendeiis manere i» dnabus naturis 
unam Domini nostri Jesu Chrisli personam. Quaria 
synodns est Chalcedonensis sexeenlorum triginta 
s:tcerdotum, sub Mariiano principe habita, in qua 
Euiycheni Gonstantinopolttanum abbalem Verhi Oo- 
mini et carnis unam nalnram pronunlianiem, ct 
cjits defensorem Dioscorum quoudam Alexandrinuni 
o^iscopuni, et ipsnm Mestorium cum rehquis baera* 
ticis^niia Palrum sententia pnedamnavit, praedicans 
eadem synodus Christum Dominuin sic nalum de 
Virgine, iil in eo substaAtiam et diviu:i; et bumana^ 
coiiHteamur iiaturae.,ito sunt, ut praedixiinus, qua- 
tuor principales, et venerahiles synodi fidem calbo- 
licani coMtplcctentes. Scd et si qiia sint concilia 
qitae sancti Patres Spiritii Dei pleni sanxernnl« 
pt)st istorum quaiuor aucloriuieni omni manent 
blahilita vtgore. Quorum eiiam gesla In hoc corpore 
coiidila conihienlur. 



Prima synodiis io Nic»a trecenlorum decem ei 
octo-Patnim eoutra-Ariunn^lexandrinum presby- 
terum, qui trcs gradus in TriiiiialCasserebat^Ea- 
trem scilicet inajorem , Filiuin minorem, Spiritnin 
sanctum creaturam , temporibos Gonstaniii^ prin- 
cipis, Silvestri papx Komani, Maeharii Uierosoiymi- 
tani, Alexaiidri ConslaniinopoHiani, qni condemnaUi 
baeresi slaliierunt cunones viginil. Quoruin auctor 
maxime prosfatus sanctus Alexander episicopus fiiit* 
Secunda in Goustantinopoli cenium iiuinquagiiita 
Palruin conlra Macedonium ConstantinopoIiUinum 
episcopum, qiii negabat Spiritum sanctum Deuin 
esse» temporihus Graliaui et Theodosii principum, 
Damasi papx Romani , CyrilLi Hierosolymitani , 
Necurii Constanlinopolilani , qui, condemnaia haeresi, 
&tatuerunt canones tres. Quorum maxime ancior 
Neclarius ConsiaiitinopolilauusfuiL Tertia in Epheso 
ducentorum Patrum conira Neslorium Constaniino- 



runt. Quarla in Ghalcedone aexcentomm iriginia 
Patruni , contra Eulycbem Consuntinopolitanuiii 
abbatem qui asserebat Christum po^t hunianam as- 
sumptionOffl non ex daabus naturis exsistere, se^l 
solam lu eo diviiiain naturam permancre, lempori- 
bus Martiani prjncipis, Leonis papx Romani, Juve- 
nalis Hieiosolymliani, Aiiatolii Gonstaniinopolilaiii. 
Qui condeinnata hsieresi statuerunt canones vigtnii 
sei^tem , quonim auctpr maxime idem sanctus Aua- 
tolius Constantinopolltanus episcopus fuit. Quinta 
Gonstantinopoli coiitra Theodorom Mopstiestenum, 
et omnes hsreticos. Qui Tbeodorus dicebat alium 
Deum esse Verbum, et alium Gbristum, et sacram 
Virginem Mariam negabat Dci genilricem fuisse, 
teniporibus Justiniaiii prtncinis , Vi^ilii papx, Do- 
mini Antiocheni, Eutychii Consuntmopoiiuni, qui 
quatnordecinrcapitula anatheinatizando scripserunt 
conlra Theodori ct sociorum ejus blasphemias. 



e^liiauum episcopum, qiii dicebat beatam virginem q Sexu in Constantinopoli , centuin quinquaginu Pa- 
ariam non Dei, se<l hominis tantummodo genilri- trum contra Machariuin AntiQcheniim episcopum 
cem, ut aiiam personam carnis , aFiam faceret divi- et socios ejus, qui unani volnnlatem et operationem 
_i-^*ji .^— w*-.k„^ TUaaXmIS Mavni ^nrinr.inis. Ccfi- in ChrisLo falsa snsnidoni^ astmehant. temnoribus 



DECRETALIUM CQLLEGTIO. 



maxime Yitaljs Anlioehcnus eplscopiis exsliiit. S**- 
cunda Neocsesariensis» qu:c post Xquitanam et NU 
caenam legitur fuisse « in qua Patres sedecim sta- 
tuernnt canones quatuordccim , qnorum auctor 
maxime Vitalis SalamiiiiisexsUtit. Tertia Gangren- 
sis, .quae post Nicatnam legilur fuisse, in qiia Patres 
fedecim siatiienjnt canones viginli uniim propier 
qiiasdam iiecessiiaies ecclesiasticas, maxiine conira 
Ettslachium , qui dioehat quoii nullus in conjngali 
ordine posiliis, nec ullus Adeiis qui non omnibus 
renuntiaret qiue possideret, spem apud Dominum 
haberet, et multa alia venenosa, qii» enumerare 
longum est. Quarta Sardicensis, in qua Patrcs qua- 
draginla statiierunt canones viginti unum, quorum 
aocior oiaxime Osius Gordui>ensi8 epiaeopn*» ei Vin- 
centiiis Capnanna episcopns, et saactaft Eomanae Ce- 
desia legaiu8et8llterunt.Quin4a Aniiochena» in qua 
Patres triginu sutuerunt canones viginli qninque, 
qnorum auclor maxime iilusebius Palsestinenais epi- 
scopus exstitit. Sexta Laodicensis, in qua Patres 
vlginti duo staluerunt canones quadraginta novem, 
quorum aucior maxime Theodosius episcopus exsti- 
lii. Sepiima Caribaginensis, In qoa Patres dncenti 
decem et septem, siaiueruni canones trieinia tres, 
quorum auctor maxime Aureliiis Cartfiaginensis 
episcopus exstitii. Eliam sancius Auguslinus Hijipo- 
nensis episeopus in eadem synodo legitur fuisse 
leinporibus Honorii Augusti. Octava Africana sub 
Theodosio minore Augusto, in qua Patres ducenti 
qnntnordecim recitavenint ei llrmaverunt canoncs 
«ealum ei quinque qui per diversa concilia Africa- 



A n« provinci», temporihus Aurelii Carthagfnensls 
episcopi, legunlur esse conscripti. Nona Arelatensis^ 
iu qiiaPatres staliienmt ^anones, etc., quornm au- 
ciores maxime 'Silvesier nrbis Eoniae episcopus, ei 
sanctuft Marinus AreliUensis episcopus Msilterunt, 
temporibus Constanlini Aiigusti, sicui quidam ^asse- 
nini. Deciina item Arelaleusis, in qua Patres noven^ 
deoim siatueruni caiioiies, qiionim auctor maxime 
sanoius Cxsarius Arelatensls episcopus.exstrtit. Un- 
decima item Arelatensis, in qua Patres sedecim sia* 
tuerunt canones. Duodecima ilem ArelateDsis» ia 
vico Ortinsico, in qua Patresundecini staiuenint 
canones, quorum maxime auctor sanctns Caesarjnt 
Arelatensis cpiscopus exstitii. Tertia deciroa item 
Arelatenus, in qua Patres novcmdeciiii siaiuerunA 
caoenes, ^uonim auctor maxime Sa|iardus Arcla^ 
ieusis episcopiis exsiiiit. Quaria decima Arausicen- 
sis, in qua Paires sedectm slaiuerunt canones, qiio- 
rum auctor maxime Hilarius epiaccipus .emtit 

n Sexia dccima Agathensis, in qna Patres iriginta <|(ua* 
iuor «tatuemnt canones, qnortim auctor maxime 
Oesarins episcopus exsiiiit. Sepiima deciina Aure- 
lianensiSf in qua Patres sepiuaginia diios sutueruBi 
canones, quoruin auclor maxime Anrelius Arela- 
lensis episcopns exstitit temporibns Clodovici rcgis. 
Octava decima itein Aurelianensis, in qua Palrcs 
triginta unum siaiuerunt canones» quorum auctor 
roaxime Melanius liedensis episcopus ex^iiii. Noaa 
decima ilem AurelianensiSj in qna Patres viginti ires 

' statuerunt canones, quonim auctor mn^ime sanctus 
Albiuus Andegaveusis ej>isc(^us exstiUi. 



INCIPIT EPISTOLA ^ADRELIl CARTHAGINENSIS EPISCOPJ 



AD DAM^UU PAPAU. 



&everendi6sime pap» Damaso AtiEELiiia Car^ina-- 
^iiiensis episcopns. 

Gioriani aposlolics sedis et xesirx subli^niitalis 
gratiani nostra hnniilitas exorat ut staiuta oiiae re- 
jierire poteriiis jH»t finem beati principis apMoJor 
juni Petri iisque ad veslra" sanclitatis principinl^, 
jnxla apostoJicae sedis anctorilatein, quam cognov)* 
jnus per veslrse sapieniix saiicUtat^in gubeniarS^ 



nobif scrii^ia miltere dlgneniinL QnateiMS per «e^ 
slrae sanctitalis nobUilaieni atque prudentiani nos^ 
valeamns qu.^e Jn jiraefaia sancia sede supradicUs 
temporibus suni decreta, el qui adversus canonum 
a^iost^orttin iusUtula gesseruni cqgnoscantur. I^ene 
valele, sancUssime papa, el orate pro nulus, aman- 
tissinie pater. Data viii KaleniL JUarlii , et lecta iio- 
mst Htoiias Maif. 



AESCRIPTUM DIMASI AD AUREUDM CARTHAGINENSEM EPiSCOPDM. 



BeaUsaimA /ratri etcoepiscopo AoaELio Dasia«ijs. Q 
Scripta sancUlaiis tuae debita veneratione snsce- 
pimus, in qnibus siUre veneraUonein acprndeniiam 
tuam aj>ostoiica insUtuta (nt dignum eratjco^noviinns. 
Qo^ de re quaedam ex his quae peUstf nusimns^ ei 
qinedam adbuc cum iterum miseris, ^iltere cupi- 
uius. Nutiuni tamen a beali Petri principis aposioio- 
rum ilne praedecessoruni noslrorum prxlermisimns^ 
de quoruin slatutis aligiiid tibi per Ammoninm pre- 
j^byierom eiJFeticem uiaconum sub certis signaeuiis 
non niiitecemus. Qux te et custodire o^tamus, et 
aliis pniedjcanda ac publicanda inandamus, ut ab 
omnibus inviolate debita veneraUone custodiaiitur, 
ei iirviolate servenlur, aique ab oimiibus fuiuris 



ctum, gnoniam, ut jam praeiibatum esl,XQntra eum 
agit ciijus inipuisu et graUa iidcm sancU ,ediU sitnl 
canones. Oiaboiica vero neijnitiaplerosquesubliliter 
Xallere solet, et ita quorumdam imprjideniiam per 
similitodinem pietatis ssepissime mudit, nt pro salu* 
taribus nocitura persuadeat. idcirjoo norina sanctn- 
rum canoQum qui suni Spiriiu Dei conditi« et totius 
revercniia consecraU, fidelltera nobis est scienda, el 
diligenier iracianda, ne c|UOvis modo sanctorom Pa- 
triim sututa absqueineviiabUi necessitaie (qood ab- 
sit) transgrediauiur, sed fidelissiiae j)er ea gradlen- 
ies, cuin eis qui eos jnsUnctu condiderunt diviiio 
mercedis gloriam, et iaboris £umiduro eorum meritis 
auxUiante Domim» habere mereamur. His iiaqne riie 



APPEND. AD SJBC. IX. — ISIDOiU MERCATOniS 



PRjEFATlO ISIDORI IN SEQUENS OPUS- 



IsiftORCSservusChTisliIecloriconservosuocloa- A sive qii» anlc.i, seii qurc postmodum facla snnt, 



renli in Domino fideli salulem. 

Gom|)ellor a muUis lam episcopis quam rcliquis 
sefYis Cbrisli canonum senienlias colligere, cl in 
UQO volumine redigere» el dc miiiiis uiium facerc. 
Sed hoc oppido conturbaU qiiod diversa inlerpreia- 
tiones vnrtas senienlias faciunl, el Hcet unus sit 
sensus, irivcrs» lamen sunt sentenii.T, et allae lon- 
giores, aliA breviores. £a vero conciUa qu;r Graeco 
suntediiasiyla, amplius quam tripliciter aut qiia- 
drnpHciter interprelnta aiquc conscripia reperiiniis. 
Quod si veritas est quaercnda c pluribus, Grascoriim 
Mqunmur slybim , conimque 4mitemur dictlones 
atque exemplaria ; sin minus, ipsi dicant atque ex- 
ponant quibus tot sunt exeinplaria quot codiccs. 



sub ordine nunierorum ac temporum capiuilis stiis 
distincta sub bujus voluminis aspectu locamus, 
subjicienles etiam reliqua decrela prxsutum Ro- 
manorum usque ad sanctum Gregoriuin, et quasdain 
epistolas ipsius in qiitbus pro culnine sedis apo« 
stolicae non impar coneiliorum exslat anctoritas , 
quatenus ecclesiasiici ordiiiis disciplina in unum a 
nobis coacta atque digesla et sancti praesules pa- 
teniis insiituantur regulls, et obedienies Ecelesi» 
minislri ve! popnti spirituaKbus imbnanlur exem- 
plis, et non inalorum hominum praviiatibus deci- 
piantur. Multi enim, pravitaleet cupidiiaie depressi» 
accnsantes saeerdotes oppresscrunt. Ideo sancii 
Patres lcges consiiinerunt quas sanclos canones 



Nobis tamen videtur, cum in nostro discrepaverint H appcllaverunt. Multi ergo idcirco alios accusant , 



sermone, ut unitas, ct veritas ab ipsis quaerenda sit, 
quorum lingua edita esse noscuniur. Quod et nos 
fecimus, ei sicut a veris eorum reperimus magistris, 
in volumine cui bsec praeponitur pniefatiuncula inse- 
rere curavimus. Ganon autem Gnece, Laiine regula 
nuncupatur. Regula auiem dicla quod recteducit, 
nec aliquando aliorsum trahit. Alii diierunt re^u- 
lam dictam vel qtiod rcgat, vel qiiod norniam vivciidi 
praebeat, sive quod distortum pravuinqne quid cor- 
rigat. Synodum autem ex GnBCO inteipretari comi- 
ialum vel c<Btum. ConciUum vero noinen tractum ex 
communi intcntlone, eo quod in unum omoes dir4« 
gant mentis obtutum. Cilia enim ociilorum simt. 
Unde et qui sibimet dissentiunt, non agunt concilium, 
qnia non sentiunt unum. Goetus vero conventus cst, 
vel congregatio a coeundo, id est conveniendo in 
tinuin, unde et conventus est nuncnpatus, quod oin- 
nes ibi conveniunt, sicut convenius, coetus vel con- 
cilium a societate muitorum 4n unum. 

In principio vero voluminU bujus qualiter con- 
dlium apud nos celebratur posuimus , ut qui 
nostrum ordinem scqui voluerinl, scianl qualiter 
hocagere debeani. Qui autein hoc agere melius 
elcgerint, faciant quod jiisto canonicoque aiqiie 
sapienlissimo consilio judicavcrint. Denique pro- 
pter eorum auctoritatem caetcris concUiis pne- 
posuimus canones qiii dicuntur apostoiorum, licet 
a quibusdam apocrypbi dicantur,quoiiiam plures eos 



ut se per iUos excuscns aul eertim bonis diteniur. 
Plerique vero hont Christiani propterca tacent, cl 
poriant aliorum peccaia quac noverunt, quia do- 
cumentis sa>pe deseruntur quibus ea quae ipsi sciuni 
jiidlcibns ecclesiasticis probare non possunt, qnoniam 
licet vera siut quacdain, non tanien jtidtcibus cre- 
denda sunt, nisi qux certis indiciis demonstrantur, 
nisi qu;c manifesto judicio convincunlur, nisi q^ia^ 
jiidiciario ordine publtcantur. Nullus eiiim qui suis 
•rcbiis est spoUaius, aut a sede propria vi aut ler- 
rore pulsus, antequam omnia sibi ablala ei le- 
gibus restiluanter, et ipse paeiGce dia suis fniatur 
honoribus , sedique proprie regulariter restilutus 
e^its mi»ito ten^)ore libere potiatur bonore, juxia 
canoiiicam accusari, vocari, |udicari aut damiiari 
instiiutionem non potesL tJiKle et ecclesiastica lli- 
storia, «b Eiisebio Gusariensi e^^iscopo confecla^ 
de muUere qitadatn quae pro casiiiaie a marito ac- 
eusabalur ait : c PraHM^lum , vel interdictum est 
ab imperaiore lege laia, ut priiiio periniitercuir 
ci rem famlUarem 4ibere diuliiis ordinare, tuui 
deinde respouderet objectis. i flx omncs loges taiii 
ecclcsiastlcae quain et vulgares publicaeoue pnu- 
cipiuiit. 

Iloruni vcro concinnaulia si omnia poncrentur, ante 
deiicerent dies, et niniis prolixa (lerct epistohi. 
£x pluribus lameii aliqua liic ad provocatioiieui 
aliorum inserere iudicavimus. Ait namque sanctus 



recipiunt, et sancti Palres eorura senientias syn- «^ Leo Roman» Ecclesiae aniistes In epistola Cbalce- 



9 DECUETALIUM GOLLECTIO. ^^ 

iU careat pittpnis, ot allcr ulaMir alieiiis. Quem A a xii Kalend. Aprili$ usque in xviii Kalcnii, MaiL 
lu errorem omiici reliiiquant, ul neinini quidem 
perire lionor debeat , sed prioribus episcopis ciim 
omni privilegio suo jus proprium reformelur. » 



Eadeni et antiqui apostolici qiii fuerunt ante syn- 
oduu Nic;enain sauienint. Eadem synodus qu» 
liabita est iii Larissa sub Valeriano loquilur. Ea- 
«lera plurtmae Homan^ synodi teslantiir, eadem papa 
Syinmacbus et caeteri sancli Paires sanxeruiit. 
Qttorum statula prolixitatein viiauies hic inserere 
disluliiiius. Si quis aulcm bxc plenitis scire et 
legere voluerit, suis iiranctoribus invenlre et legere 
pleaiter poterit. Nobis vero liac in pnefatiunciila 
ista sufiiciant. Et sicut niiliti ex mullis arrois illa 
sofficiunt qus ferre coiigruenter super se poterit, 



solerler inquiri, et si die Sabbaiorum incideril, con- 
sequcnti die Doininico, id esl luna xv, Pascba celo- 
brare conscripsit, et si die Doroinico luna xiii ejus- 
dem mensis , id est prirai mensis , evenerit Ipsa. 
hebdomada transmissa inallerum diem Dorainicum^ 
Pascha sine dubio celebrare conscripsit. His et aliis 
qiiampluriinis exemplis patel plura esse qiiam vigintl^ 
Nicaeni concilii capilula , et veram esse prsodictam 
Julli papse epistolain, Nobis autem quidam c con« 
sortio fratrum iioslrorum Orienlales lestali siint so 
vidisse conciliitm Nicaennm babens potiorem quatuor- 
Evaiigelionim magnitudinem, continens in se ses- 
siones episcoporum . et introduciiones, judiciaqQC 
querimoniarum, atque definitiones et constitutiones, 



sic nobis de mullis sententiis una, aut diix, vel ^ necnon et subscriptiones coruin. Ad cujus similitii- 



quantum tunc necesse fuerit, sulSciunl, qnoniani sicat 
cum uno lelo autduobus inimicum vincimuSi sic 
«nm una aut doabus senlentiis auctorilate plenis 
jeinuhtm snperanius. Sj eoim de mulieribus eis»- 
cularibus bominihus luec cunstitula sunt, mulio 
magis ecclesiBsiicis virts et sacerdotibus sunt con- 
oessa^ II;ec eadem vero ecelesiastica jura jubeiit 
et saecoii leges praecipiunt. Similiter accusalores et 
accusationes, quas saeculi leges probibent, canonica 
fundiios repeliit auctorilas. Synodorum vero con- 
gregandarum aucloritas aposlolicae sedi privala 
commissa esl poteslate, nec ullam synodum ratam 
esse legimtis, qu» ejos non fuerit auctorilaie con- 
grogata vcl fulu. H^c canonica lestatur aucloritas, 



dinem magnumClialcedonense concilium conscriptunk 
esse confirmaverunt, et demum alla ConstanlinopoU 
condila , unuro videlicct stib Juslinlano imperatore, 
contra Deiimpiignalores Origenem, Didymum , et 
Evagrium , et aliud temporibus Agalhonis papas. el> 
Gonstanthii Imperatoris contra Machariimi episco- 
pnm, et Stephaiium e]us discipulum , ac reliqoos 
episeopos, qui pro frumento zizania Ecclesiis Seml'- 
naverunl, vinum miscuerunt aquae, et proximo po* 
tum dederunt eversione tnrbida , et tanquam htpi 
agni simulabant niendacium , et veritas ut menda^ 
cium refulabatur. 

Mosse etiam oportet (licet certa non inflrmentur; 
quaiuor esse principalia concilia ex quibus plenisst* 



fasc historia eoclesiaslica roborat, haec saiicti Paircs ^ mam fidei doctrinam tenent Ecclesix, tam de Patris, 



eoninnafil, 

Scire autem vos volo, ocloginta episcopos, qui hoc 
opus nie incipere, et pcrficere coegistis, et cunctos 
seliqoos Dominl sacerilotes oportel, quod plura 
qnain illa viginii capitula quae apud nos habenlur 
Nicaenae synodi reperimus, et in decretis Jiilii papas 
septuaginla capilula ejusdem synodi esse debere le- 
eimos. Quam epistolain in suo ordine inter cxtera 
4iecreta apostolicorom posiilmus , haec scrutantibus 
et cunctis nosse volentibus riinandam. Nam quod 
plura quam viginti' capitula sini Nicaeni concitii, in 
multig inveniiur locis. Legitur enim in Constanttno- 
poliiaiio concilio ita : c ManiAeslum est quod illa qiie 
sunt per unamquamque provinciam Ipsius proviuciae 
synodus dispenset, slcut Nicaeno constat deoretum 
esse concilio. > Legitur et in epistola Innocentii pap;e 
Viclricio ftolbomageiisi episcopo directa , ita : c Si 
qme causx vel contentiones inter clorieos et lai- 
cos , vel inter clerlcos tam majoriS' ordints quam 
etiam inferioris fiierinl. exonae, placuit ut secun* 
dum syiiodum Nicsenam eongregatis omnibus ejiis- 
dem provinciae episcopis judicium terroinetur, » et 
reliqua. Sanciae etiam meroori« Theophilos Alexan- 
driniis episeopus suis in epistolis meminit in concilio 
Nicsno statutum esse utab viii Idiis Nariii usnue in 



et Filii, et Spiritus sancti divinitaie, quam de pne- 
dicti Filii et Salvatoris nostri incarnatione. Prior 
harum Nicaena synodus est trecentorum decem ei 
octo episcoporum snb Constantiiio Augusto peractOi 
in qua Arianx perfidise blasphemia condemnatav 
qua inseqtiaKtatem sanclae Trinitatis idem Ariut 
asserebat, consubstantlalem Deo Patri Deum FHium 
eadem sancia synodus per Symbolum definivii. Se- 
cnnda synodus centum quinquaginta Pstnim , snb 
Theodosio seniore Constantinopoli congregata , qutt 
Macedonium, sanctum Spiritum Dominum esse ne- 
gantem, condemnans, consubstaniialem Patrl et F^- 
lio eamdem Paracletum demonstravit , dans latios 
Symboli formam , quatn lota Grccia et Latinilas in 
Ecclesiis praedicant. Tertia synodiis est Epbesina 
prlma ducentorum episcoporum , sub minore Theo-« 
dosio Anguslo edita , quae Nestorium duas personao. 
in Cbrisio asserentem josto anathemate condem- 
navii , ostendens manere in duabiis naturis unam « 
Doinini nostri Jesu Christi personam. Qu^irta est 
synodus Chaleetlonensls sexcentorum triginta sacer> 
dotum, sub Martiano principe habita, in qua Euly^. 
chem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei eix^ 
camis unain naturam pronuntiantem, et ejiis defen* . 
sorem Dtoscorum quondam Alexandrinum episc<>- 



il APPEf^t). kh SJEC. t%. — IsrOOlU HE^CATOKIS fi 

\irgine, iR m unia substantia divina ct humana A vigore. Primo qiiidem ordo» ut praedictum est , de 

celebrando conciHo fnserlus habetur, ei postmodum 



coniineatttuf nattfrae. Ust sunt, ut prsdiximus, qua- 
tttor princlpaK» et venerabiles synodi, fidem caKio- 
lieam coroplectentes. Sed sl qua sint concilia quae 
saucti Patres Spiriiu Dei pleni sanxefunl, post ipso- 
fum quatuor auctoritatem omni manent stabiKia 



canonum apostolorum, ac primorum apostolicorum, 
id est a sancio Clemente usqne ad sanetum Silre- 
strum sequens ordinem suum. 



Inci^itint tmttntii 



10 EST 



REGULiE ECCLESIASTICiE 

A iancds Patribus coMtUuicB^ e$ db Isidoro in unius eodicis corpus colUctcB 



l ORDO DE GELEBRANDO CONCILIO, 



ttoiii diei prima, anie solis ortum, ejiciantur 
tfmnes ab ecclesia, obseratisque foribus cunctis 
ad unam Januam per quam sacerdotes ingredi oportet, 
oBliarii stabuni. Et eonvenlentes omnes episcopi 
paritef inlrdibunt, et secundum ordinationis suae 
temptf» residebunt. Post ingressum episcoporuin 
omnium atque consessum, vocentur delnde pre- 
sbyteri» quos causa probaverit inlroire, nnllusque 
se ioter eos ingerat diaconorum. Post Eos Ingre- 
diantnr diacones probabiles, quos ordo poposcerit 
inter^se. Et cotona facta de sedibus episcoporum, 
|^resi)yterr a tergo eorum resideant, quos tamen 
sessuros secum melropolitanus elegerit, qui utique 
ex 6uro eo judicare anquid, et deHnire possunt. 
Diacoiii iii conspiectu episcoporum stent, deinde 
Sngiediantur laici, qu! eleaione concilii interesse 
meruerunt. fngrediantur qnoque notarii, quos ad 
recitandum vel etcipiendum ordo requirii. Obsera- 
tisqii0 janois, et sedentibiis In diuturno silentio 
sacerdotibus, atque eor totum habentibus ad Do- 
luiAum, dicltfrus est archidiaconus, Oraie^ statim- 
i|ue in lerram omnes prosternentar, tam episcopi 
quett presbjrteri^ et oranies diutii», tacite cum 
ftetibusatque g^mitibos, uiiusexepiscopis seniorl- 
bus surgeils, ofationem palam fundat ad Doniinum, 
.cunciis adbuc in terra jaeentibus, dieens lianc ora- 
lionem ; 

Oratia. 

Adsumus» doitfine sancte Spiritifs, adsumus pec- 
cati quidem immanitate detenti, sed in noroine tuo 
speeiaiiter aggregati ; veni ad nos, el esto nobiscum* 
«Ugoare illabi cordibus nostris, doce nos quid aga- 



B ut in sinistrum nos non ignorantia trabat, non favor 
infleciat, non acceptio muneris vel person» corriira- 
pat'; sed junge nos tibi efficaciter solius tua) grati» 
dono, ut simus in te unnm, et in nuUo deviemus a 
vero, qualiler in nomine tuo collecii, sic in cunclis 
leneamus cum moderarfiine pietatis justitiam, ut et 
hic a te in nullo dissentiat sententia nostra, et in 
futuro pro bene gestis consequamur pRemia seropi- 
terna. 

In qua oralione Pater notter non dicatur, nee 
benedictiOf sed ipsa solummodo oratlo oonfirmetur. 
Finita autem oratione, et responso ab omnibus 
Amen, rursus dicat arcbidlaconus : Erigite vos. 
Confestim omnes surgant et cum omni limore Dei 
01 disciplina tam episcopi quem presbyieri sedeant ; 
sicqiie omnibus in suis locis, in silentio conseden- 
tibus, diaconus alba indutus, codicem canonuro in 

C medio proferens, capilula de eonciliis agendis pro* 
nuntiet, iJ est, de concilio Toletano lertio, aera 
1V1IK Item, ex concilio Toletano quarto, aera iii. 
Item, ex capitulis Orientalium partium, quae Marti- 
nus episcopus de Graeco in Latinum vertit, aera 
xviii, de Synodo facienda. Item, ex concilio Chal- 
cedonensi, aera sviiu Iiero, ex concilio Agathensi, 
xra XXV, vel xxvi, vel aliud de canonibus, quod 
metropolitano aptius visuro fuerit,utlegatur. Finiiis- 
que tltulis, roetropolilanus episcopus, conciliiim 
alloqualur exboruUone, ita dicens : Ecce, sanctis- 
simi sacerdotes, prsemissis Deoprecibus, fratemi- 
tatem vestram cum pia exhortalione convenio, et 
per divinom nomen obtestor ut ea, quse a nobis de 
Deo, etde sacris ordinibus« vel sanctis moribus 



*— *- **•.-* *»««^:*«r».,» A» MtAn.lA /viiiil Afln/kurA /IjiKa4. «/^kio tiiavint <litf»fftt Aam Amni tviAfttlifc aiie/kSniaiiC M 



13 DCCRETALIUM 

liaiile» aul doccii possit, aul (Joce.a. Deinde sitnili A 
v«is obiesuiione convenio, et obsecro, ut nullus 
veslrum in judieando, aut personam accipiat, aut 
«fuolibel faYore, aut munere pulsatus, a jusio judi- 
cio setenler aTerutnr, aut discedat ; sed cum toU 
pieUte, quidquid ccBtoi noslro se judicandum intu« 
leffit retracuie, ut nec discordans contentio ad sub- 
▼erslonem justiliae inter nos iocum inveniat, nec 
itero in perquirenda sequiUle vigor nostri ordinis 
vd soUicitudo tepeseat. 

Post hanc exborUlionem Introibunt omnes, qui- 
ctinque luerint presbyteri, diacones, vel religiosi 
itniversi ad audiendum doctrinam. Sicque archidia- 
conus lecturus est canonem Toietani concilil unde- 
dmi, aera prima, ne tumulto concilium agiletur. Quo 
canone perlecto, condlfum Epbcsinum ex ordine ^ 
perlegatur. Deinde colhlio pariler et instruciio de 
mysurlo ^sancts Triniutis babeatur, slmnlque et 
de officlorom ordinlbos, sl in omniiun sedibus ejus- 
dem cdebrlutis uniUs tenealur. Pro bis quoque 
pfodt spatium diei permiserit, etepisiol» 
papae Leonis ad Flavianom episcopom de erroribus 
Eutychetis, et mysterlo Trinilatis, legendae sunt. 
Canones quoque de uniute officionim, nec ad allud 
aiiquid antea transeator, qoam ista omnia expli- 
centor, iu umen ut in totos tres dies liuniarura 
nihil aliud agator nec tractetor, nisi sola collatio de 
myslerio sanctse Triniuiis, et d« ordinibos vel 
saccis, Td officionim instituiis, iu ut hase toU par- 
tiantur per lotos illos tres dies, ot nihil aliud (sicut 
dictnni est), nisi sola quaestio de his qu» praedicta sont, ^ 
babeatur, lla ot leetio semper congniens ordini, et 
caosae qoae qoxrenda est, antecodal. Post hsec, in 
qaano dierellquae per ordinem admiltendae sont, sic- 
qoe omnes qoi de religiosis in retroactis diebiis pro 
spirituali instnictione interfuerant in concilio, foris 
egrediantur» resldentibus aliquibus presbyteris in 
eoBcilio, quos metropolitanus probaverit honoran- 
dos. Per siflgulos tainen illos tres dies rog*ationum 
iitanlaromt eptscopl vel presbyteri cum admonitore 
primum orationibus se prosternant. Sicqiie collecta 
a nieiropoliuno oratione consurgant et de divinis 
iMtum(at dictum est) rebus collallonem habeant, 
in reliqnis autem diebus, cunctis asUntibos oratio 
eoliigenda est, et sic considenUs causarum negotia, ^ 
jiiste et rellgiose colUgant. NuHus tamen tumultus, 
aut inter eonfidentes, aut Inter asunies habeator. 
£odem Umen modo, eoilemque ordine ad conci- 
liom omncs per singulos dies Ingrediantor , quo 
superius jam praemissom esL Nam eui presbyleri re- 
liqul ant diaconi, derid sive laici de his qui foris 
steterunt, concilium pro qualibet re credidcrint ap- 
pellandum, Ecclesise metropoHunde archldiacono cau« 

«'knrt a»«ktn •iilimAnt .»1 iIIa «*AIM«iliA HAIIIinfiAt. Tlintf^ 



COLLECTIO. ii 

fuerint cuncta deterininata, iu ul qua^cunqne delibc- 
ratione commoni finluntur episcopornni siiigulorum 
manibus subscribanlur, ila tamen ut ante dnos vel 
tres dies quam solvant concilium omnes ronstituiio- 
nes a se ediias diligenti consideratione retraclenl, ne 
In aliquo oflendisscnt. Iiem, in die quo conciliiira 
absolvendum esl, canones qui in sancta synodo con- 
stitutl sunt , coram ecclesia in publico relegantur.. 
Quibus explicilis, respondeatur In choro : Amen. 
Detnde ad locum redeuntcs, ubi in concilio resede- 
runl, canones ipsos subscribant. Admonendi quoqtie 
a metropolitano sunt de Pascba venturo, quo veniat 
die. Admonendi etiam sunt quo lempore supcrve^ 
nlenU annoad faciendum concilium venianl. Eligendi 
etiam sunt de episcopis, qui cum metropoliuno dies 
festos NaUlis Domini et sanctum Pascha debeant 
cclebrare. Posi haec, dicente arcbidlacono : Oratet 
omnes slmul in terra pariter se prostemant, iibi 
diulissime oranUs, hanr uniis ex majoribus oratio- 
iiem dicat : 

Oratto 

Nullaest, Domioe, bomanae conscieniiae virtus> 
quae inoiTense possli tuae voluntalis judicli expedire, 
et ideo qnia imperfeetum noslrnm Yideruiit ociili 
tui, perfectioni depuU, qua^sumus, quneperfeclo xqui« 
tatis fine concludere peroptamus. Te in nostris prin- 
cipiis occursorem poposcimus, te quoque in Iioc Qne 
judiciorum nostrorum excessibus adesse precamur, 
scilicet, ut ignorantia) parcas, ut erniri indulgeas, ut 
perfeclis votis perfe<^tam operis eflAcaciam largiaris» 
Et quia conscientia remordente tabescimus, ne aut 
ignorantla nos traxerit in errorem, aut prxceps 
forsitan voluntas impnlcritjnstitiam deciinarc, oblioc 
te poscimus, te rogamus, ut si quid ofTeosionis in hac 
concilii celebriute atlraximus, condonare ac remis- 
sibile f^cere digneris, ut in eo quod soluturi sumus ■ 
aggregatumconcilium, a cunclis primum absolvamur 
nostronim nexibus delictorum, qualileret transgres- 
sores venia, et confitenies tibi subsequatur remune* 
raiio sempiterna* 

iluic orationi oratio Pater nonler adjungatur^et 
cunclts adbuc jacentibus, bxc benedictio explicelnr. 
Benedictio. 

Christus Dci Filius, qui est initium el finis, com- 
plementum vobis tribuat cbariutis. Amen. Et qui 
vos ad expletionem hujus fecit pervenire concllii 
absolutos Yos efficiat ab oinol conUgione ddictl. 
Amen. Et ab omni reato iiberiores effecti, absoluti 
eiiam per donum Spiritus sancii, felici reditu vestra- 
rum sedium cubilia rcpeutis ill;esi. Amen.Quod ipse 
prjestare dignetur, cujus regnum et imperium pcr* 
manet in sxcula saeculorum. Amen. 

Quibus explctis, cum dictum fuerit ab arebidia* 



«s 



APPEND. AD SAC. IX. — ISIDORl MEl^CATORIS 
Oralio diei tecttndte. A Oratio dieilertiaf. 



t« 



. Koslronim tibi, Domine, cumntes genuacordium, 
quaesumus, ut bonum quod nobis a le requiritur 
exsequamur, ut prompta semper sollicitudine gra- 
dienles, discretionisardnaesubtiie judicium faciamus, 
ac misericordiam dili^entes clareamus studiis tibi 
placiue actiottis« 



ikd le, Domlne» intemi clarooris Tocibus procla^ 
mantes, unaniroiler postulamus^ ut respecto gratia 
tiiae soliilatii praecones virtutis toae effieiamur kitre- 
pidi, tuamque valeamus ▼erbum cvm omni ftdoci» 
loqui. 



a INCIPIUNT CANONES APOSTOLORUM, 



PBR CLB&tBIfTBM PAPAM PROLATI. 



Cap. I. Episcopus a duobus aut tribus episcopis 
ordinetur. 

II. Presbyier ab uno episcODO ocdinetur, cl dia- 
conus et reliqui clerici. 

III. Si quis eplscopus aut presltyter pncler ordii- 
nationem Domini, alia qua^.dam in sacrificio ofierat 
super altnre, id est, aut mel, aut lac, aut pro vjno 

ylbAfi^H^^Z sjceram, et confectt qusednm , aiit volatilia, Jtut 
animalia qiiasdam, aul legumina, conira constituiio* 
iiem Domini faciens, congrno tempore deponatur. 

IV. Offerri non liceat aliquid ad altare prseter no- 
Tas spicas, et uvas et oleum ad luminariuin» et tby» 
miama, id est incensum, lenipore qiio sacra cclebra- 
tur oblatio. . 

Y. Reliqua poma omnia ail domum primitiae epi- 
scqwL et i^-esjly^fis dirigaatur, nec offerai^lor in 
altari. Certum est auiem qiiod episcopus et presby- 
teri (lividanl diaconis et reliquis clericis. 

VI. Episcopus aut presbyter uxorem propriam ne- 
qoaquam sub obtenlu religionis abjiciat. Si vero re- 
jecerit, excommunicelur, sed et si perseYeraYeril« 
dejiciatur. 

VU. Eptscopu», aut presbyter, aut diaconus ne* 
quaquam saecuiares curas assumat; sin autem, dejip 
ciatiir 

VUI. Siquisepiscopiis,.aut presbyter, aut diaco- 
nus sanclum Paschae dicm ante vernale «'equinoclium 
cum Jndseis celebraverit, abjiciatur. 

IX. Si quis episcopus, aut presbyler, aut diaconiis, 
vel qiiilibet ex sacerdotuli caialogo facta oblniione, 
non communicaverit, aut causam dicai (si rntiona- 
bilis rnerit, veniam consequaiiir) aul si non dixerit, 
communione privetor, tanquam qiii populo causa 
laesiofils exsliterit, dans suspicionem de ea qui sa- 
criflcavit, quod recie non obiulerit* 

X. Omnes fideles qui ingrediuntur ecclesiam et 
Scripturas audiunt, non autem perseverant in ora- 

linnA notf» «•knAfnm AAmmnnl/\nAfVk n«kiv«iniiinf voliif 



B suspensuSy seu commnnicans « ad aliam properel: 
civitatem, et soscipiatur propter commendatitia» 
litteras, et qui susceperunl, et qul susceptus esl, 
comrounione priventur. Excommunicato vero prote- 
letur ipsa correptio, tanquam qui meniitus sit, ei 
Ecclesiam. Dei seduxit.. 

XIV. Episcopo non licet aiiam parochiam, propria 
relicla, pervadere,.licet cogatur a plurimis, nlsi forie 
quis eum rationabili cousa compellat, lanquam qiil 
possit ibidem constitutis plus lucri conferre, et in 
causa religionis aliquid profectus prospicere. El hoe 
non a semetipso perteiitet, sed mullorum episcoporum 
jndicio et maxima supplicatione perflciau 

XV. Si quis presbyter aut diaconus, aut quilibel 
de mimero clericorum relinquens propriam paro* 

C ehiam |)^f^il aJ «lienam et omniiu) demigral, prsc- 
ler episQopi siii conscieniiam ut* iii aliena parochia 
commoretur,. bunc uUerius minislTare uoii palimur, 
praecipue si vocaius ab episeopo redire t;oiitempae- 
rit, in sua inquietudine perseverans, verumlameii 
tanqnam laicus iblcommunicet. 

XVI..Episcopus vero apud qoem moralos esse oon- 
8titerit,si contra eos decretam cessatiouem pro nihilo 
r.epiitana, tanquam clericos forte siisceperil , veiut 
niagister inquieludinis comniunione privetun. 

XVU. Si quis post baplisina secnndls fueril nu- 
ptiis copulatus, aut concubinain haboeril, non po- 
test esse episcopus, occ presbyier, aiit diaconiia, ant 
prorsus ex nuinero illoruin qui ministerio sacro de- 
servinnt. 
D XVIII. Si qiiis viduani et ejectam acceperit, aut 
merelricem, aut anciliam, vel aliquam de his qiia 
publicis spectaculis luaucipanlur, iion potest esse 
episcopus, aut presbyter, aiit diaconus, aut ex eo 
iitimero qni ministerio sacro deserviunu 

XIX. Qui duas in coiijugium sorores acceperit, ve 
filiam fratris, clericus esse non poterit. 

W. CAt>.rinm fiilpiiiJ^fiiAirihii« in<if>rvipns. fihiiri9. 



17 

ipsUis honiicida est , 

XXIIL Si quis, curo dericus fueril, absciderit se- 
nieiipsuiD, ouiDino damnetur» quia suus liomicida 
est. 

XXIT. Laicfis semeUpsum abscindens, annls tribus 
comrounioDe oriyetur, quia sux Titx iusidialor ei* 
stitit. 

XXT. Episcopus, ant presbyier. aut diacoons. qui 
in fornicatione, aut peijurio, aut furto captus esi, 
deponatur, non tamen commuiiione priTetur, dicii 
enim Scriptura : Non judicabil Dominus bis iu id- 
ipsum. 

XXTt. Simititer et renqui cTerici buic condilioui 
suljaceanL 

XXTU. In nupiiis autem qui ad clerum provecti 
siini, praecipirous,, ui si Yoluerint, uxores acdpiaut, B nione privetur, quoadusque consentiat obedieniiam 



DECRETALIUM COLLCCTia. \$ 

Dei condilionis inimicus. A put exisiiinent, et nibit amplius praeter lyus con» 

scieiitiam gerant, quam illa sola singiilique paro» 
chi£ prupri» et viUis qu« sub ea suni, coropetunU 
Sed nec ille praeter omnium conscientiam faciat aji-^ 
quid in eqrum parochiis, sic enim unantmitas erit* 
et gloriflcabitur Deus per Ghristum in Spiritu saiw 
cto. 

XXXTI. Episcoptim non audere extra tennlno* 
proprios ordlnatores facere in civitatibus et villis 
quae illi nuUo jure subjecUB sunt. Si vero convictus 
fuerit boc fecisse ^neler eorum conscientiam qui 
civllates ipsas ei villas deiiDenl» ei ipse deponatur 
ei qui ab iilo sunt ordinati« 

XXXTII. Si quis episcopns non susceperii ofllK 
cium et curain populi sul comroissaro, hic 



sed lectores cantoresqoe lantumroodo. 

XXTIII. Episcopuro aul presbyteruro, aut diaco- 
nnro percutientem fldeles delinqventes, aut infldeles 
inique ageutes, et per hujusmodi volentem timeri, 
dejici ab officio soo praecipimos, quia nusquam nos 
hoc Deus docuit. Econtrario vero, ipse cum percu- 
tereiur, non repercutiebat ; com malediceretur, doq 
maledicebai ; cum pateretur, non comroinabalur. 

XXJX. Sl quis episcopus, aut presbyter» aut dia- 
amus (lepasil^ssjuste su|>er ceriis criroinibus, ausus 
fueritaiirectare ministerhrm dudurosibi commissum, 
hic ab Ecclesia peniius abseindatur. 

XXX. Si quis episcopus, aul presbyter, aiit diacor 
itus per pecunias hanc obtinuerit dignitatem, deji- 



Gommodans. Simlliter ei presbyter ei diaconus ; si 
vero perrexerit, nec receptus fuerii, non pro au« 
sententia, sed pro malitia populi, ipse quidem ma* 
neai episcopus : cierici vero civitatiii conymimionB 
priventur, eo quod erudiiores inobedientis popuU 
non fuerunt. 

XXXYIII. Bis in anno concilia episcoporuro cele- 
brentor, ut inter se iuvioem dogmaia pleiatis explo- 
rent, et exsurgentes ecdesiasticas contentiones anio- 
veant, semel quidem quaru septimaiia Penleeostes, 
secundo vero duodeciino die mensis lperberet«, id 
est, juxta Romanos, iv Idus Octobris. 

XXXiX. OtniHnm negotiorum ecclesiasticorum cu* 
nm episcopus habeat , ei ea « velul Deo coniero- 



chiur, et ordinator ejus. et a communione modts ^ plaDte, dlBpenset, nee ei Hceat ex his omnibus ali* 

quid omnlno contingere, aut pareniibus propriis 
quse Dei suni condonare. Quod si pauperes suni, 
lanqoam pauperibus subministretur, nec eorum oe- 
casione Ecclesise negoiia depnedeniur. 

XL. Presbyteri ei diaconi prseter episcopum nibil 
agere pertentenl. Nam Domini populus ipsi commift- 
sus esi, et pro animabus eorum hic reddiiurus esi 
rationcm, sin autem manifeste res propriae episcopi 
(si tamen habei proprias) et manifeste Dominicae ui 
potestatem habeat de propriis moriens episcopos, 
sicui voluerit, et quibus voluerit, relinquere, ne sub 
occasione ecdesiasticarum reruni qu» episcopi esse 
probantur, interddant. Forlassis enim aut uxorem 
habei, aut fiHos, aut pn>pinquos, aut servos, et ju- 
^ stum esi hoc apud Deuro et homines, ul nec Eccle- 
sia patiatur detriinemum ignoratione reruro pontifl- 
ds, nec episcopus, nec e|us propinqui sub obtentu 
ecclesi;e proscribantur, et in causas incidant quae 
ad eum pertineni morsque ejus injuriis malae fam» 
subjaceai. 

XLI. Pnecipimus ut in potesiate sua cpiscopus 
res ecclesia; habeat : si eniin animse hominum pre- 



emnibus abscindatur, sicui Srroon Magus a Petro. 

XXXI. Si quis epis^opus saecufaribus potestatibus 
asus, ecclesiam per ipsas obtineat, deponaiur, ei 
sfgregentur orones quicunque ilti communicant. 

XXXII. Si quis presbyter contemneiis episcopura 
siium, seorswn populum coilegerit, ei ahare aliud 
ereierit, nihil habens quo reprehendai episcopum 
fn causa pieiatis et justiiiae, deponatur, quasi prin- 
cipatiis amator existens. Est enim tyrannus, ei cae^ 
teri cierici quicunque tali consentiunt, dcponantur : 
laici vero segregentur. Hasc lameii post unam et se- 
condam ei teriiam episcopi obsecraiionein fieri coii- 
veniant. 

XXXIIL Si quis preshyter aut diaconps ab epi- 
scopo soo segregatus, hunc non licere ab alio recipi, 
sed ab ipso qui eom sequestraTerai, iiisi forsiiaii 
ebierii eplscopos iose qui eum segre<(asse cogno- 
sciiur. 

XXXIT. Nulhis episcoporom peregrinomm, ant 
presbyterorum, ant diaconorum, sine commenda- 
iitiis suscipiatur episiolis. El cum scripia detulerint, 
discuiiantur attentius et ita suscipiantur, si pr9edi>- 



s :•« 



..^a ^M^.ISi» -^..llA MM 



f9 APPEND. AD SiEC. IX. 

trum U6ti8 el ipse percipiat, ut nihll eis possit omnino 
deesse. Lex enim Dei prsecipit ut qui altari deser- 
viunt, de altari pascantur, quia nec niiles slipendiis 
propriis contra hostes arma snstulit(i Cor. ii). 

\LIf. Episcopns, aut preshyter, au( diaconus aleae 
aut ebrietati deserviens, aut desinat, aut cerie dam-. 
netur. 

XLIll. Subdiaconus, aut lcclor, aut cantor similia 
faciens, aut desinat, aut communione privetur : 
sitniHter etiam laicus. 

XLIV. Episcopus, aut presby ter, aut diaconus usu- 
ras a debitoribus exigens, aut desinat, aut certe 
damnelur. 

XLV. Episcopus, presbyter aut diaconus, qui cum 
hamticis oraverit, tantummodo communione prive- 
tur. Si vero tanquaro clericos bortatus eos fuerit 
agere vel orare, damnetur. 

3 XLVL Episcopuro aut presbyterum bseretico- 
ruro suscipieotem baptisma damnari prsecipimus. 
< Quxenim conventio Cbrisli ad Belial? aut quae 
pars fideli cuni Infideli {II Cor. vii , 15)? » 



— ISiDORl MERCATORIS 20 

A XLYII. Episcopus aut presbyier, si eum qui se- 
cundum veritatem babuerit bapiisma , denuo bapti- 
zaverit , aut si pollutuin ab impiis non baptizaverit, 
deponatur, tanquam deridens criicem et moriem 
Doinini , nec veros sacerdoies a falsis sacerdoUbus 
jure discernens. 

XLYlll. Si quis laicus uxorem propriam pellens, 
alterain, vel ab alio dimissam duxeiit, commuuione 
privelnr. 

XLIX. Si quis episcopus aut presbyter, juita prx- 
ceplum Doinini non baptizaverit in nomine Patris 
et Filli et Spirilus sancti , sed in tribus sine initio 
principiis,aut in tribus Filiis,autin tribus Para- 
cletis, abjiclatur. 

L. Si quis episcopus aut presbyter, non id trina 
B mersione unius mysterii baptisma celebret , sed se- 
mel mergatin baptismate, quod dari videtur in 
Domini morte, deponatur. Non enim dixit nobis Do- 
minus : In morte mea baptizate, sed, < Euntes 
docete oinnes gentes, baptizantes eos in nomine 
Patris, et Filii, etSpiritus sancti (Matth. xxviii). i 



INCIPIT EPISTOLA PRIMA CLEMENTIS AD JACOBUM 

FRATREM DOMINL 



Clemens, Jacobo domino episcopo episcoporum, 
regenti llebrsieorumsanctaniEcclesiam Hierosolymis, 
f^ed et omnes Ecclesias , quae ubique Dei providenlia 
fiindaUB sunt , cum Palribus , et diaconlbus et caete- 
ris omnibus Patribus, pax tibi sit semper. 

Noium tibifacio, domine, qiiia Simon Petriis, 
qui vcrse fidei merilo el integrse prsedicationis ob« 
tentu fundameiitum esse Ecclesiae definitus est, qua 
de causa etiam Domini ore cognominatus est Pelrus, 
qui fuit primitiae electionis Domini apostolorum pri- 
miis, cui et primo Deus Pater Filiiim revelavit 
{MaUh. XVI , 17) , cui et Cbristus competenter bea- 
litudiiiem eontulil, quia et vocatns est, et electus, 
etconviva Domini, ct coines efTectuB, lanquam bo- 
nus el probatissimus discipulus , qui obscuriorem 
mundi plagam occidentis velut omnium potentior il- 
luminare prueceptus est, quique et integre potuit 
implere prxceptum. Sed quousque sermonem pro- 
traham refugiens indicare quod triste est, quod qui- 
dein necesse est, licet tarde, proferre. Hic denique 
ipse Peirus qui pro immensa chariiate, quam erga 
omnes Iioniinesgerebat,palain, cumomni fiducja,ad- 
versante etiam ty ranno,toiius mundi bonum prxdicare 
non destitit, ct regem omnium sseculorura per or- 
bem lerne usque ad ipsius Romanae urbis bujus no- 
iitiam, etiam ut ipsa salvaretur invexit. Hic, inquam 
pro pietate paii volens, praesentem vilam finivit. lu 



misit me Domino^et magistro meo Jesu Clirislo , dlcs 
mortis meae inslat , Glementem bunc episcopum vo- 

C bis ordiiio, cui soli mese praedicationis et doclrin» 
cathedram trado, qui mihi ab iuitio usque ad finem 
comes inomnibus fuit, et per hoc veritatem totiiis 
meae praedicalionis agnovit. Qui in omnibus meis so- 
cius exstitit fideliter perseverans. Quem prae cxie' 
ris expertus sum Dominum colentem , homlnes dili- 
gentem, eastum, discendi studiis dedilum, sobriuin, 
benignum, justum, paiientem, SGien4em ferre nonnul- 
iorum , eliam ex his qui in verbo Doroiniinsiituun- 
tur, injurias. Propler quod ipsi trado a Doinino roihl 
tradilam potestatem ligaiidi et solvendi , ut dc om- 
nibusquibuscumquedecreveritin lerris hoc dccre- 
ium sit et in coelis. Ligabit enim quod oportet l- 
garl , et solvel quod expedit solvi , ianquam qni ad 
liquidum Ecclesias regulam noverit. Ipsum ergo aii- 

^ dite , scientes , quia quicunque contrisiaverli doeto- 
rem verilatis peccat io Chrisium , et patrem omnium 
exacerbabit Deum , propter quod et vita carebii. Ip- 
sum autem qui praeesi caeleris oporlei medici vicem 
agere , et non ferae bestiae furore cominoveri. i Hajc 
eo diccnie, ego procidens ad pedes ^os, rogabam 
excusans me ei declinans bonorem caihedrae vel po- 
teslatem. At iile respondens : pro hoc, iiiquit, nc 
me rogaveris, hoc enim fieri slaiuium esi mihi , et 
eo magis quo te excusas , qula hsic cathedra eum , 



21 bECRETALHIH GOLLECTIO. 23 

nes a Die Um plane didicisset, habensalium lalem, Aesl) dispensare stifficias, el veritatis verbo abun- 



noo le oogere opos bonum suscipere noieniem. Su- 
perfluum esi ergo alium quaerere, cum primitias eo- 
rum qoi ex geotilibus per me salvantur, et praeci- 
pue bujtts urbis le primum oblulerim Deo. Sed el 
lUud intoere, quia, si periculum peccati timens« 
^ snscipere refugis Ecclesiae gubemacula , cerins esto 
quia ampKus peccas, qui si populom Dei velul in 
flucilbusposilum et periclilantem (cum juvarepossis) 
subterfogis, lui lantummodo habens considerationem, 
et 0011 quod in commune omnibus eipedit providens. 
Seii certus eslo quod nece|se est te suscipere omne 
pericolum , qnia nec ego pro salnte omnium obse- 
crando cessabo. Qoanle ergo mibi citios acquieveris, 
lanto me cittus laboris el IrisliU» meas roce- 



danljus et studlosius deservire. Si enim raundialibos 
curis fueris occupatus, el leipstim decipies, el eos 
qui te audiunl, non enim poieris quae ad salutem 
pertinent plenius singulis quibusque distinguere, et 
ex eo flet ut et tu tanquam qui non docueris quae ad 
salutem hominum pertinent deponaris , et discipuli 
per igiiorantiam pereanl; idcirco tu qiiidem ad boc 
solum vacato, ut opportune el sine intermissione 
doceas verbum Dei , per quod salulem consequi posr 
sint^ iliiverocum lanla revereniia tnaverba susr 
cipiant , tanquam qui sciant legalum le et prasco*- 
nem esse veriiatis » el quodcunque iigav^ris super 
lerram , esse ligatum et in coelo , et quodcumque 
solveris , eiiam ibi esse solvendum. Quonlam qui» 



rore relevabts. Novi etiam hoc, o Clemens, quod B j^ni ^^ m ^m ^j^i^ ^^^ oportei ligabis, el qus ex- 



libi taedia et molesitas, pericula eliam el opprobria 
inerudili volgi indocilisque concilicmy quare , lu, 
tamen, scio quam constanter el forliter feras, re- 
spiciens ad aliam spem, qu» tibi apud Deum patien- 
tiae praeparaicoronam. Sed etillud cupio le mecum 
joxia raiionem perspicere , quaodo niaxiina opera 
loa Indigel Christus nunc, com ininiicus adversus 
sponsam ejos commovet bellum , an in futuro tem- 
pore quando Jam Ghrislus posl victoriam triumpha- 
bil , nec ullra ullius opera indigebit? Qois non etiam 
parvl sensus intelltgai quod istod esl tempus in quo 
operam loam Chrisius reqnirit? Toia igitur mente 
in praesenti necessitate prjebe operain tuam, et 
auxiliom in prsliia exhibe Regi optimo remunera- 



pedit solves , et ad le qui pr«es ista sinl monita , el 
bis similia. 

Ad presbyteros vero sini ista. Ante omnia ol 
pudicltiaestudentesadolescentes nuptiisjungant» quo 
calorem ferventis aetatis conjugali lege pr$veniant« 
sed ne in proveciioribns qui^em curam habere hu- 
Jusmodi negligant, quia in muUis, etiani cum so- 
nuerit corpus concupiscenlia viget, ne forle ergo 
fornicationis labes (occasiono accepta) lanquam 
venenum pessimum serpat in nobis , cavere el ante- 
venire necessariuin est, ne quod in nobis adulierii 
occoltum calescat incendium. Et quid in omnibus 
peccatis adullerio gravius? Secundum namqiie in 
poenis obtlnet locum, quooiam quidem primum iili 



liones magnificas post victoriam reddituro. Libenter C habenlqui aberrant a Deo , etiam si sobrie vixerint. 

Propler quod vos presbyleri Ecclcsiam excoliieel 
adornate sponsam Christi ad pudicitiam , sponsam 
autem dico , omoem Ecclesiae congregatioiiem , quae 
sl Dudica fuerit invenla a sponso suo , ingentibus ab 
eo donis et muneribus honorabilur, el vos velul mi-' 
nistri sponsas , et amici spoosi Ingenti gaudio et lae- 
titia perfruemini. Si vero sponsa haec reperta fueril 
commaculata peccatis , ipsa quidem tanquam indigna 
non Iradetur regalibus ihoris, vos auiem poenas da- 
bllis, si forte per vesiram negligentiam vel desidiam» 
obrepserit contagio sxva peccati. Idcirco ante om- 
nia sobrietalis et pudicitiae sollicitudinem gerite. 
Valde enim apud Deum grave criroen ducitur for- 
nicalio, cuyus species sunt quidem plures, sicut vo- 



ergo soocipe episcopatus officiom , eo maxime qoo 
ecclesiastieaa disposiiiones a me probabiliter didi- 
cisii , ul salas eorom qui per nos confogerunt ad Do- 
minam neqoaqoam vacillet, verumlamen etbreviier 
le de ipsius dispensalionis ordine coram omnibus 
cominonere necessarium duxi. Te quidem opor- 
lei irreprehensibiliter vivere , ei summo sludio nili, 
ui omnes vitae bujus occopationes abjicias, ne fide- 
Jussor exisias, ne advocatus litium fias, ne in uila 
aliqoa occupatioue prorsus inveniaris mundialis 
uegoUi occasione perplexos. Neque enim judicem*, 
aui cognilorem saecuUirium oegotiorum , hodie le 
ordinare vull Chrlstus , ne praefocaius praesentibus 
hominom curls , non possis verbo Dei vacare , et 



fiecundnm veritatis regulam secernere bonos a ma- " bis et ipse Ctemens diligenter exponet : verumtamen 



\U. Isla namque opera , quae Ubi minus congruere 
Boperlus exposuimus , exhibeant sibi invicem discen* 
lest id esl laici, et le nemo occupei ab his studiis 
per qtiae salus omnibus datur, sicut enim libi im- 
pielaUs crimen est, neglectis verbi Dei sludiis , sol- 
licitudines suscipere saeculares, ita et unicuique 
laicorum peccatom est, nisi invicem sibi , eiiam in 
bis quae ad commuois vilae osom perUnent , operam 



C:.Ia]:Iam A^Anmmn§ Ta «am 



MAMa«m.M% tnn 



prima species adulterii est viruni proprla uxore so- 
luromodo non esse cootenlum , et mulierom non pro^ 
prio tanlum servare se viro. Si ergo caslus fueril 
quis, potest el humanus et misericors fieri,per quod 
et ipse aeternam a Deo misericordiam consequatur, 
sane sicut aduUerii venenum cuncUs malis p^rnicio- 
siusest, ita amur fraiernus et charitas toUus bon 
fasUgium tenel. Et ideo diligite omnes fraires ve- 

a(m«.«. At A.tm «*Ali(TiAnA aa vnic<ki>«/«AvHi<i rocniritA nil 



S5 



APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MEllCATORIS 



ii 



exquirile hoy.estas anquas occasiones quibusvictum A comrooneri ab eo possii liis qui iu praBcipilluai la- 



necessarium quaerant. Artificibus vero operam pro- 
Tfilete, debilibus niisericordiam facite. Scio autem 
toc omuia faciuros vos, si charitatem prae oeteris » 
«t ante omuia in vestro corde figalis. Cujus cliarita- 
tis et recipiendie et habendae maximum erit fomcn- 
tum , si frequeuter iuter vosmetipsos couimunem ci- 
bum vesirum, mensamque faciatis, et quantum 
onusquisqiie praevalet , crebrius panes ac sales suos 
eum fratribus suis sumat, per bxe eiiim praecipue 
cliariias comparatur, et causa totius boiil in bujus- 
modi conimunione consisili; ubi auicm pax, et 
4 l>oniia&, ibi est salus ; propter quod commanes 
fucHe crhos vestros cnm his qoi secuudum Douii-* 
ifritm fratrcs stint, quia per bxc temporalia officia, 



psiirus est, uti revocetur et nou corruat iu peccatum. 
Nt-gligentioresqiioqueeteos qui rarius ad audiendiim 
verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopl tra- 
ctatum conveniunt ipsi commoneant et horCenlur. 
Si enim assidui sunt ad audiendum, non sobim 
vitiB «ternie ex saliibri commonitione capiunl lucra, 
verum et qiixcuiique ilbe sunltnstiliae, vel UHBro- 
res quae ex praesentis vitae necessitatibus, et cladibus 
temporum veniunt, (^uaecunque sermonibus suis in 
corde, velut jacula defixa clrcumferunl» abjiciuntur 
omnia pnedicatbne verflatis , et viiae «ternae do- 
ctrina et erudiiione purgata. Alioquin, si multo tem- 
poce audiiun[i.subtrafaant a verbo Dei, et remaneant 
in cultu viiiorum« sine dubiospinis enintac sentibas 



pacis ei charitatis fructibus gaudia jeierna merebi- B occupati. Ct quid aliud nisi ad ignem, talis bqpe 



mini. Multo autem sollicitius esurlentes reficite, et 
sitieniibus potum daie, nudis vesiimentum, x^ros 
visitate, eteos qui in carcere sunt, prout possibile 
est, juvale, peregrinos salis prompte in domibus 
Tcstris suscipite, et ne omnia nunc singulatira dicam, 
omne bonum ipsa per se, si in vobis fueritcbarilas, 
facere vos docebit, sicut et j contrario^eos qiii a sa- 
hite alieni sunt omne nialum facece odium docet» 
Si qui ei fralribus negolia habent ioier se, apuj cOr 
gnitores saeculi non judicentiir : sed apud presliyle- 
ros Ecclesl;e quidquid illud est, dlrimalur, et omni 
modo ol)ediant stalutis eoriim. 

Super omnia autem avaritiam fugite , quae lior 
mines occasioiie praesenlis lucri ab aeternis separat 
bonis. Pondera, mensuras, siaterasprolocis quibus- C 
que aequissima custodite ; deposita fideliterFestiluite. 
Qiiae oinnia, et si qua sunt sixmlia his, ita demum 
sollicile et diligeniei: iirplebitis, si Aitunim judicium 
Dei sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis 
enim peccare poterjt, si seinper ante oculos suos 
Dei xudicium ponat? quid in fine muiidi certuni 
est agiiandum , ut tandem qui bene in hac viia 
egerunt consequantur bona reposita, peccatores au- 
tem, ui coiisequanlur prsparaias poenas, dequibus 
ila futurum. dubiiare omuino non possumus? Si 
quidem baec omnia ita esse veniura. verus nobis 
propheta praedixil. Unde el vos^ qui estis.veri pro- 
phetae discipuli, abjiciteacordibus vesiris ante omnia 
dSscordias et animorum dissensiones , ex quibus 
omne maluni opus procedit, benignitatem et sinir 
pticitatem tota meiite servate. Quod si forte alicur 
jus vcl cor,. vei livor, vel infidelitas , vel aliquod 
iiialum ex his quae snperius memoravinous latenter 
irrepserii, non erubescai qui animae suoe curam gerii 
eonfiteri haec huic q^ui potesi ul ab ipso per verbuno 
Domini et concilium salubre curelur , quo possii 
inlegra fide, et operibos. boois poenas aeierni ignis 



rki*«a*oi« n/kitvAniro 



terra pneparatur ? De bis ergo, ut diximus, diaconia 
curasit. Sed eos, qui secundum carnem aegrotant» 
soUicile perquirant, ei piebi, si forte plebs ignorat, 
indicent de his ut ei ipsi visitent eos, et qn» neces- 
saria sunt praebeant eis cum conscieiitia cjus.qui prac-^ 
est. Quod tameii sl eliam clam fecerini, non pecca- 
bunt. 

SeJ et de peregriiiis similiter episcopo suggerant 
cefovendis, et caetera his similia quae ad culiun» 
Ecclesiae el disciplinam ejus pertinent diaconis curae 
sinL QuL calhecbizant, fd est, qui verbo insiruuiti 
incipientes, primo oportei quod ipsi instrucii sini, 
de anima enim agitur boroinum, et oportet euro 
qui docet et instruit auimas Pthles esse talem ul 
pro ingenio discentium, semetipsum possii apure , 
ei verbi ordinem pro audienlis capaeitate dirigere. 
Debei ei^o ipse prsecipue appriroe esse eniditus., 
et doctus, irreprehensibilis, maiurus , impavidus, 
sicut ipsi probabilis fore Clementem hunc post me« 

Mnlturo est autem si ego nunc de singuiis , quas 
unusquisque habere debeat, persequar, verarotaiDeo 
illud est, quod prae caeteris ab omnibus vobis cupio 
in commune servari, ut concordiam teneatis : per 
quod soluro poteslis portuin quietis intrare, ei ci- 
vitaiem suilimi Regis, quaepax nominatur, habitare. 

Similis namque est omnis status Ecciesiae magii» 
navi quae per undosum pelagus diversis e iocis 
et regionibus viros portat ad uuMn Poteniis regni 
urbem properare copieales. Sii ergo navis bujiis 
Oominus ipse omnipaieiis Deus, gubernator vero 
sit Cliristus. Tum deinde proretae ofiicium epi- 
scinpus impleat ; presbyteri nauUirum ,. diaconi 
dispensatorum locum teneant; hi qui eaiechi- 
ZAat nauiologis coiiiieranlur ; epibaiis autent toiius 
frutemitatis multitudo siuiilis. slt; i|)suni quoqu« 
mare hic mundus habeatur ; ventorum iwro va- 
rietas et turbinum diversis tentationibus, con^ 

fp.raliir! riArfiAriiLinnA« . IriliiilAliniiett At nArir.iiki 



%% DECRETALIUM COLLECHC S6 

«lices, ei pericttla minantor el mortes. Biibalissa A natem iibi merceJeft ei prxmia pro droniam salote 

suscipies, si hic pro omnium incolomitate vtgilaTe 
ris. Itaqne si te multi e Tratribiis propier rigoren 
jastitia; odio liabuerint, ei boc quidem non lcderis. 



▼ero loca, qu» dupUcibus und» fallacts asstibus 
Tcrberantur, dubiis mente et de repromlssionum 
Tcriute nutantibus conferanior, atque his q«ii 
irrationabili Gdein nostraro ratlone discutiuntur. 
Hrpocrilae Tero, et dolosi piratis similes habeantur. 
Jam vero rapidos Tertex^et tartarea Carybdis, et saxis 
iiUsa naofragia, ac mortifene subversiones , qnid 
aUud xstimanda sant , quam peccata? Restat igitur 
ut bxc naTis cursu prospero tuta possit portum de- 
sideratx urbis intrare, ita Deo precem fundere con- 
veoit, nt navigantesmereanturaudiri.Audiri autem 
a Deo ita demuro nierebitur quis, si orationes ips.*^, 
bonis moribus et bonis operibus adjuYentur. 
Sed ante omiiia , cum quiete et silentio epibatae , 



sed ex hiijusmodi odiis amor tibi oonciliabitur Dei« 
Et ideo satage magis et reriige ne lauderis ab ini« 
quis, et neapessime agentibus diiigaris, sed pociiis, 
propier justiti» dispcns;Hionem ei aequissimam re* 
gulam discip4in«, a Chrislo collaudari merearis. 
Haec cum dixissetet his siiiiilia quamplurima, rar- 
sum respiciens ad populum, drxit : 

Sed ei vos, cbarissimt (ratres, et consem mei, buie 
qui pnesidetvobis adveritalem doceiidam inomnibos 
obedite. Scientes quod si quis hunc conlristaverit, 
Ghrisium,quiei docendi credlditcathedrain» noii reci* 



id esit, laici in suis onusquisque resideaiit locis, ne B pii, et quiCbristumnon susceperit, nec Deumpatreiu 



forte per inqnietudinem, el ineonditos inotilesque 
discursus, si passim vagari cceperint, vel ab offlclo 
Buo nauias Impedianl, vel in alterum latus, per in- 
qnietudinem corura, navis pressa deroergatur. Nau- 
lologi de mercedibos commoneant et nibil om- 
uino quod ad diligenUam, vd ad disciplinam perii* 
net diaconi negligant, presbyteri velut nautae apteiil 
singula ad instructiooem navis diligenter el in- 
struant qns in suo tempore requirenda sunt. Epi- 
scopus, tanquam proreta, vigilanler et solUcile guber- 
naioris verba custodiat Christi. Salvator Dominus» 
giibemator Ecclesia: sux, diligatur ab omnibiis, et 
ipsius Bolius praeceptls ae jussis credat et obediat 
omnis Ecclesia. Deo quoque Indesinenter supplice- 



suscepisse judicabilur (Lue» ix, 48). Et ideo nec lp?e 
susclpietor in regno coeloruin. Propter quod satis 
agile, ad omnem conectam congregaiionein semper 
convenite> ut -non velul negUgentes el desides n 
judice Christo coiidemnemini. Convenienies ver» 
saepe ad Clenieiitem, dale oinnes operam pro ipso sen<- 
tire, et sumiiio sludio favoreni veruin erga ipsiim 
dependere, scientes quia propter singnlos vos ipsi 
mngis soU infestat inimicus et in ipso majora susci-^ 
tat belia. Oportet ergo vos summo studio nitt , ut 
omni erga illnm vincolo amoris innexi, plenissimo 
erga eum inbtereatis affecln. Sed et vos qtioque 
ipsi unanimes in omni concordia perdurale quo fa- 
ciUus eiiain iUi obedire Oinnes pariier consensii et 



taraconclis deprosperitateveittorum,utnaviganles ^ unaniinitate possitis. Propler qiiod et vos salulem 

consequi , et ille possit obtemperamibus sibi vobis 
proniplitis impositi oneris pondus evehere. QuaMlain 
ex vobis eliain ipsis inleUigere debetis, si qua sint» 
qnae Ipse propter insidias bomlnum malorum iion 
potest evrdeniius et manifestius proloqui ; verbi gra- 
tia, si iiiimiciis est aUciii malorum, pro actibus suis 
vos nolite eispectare ut ipse Tobis dicat cuin illo : 
NoUte aniici esse. Sed pnidenier observare debetis 
et volunlati ejus absqiie cominnnicatione observare 
etavertere vos ab eo ctii ipsuin sentiiis advcrsnm. 
Sed nec loqui his qnibus ipse non loquitur, nt unus- 
qiilsqiie qiii iti culpu est , dum ctipit omnium ve- 
slrum ainicitias ferre, festinel citius reconciliari ei 
qui omnibus praeest, et per boc redeat ad salutem ei 



oronem tribulationem et omne periculoitt supereut* 
lanquam in mare profondum mundi istius et Titse 
bnmanae pelagus navigantes, in qoo esuriendum sil, 
et sitiendum , nuditatem qnoque ferendam, morbos 
etiain corporis, et aegritudines iolerandas. Insuper 
et liomlnuro insidils , ac dolo saspe laboraiidum , 
qiiippe qui dispergendoe se noiinunquam noTerliit, 
seJ aUquando etiam congregandos, vomitus quoque 
ei sogillailonesferendasycum ex confusione peccato- 
mm, ei rejectione criminum, velut nuile congregalis 
in visceribus fellis , Jactura facienda est, ei abji- 
cienda prorsus e corde omnis intrinsecus quae latet 
amaritado peccali, si qua forte ez desideriis ini- 
qnis velui ex cibis noxiis congregata est. Quam uti 



que cum evomuerit quiset abjecerit, Ingeniis aegritu- " sanitatem cum obedire coeperlt roonitis praesidentis. 



dinis liberabitur morbo,si umenpost vomltum, qua! 
ad sanitatem pertinent, sumat. 

Veruroiamen scitote cuncti quod supra omnes 
Tos laboret episcopus quia unusquisqiie vestrum 
suuro laborein fert, ille vero et suuin,etsingulorum. 
Propier quod, o Clemens , tanquam qui omnibus 
prodesse ie noveris singulos,prout potueris, juva, ei 






^: j^«..» A.. 



Si vero quis amicus fuerit bis quibus ipse amicus 
non est, et locutus fuerit cum bis qnibus ipse non. 
loquitur, unus est el ipse ex iUis qni exterminaro 
voliiii Ecclesiam Del, ei cum corpore vobiscum 
esse videalur, mente et animo contra vos est. Ei 
miilto est nequior hostis bic quam iUi qiii foris sunl» 
et evidenter inimici sunt, bic enim per amicUianim 

AAA/tiAm ntiwk inimiiMfe eiinl ivifcrll Al EV«ilAca4in «iScnAr* 



i7 



APPEND. AD SJEC. IX. — ISIDORI MERCATOWS 



18 



te, Cleniens, coram omiiibus qui prsescnies suni, \ remtssionem pecaiorum sacro baptismaie renaiis 



ui Qosieaquam , sicut naturale debituin esl, viUs 
praesenlis flnem feeero, Jacobo fralri Dominl de- 
scribas breviter Yel quae ad initiuni fidei ime spe- 
clant, Tei etiam quos ante fidem animos gesseris, 
sed'et qualiter mihi ab initio usque ad fiiieni comes 
iliiieris et actuum fueris, quxque per singiilas ci- 
Yitaies me disputante, soUicitus audilor exceperis, 
quique in prsedicationibus meis ie\ verborum fiie- 
rit ordo vel actuum , sed et qui me fiuis in bac 
iHrbe repererit (sicutdixi) omnia qui potes breviter 
comprehensa ad ipsum te destinare non pigeal. 
Nec verearis ne forte multum de meo exilu con- 
tristandus sit cum id ine pro pietate suslinere non 
ambigat. Erit auiem ei grande solatium, si 5 ^^^^' 



contulerit, et resurreclionem humani generis in 
eadem carae in vitam aeternam futuram sic docue- 
runt. Symbolum enim Graece, Lfitine coltectio dici 
tur. Et hoe praedicii sancti Apostoli inter se per 
Spiritum sanctum salubriter, ut dictum est, condi- 
derunt. Dicitur et indicium, quod per hoc qui recie 
crediderit indicatur. 

Ergo cunctis credenlious qu» continentur in prae- 
fato symbolo, saius animarum, et vita perpeUia 
bonis actibus praeparatur. Ergo quod in primordio 
ejusdem symboli praeponitur : Credo in Dernn Pii- 
trem ommpolefUem, praeclarum fidei testimoniuin, et 
fundamentum in prima fronte monsiratur, quia 
salvus esse poterit qui recte credideril. t Credere 



cerit quod post me non imperitus aiiquis, aut in- g enini oportet accedentem ad Deum (Bebr. xi, 6), » 



doctus, aut ignorans divini verbi mysterium, eccle- 
siaslici ordinis disciplinam, vel docirinae regulam 
Aesciens, susceperit cathedram moam. Scit enim 
quia^ si indoctus istius ofiicium doctoris acciplat, 
siiie dubio discipuli et auditores ignoranliae tenebris 
liivoluti in iiiteritum demergentur. 

Unde et ego, mi doiiiine Jacobe, cum haec ab eo 
prxccpia susccperim, necesse habui implcre quod 
jiisserat indicans tibi i et de ipsis siinul et de iliis 
breviter compreUendens, quae per siugutas quasque 
urbes dinrediens , aut in praedicalioois serinone 
protulcrit , aut in gesiorum virtule perrecerii, 
quamvis tibi de his pluriina jam et plenius anle de- 
scripta ipso jiibeute transmiserim sub eo ipso tituto 



quoniam c corde creditur ad justitiam, ore eonfessio 
fit ad salutem {Rom. x, 10). » Unde ali propheia : 
c Credidi propier qood locutvs aam (P«irf. cxv, 
10). I Et illud : c Justus ex fide vivit (Aom. i, 17). • 
Et : cNisi credideritis, non inielligetis (Lue. xxiv, 25). • 
Ergo in rebus humanis, millum opus incipitur nisi 
la)>or oinnis ad eSeclum venire credatur, unde cre- 
dendtim est in Deum a quo Lim praesens vita quam 
fuiura tribuatur, 

Deus aniem appetlatio est siibsiantiae semptlernse, 
sive timoris diviiii, igiiur Deus sine principio, siiie 
fine, siniplcx, iiicorporeus et tncoinpreheiisibilis; 
Patrem aiitein cum audis, agnosce quod habeat 
Filium veraciier genitum, sicut possessor dicitur 



qitem ii>se praecepit aftigi, id est, Clementis itiiiera- q qui aliquid possidet,et Domitius qui habet cui domi- 



rium« non praulicatioiiis Petri. Sed ct nuiic exponere 
jam praeccpit, Doiuino opem ferenle incipiain. Pceni- 
iemiiii (inquit) et veram agite pceiiitentiam. Omnes 
ergo tiomines, qui Christiauo censentur vocabuto» 
Pairem, et Filium, et Spiritum . sanctum» unum 
Deum et Dominum Tcraciter credere et confiteri, 
eumque tota mente et toto corde, et tota virtute 
dilijgere , et proximos suos tanquam semetipsos, do- 
cibiJes quae usque ad perfectam doctrinam ad haec 
profidenda sumere oportet. 

Fides enim et diiectio totius boniutis est funda- 
mentum. c Sine flde autem placere Deo nemo pote- 
rit (Hebr. xi, 6). > 

Christo itaque resurgente et ascendenle in cqelum, 



netur. Deus ergo Patersecretisacramenii vocabulum 
cst cujus vere Filius est Verbum, et speculum , et 
cbaracter et imago vivens Patris viveiitis, in oroni- 
bus Patri simitis, ejusdcm naturae, in divinitate ge- 
nilus, genitori per omnia coaequalis. Nec quaeratur 
quomodo geiiuil Fiiium , quod et angeli nesciuni, 
prophelis incognitum esl. Unde illud dictum est: 
c Generaiionem ejus quis narrabit (ha. liii, 8)? » 
Quam secreiam originem cum proprio Filio novit 
ipse solusqui genuit, nec Deus a nobis discutiendus 
est, sed credendus, qui in nobis ipsis nesctmus^ 
quod sapimus , quomodo sapientia , ingenium, aut 
intellectus, aut consilium attt mens nostra gene- 
rat verbum. Sed suflicit nosse quia lux genuii splen- 



misso sancio Spiritu, collata. apostolis scieniia lin- D dorem, sicut aii Propbeta : c InspJendoribus sancto- 



guarum, adbuc in uno positi symboium quod fidelis 
nunc tenet Ecdesia tmusquisque quod sensit, di- 
cendo condiderunt, ut discedenies ab iuvicem hauc 
regulam per omnes gentes praedicarent. Summam 
ergo totius fldei cathoiicae recensentes , in qua ei 
integritas crednlitatrs conditur, et unlus Dei omni- 



rum ex utero anle luciferum genui te (Pm/. cxxiii^ 
5). i £t iJtud : c Uic Deus noster et non reputabitur 
alter adeum, > ei post, c in terra visus est, et inter 
homines conversatus est (Bar. fv« 36, 38). • ^ 

Diligere ergo Deum, unuinquemqiie ex toto corde, 
et ex tola anima, ui praBhxum est, et ex tou forii- 



-II. __ j«_i« 



DECRETALIUII COLLECTIO 



SO 



29 

simile M illi : Diliges proximiini tiiiim tati<]uain A Testni, ei glorifieciil Palrfm vcslrum qiit in c«li8 e$l 

leipsum. Majns liorum aliud roandalum non est (Mank. ▼, i3 ei li). • 



{Mare. xii, 29, 30 et 31). » 

Quod magis est omnlbas holocaastomaiilNis et 
sacrifieiis, aode et in Yeieri Testamenlo scriptma 
babelur : c Qaod tibi fieri noii vis, alieri ne feceris 
(Tob. iT , 16), I et Dominus ail : c Omnia quiecun- 
qae Tultis ut faciant Tobis boroines, et tos facite 
similitcr illis (Mmk. vii, i2). > Quibus utrisqoe 
maodatis, per onum roalitia eompescilur, et per 
aiiud benignius propagalor, ut ne maluin quis in- 
(eral, sed bonum impendat. Primom , ut caveat 
kNlere.Secondum. praesiare, c Si eniro fratrem qnem 
viiles, non diligis ; Deum quem non vides qHomodo 
potcs diligore? > (1 Joan. iv, 20.) Sic ergo nos do* 



Episcopos atiteni pcr siitguias civitaies qufbus 
ille non miserai, per doclos ei prndentes sicul ser- 
pentes, simplices sicui cokimboe (jiixta Doinrni pne« 
ceptionero) nob\$ mtiicre pnecepii. Quod eiiain fa- 
cera incboavimus el Domino opem ferente factori 
sumoA, vos autem [icr vestras diceceses episoopos 
facito et roittite, quia nos ad aJias parics (quod 
isdem jossit agefc) curabimus. Aliquos vero ad 
Gallias, Hispaoiasque miuemus, et quosdaui ad 
Germanaam el luliomr alque ad reliquas gcntcs 
dirigere copimos, ubi aolem fcrociores et rebellio* 
res gentes fore cognoverinius, Hluc dirigere sapien- 
liores et ausieriores necesse habemus. Qui qiioiidio 



cet exercere curam nostram, ut non dlmillamus q iion cessanl divina seminare semina , et multos 



cunm vestraia, el sic diiigere nos^ ue negligatof 
dtieciio proxiini. Quia Dei dilectio morti comoara- 
lur, dicenle Sapieniia : c Valida est dilectio ut mors 
(CanL viii), i idcirco, qoia sicut nors violeiHer 
separai auiinam a corpore , ita dilectio Dei separat 
animaui a muiidano et carnaii amore. c Qui eoim 
([>oininus iaquil) diiigit me, mandata mea servabit 
(Joatt. XIV, 23). > Nam qui Dei prax^epta contemnit, 
Deain non diligit, unde scriptum est. c Nolite puiare 
ui mancatis in dileclione inea, si non servaveiilis 
prxcepla niea (Joan.ixv, iO). > Ncque enim regem di- 
l)gimus,si odio leges ^us liabemus. Ncqueeniro cx 
toio corde poteril iile Domiiium diiigere qui nosci- 
tur is proximi corruere diiectioncm ; quia per di- 



Christo lucrari, ei ad reclam fidem. ei viam veri- 
tatis perducere, ut pliires manipulos Doniino va- 
ieant prmeniare. In iliis vero civitatibus, in quibus 
olim apud eibnicos archillaniines eorum atquo 
primi legis doctores eraiit, eplscoporum primates 
poni , vei patriarchas qoi reliquorum episcopororo 
jodicia et majora (quolies necesse forei) negotia, 
in flde agiiarent, et secundum Dei voiuntateni, sicut 
constituerint sancli apostol'» iia nl iie qiiis iiijiisle 
periclitarelur, deflnireut, in illis aulem dvitallbus^ 
in quibus <ludum apnd prsediclos erant archiHami- 
nes (quos tamen minores tenebant) quam mem<Mrn- 
los primates, archiepiscopMS instilui pRcoepit « qiit 
non iantum primalum , sed archicpiscoporum froe^ 



Jediooem Domini. pervenitor ad cbarilatem Christi. G rentor nomine.Episcoporumqnoquejiidlcia, nt sup^ 



(^uoniam, utiiraeiilKituin est, his duobos praecepiis 
tou lex pendei, et propheue, docil>iles ergo qiii 
perfecie docli non sunt ad baee peragenda oporiet 
omnesesse, et ut ipsi docti sinl, el alioa prudenter 
iiislruere, et perfecle possint dooere, juxuDanie- 
ieoi prophelam, jqui ait : 4 Popuius aulem sciens 
Deum suum obtinebit et Xaciet , et docii in populo 
docebuot pluumos^Dan. xi, It). > Omnesdocibiies, 
ui jam dictuin esl, qui docti nou sunt , esse qporlet, 
sed sacerdoies doctiores capteris popuiis necesse 
fore docebat Christus^ dteens :■€ quia si ciecus c«co 
ducatiimpRBbet, ambo in foveam cadunt {Malih. xv« 
14). I Sacerdotes Tero sal terrae, eit mundi iumen 
doctores praecepit in splendore operum Patremglorifi- 



rius memoratum esl, ei majora Ecclesiarum negotia« 
si ipsi recbmaverfnt, aut aliquem limorem, aut isK»8 
vel alios suspectos Irabuerlnt , ad jam dictos primt- 
tesy vel patriarchas, ne aliquis nocenter perirct« 
transferri perdocuit, in singulis rero quoqne civi- 
tatibus, singulos et non btiios , vel ternos, aut plu- 
res cpiscopos, conslituipnBcepit, qni non priinatuin^ 
aut archiepiscQponim, aut melropoliianorum nomine 
(quia minores civiiatom non teneiit) sed episcopo- 
rum tantum vocabulo poUrentor , quoniam nec mler 
Ipsos ^postolos par insiilulio fuii,4ed onus omnibui 
praefuiL Uoc tanlum providciidum instiloit^ ne iii 
viliis^ aol castelliSf vel modicis civilatlbos« institue* 
rentur episcopi , ne vile eorum nomen fieret. Epi- 



care Deom, de quibus Dominus ait: < Beaii estis I^ gcopos ergo vicem apostolorum gerere Dominuni 



eum maledixerint vobis, et persecuti vos fuerint, et 
dixerint vobis omne malum adversum vos, mentien- 
tcs propter me : Gaudete et exullate, qaoniam mer- 
ces vcslra copiosa est io coelis. Sic enim persecuti 
suni prophetas, qut fuerunt ante vos (Luc. vi, 23). » 
t \osestis sal lerrae. Quod si sal evanoerii, in quo 



docuisse dicebali, et rellqttorom discipulonim vicein 
tenero prcsbyleros debere inslnuabat. Et si quis 
aiiquem ex his scandailzaret, gravissimam sibi poB* 
nam inferri debere praedicabat. Cunctos se iuvicein 
diligere, et ad|juvare deberei et neminem ab adjuto- 
rio fratris se subtrahere instruebat. 






51 AmND. aD s.«r.. It 

InTkmes namqiie orones« et quos primates legis A 
ssBCulh tion recipianl » sed et laicos ab eorinQ accu- 
satione, et vexatione semper repellere debere roga- 
bat,el cunetos sibi subdUos esse, pnecipiebat. Cmi' 
ctomm sacerdotum vitanisuperiorem, sanctioremque 
ac disfiretam a sscuiaribus et laicis bominibiis esse, 
et spirltualeSf atque sacerdotes super camales ac 
laicos semper eonsUtuere , et fore debere docel^at. 
c Qooniam pro miiHroe, nobis esse debet, ut a tali- 
bus arguamur, et judicemor, vel ab alio buroano die 
(l Cor. \N , 3). » Majores vero a niifioribus, nec ac- 
cusari, nec judicari , ullatenus posse dicebat. Quo- 
niam non soliim boc divinas, sed leges sxculi inbi- 
bei-e dlcebai. Omnes ergo legum divinarum libenter 
violalores, ei sacrarom instltutiouum voluntarie 
perturbatores, ecclesiaslica indignos regula , ei safi- B 
cta communione judicabat. Operatores vero earum^ 
dem, eisqne obedienles utrarumque ac cxterarum 
l)onarum dignos esse dicebat, unde et prophetas iii 
testimonium sumebai. Audite, cceli, et auribus per- 
cipe, terra,- quoniam Dominus locutos est : f Filios 
cuutrivi, et exaitavi, ipsi autem spreverunt me, 
cognovit bos possessorem suum, el asinus priesepe 
domini sui, Israel non cognovit ine , populus mcus 
non intellexlt. Vae genti peccatrici, itepulo gravi 
iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis. Dereli- 
queront 6 Dominum, blasphemavertint sanctum 
Israel, abalienati sunt retrorsum. Super quo per- 
cutiam vos ultra addentes prxvaricationem. Omne 
caput languidum, et omne cor moerens, a planta 
pedis usque ad verticem, non estin eo sanitas, vul- ^ 
nus, et livor, elplaga tumens, non est circumligata, 
nec curata medicamine neque fota oleo. Terra ve- 
stradeserta, civitates vestrae igne succensae, regio- 
nem vestram coram vobis alieni devorant, et deso- - 
labitur, sicut in vastitate liosti|i, et derelinquetur 
(Im. I, 2 «f te^.). Vae (inquit) qui dicitis bonum 
malum, et malum bonum, ponentes tenebras lucem, 
ei lucem tenebras, ponentes amarom in dulce, et 
dolce in amarum(i«a. vi, 2i). Propterea, captivus 
ductus est populus meus, quia non habuit scienliam, 
et nobites cjus interierunt fame, et imiltiludo ejus 
siti exarult* Propterea dilatavit inrernus animaiii 
suam, et aperuit os suum, absque uHo termiuo, et 
descendiint fortes ^us, et populus ejus, et sublimes 
gloriosique ejus ad eum. Et iiicurvabitor homo , et ^ 
humiliabitur vir, et oculi sublimium deprimentur. 
£t exaliabilur Dominiis in judicio , et Deus sanctus 
sanctificabitur in jiistitia {ha, v, 15 el seq.). » 
Carnales spiritualibus resistere probibebat, et de 



- ISIDOIU MERCATOniS St 

afquilonis, asccndam siiper altitudinem nubinnu 
similis ero AUissimo. Vemmiamen ad infemvm de> 
traheris, in profundum laci. Qui te viderint, ad te 
incltnabunlur, teqiie prospicieni : Nuiiquid iste est 
vir, qui conturbavit terram, qui coiicussii regna, 
qoT posuit orbem desertum, et urbes ejos desinizit» 
vinctis ^os iion aperuit carcerero ? 

Ebrietatem oppido prohibebat, ei ebriosos corpore 
et animo mortuos esse praedtcabai, de quibus et in 
exeroplum aiebat : V» qut consurgitis mane ad 
ebrietatem sectandam, et potandum usqne ad ve^ 
speram, ot viiioaestuoiis. c Citbara et lyra, eitympa- 
num^ et tibia, et vinom in conviviis vestris, et opus 
Domini non respicitis, nec opera manuuro €||us con» 
sideratis (ha. v, 11 et $eq.). > £i iterum ; t Vaeqiii 
potentes estls ad bibendum vinum, et viri fortcs ad 
miscendum ebrietatem. Qoi justiflcatis impiuni pro 
roiuieribiiSf et justiliam jusii aufertis ab eo. Propter 
hoc slcut devorat slipulam lingua ignis, et ealor 
flaromae exurii, sic mdix eorum quasi favilla erit, ei 
gerroen eorum ui polvis ascendet. Abjeceront enira 
legem Domini exercituum, et eloquium sancti israel 
blasphemaverunU Ideo iratus esi furor Domini in 
populo suo, et extendit manum suam super euiD, ei 
percussit eum« et conturbati sunt montes, ei facta 
siint moriicina eorum, quasi stercus in medio pla^ 
tearum. « In omnibus his, non est aversus furor ejus, 
sed adbuc nianus ejus extenta (IMi^., 22 et $eq.). i 

Nullum enim presbyterum, in alicojus episcopi 
parochia, aliquld ageredebere» absqneejuspermissu 
docebat, cunctos presbyteros, propriis episcopis in 
omnibus, absqoe mora obedientes, tnstituente Do> 
mino,esse debere.docebat. Nollum enim aliena con- 
cupiscere, aut prsesumere eorum, sed unumquemque 
suis, sibique commlssis, contentos esse docebat« 
« Neminem etiam allcoi aliquid facere, nisl quod sibi 
vellet fieri (7o^. iv, 16), > Instruebat. Sanciam 
ergo Ecclesiam immaculatam omiies servare debere, 
evangelizabat, cujus claves episcopos esse dicebai. 
Ipsi enim habent potestatein claudere ccelum ei 
aperiro portas ejus, quia claves coeli facli sunt. 

Amovereauiem eos neminemdebere docebat,quia 
ocuii Domiui suut, et qul eos tangit, tangii piipiiiaiu 
oculi ejus (Zack. ii, 8). Et quantae poenae dignus 
sit, qui eos scandaliial, ipsum Dominum docuisse 
dicebat, ubi ait : « Qui scandalizaverit unum de pu- 
sillis esiis qui iu me credunt, expedit ei ut sospeii- 
datur inola asinaria in collo cjus, et demergatur iit 
profundum maris. Vae mundo a scandalis, necesse 
est enim veniant scaiidala ; verumiameii, vae ho- 



liiR niii rArviAAc cnac nnnli*<k tn<k0iclPAa Af ttAniAr«*o mSni illi nar nnAm c<«on/l'ftliMm vonBi fti •■••Am niA. 



55 DEGReTALIUM GOLLECm 54 

beniem in Tium introire* quam duos oculos haben- A autem mea in sempiternum crit, et justitia roea non 
tem milii In geiiennam ignis. Videte ne contemnatis deficiet (ha. li, 5 et 6). i 



unum ex liis pusiliis (Matth. xviii, 6 el $eq.). » Amen 
dico vobls, quaecunque aliigaveritis super terram 
enint alligata^et in coelo, et qnaecunque solveritis 
super terram erunt soluta et in coeio. c Iterum dtco 
vobis, quia si duo ex vobis consenserint super tcr- 
ram, de ompi re quacunque peiierint, fiet illis a 
Patre meo, qui in coelis est. Ubi enim sunt duo 
vel trcs congregati in nomine meo, ibi suni in rae- 
dio eorum {Matth. xviii, 18 et seq.) i Et iterum per 
prophetam loquitur, dicens : Expavit (inquii) coelum 
super lioc, et horruit aroplius vebemenier, dicit Do- 
minus : intolerabilem roalignitatem, o linguam 
iDifuitatem loquentem contra Doroinum, et meniem 



' c Audiie me, qul sciiis juslum, populus lex mea in 
corde eOrum. Nolile titnere opprobria bominum, et 
blasphemias eorum ne metuatis. Sicut enim vesti- 
mentnm, sic comedet eos vennis, el sicut lauam sic 
devorabit eos tinea. Salus autem mea in seinpiier- 
num eril, et justitia roea in generatione generatio- 
num {Ibid. 7 et 8). > Et iterum : c Abscondita est 
vita mea a Domino, et a Domino meo judicium meum 
transibil. Nnnquid nescis aut non audisti? Deus 
sempiternus, Dominus, qui creavit terminos terrae, 
non deficiet neque laborabit, nec est investigatio 
sapientiae ejus. Qui dat lasso virtuiem, et his qui 
nttt sunifortitudinem, et roburmultiplicat. Deficient 



in altitudinem cornu exlollentem. Et iterum : c Im- B puerl» et laborabunt, et juvenes in infirmitate ca- 



pone, tioino, tuaelinguaeostium et seram, cessa cornu 
in aliiiudinem extoUens, et ioquens adversus Domi- 
nuin, el proximum luum, quousque insultas patienti 
Christo el fratribus? > {Eccl. xxviii, d8 ei ieq.) Sic 
autem peccantes in fratribus, et percutienies eorum 
iufirmam conscientiam in Christum gr^viler pec- 
caiis, et rei judiclo effecti, infames efliciemini, et 
jusie repellemini. Et iterum per Proplielam loquitur, 
dicens: c Yos autem, sacerdoles Domini, vocabiminl 
ininistrl Dei nostri, dicetur vobis, fortitudinem 
geutium comedetis, et in gloria eorum superbieiis, 
pro coDfusione vestra duplici rubore laudabunt 
partem eorum, propter hoc in terra sua duplicia 
possidebunt, et Ixtitia sempiterna erit eis. Quia ego 



denl. Qui autem spcrant in Domino mutabuni forii- 
tudinem, assument pennas sicut aquiiae, current 
etnon iaborabunt, ambulabunt, et non deficient. 
Transeant ad ine insulae, et gentes mutent forliludi- 
nem, accedant et tunc loquentur, simui ad judicium 
propinquemus (/la. xl , 27 et $eq.). i Hos aulem 
qui eosveiant, aut amovere vel damnare nituntur, 
Ipsum Dominum per proplietam damnare, et usque 
ad saiisfactionem eorum et Ecclesiae damnatos esse 
docebat, ubi ait : c Talfa elegerunt in viis suis, et 
in aliominationibus suis anima eorum deleciata est, 
unde et ego eligam illusiones eonim, el damnaiionem 
adducam eis, quia locutus sum eis, et non audierunt, 
feceruntque malum in oculis meis, et quae nolui 



Dominus dillgens judicium, et odio liabens rapinam G elegerunt.AuditcverbumDomini,qui tremitis ad ver 



in holocaustum, et dabo opus eorum in veriute, et 
fffidus perpeluum feriam els. Et scielur in geniibus 
semen eonim et germen eorum in medio populorum. 
Omnes qui viderint eos cognoscent eos, quia isti 
sunt semen cui benedixit Dominus : Gaudens gau- 
debo,et exsultabit anima mea in Deo nieo, quia in- 
duil nic vestiroento saUitis, et induroento justitiae 
circumdedit roe, quasi sponsum decoratum corona, 
et quasi sponsam ornalam monilibus suis. Sicut 
eniiii terra profert germen suum, et sicut hortus 
senien suum germinat, sic Dominus Deus germinabit 
jusiiuam , et laudem coram universis gentibus 
(I$a. LXi, 6 et $eq.). > 
Eos aulem a solo Domino judicandos aut remo- 



bumejus.Dixerunl fraires vestri odientes vos, et vos 
abjicienles propler nomen meum : Glorificetur Do- 
minus, et videbimus in lactitia nostra, ipsi autem con- 
fundentur {I$a. lxvi , 3-5), > nonenim laborabunt 
fruslra in conturbatione praesules mei , quia semeu 
benedictionum Domini est, antequam clament ego 
exaudiain, et adhuc illis loquentibus, ego exau- 
diam {Isai. lxv, 23, 24). > Ad glorificandum se, et 
divina maudata seminanda, et evangelizanda, eos 
Dominuselegil, etnon utprohibeanlur, aut perturben- 
tur, aiebat, quoniam qui eos Ixdil, eum laedit cu- 
jus legatione funguniur ( // Cor, v, 20). Praedicare 
eos assidue et mandata Domini sine interniisbione 
annunliare rogabat. Opera eorum lioiia coram ho- 



vendos, et non ab aliis esse dicebat, quia sui sunt '^ minibus monstrare , et conscieniiam bonam coram 



et non alterius. Et quis est qui alterius judicet 
servum ? Naro et si isla non patiuntur homines, nec 
Deus deorum e't Dominus dominantium haec ullate- 
nus paiitur, unde et propiietas sibi testes esse dice- 
bai, per quos Dominus loquitur, dicens : c Ecce 
excoxi te, sed non quasi argentum elegi le in camino 
paupertatis» propter me faciam, ut non blasphemer, 
et gloriam meam alteri non dabo. Audi ine, Jacob, 
et Israel quem ego voco. Ego ipse, ego primus, et 



Deo habere insinuabal, omnes principes lerrae et 
cunclos liomines eis obedire, ei capita sua subinii- 
tere, eonimque adjutores exislere prxcipiebat, ut 
omnes pariler fideles et cooperatores legis Domini 
monslrarentur, ne dc eis dicatur. c Confundaniur, 
et erubescant omnes qui pugnant adversum te , et 
eruntquasi non sinl, etperibunl viriqui contradicunt 
libl. Quieres eos et non invenies viros rebelles inos. 
Erunt quasi non sint, ct veluti consumptio hominis 



jj ^. iO\ 



15 APPEND. M SM€. 

Homicidiorttm Tero tria genera assQ dicebai « et 
poenam eorum patentem fore docebat. Sicut enim 
bomicidas, interfectores fratrum » ita et detractores 
eorum eosque odientes bomicidas esse manifesta- 
bat, quia et qui occidit fratrem soum ei qui odit , 
et qui detrabil pariter, bomicidae esse monstrantur. 

Omnes enim a camalibus desideriis quae miiiunt 
adversus animam (// Petr» ii, 11) absiinere, et bo- 
nam eorum conversationem ac innoceniem omnibus 
monstrare rogabat. Ex corde enim cunclos adenr 
tius invicem diligcre insinuabat, et veram fraier- 
nitatem inter se babere docebau Quotidiana enim 
illius praedicalio , inler caelera divinn , haec erai , 
mandata, quain in ejos exemplum etiam tibi| frater 
charissime, signiHcare curavi. Bonorum (inquit) 
operum inter caetera semina ac negolia sunlquantum 
iinusquisque sapit, et poiest totis inlimi cordis (ut 
prseiibaium est), visceribus Deum diligere, et 
proximum veiut seipsum. Abnegare seipsum sibi ,. 
ut Jesum Ghrislum Dominum nostrum sequaiur, et 
uihii ejus amori praeponere » veritatem corde et ore 
proferre debere, et lotam suam Domino semper 
committere instruebat, actus suae vitae omhi hora 
custodire, et omni loco Deum se respicere firmiter 
scire. Gogitationes malas cordi suo advenicnles mox 
ad Ghristum aliidere» et sacerdolibus Domini ina; 
nifestare. 

Os suum a malo,vel pravoeloquio custodire, et verba 
vana aul mendacia nonIoqui,quia < os quodmenlilur 
occuiitanimam {Sap, i, 11) ; »verba divina libenler au- 
dire, et sacerdotibus suis libenter obtemperare , iUque 
7 obedientes esse docebai. Praedicatioui aique ora- 
tioni ac leclioni frequenter incumbere , ei eleemo- 
synas veras perflcere. < Desideria carnis nbn 
perficere {GaL v, 16), > sed propriam frangere vo- 
lunlalem ; boui aliquid in se cum viderit Deo 
applicel, non sibi, et malum a se faclum cogiioscat, 
el sibi repuiei. Multum loqui nou amare , sed 
cusiotiire labia sua ne dolum aut malum loquanlur, 
diera judicii limere , gehennau» expavescere, vitam 
seternam oinni coucupiscenlia desiderare , noii occi- 
dere, non adulterari, non furlum facere , non lem 
proximi concupiscere , non falsum lesiimonium 
dicere {Exod. xx, 15 et se^.), sed omnes honiines 
honorare , corpus cusiodire, vanas el caducas non 
amplecti delicias, jejunium et vigilias sanctas amare, 
pauperes recreare , nudos veslirc, infirmos visitare, 
sitienles polare , morlubs sepelire , el dil«g(*nier 
eorum exsequias peragere, pro eisque orarc, ei 
elccmosynas dare. Doleutes consolarl, el suis bonis 
refovere et a malis actibus se aiienum facere ; non 
esse superbum, < non vinolenlum {Tit, i, 7), » ncc 
muilum edacem, non somnolentum, non pigrum, 
non murmuralorem , nec deiraclorem . "■'" —' 



IX. -- ISIDORI MERGATORIS 3^ 

A Don reddere , nec i^juriam bcere^ sed factam pa- 

tienter suflerre, inimicos diligere, maJedicentes se 
non remaledicere, sed magis benedicere» et persecu- 
tionem pro justitia sustinere. Charitatem amare» et 
nullum odio habere, quia < qui odii fratreni suum , 
homicida est (/ Joan, iii , 15). > Elationem fugere, 
zelum malum non babere. invidiam non exercere» 
nec contentionem amare. Gum discordantibus anie 
solis occasum in pacem redire , et de Dei miseri- 
cordia nunquam despcrare. Seniores venerari , el 
juniores diligere. Episcopos , sacerdetes suos ac 
cunctos reiiquos Ecclesiae ministros atque omnem 
piebem sibi commissam verba divina et mandata 
instruere et amare» hosque omnes eorum episcopos 
tota animi viriute diligere ut oculos suos, quia oculi 

B sunt illorum. Eorum praeceptis in omnibus obedirei 
etiamsi ipsi aliter (quod absit) agant, niemores 
scilicet illius Dominici praecepti : < Quaedicunt facite, 
quae auiem faciunt facere nolite (Malth. xxiii, 5). t 
Ipsi autem episcopi si exorbilaverint ab istis, non 
Bunt reprebendendi , vel arguendi , sed portandi, 
nisi fn fide erraverint. Hi ergo super hos sunt, non 
ilii super islos, quoniam major a minore nec argui, 
nec judicari potest. NiiIIus se exlollat erga doctores 
ac magistros suos, quia < discipulussuper maigistruiu 
non esse {Matth. x, 24) i debet nec potest. NuIIus 
velit dici sanctus , antequam sit, sed prius sit, ut 
ierius dicalur. Prxcepta Domihi doctorumque ac 
magislrorum factis quotidie adimplere, et in Ghristi 
nomiue pro ioimicis orare oporlet. Obedientia enim 

C et humiliatio, quae magislris agltur, Domino cxhibe- 
tur. < Timor Domini deleclablt, et dabit Isetitiara 
et gaudium in loiigiludinem dieruin. Timentr Domi- 
num bene erit in exlremis et in die defunctionis 
8uae benedicet (EcclL i, 12, 13). i Vae dissola- 
tis corde, qui non crediderunt Deo, et resislunt 
mandalis ejus, et inobedienles ac coniumaccs sunt 
his qui ejus legatione funguniur , el ideo non prote- 
gnntur ab eo. Vjb his qui perdiderunt suslinentiam, 
qui dereliquerunl vias rectas, et diverterunt ad 
vias pravas. Et quid facient , cum inspicere 
coeperit Dominus. Qui tinient Dominum , non 
erunt incredibiles verbo illius, el qui diligunt il- 
iuin, conservabunt viani illius. Qui timent Domi- 

|. num, inquirent quae bcneplacila sunl illi , et qui 
diligunl eum , replebuntur lege ipsius. Qui li- 
ment Dominom, pra^parabunl corda sua, et in con* 
spectu iilius sanctiftcabunl animas suas. Qui liment 
Domiuum, cuslodiunt mandata ilUus, el paiienttam 
babebunt usque ad inspecironem illius, dicentis : 
Si poenitentiam non egeriinus, incidemus in nianus 
Domiiii , et non in manus hominum , secundum 
enim magnitudinem illius. sic et misericordia ipsius 



n BECRETALIUM COLLEGTIO. 58 

ikf^uin, divertat a mato, etfacialboimin, inqnirat pa- A niam est, quoniam his manifeslat aelpanm. Nam si 



!em etprosequatur eam,quiaocu!i Doniini super justos, 
ei aures ejus aii preces eonim. Vuitus auicm Domini 
super facientes mala, ui perdat de terra niemoriani 
eoruni (PsaL ixxiii, 13 et ieq.). » Propterea holite 
fieri sicut equus et niulns, ih quibus non est Intel- 
lectus. Sed J;elamini in Domino et exsultale, justl, et 
gloriamini, omnes recli corJe (Psat. xxxi, el 11). 
c Quia niulli venieiil ab orientc eloccidenlc(Domino 
dicenie ) et a sepientrione alque meridic , et 
recunibent cum Abraham , et Isaac , et Jacob 
IMatth, Yiii). » 

Propier quod deprecor te, frater charisslme, ut 
doceas attentius bunc pnedicalionis ordinem el 
absoluttonis dies, ut salventur anim» lioininum qux 



quis velit anlequam actus stios emendet, de hit 
requirere qaae non potest invenlre, stiiittt ei ioeC- 
flcai erii homini hiquisitio. Tempus enlm breveesl^ 
et iudicinm Dei gestomm eaosa agilor non qoeslio» 
num. Ideoque antc hoc omnia qusramiis, quod nol 
aut quaiiler agere oporteat^ ut aetemam vllani 
consequi mereamnr. Nam si exlgnum hoe Itoipnft 
Titae per inanes occupemus et initiiles quaeitione^ 
inanes slne dublo et vacui ab operlhus bonis perg»- 
mus ad Dominum ,nbi jodicium operum nostrorum fiel, 
nnaquxque enim res «unm lempus habet et locum* 
Operum bie loeus, hoc lempus est merMorum eti 
saeculum futurum. Currat Igitinr per viam mandaifh 
rum Domini , et ab eorum praeceptomm fnsiiiutlB 



occulia Dei virlule quem debeant diligere priusquam ^ et'Spiriius sancti doctrina non recedatur. Quaprt^- 

pter pneparanda snnt corda nostra ac corpora, «t 
sanctae mandatorum ejus suorumque episcoporaib 
ac praediclorura obedlentis mililatura, nt soie gratiDe 
jubeat nobis auxilium ministrare , et Aigieniibm 
gehennae poenam ad vitam valeant omnes pervetiire 
skternam. 

Haec itaque, frater charlssime lacobe , ao one 
sancli Peirl jul>entis accepi « iibique ul «^bas 
insinuare studul, ut scrvare omnla hnmaculata pm- 
Cipias, quia eeelesiastiea non oportei negligenier, 
'sed dlligeMt0C- expleri negotia. Httc ergo prasoe^ 
nemo credal absqoe soo perlcolo negligere , vel 
dissimulare, quia jodicio Dei ignis selerni tormeiHa 
sostinebit qui eceiesiasiica decreln neglexerit» Qoi 



doceatur, aghoscant. Operum vero ralio poiestall et 
arbitrio uniuscujusque permitlilur , el hoc ipsorum 
est proprium ; desiderium vero hahere erga doclorem 
veriialis, Iioc a Patre roelesii donatutn est. Sed 
salus in eo cst ut voluntaiem ejus cujus amorem et 
desideriuin , Deo largiente, conceperis, facias, ne 
dicaiur ille serino ejus ad nos , quem idem dixit : 
f Quid auiem me dicitis , Doinine , Domine, et non 
faciiis qusc dico? Est ergo proprii muneris , ot 
unusquisque sil prout Dominus noster dedcril per- 
feclus in Ecclesia, melensque semina divina , ut 
de nobis non praedictus sermo, sed ille dicatur quem 
alibi DominUs noster dixit. Ideo (inqoit), Omnfs 
scriba doctus in regno coelorum , similis est homini 



patriramilias, qui profert de thesauro suo nova et ^ vero te aodiefit , ot jusserat mlnister Chtisti Jeao, 



veiera [Hdtth, xiii, 52). » Nnllus ergo, iuqnit, im- 
pedial ordinein, aut locum occupet irrationabiliter, 
vcl lemporum permniet vices, sed primo qu» sit 
instiiia ejus, qu» volunias requiramus, nt bonis 
operibus iit Dei gratia replearour. Deus enim his 
qui recte senliunt et bona agunt praesio est, quo- 



gloriam accipiel. Qui autem te non audt^rii imo Uh 
queniem Domiiram per le ip&l aibi damnAiioaem 
aeclpiel. Coramlam ergo, et ailendendum eti ooIms 
ommlms qood in perpeiuum expedil, ui Chriili 
paasionibuf per patieniiam parlicipemoe «ique niBi 
eju8 mereamur eM6 eoiworlet» Ajnci»i 



EPIStOLA CLEMENTIS VkVM AD JACOBUM FRATREM DOMINl 



De sacratis vesUbus tt vasis 



Gl£Mens Bomanae Ecclesiae praesul , Jicobo Hiero- 
soiyuiorum episcopo. 

QuiNiiam sicut a beato Petro aposlolo accepimus 
oiiiiiium apostoiorum palre, qui claves regifi coe^ 
lesUs accepit, qualiler leoere debemu^, de sacra 
meniis quai geruntur in sauctis te ex ordine nos 
ilecel instruere. 

Tribus enim gradibus commissa sunt sacramenla 
divinoruin secretorum, id est, pres>>yiero, diacono, 
el minislro» qui cum timore, et tremoie clericorum, 



D gnivi anathemaie digna harottiaiionis plaga ISerlaior 
Certe tania in altario holoeausla offeraMtur, quanla 
popuio aofflcere dc^eant. Qood ai remanserini, in 
crastino non reservcnlur, sed cum tlmore ei ire- 
more ciericorum, ei diligentia consnmanlur. Qui 
autein residua corporis Domini qu» in sacrario 
relicta suni cohsumuni, non siatim ad communes 
accipiendos cibos conveniant , ne puteni sanctae 
poriioni commiscere cibum qui per aqualiculos 
digesius in secessum fundiiur. Si ei^o mane Do- 



39 APPEND. AD S^C. IX, 

palla, calhedra» candelabrum et veliiin, si fuerint 
veluslale consumpla, inceudio dentur, quontam non 
licet ea quae in sanctuario fuerint, male tractare» 
sed incendio universa tradantur. Cineres quoque 
eorum in baptislerio inferantur , ubi nulUis trans- 
Itumhabeat, aut in parieie, aut in fossis pavimenio- 
rum jactentur, ne introeuntium pedibus inquineulur. 
Kemo per ignorantiam clericus paiia mortuum credat 
obvolvendum, aul diaconus scapulas operire velil, 
quse fuit in altari, aut cerle qu» daia est in meusam 
Domini. Qui haec fecerit vel leviter quasi nibil, et 
negiigenler habuerit divina mysleria,diaconus irien- 
nio aexque mensibus a Dominico alieiuis erit aiiari, 
gravi percussus anathemate. Quod sf clericum pre- 
sbyter non commonuerit, decem annis et quinque 
inensibus excommunicatus sit , propier quod de 
Dominicis sacranientis su])jecia sibi non commo- 
nuerit minisleria , et postea cum grandi et gravi 
hiNnilitate matri recoucilietur Ecclesi». Pallas vero 
et veia quae in sanctuaril sordidata fuerint miuisie- 
rio, diaconi cuin humilibus ministris juxta sacra- 
riuin lavent, non ejicientes foras a sacrario velamina 
Dominicx mens», iie forle puivis Doniiuici corporis 
maie decidat a siudone foris ablulo, et erit hoc 
operanti peccatum , idcirco intra sacrarium mini- 
stris praecipinius hxc sancia cum diiigentia 
cwtodire. Sane pelvis nova comparetur, et prxter 
hsec nihil aliud tangal. Sed non ipsa pelvis uUis 
apponaUir iavandis, nisi quae ad Dominici aitaris 
cultum pertinent, pallse altaris solae in ea laventur, 
et in alia vela jauuarum. 

> De velis autem januarum cura sit ostiariis ex 
admonitione majorum, ne quis negiigens, aut igna- 
rus ad veium januae domus Domini manus incondile 
tergat, sed statim coercitus discai omnis homo quia 
velum airii d«mo8 Domini sanctum est. 

Praecipimus etiam, ne uiiquam extero clerico sive 
hico de fragmentis obialionom Domini ponalur ad 
Q mensani. Unde scis tn qui passim sacrarii panes 
indignis impcudis, unde nosti si a mulieribus mundi 
sunt? linde et David ab Abimeiech sacerdote inter* 
rogaios com panes sibi ad comedendoiii posoeret, si 
mondus esset a inoliere, cum se niundum ante 
triduum profitereiur, panes proposilioiiis mandu- 
cavit. 

Ad Dominlca autem mysleria tales eligantur qui 
anle ordinalionein conjuges soas non noveriui. Quod 
81 post ordinalionem miiiistro configerit propiium 
invadere cubtle uxoris, sacrarii non intrct Itmina, 
nec sacrificii potiior fiat, nec aliare conlingal, nec 
ab offereniibus holocausti oblationem suscipial, iiec 
ad Dumiiiici corporis portionem accedal, sed aquaiu 
sacerdotibus porrigat ad manus, sed oslia forinsecus 
claudai, minora gerat ofljcia, urceom sivc calicem 
ad aitare non siifferat. 



- ISIDORI MERCATORIS 40 

A fecerit hoc opus , noverit se supradicti Judae sus- 
cepiurum poenam. 

Clericus vero solus ad feminae tabernacolum non 
accedat, nec properet sine majoris natu principis 
jussione. Nec presbyier solus cum soia adjungaiur, 
sed duobos adduciis testibus, visitet infirmani, nec 
solus cum sola femina fabuias niisceat, nec archidia- 
coiius aut diaconus sub praelextu humiliiatis officii 
frequentet domicilia maironarum, aut forte |ier cle- 
ricos aui domeslicos ejus maironae mandent secreii 
aiiquid. Si cognitom foerit, et ille depouatur, et illa 
a liminibus arceaiur ecdesiae. Sed si forte aliqua 
inlercessio fncrit, episcopo suggeralur. Et si talis esi 
ad quain debeat ire pio interventu ipse pergai. Sin 
autem de laiere suo dirigat, cum doobus aut tribus 

B qui boc scire debeani. Sane ad visiiandam muliercm 
infirmam iiulius clericus ingrediatur, nisi cum duo- 
bus aul tribus. Nemo lanien cuin extranea habiiet 
femina, nisi proxima aut soror fuerit. Et hoc cum 
magna solliciludine fiat. Non ignoramos maliiias 
Satanae.Universa haeccum mansueiudineecclcsiasiica 
coinplenda suni ministeria. Negotium enim Dei non 
decet negligenier expleri. 

lierum aique iierum de fragmentis Dominici cor- 
poris demandamus, calicem vero ad proferenduin 
sanguinem Domini praeparaiuni , cum tota munditia 
minisierii, minisier praeparet, ne non hene lotus ca- 
lix diacono peccatum fiat offerenti, ita com omni 
honesiaie cuncta, qoam supra exposuimus, oporiet 
inipleri. Tales ad ministerium eliganiur derici , qui 

G digne possint Dominica sacrala tractare. Melius est 
enim sacerdoii paucos habere ministros qui possint 
digne opus Dei exercere, quam multos iuuiiles qui 
onus grave ordinatori adducaiit. 

A principio episiol^e usque ad locum honc de sa- 
crameniis delegavi l)ene iniuendis, ubi non murium 
stercora inier fragmenia Doralnicae poriionis appa- 
reant, neque puirida per negligentiam remaneant 
clericorum, et oonvenientes qui accipere sibi medi« 
cinain desiderant , potrida cum viderint, magis cum 
ridiculo et fastidio videaniur accipere, et in pecca- 
tum magis decidant per negligentiam clericonira. 
Quapropter nemo clericonim oltra liaec dissimulet, 
aut negligere ullatenus audeat, sed libenter quse 
jussa sunt expleat, et sacrata divina nequaquam nc- 

^ gligenter coniractet. Ideoque tam juvenes qiiain se- 
nes de his, ei de omni conversalione sua, et convor- 
sione et pcenilentia valde esse sollicitos oportet, sa- 
iisque agerc, ui lisec condigne agant, ei de reliquo 
orneni tatii clerici quam saeculares animas suas or- 
namenlis dignissimis, dogmatibus scilicet veritaiis, 
decore pudicitia^, splendore justitiae, cantlore piela- 
tis, aliisqne omnibus quibus compositam decet essc 
rationabilem meniem. Tum praeterea declinare a 
consortiis inbonesiis et infidelibus, et societaies ha- 

Kapa AHikliiim alnna illne trAnnetntikwA ^/\nwAnia.» .n 



41 DECRETALIUM COLLECTIO. 4» 

gerere pnHeriloraoi gesloram, «liqnantttliim ctiam, A personamus, neqne se deinceps eteasabii non moni' 



si possibile est, per misericordias paupenim juvare 
pceiiitentiam. Per -haee enim facilior venia dabilnr, 
et indulgenli citius indulgebitur. Qiiod si provecUo- 
ris setatis sit is qui ad pcsnitentiam ventu eo magts 
gratias agere debet Deo. Quod postquam finis est» 
omnislmpetus concopiscontiae carnalis, scientia ve- 
ritaiis accepta, nalia ei immlnet pugna certaminis, 
per qnam insorgentes adversns animam reprimat 
corporis voluntales. Superest ergo el in agnitione 
veriiatis, et misericordi» operibus exerceri, u( affe- 
rat frucius dignos pcBnitentiae. Nec putet qula 
in temporis longitudinc docomentum converslonis 
oslenditur, et non in devottonis ac propositi firmi* 
tate, Deo enim manifeste sunt mentes, qiiia non 
lemponim rationem colligit, sed animorum, ipse 
enim probat si qitis agnita veriialis praedicaiione 
non dtstoJit, neqiie tempus negligcndo consompsit, 
sed statim et, si dici potest, eodein niomenlo prse« 
teriia perhorrescens fiiiurorum desideriiim cepit, et 
in amorem regni coelestis exarsit. Propier quod ne- 
mo vestrum oltra dissimulet, nec relro respicint, 
sed ad Evangelium regni Dei libonler.accedai. Non 
dicat panper quia, cirni dives factits fuero, tiinc con* 
vertar. Non requirit a te Deus pecuniam, sed ani- 
mam mtsericordem et piam meniem. Nrqiie dives 
conversionem sitam differat, pro solliciindine sxcii- 
lari, dnm cogitat qiiomodo dispenset abundantlam 
fnigiim. Neque dicat iiitra semetipsum, Qiiid faciam? 
obi recondam frnctus meos?Neqne dic^t animae 



tum, qui quidqiiid sequi del)oat, tam verbis qnam 
litleris, edocetur. 

Qualis auiem condemnatio, et qualis irominet ma- 
ledictio his qni in patres peccant, divina nos docet 
Scriptitra. Si enim Cham fillus Noe, cum vldisset 
niidum siiom patrem , qiioniam non cooperuit patris 
corporalis niidilalem, sed egressus nuniiavit eam 
fratribus, et illi vestimento eum cooperuerunt, ipse 
qnidem Cham, ei llli qui ex eo nati svnt siib male- 
dicto facti sunt , qui autem cooperuerunt magnam 
benedictionem meruernnt : muUo magis isti majore 
et ampliore cnndemnalione digni sunt , qui palribufl 
obviare, aut contra eos insurgere nilnnlur, aut inju- 
rinm vel contumeliam eis inferre rooliuntur, quo« 
niam qui eis resisfit et Deo resistit, et qui eis inju- 
riam vel contumeliam facit, Deo, ciijus legatione 
funguntur facit. Expavit coelum super hoc et horruit 
aniplius vehemenier, dicil Doininus. inlolerabilem 
malignitatem, o liiiguam loquentero iniquitatem con- 
tra Deum, et meniem in altiliidinem cornu cxtollen- 
tem ! El Iterum : Impone, homo, tuae linguse ostium 
et seram. Cessa in aliiludinem cornu extoliens 
et loqiiens adverstts 1>ominum iniqnitatem et proxi- 
miim tuum, qttousqne insullas patienli Chrislo et 
fratribus? 

Hsec nos familiarius docebat, et hoec nobis publici- 
tus prxdiclus magister, ct instruclur aiqiie ordina* 
tor noster prlnceps aposlolorum Pelnis in Ecclesia 
praedicabat , exemplum dans ut nos simililer facia« 



suae. € Habes muUa bona reposila in annos mulios, ^ mns. (Ilumiliamini (inquil) in conspectn Domini, et 



cpoiare et laetare. Nam dicetur ei. SUiIte, hac nocle 
aiiferetur abs te anima tua, et quac parasli, ctijiis 
eront? {Lhc, xii, 19 et 20) » Itaque feslinet ad poeni- 
tentiam omnis aetas, omnis^sexus, omnisque condi- 
tio, nt vitam consequatur «ternam , jitvenes qiiidem 
in eo grati sint, qiiod in ipso impclu desiderionim, 
cervices snas jugo subjiciunt disciplinae. Senes et ipsi 
Inudabiles inulti lemporis consuetudinem in qua male 
pncventi siint pro Dei amore commutent. Nemo ergo 
differat, nemo cuncletur. Quae enim causa cunclandi 
est ad bene agendum? Animus sibi male consciiis 
dum videtur sibi niillam poenam pati , credit quia 
non jiidicet Dominus, cum abuti palientin Dei et non 



exalubit vos. Nolite detrahere nlterutrum quoniam 
qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem soum» 
detrahii legi , et judicat legem. Qui auteni judicat 
legem non est factor legis, sed judex, unus est cnim 
iegislau>r etjudex, qui poteslperdere elliberarc. c Tu 
autero qui es qui judicas proximum? (/ac. iv, 10 et 
seq.) > Non oportet, non priccepil nos judicare invl* 
cem , sed magis auxilium ferre : vae erit (inquil) bia 
qui fralres tribulant, et eis qui eos persequuntur, 
vos autem quanlo amplius tribulamini, tanlo purga- 
tiores alqne beatiores efliciemini,.si tamen ipsa iri- 
bulatio paiienier fuerit supportaia, quod eliam ipse 
nos Doroinus docuit. < Beali qui perscculionein pn- 



intelligere parcentis benignilalem jain sit magna |. tiunlurpropterjusliiiam. > Elitem: < Beati eriiiscuni 



damnatio. Unde scriptum est : < Maledicius omnis 
qiii opus Domini negligenter agit {Jer. xlviii, 10). » 
Qiiapropter pastoralis ordinis esC infalignhililcr re- 
vocare qnidquid ad correclionem populonun, imo 
magis filiorum spiritualium (qunntiim csl fas inlel- 
ligere) cognoveritpeninerc, cl non (qiiod nbsii) ciim 
soo periculo alienx spci per solnin negiigonlinin fa- 



AA»A tff^lmtMAntiivirk 



vos oderinl homines, » et < persecuti vos fuerint, et 
ejecerint noincn vestrum tanquam maluin. Gaudele 
in iila die, et exsulinte, quoniam merces vestra miilia 
esi in coilo {Matth. v, iO), » unde et ipse nit : < Di- 
liges Domiiium Deum tuuni ex tolo corde luo , et ex 
loia aniina lua, cl e\ toiis viribus tuis, el proximum 
tuum sicut teipsum {{Marc. xii , 50, 51). i Non 






49 



APPEND. kd SiBC. IX 



simot qtti iHterrogabit opera vostra , et cogilaliones 
scrutaUftMir vestras. Qui aatem custodieriiu justiiiain, 
jusle jiiilicahunlur , el qui credi<i6rint jusla juatQ 
tnvcnieal quid respondeant. Seniper cavetole quae 
pr4£cepit»itealJquando peccalo cont»eiitiankus, et pRe« 
termittamua pr;ecepta Dei nostri. 

£ccUftia« per congrua et utilia facite loca, qusa 
divinia precihus sacrare oportet, et in singulis sa- 
cerdotes divinis orationibue Dco dicatos poni. Quoa 
ab omnibus venerari oportet , et non a quoquaai 
grayari. Semper vitate mala , et pro animabus v^ 
stris ne conrundainini dicere verum. Mendacta fu- 
gile, et veriiaiem corde proferte, quoniain mulios 
jam supplaniavit suspicio. Charilatem seniper dili- 
glte, ct fralres adjnvate. Erunt emin quasi non sint, 
et ^eribunt viri qui contradicunt vohis ; unde et Do- 
minus ait : c Qiii vos audit, ine audil^ el qui vos 
spernit, me spernil, et qui spernit me, spernit eum 
qui me misit {Luc, x, 16). i £l item : c Qui enim 
non esl adversum vos pro vobis est. Quisqiiis enim 
potum dederit vobis calicem aquae in nomine meo 
(quia Christi estis) , amen dico vohis , non perdet 
mercedem suam. £t qui 8cand:ilizaverit unum ex 
pusiliis credentibus in me, bonuni cst ei magis si 
circumdareinr mola asinaria collo ejns ct in mare 
mitterelur. Et si scandalizaveril le manus tua, abs- 
cide illnm, bonum est tibi debilem iniroire iu vitam, 
qiiain duas maiius babeniem ingredi in gehennam 
igiiis, incxsiinguibilem, ubi vermis eorum non mori- 
tiir, et igni$ non exstinguitur ; et si pes tnus scaur 
dalizat le, amputa eum. Bonum est tibi claudum in- 
troire in vitain xternamr quam duos pedes habcntem 



— 19I00R1 MERGATORIS U 

A mittl in gehennaro ignit ineKsHngttHiiiis, ttbi veriBis 
eorum non morittir, et ignis non exslinguiliir. Quod 
ai oculus tutts scandaiizat te, ejice enm. Bonuai esl 
tibi lusettni introire in regnom Dei, quam duos ocu- 
losbabentem mitti in geliennam ignia, ubi fermis 
eonira iion moritur, et ignis non exstinguitur. Om* 
nis enim igne salieiur el onmts vtctima satieuir, 
bonum est sal, quod ai sal iosulsiim Itierii , in quo 
ybid salietis? habete sal In Yobis el pacem babete 
inter vos (Marc, ix, 39 €$ m^.), i qiiia quisquts ve- 
strum reete docuerit et juste Tixerit, bahabii g>o«> 
riam. Qui autem secus egerit indubltanter poenam 
sustiuebit, ideo bona agerevos semper opofiet, ut 
9 bravium »tern« vii» percipiaiis, his ergo bene 
parete senteutiis, ne quis bsec praeeepta minimc 
B credat implenda, et judtcio Doreini aelerni ifnis mr^- 
menta susUueat, qui ecciesiastici operis sacra iie* 
glexerit. 

Hsec igitur, fraier lacohe, de ore sancti Petri ju- 
bentis audivi. Si quis praecepla bxc non integra 
cusiodierit, sit aoatbeina iisque ad adveiuum Domini 
nostri lesu Christi. liaec praecepta a saneto Petre 
aposiolo accepi, et tibi, fraier cbarissime, insiAuare 
curavi, ul servareomnla praecipias sine macula. Si 
quis vero audierit te, utilis eril minister Jcsii Qiri" 
sli ; qui autem non audierit le, ioio loqoentein Do- 
minum per le, ipse sibi damnationem accipiet. Oraiii- 
potens Deus, cbarissime, sua te protectione ciisto- 
dial, atque ad cosiestis remunerationcm palri» mu^ 
tiplici animnrum fruelu perdueat. Deus te iteruni 
^ iterumqiie incolMinem custodiat, reverendissime fra- 
ter. Amen. 



EPISTOLA TERTIA SANCTI CLEMENTIS PAPiE 

De officio sa^erdotii et clericorum. 



Clemcns urbis Rom» episcopns, omnibus eoepl- 
scopis, presbyleris, diaconibus, ac reliquis clericis, 
ei cunctis princlpibas, majorihus, minoribusque om- 
nibus generallter fldelibus benedictlo; claritns, et 
gloria, In graiia Dei quae dala est nobis in Christo 
Jesu Domiiio nostro. 

Urgel nos, fratres, multus amor vesier, et reli- 
giosa vestra devotio, quia debilores sumus ut quse- 
dam vobls scribamns; vobis ergo, qui sacerdotio 
Domini fruimini, ct in specula estis positi plus scire 
oportet ut subditos vobis populos yieniter docere 
possitis, eisque ad regiia coeloriim ducatum prsebcre, 
Deo annuente, vaieatis. Unde et ipsa per se Ve- 
ritas ait : < Vobis datum est nosse mysleriiim regni 
Dei, cxteris autem in parabolis (Luc, viii, 10), > et 
reliqua. Propter quod consilium do nnicuique ve- 
sirum coiistanler docere verba divina, et discentibus 
Hbenter accommodare aurem verbo Dei. Vesirum 
«nim. auia leiratinnA Dnminl fnnffiminl. <>st docere 



omnesque principes, tain majoris quam inferioris 
ordinis, atque rellqiii popiill, tribiis et lingiix non 
obteinperaverinl, non solum infames, sed et extor 
res a regnoDominl ei consortio Odellum a liminihus 
sanctx Dcl Ecclesi;e alienl erunt. Nam vesirum est 
eos iiistruere, eornm est vobis obedire, ui Domino 
cujus legalione rungimini, dicente Doinino : i Qui 
vos audit , me audii , et qui vos spernit , nie 
spernit, et qui vos recipit, me recipil, et qiii me 
recipit, recipit eum qui me inisit (Matth, x, 40), * 
nihil cnim injustius vel inhonestius esl quam filios 
patribus rebelles, aut clericos vel laicps doctoribus 
seu discipulos m.igis1ris inobeilientes vei proter^us 
existere. Novimus enim primum boininem per in- 
D obedienliam cecidisse , idcirco omiies hoc viiium 
summopere cavcre monemus. El quia Dominus so- 
porbis resistit, humilibus autem dat gratiam Do- 
ininus (Jac, iv, 6), mittens vos vice sua in loco 
nnostolorum ad nra^dicandnm. nrxceDit vobis dO' 



DECRETALimi GOLLECm 



M 



Terit et |Miriat qam est paritora. Sic omnis bomo A bonoriim coelestium ex ^estis propriis Aet* Accedat 

qui libeoter non recipit verbum Dei, illudque iii 

corde soo germinare non sinil, ac miniroe crediderit 

doctoribus et episcopls suis, non benevolus sed rebel- 

Its atque inobcdiens exstileriu fruciuni non germina- 

bit, nec pariet, sed similis est arbori illi de qua 

Dofflinus ait : i Omnis arbor, quse non facil fructum 

bonam, exddetur et in ignem mittetur (Matth. 

111, 19). » Primus enim pontifex, Aaron, chrisniate 

compositionis peninclus, princeps populi fuit, et 

tanquam rex primitias et tributum per caplta acce- 

pit a populo , et judicandi populos sorte suscepla 

de mundis immundisque judicabat. Sed si alius ex 

ipso unguenlo perunctus est, virtute inde concepla, 

eliam Ipse rex, aut prophela aut poniifex fiebat 



autem qui vult ad sacerdoiem suum, et ipsi det no- 
men siium aique ab eo audiat mysteria regni coelo- 
rum, jejuniis frequentibus operam impendat, ac se- 
metipsum in omnibus probet ut tribus mensibus jam 
consummando in diefestopossitbaptizari.Baptizetur 
autem unusquisque in aquis perennibus , noniine 
trinae beatitudinls invocato super se, perunctus 
primo oleo per orationem sanctificato, ut ila demum 
perhoc consecratus possit percipere locum cum 
sanctis. Nullus enim propter opprobrium senectutii 
aut juventulis vel nobilitalem generis a parvulis et 
minuseruditis, si quidforteenim utilitatis autsalulis, 
inquirere negligat. Qui enim rebelliter vivil, et di- 
scere atque agere bona recusat, magis diaboli quam 



Quod si temporalis gratia ab homiiiibus composila B Christi meiiil>rum esse ostenditur, et polius inflde- 



tantum potuit, intelligite jam quantum sit illud 
unguenlum quod a Doinino de virgulto viTae prola- 
tuni est, cnm boc quod ab bominibus factum est lam 
eximias Inter nomines conferat dignilales. Quid eniiii 
in praesenti sseculo propbeta gloriosius, pontific^ 
clarius, rege sublimius? Oninis enim pontifex sacro 
chrismate perunctus, et in civilaie constiiulus, 
Scripluris sacris conditus, charus et pretiosus 
lioininibus oppido esse debet. Quem quasi Ghri- 
sii locum teneiiiem iionorare omnes debent, ei- 
que servire, et ol)eilientes ad salutem suam fldeli- 
ter existere, scientes, quod sive bonor, sive injuria 
qwe ei deferlnr, in Christum redundat, et a Ghristo 
iii Dominum ; audire ergo eum attentius oportet, et 



lis quam fidelis monstratur. Quomodo ergo non 
omnibus hoc amabile est cunctisque exopialum, 
aut quae ignorat discat, el quae didicerit doceat? 
Ceriissimum namque est quod neque amicitia, neque 
propinquitas generis, neque regni sublimitas, bominl 
debet esse pretiosior verilate, quia nihil est pretio- 
sius anima. Dominus autem creator oimiium ex Ini- 
tio ad imaginem suam faominem fecit, eique domi- 
naiionem terrae, marisque et aeris ipsius dedil, veri- 
tatemque inquirere praecepit, sicut el verus nobis 
Propheta enarravit et ipsa rerum ratio docet. Solus 
enim homo raiionalis est, et consequens est, ut ratlo 
frrationabilibus dominetur. Hic enlm ab inilio cum 
adhuc justus esset cunctis vitiis, et omni fragiliiate 



ab ipso suscipere docirinain fidei, monita autem ^ superior eral, ubi autem peccavii et factus est scr« 



vitae a Patribus inquirere. A diaconibus vero ordi- 
nem disciplinae, propier quod deprecor vos conser- 
vos et adjulores meos, uldiscatis attentius anima- 
rum curam gerere, et pro omnibus stare, maxime ta- 
men pro fais qui in cultu divino laborant. Ecclesia* 
lum omnium curam habetote, servisque eorum ad- 
julorium praebete, viduarum religiosam curam ge- 
rite» pupillos enixius liberate, pauperibus miseri* 
cordiam facite, Juvenes pudicitiam doceie. Et (ut 
breviter totum dicam) alterutrum vos, iu quibus res 
poposcerit, sustcnlaie. Deum coliie qul creavil coe- 
luin et terram, etChristo credile; invicem vos dili- 
giie et misericordes esiote in omnes. Non verbo 
solo» sed opere et rebus replete chariiatem. Agite 



vus peccaii, simul et fragilitati efficilur debitor ob- 
noxius. Quod idcirco scriptum est ut sciant bominea 
qoia sicut ex impletate passibiles facil sunt, ita per 
pietaiem possuni esse impassibiles, et non solum im- 
passibiles, verum et parva in Deum flde aliorum pas- 
siones curantes, ita enim verus ipse Propheta pro- 
misit, dicens : i Amen, amen dico vobis, si habueri- 
tis fidem sicut granum sinapis, diceiis monti huic : 
Transi hinc et transibit {Maith, xvii, 19), > faiijug 
vocis eiiam vos ipsi documenta cepistls, et jam 
facta quaedain per magisiros nostros, ipsos vide- 
licet apostolos, non igiioratis, quia astantibus nobis 
eorum meritis daemones cum passionibus quas 
hominibus invexerant Iransierunt, ei fugati sunt. 



pro viribus, conservi dilcctissimi , quia bonum '^ Quia ergo alii quideci homines paiiuntur, alii 



est ul unusquisque vestrum secundum quod potest 
prosit accedentibus ad fidem religionis nostrae. 
Et ideo non vos pigeat secundum sapieniiam quae 
nobis per Dei providentiam coilaia esi instruere 
igiiaros et docere. Desiderium ergo habere onines 



paiientes sanant, causa sine dubio vel patiendi vel 
curandi noscenda esl. Quae non alia esse qnam pa- 
iieniibus quidem infldelitatis, corantibus vero fidei 
demonslraiur; infidelitas enim, dum non credit f^- 
turum Domini judicium, peccandi liceniiam praebet, 









47 APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERCATOMS " l^ 

gniliir. Negligentia veroaliiur el angeiur atque in A prseparatam demirans per omnla, et slupens caehs 



Hcnsibus hominum mdicatur, dum amatur : quaro si 
quis fone doceat efTugaudamy velut aniiquis et hx- 
reditariis sedibus moleste et indignanter avellitur. 
li^t ideo paululum laborandum nobis est , ut in- 
dignantes ignorantiae praesumpltones scienlia& ra- 
tione resecemus in his praecipue qui in aiiquibus 
minus reclis opinionibus praeventi sunt, per quas 
quasi sub specie alicujus scientiae ignorantia in his 
vehementius radicata est. Nihil enim est gravius 
quam si id quod ignorat quis, scire se credat ct de- 
fendat verum esse quod falsum est, quod tale est, 
quale si quis ebrius sobrium se pulet» et agat qui- 
dani cuncta ut ebrius» sobrium se lamen et ipse pu- 
tet, 01 dicl a caeieris velii : ita suni ergo et hi igno- 



rorum hominum errores, et quod ante oculos po- 
sitam veritatem nemo videbat. Ipse tantum gaudens 
super diviiiis sapientiae quas invenit satiabiiiter liis 
perfruatur, et eiercitio bonorum operum deiectctur, 
festinans ad saeculum futurum mundo corde et piira 
conscientia pervenire, et eiiam videre Deum Rcgcm 
omnium possit. His autem omnibus carere nos, et 
fraudari sola facit ignorantia. Dum enim ignorant 
homines quantum boni habeat scientia, ignoran-. 
tlae roalura de se non patiuntur excludi. Nesciuni 
eniro quanta sit in liorum permutatione diversitas, 
pariter tpiod consilium do unicuique discenti, liben* 
ter praebere aurem verbo Dei , et cum amore veri- 
tatis Domini audire quae dicimus , ut mens, optimo 



rantes quod verum cst, speciem tamen aiicujus B semine suscepto , per bonos actus iaetos afferat fru- 



scicniiae lenenl et mala quasi bona genint atque 
ad perniciem quasi ad salutem fesiiiiant, propter 
quod ante omnia properandum est ad agnitionem 
veritatis, ut possimus quasi lumiiie nobis inde ac- 
censo errorum teuebras depeiiere. 

Grande enim malom est, ut diximus, ignoranliay 
sed quia subsiantiam non babet facile ab his qui siu- 
diosi sunt effugatur. Non enim aliud est ignorantia, 
nisi non cognovisse quod expedit, ubi aulem cogno- 
veris perit ignorantia, quxri ergo in agone debet 
veritalis agnitio, quam nemo aiius assignare po- 
test nisi vcrus Propheta. Haec enim via est vitam 
volentibus ingredi, ct summuin.iter bonorum operum 
pergentibiis ad civitatem salutis. Si quis sane au 



ctus. Nam si nie docente ea qux ad salulem perti- 
nent, recipere quis abnuit, ct animo pravis opi- 
nionibus occupalo obsistere nilitur, non ex vobis, 
sed ex semetipso habebit pereundi causam. Debet 
enim juslo judicio examinare quae dicimus, et in- 
teiiigere quia verba loquimur veritatis , ut cogniiis 
his qnae sunt ut sunt, in boiils actibus dirigens 
viam suam regni coelorum possit parliccps inveniri , 
subjiciens sibi carnis desideria , et dominus eoriim 
factus , ut ila demum etiam ipse fiat dominatoris 
omnium jucunda possessio. Nam qui permanet in 
roalo et servus est roali, non potest effiei portio 
i>oni, donec permanet in malo, quia ab initio, nt 
ante jam diximus, duo regna statuit Deus, ct po' 



diens sermonem veri Prophetai velit recipere aut^ testatem dedit unicuique hominum, ut illius regni 



nolit et amplecti onus ejus, id est mandata vitae ha- 
bet in sua potestate, liberi enim sumus arbitrii, Nam 
si iioc esset ut audientes ea, jam non haberentin po- 
testate aliud facere quam audierant; vis erat quae- 
dam natur» per quam liberuin non est ad aliam 
migrare senientiam, aut si rursus ex audientibus 
nuUo omnino recipcret, et hoc naturae vis erat, 
quae aliquid unum cogeret (ieri, ct alteri parti non 
(laret locum, nunc autem qtiia liberum est animo in 
quam vclit parlem declinare judicium suum , et 
quam probaverit eligere viam, constat cvidenter 
inessehominibusarbitriiIibcrtalein,igilurpriusquani 
audiai quis qiiod ei expcdit, ceriuiu cst quia ignoret» 
et ignorans vult, et dcsiderat quod non expcdit agere» 
propier quod pro hoc non judicalur. Cuin vero audie- 
rit caiisas crroris sul et raiioncm vcriialis acceperit, 
lunc 10 si pcrmanserit in his erroribusquibus dudum 
fuernt pncventiis, rccie jam vocabitur ad judiciuin 
daturiis pcenas, quia vilae hiijus spaiiiim quod ad 
bcne vivcnduin accipil, in ludibriis consumpserit 
crrorum. Qui vero nndicns haec libcntcr accepit, et 
gratulantcr bonorum sibi doctrinam fuisse delatam 

rAniiirdi mtAnliiic nt «licoArA nnii flAcinnl iicniiAnnA 



fiat portio cui se ad obediendum ipse subjecerit. £t 
quia deflnitum est apud Dominum non posse Qnum 
hominem utriusque regni esse servnm , omni studio 
datc opcram in boni regis aulam ac jura concur- 
rere. Propter hoc denlque verus propheta , cnm 
esset pncsens nobiscum et quosdam ex divitibus 
ncgligcnies erga Domini cultum videret, hujus rei 
ila apcruit veritatem. c Nemo potest, inquit, duo- 
busdominis servire, et non potestis Domino servire 
et mammonai {Luc, xvi, 13), » mammona, patria 
corum voce, divitias vocans. 

Hic ergo verus Propheia est quia in Judaea nobii 
apparuit, ut audisiis, qui slans publice soia jus- 
sione faciebat caecos videre, surdos audire, fugabat 
daeroones, aegris sanitatem reddebat, et mortuis 
vitam , cumque nihil esset ei impossibile etiam co- 
gitationes liominum prxvidebat, quod nulli est pos- 
sibile nisi soli Deo; hic annuntiabat regnum Dei , 
cui nos de omnibus qua: dicebat tanquam vero 
Proplietae credimus, firmitatem fidei nostrae nou 
solum ex vcrbis ejus, sed ex operibus assumentes, 
qui dicta iegis quam anle muitas generationes do 
ncenitentia eius exnosuerant in iuso desiffnantur. et 



A9 DECRETAUUII COLLECTIO. 5» 

prebensam est. Qase in eo ptriler uniYerM compteu A licentia agant. Non atiqae missas sine ejos jussu 



«int. Qood aotem Judaeorom prophela praedixlt eum 
a genlibos exspeeiandom, sopra modum in eo fldem 
Teram firmat. Si enim dixisset a Jadsis exspectan- 
dum, non aliquld eximium propbetasse tideretur, 
quod a eontribuli populo et a propria gente spera- 
retur is cujus adfenlus ad saluiem mundi iuerat 
repromlssus , vldetur enim magis consequens ratlo 
esse ut boc fieret quam magnificenlia propbetalis. 
Manc autem cum propbeue dicant omnem illam 
spem quae de salute mundi repromltiiiur, el no- 
Titatem regnl qux inslriienda per Gbristum est, 
atque omnia qu» de eo judicantur ad gentes esse 
innsferenda , jam non secundum consequenliam re- 
sed incredibili qiiodam vaticinalionis eventu. 



quisque presbyterorum In sua parochia agat , non 
baptlset, nec quidquam absque ejns permissu fa- 
ciat. Similiter et reliqui populi, msQores scilicet ac 
minores, per ejus licenliam quidquid agenduro est, 
agant, liec sine ejus permissu a sua parochiaabs* 
cedant , vel in ea adventantes morari praesumant. 
Anlm» vero eorum ei credilae sunt. Ideo omnia ejus 
consilio agere debent,et eo inconsulto nibil. Quicun- 
que enim obediunt episcopis suis, videnlur quidem 
aliquid gratiae conferre Deo. Qui autem eis non 
odediunt, indubitanter rei et reprobi existunt. Porro 
Ipsi a Deo donum summi muneris consequunlur, 
qui justitiai et prsecepti ejus semltas IncedenteSy 
docioribus snis (qui recie eplscopl intelliguntur ) 



magniflceniia prophetica confirmaiur. Judaei nam- B libenter obediunt. De quibus et beatus Peirus ln« 

slructor, et ordinator nosier, et prlnceps aposlolo* 
rum manifesie cunclos audientes Insiruebat, dicens: 
Videntur mlhiqui loquuntur verba veritatis» et qui 
illutninant animas hominum simiies esse radlis solls. 
Qui ut processerint et apparuerint mundo, celarl ul- 
tra , aut occultari nuUaienus possunt , dnm non tam 
videntur ab bominibus quam videre omnibus prae* 
stant. Unde et bene ipsa per se Yerilas ad veritatis 
praecones alt : c Yos estis lux mundi , et non poiest 
civlias abscondi supra montem posita, neque accen- 
dunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed supra 
candelabrum , ut luceat omntbus qui in domo sunl 
{Matth. V, 14).» Si quis ergo his obedierit, Deo, ut di- 
ctum est, magimm niunus offerl. Qui aulem his resti- 



que ex Inilio affbre aliqunndo bune virum, per 
qoem cuncta reparantur verissima traditione susce- 
pererunt, et quolidie roeditantes» ac perspicien* 
ies quando ejus fieret advenlus, ubi adesse eum 
Tiderunt, et signa ac prodigia sicut de eo ascriplum 
faerat adimplenlem , invidia excaecati agnoscere 
neqoiverunt prassentem, in cujus spe laetabantur 
absentes. Inieilexerunt tanlum sancti apostoli qui a 
Deo elecii sunt, et nos qui post ab eis elocti sumus. 
Hoc autem provldentia Domini factum est, ut agnl- 
tlo bonl iiajus etiam gentibus traderetur, et bi, qui 
nunquam de eo audlerant , nec a prophetis didice- 
rantf agnoscerent eum : ilU vero qui quotidianis 
medltationibus evannerant ignorarent. Ecce enim 



nanc per vos qul praesentes estis, et desideralis ^ terit, aut inobediens exstiierit, non bis, sed Dommo 



audlre doctrinam fidei ejus , et agnoscere quis , et 
quomodo « el qualis slt ejus adventus, prophetiea 
verllas adimpletur : boc enim quod prophetae prae- 
dixeraot quia a vobis quaerendus esset qui de eo 
nonqoam audistls. Et ideo videntes in vobis ipsis 
prophetlca dicta complerl , huic uni recte creditis , 
hunc recte exspectatis, de boc recte inquiritls, ut 
Don solum exspecteiis eum , sed et baereditatem re* 
gni ejus credentes consequamini , secundum quod 
ipse dixit, qnia unusquisque illius sit servus cui se 
Ipse sabjecerit. Propterea ergo vigilaie et Domi- 
num Deumque nostrum vobis conscribite Dominum , 
qul et ccell ac terrae Dominus est. Et ad ipsius vos 
Imaglnem ac similitudlnem reformate, sicut ipse 



Salvatori nostro,cujus legaUone ftmgunlur, resisiit» 
propter quod primum est omnlum justlilam Dei re- 
gnumque ejus inquirere , et suls jussionlbus obtem- 
perare. Justitiam quidem, ut recte agere doceamus ; 
Regnum vero, ut qnae sit merces poslta laborls et 
paiieniiae noverimus, In quo est bonls quidem aeter- 
norum l)onorum rerounerailo, bls autem qui eonira 
Toiuniatem ejns egerunt : pro onluseujusque geslis 
poenarum digna restitutlo, blc ergo, boc est, in prae* 
genti vita positos, oporlet nos agnoscere volunUtem 
Del , ubl et agendi et sacrlficandi est locns. Quonlam 
In aiiis iocis sacrificare el missas celebrare non 
licet, nlsl in his in qulbus episeopus proprln? jus- 
serit, aut ab episcopo reguiariter ordinalo teneote 



verus Propheta docet dicens : c Estote bonl et mlse- D videlicet civitatem ubi consecratus fuerlL Aliter 



rlcordes sicnt etPaler veslercoelestis misericors est 
( Ltfc. VI , 56 ) , qui oriri facit solem suum super 
l)ono8 et malos et pluit super jnstos et injustos 
{Maiih. V, 45). » Hunc ergo Imitamini , et hunc ti- 
metc, et, sicut mandalum datur hominibus,Dominum 
Deum tunm timebis , et illi soli servies. Infidelibus 
quldem dormit l>ominus, et absens babelur his a 



enim non sunt haec agenda, nec ritecelebranda, 
docente nos Novo et Yeteri Testamento. Haec apo« 
sloli a Domino acceperunt, et nobls tradlderunt, baec 
nos docemus, voblsque et omnibus absque reprehen- 
sione tenere et docere quibus agendum est manda- 
mus, uiiaqnaeque etenim res tempus suum habel 
et locum. Operum hic iocus est, lempus vero meri- 



51 APPEND. AD SMfi. IX. 

s^aliunl per ipsa oper^i muodi qxm facit maniresius 
e(i(, ipsiu6 rrealiiraB &w ulens (esiimonio, el icieo 
cum <k DcQ (lubiialio efise iion debea(, de sola nune 
("jus juftili) requiramus ei regno. Ideo persnadeo 
p.rimum jusUtiam ejus esse requirendam, ul per banc 
il^r agpnles, e( in vi^ vorilaiis positi verum pro- 
pbaiam invenire possimus, non velocitaie pedum» 
^d bonorum operum velociute currentes , ut ipso 
duce uBi, nuUum vias bujiis paiiamur errorem. Si 
eiiim ipsum sequenies ingredi meruerimus, iliam 
quo perveaire cupimus civilatem , omnia jam ( de 
qiiibu^ qus^ritur) ociiiis videbimus lanquam liasreile^ 
oipnium facli, lotelligi^ iiaqne viaro esse bunc vjtaB 
nostr» cursuin, vjaioreii qul nos inslruunt, vei bona 
qpera genint, portam vero Piopbetam , de quo di- 
cimiis, urbem regnum esse in quo residet omnlpo- 
lens Pater, quem soli videre possunt bi qni mundo 
suut corde. Nop ergo nobis difficiiiS vidisaCur hujus 
itineris labor, quia in flne ejus requies erit. Nam et, 
ipse veros Propbela ab initio mnn:li per succulum 
currens, festinai ad requiem. Adesl euiin nobisom* 
nibus diebus, et si quando necesse csl apparet, el 
corrigit nos, utoblemperanles sibi ad viiam per- 
ducai xternam. De his autein qui negligunt viam 
Siiae «alutis, et adhuc non bene fidelcs, et pne- 
cepiis ejus i^uonimque ponliGcum jnssiopibus in- 
(riMHlienies ?el pontumaces eis existunt, Domious 
i)oster Jesus Ghristiis miiten& discipiilos suos, 
pmneepit nobf^, diceus, ut in quamconque civi- 
Ulem aut domum inlroierimus, dicamus ; « Pai 
]mk domui. jEt si quidam, inquit, fuerii (ibi filius 
p.icist veniet super ou^ pai vestra. Si vero non 
iiierit, pai veaira ad vos revertetur. Exeuntes autem 
de domo ve| d^ civiiate illa , etiam pulverem quae 
^dl|j»serii pediiMfS vestrj^ eiculiatis super eos 
ToIerabiUMS erit terra» Sodomorum ct Gomorrhaeo- 
ruiu in die]i|dieii«quamiIiicivilativeldomui(l#«HA. 
I, i% #1 te^.). I Qitod utique ita demum fieri praoee* 
pit , si prius io civitate vel doroo verilatis sermo 
}HrflBdicetur, oi quo recipuintes veriiatis Qdem filii 
pacisoi Alii Demini liani, vel non recipientes ar- 
gnani quasi inimici pacis et Domini. Ita ergo ei noe 
Mgislri ingliinta gectantes pacem prnponamus au- 
diioribus, iiiabaqu« uUa periurbatione possit via 
aaloliB ognosci. Quod si qois pacis y«r))a non siisci- 
pii, nequse acqoiesdl veritati , scimiis advcrsus eum 
pugoain vertii moTeie, et arguere acrius confuiando 
igooraniiam, ei redaoguendo peecalii. Necessario 
Igiiur pacem proponimus, ui si quis csl filius pacis, 
pax nosira veuiai super eum, ab eo auiein qui se alie- 
timn paciseiTecerit, regredieiiir H ad nos pax nostra. 
Et iterum in maadaiis babemus, ut venientes ad civi- 



- ISiMlU MEaCATORIS 51 

A notitiam. Si enim sciam quia in hisdoquibasnoo 
potest dubitari quod bona sintt emendatus esi ei ia* 
cuipahilis, boc esi si solirius, si roisericprs, si juslus, 
si mitis et liumanus, qu» ulique bona esse nuliog 
ambigit, tunc consequens videbiiur ui ei qui obii- 
nqi buna virtutum eiiam quod deest fidei ei sciea- 
iis$ conferaiur, ei in quibiis maeuUrl videlur ejus 
viia, quae est in reliquis probi>biUs, emeBdeior. Si 
v^ro in hisqusB paiam smoI peccata inyoiuiug peraa- 
mei inquiiiaius, noo roe oporlei altquid de secretio- 
rilms ei remotis divime scientlae proioqui, sed magig 
protestari et convenire eum, ut peccare desiftat ei 
actus suos a vitiis emendei. Qiiotl si ingesaerii ^, 
et prOvocaverii nos dicere qme eum miinis recio 
agentem non oporteat audire, prudenter eum debe- 

B mps eludere. Nam iiibil omnino reopondere, audito* 
rum causa, utile non videtur, ue forle eiisiimeni nos 
responsioiiis peniiria declinare ceriamen , ei ides 
eorum iaedatur, non intelligentla propositi nosiri. 
Blagna contumella et grave nobis erit peocalmii, si 
i|a desipiamus ul videamus eum qiii idola colii esso 
sobrium, nos qui Deum coiimus sobrii esse reeiiae- 
rous. Non hoo sit inter nos, sed magnum bobeamug 
siudinmt ul si illl qui errant homicidium non faciaBl, 
nos ne Irascamur quidem. Ei si iiil adulierium bob 
coromitlunl, nog nec concupiscanuis quidom alienam 
mulierem. Si illi aroani proiimoa suog, bos iiliga- 
mus eiiam inimicog nogirog. Si illi muUio dani hig 
qui babenl unde reddant, nog eliam bis demug a 

^ quibus recipere non s|ieramns. El per omnia iiog 
qui seierni s»cn|i baerediiaiem speramug, doi»emug 
prascedere eos qui iMrne$eDg lameB gaecolura noverunt, 
scienles quia si operg illorum nogtris opcriimg coi* 
lala, in die judicii similia iiiveiiiafitur ac paria, con* 
fugio nobis erii quod «quales iiivenimur in operibus 
bis, quaepropier ignoranMam eondeinnanlur, eloullaBi 
sj>ein fiitiiri sa^culi habueruni. £i yi^ra digoa confu- 
sio est, ubi niiiil amplius gessiiuiis abbis quiiNisaiii- 
plius iuielieximus. QuoJ si confusio ^obis erii, aai|Na- 
les bis inveniri in operibus bonis, quid erit nobis 
si inferiores nos ac deteriores examin^lio fulura re- 
perial? Audile crgo quomoijo de ipis n^ i(>se vonig 
Propbeta docuerit. 
Ad cos aMiem qiii negliguni au^iir^e verba ga|NeB- 

j^ liae ita ait : i Regina ausiri surget iu ludicio cum gie- 
neraiione bac, et condemi^abit eam, quia venila fi- 
nibus lerrx audire sapieniiam Saiomonis. Ei ecce 
plusquam Salomon bic et noo audiuut {Majuh, xii, 
42). > Ad eosveroqui de malis aciibus gerere deira- 
ctabautp<Bni(entiam,ita ait : < Yiri Ninivitaesurgent 
in juilicio cum generalione hac, et condernnabuni 
eam, quia poenitentiam egeru.nt in praB<licailione io- 



lAlAin Hi&/>amiis nuie Sn ofk Aianna cii iii onnH Aiim nnr>. AL APrA nliisiiiiain Jnnna hir //.«/*. vi !(9.\ 



53 ^ DECRETAIIUM COLLECTIO. 5* 

icniisetiam ab bisquiinerroresunt posuiciisloditur, A mo salvus esse poterit, nisi his observallonibns pro 
mulio purins et attentius per singulas quisqne, sicut viribus operam dederit. Deus vos in sua voluntnte 
supra ostendimus, speciesa nobis qui verltaiem se- nnumquemque in siio ordine sempereuslodiat, fra-r 
quimiir teneaiur, eo magls qnod apud nos observan- ireg, et sibi placere in omnibus coucedai. Ameu. 
tite ejus pn^mia aHerna sunt posita. Aliter enim ne- 



EPISTOLA QUAHTA SANCTI CLEMENTI8 PAP^ 

Seripia ditnpulu nitf, qui tiuUorum hominum persuasionibus aliquatenus dcviaranl, et gen^ 

tibui inier qiMs kabitabant. 



Cleii£3is» Romaox urbis episcopus, charissiuHS 
riatribus icLio et Juluno ac reliquis consodalibus 
i.osiris, geiHibusquc qu» circa vos suni. Oportct» 
frativs» omnes doclorcs qui ad salutem animarum 
i:.siituii sunt, el ad iucrandas animas episcopi sunt 
cousecrati, pro cunclis sollicitudinem gerore, et er: 
rantes ad viam vcrilaiis ei ad porium saluiis redu- 
ccre. Et licct propter genles quae circa vos sunl iu 
modicovoserrasseconligerit, meliusestiamen re<iire 
adveritalisviamquamdinliusinipsoerrorepersevera- 
re. Quoscunque enim de bisqui vos errare fecerunt, 
vel de bis qui adbuc verbnm praedicationis non audie* 
r lul, potesiis, vobiscum assumile, ei ad viam verila- 
lis reducile, ne iurrucluosi Douiiuo iuveniamini. Et 
quoniam quiilem sicut a culiore neglecla lerra spi« 
iKis et iribulos necessario producit, ita sensus ve- 
sier longi temporis iucuria mulias et noxias opiuio- 
nes rerum el iulelligeuiias falsui scienlii£ germina- 
vit, opus est nuuc niuita diligenlia ad excolendum 
rus mentis veslrx, ul hoc sermo verilatis (qui esl 
verus et diliijeus corclis colonus) assiduis excolat di- 
scipliuis. Veslruui ergo est prxbere obedienliam el 
occupaliones, ac soliiciludines superfluas ampulare, 
iie bonum verbi semen enecei uoxiuui germei) : po- 
lest enim fleri ut muiii letnporis uegligenliam, bre« 
vis ei assidiia reparet diiigeuUa. lucertuui namque 
esl imiuscujusque teippiis vii$. Et ideo fesliiiandum 
esi ad salulem, ne forte cunctaniem mors repenlina 
praeveiiiat; el ob hoc acrius inniieudum est, ut (dMm 
est lemporis spatium) collecta malae consuetudini^ 
vilia resecenlur. Quod non aliter facere poteritis^ 
nisi ul irascamini quodammodo advcrsum vosmeiip- 
sos pro his qnae inuiililer gessisUs, ac liirpiler. Haec 
enim est ulilis viia, et jusla, et necessaria iraeundia, 
ui unusquisque in qnibus erravil el perperam gessi^ 
ii-.dignetur el seinelipsnm accuset. Ex qua indigna- 
lioiie accendilur iii nobis ignis quidaro, qui veiut 
agro sterili immlssus, consuuiplis et excoclis radict- 
bus pessimae voIuniaUs, bono semini verbo Dei fe- 
cundiorem cordis praeparei glebam. Pulo aulem 
quod saUs dignas habeaUs causas iracundiie, ex 
quibus jusUssimus ignis iste coaiescat, si considerej 
tis io quantos vos errores deduxeril ignoranti« ma- 
lum, quanlosque lapsus el quanta praecipiUa ad pec- 



rilaUs lumen efTuIsit, ignis juslissiiuae indignaliouis 
accenditur, et iracuiniix Deo placila; inlra vos ooii- 

n surgit iucendium, quo consuinaiur ei radicilus inlii^ 
eat onine germen quod forte in lerra mahc coii- 
cupiscentiae pullulavit? Unde el ipse qui misil nos 
cum vcnissei, el oiniiem niundum vidissel. ad mali* 
Uam decliuasse, non coniinuo ei pacem, in erroribus 
pobito, dedit, ne eum connrmarel in lu^lis, sed igno- 
ranUiie ejus ruinis scientiam veritaUs Qpposnii, ul, 
si qui forte resipiscerent, et lunicn verilPlis aspicc- 
reul, deceptos se, et iu praecipitia erroris absiractos 
meriio dolorcnt, et iracundiae salutaris ignem ad- 
versum deceptricem suam concipereni ignoranliam. 
Ob lioc iiaquedicebal : t Ignem veni iniiiere iu tcr- 
ranii qiiem volo ut accendatur (Luc. xm» 49). » 

£$1 ergo pngna quaedam qiue gerciida npbi^ e$i 
in bac vita. Sermo eiiim veritaUset sciei)U;e ncces- 

Q sario separat homines ab errore ei ignor^utia, sicut 
sxpe videmus pulrefacias et emorluas carnes corpo- 
ris a connexione vivenUum meiubrorum ferro sc 
caulis separari. Taie ergo aliquid est quod agit 
verilaUs agnitio. Mecesse est enim, ut sahiUs causa 
filius ( verbi graUa ) qui sermonem receperit vcri 
tatis a parenUbus separelur incredulis, aut rursum, 
pater separeiur a filio, aut filia a maire. £l boc mo 
do inier propinquos atque consanguineos crcdentes p 
gtque incredulos, scieniiae atque ignorantiae verita- 
Usqueel erroris pugna consisUt. Et ob hoc iierum 
diccbat qui nos misit : c Non veni pacem iniuere in 
terram. sed gladium (Matth. x, 34). > Quod si dici( 
aiiquis : Et quomodo justum videtur separari filios a 
parenUbus(/H<i., 55)? Audi quomodo: quia cum ipsis 

D si in errore permaneant, neque illis proderunt^ el 
ipsi cum illis pariler inleribunt, justum igitnr et 
vaiiie justum est separari eum qui salvari vult ab eo 
qui noii vult. Sed el iliud adverle, quia non ex iHis 
q^ii rectius inteiligunt, venit ista separatio, illi enim 
vplunt esse panter el prodesse bis el docere meliora. 
Sed proprium est ignorantiae vilium, ui confuianten» 
se, veriiaUs lucem non feral habere de proximo. El 
ideo ex illis ista nasciiur separaUo. Nam qui scien- 
Uam veritatis accipiunl, quia boniiatis plena esi, 
lanqnamabonoDeodatam,cupiunt eain si fieripotest 
cumomnibus habere com.munem.EUam cumbis qul 



55 APPEND. AD SiGG. IX 

terfectoribns &uis, et dicebal : c Pater, dimilte eis A 
peccatum , quia nesciunt quid faciunt {Luc, xiiii, 
54). » Imitantes quoque discipuli magislrum, etiam ipsi 
cum palerentur, simiiiterpro interfectoribus suis 
orabant. Quod si disciplina nobis est orare etiam 
pro interfectoribus et persecutoribus nostris, quo- 
modo non etiam parenlom et propinquorum perse- 
cniiones ferre, et pro conversione eorum, orare 
credimur? 

Tum deinde etiam diligeniius considererous quae 
sitnobis causa parentes diiigendi, pro eo, inquil, 
quia vitae nostrae videntur auctores. Auclores quiden 
vilae nostrae. parentes non sunt, sed ministri. Non 
enim viiam pra^bcnt, sed ingrediendi nobis ad hanc 
vitam exhibent ministerium» auclor auieni vitse unus 
etsolus est Deus. Siaulem auctorem viup diiigere vo- B 
lumus, illum nobis esse diligendum sciamus, sed il- 
lum, inquit, cognoscere non potuimus, istos auteni 
et novimus, et in aiiectuhabemus. Esto, non potui* 
stis cognoscere quis sit Deus, quid tamen non sit Deus 
perfacile scire potuistis. Nam quoinodo latere poluit 
hominem, quod lignumautlapis autxsvelhujusmodi 
materia Deus non sit?Quod si in his quae faciledepre- 
hendere poiuistis animum ad discutiendum voluislis 
iniendere, certum est quia et in agnitione Dei im- 
pedili estis, non impossibilitalis sed ignaviae vitio , 
nam si voluissetis ex his ipsis inutilibus simulacris - 
profecto accepissetis intelligentiac viam. Cerlum est, 
quia per ferrum facta sunt simulacra, ferrum vero 
per ignem confcctum est. Qui ignis aqua exstingui- 
tur, aqua autem per spiritum movetur. Spirilus au- C 
tem a Deo initium habet. Sic enim dixit Moyses pro- 
pheta : c !n principio fecil Deus coelum et terrara. 
Terra autem erat invisibilis et incomposita , et tene- 
brae erant super faciem abyssi , et Spiritus Dei erat 
super aquas (C^n. i, i, 2). » Qui Spiritus Domini 
jussu quasi ipsa manus Conditoris lucem separavit a 
tenebris, et posl lllud invisibile coelum istud vislbile 
prodoxit, ut superiora quidem habiinculum faceret 
angelis, inferiora vero hominibus. Propter vos jussu 
Dei aqua quae erat super facicm lerra; secesslt, ut 
terra vobis produceret fructus. Cui eliam humorum 
venas latenter inseruil ut vobis ex ea profluerent 
fontes el flumina. Propter nos producere jussa est 
animanlia etomnia qux noslro usui voluntalique 
servirent. An non propler vos venti spirant? ut ex ^ 
ipsis concipiens fruclus vobis terra parturiat? Non- 
ne propter vos imbres profluunt et tempora vicissi*- 
tudines mutant? Num propter vos sol oritur, et oc- 
cidit, et mutationes luna perpelitur? propter vos 
mare exhibel famulatum 5uum, ut vobis ingratis 
cuncta subjaceani ? Nonne pro hisomnibus justa erit 
ultionis pcena, quia horum omnium largitorem 
quem anle omnia et agnoscere el venerari debuistis, 
soliim 1 nrae cnpteris iffnoratis? Sed et ntinr. n^r iilAm 



- tSIDORI MERCATORIS 56 

diximus, pervenitur ad Patrem. Cum antem penre- 
neritis, agnoscite hanc esse voluntatem ejas, ot per 
aquas, quae primas creatae sunt, denuo renaseaminU 
Qui enim regeneratus fuerit per aquaro, bonis operi^ 
bus repletus, baeres efilcitur ejus a quo in incor- 
ruptione regeneratus est.Propler quod, paraiis ani- 
mis accedite, quasi filii ad patrem, ut peceata vestra 
diluantur et causa eorum sola ignorantia fuisse pro- 
betur apud Dominnm. Nain si post agnitionero ho- 
rum permanetis in increduliute, vobis jam perditio- 
nis vestraecausa,et nonignorantiae,repatabitur ; nec 
puieiis eiiam quod si omnem pietatem colatts om- 
nemque justitiam, baptismum vero non accipiatis , 
spem possitis habere apud Dominum, imo majore 
poena digni eritis qui bona opera non bene operati 
estis. Confertur enim roeritum homini ex bonis ge- 
stis, sed si ita gerantur sicut Deus jubet : Deus au- 
tem jussitomnem colentem se baplismo consignari. 
Quod si vos renueritis, ut vestrae voluniati magis 
quam Dei obtemperetis, contrarii sine dubio el ini- 
mici estis voluntati ejus. Sed dicetis fortasse : 

Quid confert aquae bapiismus ad Dei cultum? Pri- 
mo quidem, quia quod Domino placuit impletur. 
Secundo, quia regenerato ex aquis ei Deo renato 
fragilitas prioris nativitatis quae vobis per hominem 
facta est ampulatur, et ita demura pervenire poieri- 
lis ad satutem. Aiiter impossibile est. Sic eniro no- 
bis cum sacramento verus Prophela lestatus est, ik. 
cens : c Amen, amen dico vobis, nisi quis denuo 
renalus fuerit cx aqua viva, non introibit in regnum 
cielorum (Joan. iii, 3). » Et ideo accelerate. Est enim 
in aquis istis misericordia ejus quaedam quae ex iui- 
tio ferebatur super eas, et agnoscit eos qui bapti- 
zantur sub appellatione triplicis sacramenti, el eripit 
eos de supplfciis, futuris, quasi donum quoddaro of- 
ferens Deo animas per baptismum consecratas. Con- 
fugite ergo ad aqiias istas, solae sunt enim quae pos- 
sunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas qui mo- 
ratur accedere, constat in eo adhuc infidelitatis ido- 
lum permanere , et ab ipso probiberi ad aquas 
properare quae salutem conferunt. Sive enim josius, 
sivesitinjustus,bapiismusper omnia necessarius est, 
justo quidem ut adimpleatur in eo perfectio et re- 
generetur Deo, injusto vero ut peccatorum quae ges- 
sit remissio concedatur. Omnibus ergo festinandum 
est sine mora renasci Deo, el demuin consignari ab 
episcopo, id est, sepliformem gratiam Spiritus sancti 
percipere, quia incertus est uniuscujusque exitus 
vitae. Cum aulem regeneratus fuerit per aquara, ct 
postmodum sepiiformis Spiritus gratia ab episcopo, 
utmemoratum est, confirmatus,quia aliter perfeclus 
esse Christianus nequaquam poterit,, nec sedera 
habere iiiter perfectos si non necessitate, sed in- 
curra aut voluntate remanserit, ut a beato Petro 
anostolo acccDimus et caeteri sancti anostnli nriv^J 



57 DEGRETALIUM GOLLECTIO. 58 

vaU enim anvmqaeinqtie iU tivere, ui hoHiicidium, \ 26)» Ad quosdam ergo ex ipsis, iion ad onines, dicc* 



el adHlieriam neseiai, odium ei avariliam fugial , 
]ram« su|Mrbiam, jaciaiiliam respuat el exsecretur. 
Invidiam quoque ei cielera bit siroilia penitus ad se 
ducat ailena. Est sane propria qua)dam nostrae reli* 
gionis observantia, quae non Um imponitur bomini- 
bus quam proprie ab anoquoque I>ominum colenie 
causa puriutis expetitur, de castimoni» dico cautela 
eojus species mult» sunt. Sed ui primo observet 
unosquisque, ne menstruatae mulieri misceatur, boc 
enim exsecrablleducit lex Domini. Quod si lex de his 
non admonisset, nos ut caloli iibenter volveremur in 
stercore» Debemus aliquid amplius babere animali* 
btts, utpote rationabiles bomines et coelestium sen- 
saom capaces, quibus summi studii esse debet ab 



bat : Vae vobis, Scribae et Pbarisaii liypocriue, quia 
mundatis calicis et paropsidis quod deforis est, intus 
autem pleiia sunl sordibus. Pliarisaee caece, munda 
prius quod intus est, et quod deforis esl erit niun- 
dum. Yere enim si mens mundetur luce scieniix, 
cum ipsa fuerii munda ac splendida, tunc eiiam ejus 
quideforiseslbominisipsa necessario curam gcri(,id 
estcarnis suse, ut ipsa puriAcetur ; ubi aulem ista quae 
deforis est purificatio carnis negligilur, certum est 
neque de puriute mentis ac munditia cordis curara 
geri. Ita ergo ilt ut is qui inirinsecus mundus est 
mundetur sine dubio et extrinsecus ; uou semper 
autem is qui mundatur extrinsecai» etiam intrinsecus 
niundus est, videlicet cum agit baec ut hominibiig 
omoi inquinamento cordis conscieiiiiam castodire. B placeal, sed et illa species caatimoniae observanda 



Bonum est autem et puriutl conveniens eliam cor- 
pus aqaa dihiere.' Bonum vero dico non quasi prin- 
cipale illud in quo menspuriftcatur, sed quod seque- 
la sit iiliaa boni boc« in quo caro diluitur, sicui enim 
et liagister noster quosdam Pharisaeorum et 
Scribarum, qai videbantur esse caeleris lueliorea ei 
a vulgo separaiiy increpabal, dicens eos bypocriUs, 
quia eo solommodo quae bominibus videbantur, pu- 
rificabani, corda vero, qo» solus Deus aspicit, inqui- 
nau relinquebaot el sordtda {Maith. xxiii, 25, 



est, uii ne passim et libidinis soiius causa feaiinia 
coeat quis, sed posteriutis reparandae gralia, qua 
observantia cum etiam in nonnuliis pecudibus invenia- 
tur, pudoris cst si non ab oinnibus rationabiiibus el 
Deum colentibus observetur. Ergo omnes peccave- 
runt, et egeiit auxilio Dei. Propter quod, cbarissimi, 
secumici semper charitatem et aemulamini ineliora 
et spiriiualia, et adjuvate vos invicem, ut Doinino 
semper in omnibus placere valeatis. Amen. 



EPISTOLA QUINTA SANCTI CLEMENTIS PAPiE 

De communi vitQf reliquis suis discipuhe scripia Hierosolymisque directa. 



Dilectissimis fralribus, et condiscipulis Hierosoly 
miscum charissimofratre Jacobo coepiscoiK) habiUn* 
tlbus, Glemens episcopus. 

Communis vita, fraires, oiunibus nccessaria esl, et 
maxime bis qut Deo irreprehensibililer mililare cu- 
piunC, et vitam apostolorum eorumque discipulorum 
imiUri volunt. Gommunis enim usus omnium quae 
sunt in boc mundo omnibus esse hominibus debuit, 
sed per iniquilatero alius suuro esse dixit, el alius 
islud, et sic inter roortales Hicta divisio est. Denique 
Grxcoruin quidero sapientissiinus, liaec ila scicns 
csse, ait communia debere esse aroicorum oinnia. 
In oainibus autem sunt sine dubio el conjuges. £r 
sicut non polest, inquit, dividi aer ncque splendor 
solis, iu nec reliqua quae cororouniler in hoc roundo 
omnibus data sunt ad habendum dividi debere, sed 
babenda esse communia. Unde et Dorainus per pro- 
phelani loquitur, diceiis : < Ecce quam bonum, et quam 
juciindnro,habitarefraii-cs in unuin (PsaL cxixii, i),> 



G domos vel agros pOBsidebant vendebant eos, etpreiia 
eoruro ei reliquas res quas habebanty aiferebant ponen- 
tes ante pedes apostolorum {Act. iv, 32, 34, 35), > sicui 
nobisciimquidamvestrum cognoveruntetvidernnt; el 
dividebant singulis, proutcuiqueopuserat(ifrtd., 35).> 
Ananias autem vir ausierus, et Zaphira uxor ejus, 
qui roentiti sunt apostolis de pretio agrorum suo- 
rum qiios vendlderani, nobis prsesentibus in couspectu 
oinnium astantium, a conspectu apostolorum pro- 
pter peccatum eoruin , et mendacium quod fecerunt, 
niorlui delati sunt ambo {Act. v, 1 ei seq.), Gaetera 

. qux de lalibus cognovimus et vidimus, nec recorda- 
tione, nec deroonslralione digna sunt. Quapropter 
haec vobis cavenda roandamus, et doctrinis et excm- 
plis apostoloruro obedire praecipirous, quia hi qui 

D mandata eorum postponunt, non soiuin rei , sed 
exlorres fiunt. Qu;e non solum nobis cavenda, sed 
oinnibus praedicanda sunt. 
Relatum est eiiamquod quidam in vestris parllbus 



59 APPEND. AD SifiC IX. 

mulla verba iii Scriplnris divinis quso possnnt trahi A 
ad eum sensum quem sibl uiuisquisque sponie prao- 
aumpsit, sed fleri non oportel : non eiiim seMum 
quem eitrinsecns adulterittis , alienum et exlra«. 
rteum debetis quserere, aiU qnomodo ipsum ex Scrl- 
pturnrtim auetorilate confirmetis, sed ex ipsit Scri- 
pturis scnSiim capere veKtaliB. Et ideo oportet ab eo 
fntelligdntiam discere Seriptttrariim qui eam a ma-« 
jorlbos secundum veritatem sibi traditam senrat, 
ut et ipse possit ea qua& recte suscepti compeientep 
asserere. Cum enim ex divinis Scripturis iiite- 
|[ram qols et firmam reguiam feritatis susceperit, 
absurdiim non eril, si aliqitid etiam ex erudiiione 
communi ac lil>efalibU9 stvdiis qusB forte in piierilaa 
aitigit, ad asseriioiiein \eri dogroatis coiilcial, ita 
lamen iK ubi vera dldicii, falsa ei simttlaia decli- B 
nei. Incerliiiii eal enim etiam juveaibus vit» tem* 



— IBIDORI MERCATORIS 60 

pus, seiiibus autem jatu nec iAoerlttro eat» rion eniia 
dubitatur quin quanliimciinquc est quod putulur gu- 
peresse breve sit. Et ideo tam juveMes ^uaui «ieiiea 
oportet de coaversione at p«Boiteu4ia valde «Bse 
aollicitof, el salls agere ul de reliquo or^enl animain 
suam ornamentis dignissimis, id esi dogaiatibus vc- 
rilatis, decore pudioitiae, splendareiusiiliic, candoro 
pietatis, aliisque otkiuibus, quibus complain decel 
esae ralionabilem meMein. Unde, consiliuin daiitos, 
vestram pudtcani prudontiani borlainur, ul ab upo- 
tolicis reguiis non recedaiis, sed comaumem vit.iiu 
dttceuies et Scriptiiras aanctas iutelllgentes, qiL-e 
Doinino vovlstia, adiinplere saiagaii«. £l cuiu ora- 
lionc asskltta obiinere inerueiiiia» laooj aiae suspi* 
cione mali inierilus, vola possinl cclebrari Cesiiva. 
Deus auiom pada ait cuin omaibua vobia. Aaien» 



INCIPIUNT DECRETA ANACLETI PAPiE 

De oppressione episcopornm, et de accunatiofie epi9C9porum, tt de ordinatione archi^iscopo- 
rumy et deprimatibus et de patriarcMe eorumque ministris. 

(HicfoilanaoChristo 104, tempore Trajani imperaloris). 



Anacletus, servus Christi Jesu, in sede apostoli- 
ca Doinino serviens, episcopis .oinnibus, et cxieris 
cimctis fidelibus qui coscqualem nobiscum soriili 
sunt fidem, gratia vobis el pax, atqiie consolalio 
multiplicetur a Domino in saecuia. 

BencHlictns Deua el Pater Domini noslri Jesu Cbri- 
sti, qui secundum magnam miscricordiam suam re- 
-generavil iios in spem vi\*am» per resurrectionem 
lesu Christi ex mortuis in luereditatem incorrupti- 
bilem, et incontaminatam et immarcessibilem, con- 
aervatam in coelis, in vobisqui in virtuteDei custo- 
dlmitii per Adem in salutem paratain revelari ip 
lempore novis^imo, in quo exsuliabitis, modicum 
iiunc si oporteicontristari iii variis tribuiatiouibus» 
ut probatio vestrae Adei mullo pretiosior sit auro, 
qiiando per ignem probatur (i Petr, i, 5 et seq,)^ 
si tantum tribulationibusexpertiprobaliinveniamini. 
13 € Palientes esloic (Jac. v, 7), • dileclissimi, quia 
I patieniia probaiioiiem operatur , probatio vero 
«pem, spes aiitem non confundit (Rom, v; Jac, 
I, 5). t I Ecce agricola exspectat pretiosuin frucium 
lernc, paiienter fereus, donec accipiat teipporaneum 
et serotirium (Jac. v, 7). i Si agricoljc ba^ paiien- 
ler rerunt pro iemporalil)us fruciibus, quanto magis 
vos pro seiernis palientes csse debeiis ? Esloie ergo 
potientes, et conlirmate corda veslra , ut adveniente 
Uidii*A rhristA. L^pii ftt nmhali esse vaieatis. c Nolite 



distis, quonlam misericors et miseraior Dominus est 
(/6ti/., iO-12). » Tribuktioaes vealras audivimus, 
fraires, tam per nostrOs quanl etper aliorum apocri- 
sarios, super quibus valde dolernus, vobisque com- 

Q paiimur, et auxilium ferre, proui ipse largilus fuerit 
qui pro nobis non solam tribuiatus, sed etiam pas- 
sus est, parati sumus. c Nolite mirari, cbarissitni, 
qui persecutiones paiimini, quasi novi vobis aliqiiid 
contingal ; sed communicantes Cbristi passionibns 
gaudeie, ut in revelatione gloriae cjiis gaudeatis cx- j 
sultaiites. Si exprobramini fn nomine Christi, beati 
eriiis, quuniam quod est honoris, glorise, et virlulis 
Domini, et qui est ejus spiritus, super vos requiescil. 
Nemo autem veslrum patialur quasi homicida, aut 
fur, aul nialeGcus, aut allenorum appetitor. Si au- 
tem ut Chrisiianus, non erubescat, gioriflcet auiem 
Domiiiiim in islo nomine, qiioniani tempus est ut 
incipiai judicium de doino Domini. Si ijutem a iiobis 
priniuin, quis fiiiis eorum quinon creduiit Dei £>an- 

D gclio ? Et si vix juslus salvabitur, impius et pecca- 
tor ubi pai-ebunt ? (/ Petr, iv, 42-18.) > luque et 
hi qiii patiuntur, fideli Creatori commendeul aikiui.is 
suas secundum voJuntatein Domini iu beiiefactis. 
Naiii (ut ait bcatus Cleineiis pru.Hlictus, antecessor 
noster) siiuilis est oiunis ccclesise statua iiavi luagwe, 
qiiae per undosuiii pelagus diversis e locis et regioni- 
busvirosuortat. ad unam uolentis reirni urbeui Drooe» J 



ffl DBGEETAUUM 

aHlem lolittft fraternUalis muUiiudo tit simiUs. If^Bom A 
%«oque mare hie mundus babeatur. VeiUorum Tero 
varieiates el lorbinum diyersis tentaiionibus eoofe- 
raniur; |)ersecutione8t Iribulaliones siye perieula 
flttctibus exsequeatur. Terreni vero spiritus qui Tel 
de^torreBiibuSf vel de eonTaliibus spirani, pseudo- 
propbetarum ei seduciorum seu pnive doetrin» 
Terba doceniur ; promoiiloria vero ei ioca coiifragpsa 
bi qtii in poiestatibus sieGffli sunt jitdices, ei peri* 
ctila mtnaoUir ac roortes; ditliabissa vero loca qu» 
duplicibus mid» failacis spstibus veriieranlor dubiis 
menie et de repromissiontrai veritate niitaiiitb«s 
conferaniur» aiqoe hii qui irratiofiabili fidem tio- 
siram raUone diseuiiunt. Rypoerits v«ro et dolosi 
piratis similes liabeaBiur. lam vero rapidtls vertex 
et tariarea cbarybdis ei saxis illisji uaufragia ac V 
raortiferae sobmersioBes, quid aiiud arsthnanda sunt 
qoam peecata ? Restat ifiiar lit kee iiavls cnratt 
prospere iota possii portum desidBratse urbis intrare, 
ei iu DoinlAo pacem iuBdere, ot navigaiHes merean^ 
lur auduri. Audimus, fraires, quod quidam dotra- 
bnnt ei aecusant soeerdotes Doiiiiiii, cupientes eos 
damnari» non intelligentes forsitan quod iilJHria sa- 
eerdoium ad Ghristum pertinet^ cujus vice fUBfan^ 
tur. Nec boe aspieiunt qUod beatus^Petrus princeps 
aposlolorum, instrucior noster, ait : t DepoNontes 
igilur omnem maliiiaoi, et omnem dohim et siinula- 
l.ones ec invidias et omnes detractiones » siiuit modo 
gi.Miiii iufanies, ratioiiabiie, sine dolo iac eoficupidcite^ 
ui iii eo crescalis in salutem (/ Peir. ii, 1), > ei Do< 
minus per propbelain inquit : c Qui vuil vitain dili- Q 
geie et vidcre dies bonos, coerceal iinguain suaM a 
nalo, el iubia ejus ne loquanlur doluin (/ Petr, iii, 
10), I etc. Qui aulein ista transgrediuntur, profecto 
trausgressores legis Dommi ei conteinptores atqiie 
iiiobedienles ejus pr^ceptis exislunt. Unde el beaius 
Jacobus aposlolus ait : « Si diligilis proxiiuos sicut 
Tosipsos , bene faciiis. Si auiem personas accipiiis^ 
peceaiuni operamini, redarguti a lege qiiasi (rans* 
gressorcs {Jac. ii, 9), » etc £i beatus praededes* 
sor iiosler Clemens, vir aposlolicus et spiritu Do- 
mini plenus , uua cum reliquis sanctis collegis auis 
siatuil, dicens : Accusandi vel teatincandi liceiitia 
deiiegetttr omnibus qui Gbristian» religionts et no* 
minis dignitaiem, et suae iegis vel sui propositi nor- 
mara aut regulariter probibita neglexerunt. Trans- '^ 
gresoores enlm sponle legis suae, ^usque viohtorei 
ei recedenies, aposiat» nominentur. Oinnis enim 
apostata refutandus esi ante reversionem suam , non 
in accusaiioBe recte agenlium, aui testimonio susei* 
pienttus» quia vir duplex animo incou.8tan6 esi in om- 
nilKis viissuis. i QuicOBque autem (ut aii apostolos 
Jacobus) totam legem servaverii, oOendat auiem in 
mio, factus esi reus omnlum. Qui autem dixit, Non 



COLLBCHO. 



ei 



atttem misericordia judicium {Jae, n, 10), i ei DomU 
Dus ait : I Nolo mortein peccatoris , sed u4 magis 
eonvertatur, ct vivut {Euch. xxxiii, II). » Et multa 
taiif borum similia. c Neno enlm (inqult Aposto- 
his), vestrum sibi vivit, et nemo sibi moritur ; sivf 
orgo vivimns, sive morimur, Domini snmus. In hoc 
OBun Cbristns mortuusestet revixil, ui el vlrorum 
•I mortuorum domineiur. Tu autem quld judicas 
firatrem tuum, aut lu quare spernis fratrem tuttin ? 
Omnes eoim siabuBi ante tribttnal Domlfti; scrl^ 
ptumestenim : f Yivoego, dlcii Dominus ^ quoniam 
fiectetur mibi omne genu, et omuis iingua eonftiebU 
Utr Domino. Itaque unusquisquo vestrum per so 
FaAioiiera reddet Domioo. c Non ergo ampllUB iBVl- 
eem judicemus, sed hoc judlcate magis, nee ponatis 
oflendiculum frairi vel seattdahim {Rom, xiv, 11*15). i 
Scimus enim quia inullum derogatio pnevalei , 
quando derogator creditur flde digiuis; ideo» fratrest 
varits detractionibus ei accusationibus non oporlel 
laijefaotari judices et primates £edesix , sed iiiagia 
apostoloruM et doctorum regulis inforinari et robo* 
Pttrt, luide juaium est oinoes in ooiverso iioittano- 
rum orbe docleres legis, ea qw legis duiM recta sa- 
pere ei operari, ei iiott regulas nasceuiis eeciesiai 
confundi ^ aut fldem aui docirioatti apostolorttii ta-^ 
riis maculare docirinis, nec fratros hileslare. Si aa^ 
lem omnia in boe saeculo viodicata esseut» locum 
divina judicia non baberenii supervaeuis eaim ad 
beuclicia laborat iinpendiis» qui solem ceriat faeibus 
adjuvare; ideo si uliquis pulat Dmuino in lioc pla- 
cere quod servos suos accusal, et ut meliores fianl« 
dicit se hoc agere, in vanuui iaborat el phis invidijO 
siiiuulis agilaiur quam cbarllatis, quouiam gratk» 
pleiiiludo ailjeciiaue iion indiget^ nec uUa requiril 
coiiiiueiuialioiiis augmenta. Krigmit ergo doeiorea 
conscieniias suas, ei si quando ificenis temporum 
flaiibiis opponuniur, sustincnt niaia qme smcttlis ma- 
gis siint ascribenda quain meriiis. Daiam enim sc^ 
mns Satanse potestatem, ut servos Chrisii cribrarei* 
ut quo<{ de triiico Inveniri possei, bo^reia ingerere- 
tur ; et quod de paiei.s ae igoinm alimettla Itttttsirei. 
Ad vos specialiter dictum esi : c NolUe iimere pusil- 
lus grex, placuit Patri vestro dare vobis regntta» 
{Luc. xii, 52), I venii inter vos gladitts perftdorum, 
ut marcida Ecclesi» membra reaecarei, et ad cmlC'^ 
stem gloriam perducereL Quos babeat Ciirislus nii* 
lites, certaineii oslendii, qui iriumpham mereanlur 
per ttelia cognoscunlur, Scifflua autem mulHis ob td 
infestare dociores, ut eos perdant el propriie \*elmi« 
iatis pbicita adinipleant. Non propterea iaaien docto 
res iHquanium vires suppetuni a recia «noiuiationet 
oi bona Inteniioue recedere debeni, sciinies qitta 
« beail qui perseeotionem paiiuniur prapier justiiinm 
{Matih. v^ l^). I Nibil autero illo est pasiore mise- 



63 



APPEND. AD SiEG. IX. — ISIDORl MBRGATORIS 



61 



Sicut arlium in 8uo qooque opere invenitur roater A oculi dicuniur, et subdiaconos, alque reliquos mlni« 



insUnlia, ila noverca eruditionis est negligeniia. 
NuUus ergo prjejudicium alteri faciat, neque quod 
sibi fieri uon vult exerceat. Nemo dictum de aliquo 
inveniat, quod in ejus actibus nou agnoscat. Ego 
autem labefactatam, nonsolum quietem ineam, sed et 
saluiem inimicorum valetudine et rumoriim procellis 
agnoso). Potens est divinitas immensa tempestatis 
incerta bono serenitatis amovere. £t quid aiiud si 
c Christus passus est pro Dobis» nobis reiinqueDS 
exemplum, ut sequamur vesiigia ejus (/ Petr, ii, 
2i) , I et aposloli passi sunt, sequentes cjus exem- 
plum, et reliqui patres, nisi ut sequamur vesligia 
ejus, tam doctrinam eorum quam exemplum, et pa- 
tiamur adversa pro Gbristo, et cum patribus atque 



stros sccuin liabeat, qui sacris induti vdstiinentis in 
fronle et a tergo, ei presbyleri e regione dextra le- ** 
vaque, contrito corde et bumiiiato spiritu, ac prono 
stent vultu, custodientes eum a malivolis bominibos, 
et consensum ejus praebeant sacrificio, peracla au« 
tem consecratioue, omnes communicent qui noiue- 
rint ecciesiasticis carere iiminibus. Sic enim et 
apostoli statuerunt, et sancta Romana tenei Eccle- 
sia. t Servite, i inquitDominus i>er prophetam David, 
« in timore, et exsulute ei cum tremore {P$al. n, ll),i 
adorate pure, ne quaiido irascatur, et pereatis de via. 
liie eoira non perit de via qui recte graditur, et 
praecepu custodit majorum. Doceri ergo omnes opor- 
tet qui Domini sacerdotio fungunlur, ut caeteros 



com fratribus crucem portemus, eorumque tribula- B inslruant et sibi proficiant, scriplum cst autem 



tionibus eompaliamur, ut Gliristi veri discipuli inve 
niamur, qui dixit : Qoi vult post me venire, abneget 
semetipsum , et tollat crucem suam et sequatur 
me {Luc. ix, 23) , i etreliqua? Praesumptio est si 
doitiinorum beneficia famuli non sequantur. 

Obsequium ergo sestimandum puto, quod parituros 
impendo. Quid est enim, quod plus creditur fiiii 
vocabuium valere quam obsequium, et non quaeritur 
quid in amoris lance promoveas, sed quale ad prae- 
judiciuin aestimanti nomen apponas , cum apud 
piudcnles frn&tra sobolem diximus, tm exhibeat 
qood videtur. Ego vero uoio errore meb alienas 
culpas asserere, ut factuin quod doieo admisisse 
convincar. i Odisti, inqoit Dominus per propheum, 



c Qui docti fuerint, fulgebunt qoasi splendor firma- 
menti, et quiad justitiam erudiunt muUos, quasi stelte 
in perpetuasaetemitate8(Dan. xii,3).» £t aiibi : c Po- 
puius autem sciens Dominum suum oblinebttelfaciet, 
et docti in populo docebunt plurimos {Dan, xi,32}. > 
Ipsa enim verius 14 per se infert et dicit : c Beatus 
qui non fuerit scandalizatus in ine {Lue. vii, i3); i 
ilie procui dubio scaiidalizatus est in Deuin qui recte 
non docet, et qukejus scandalizat episcopum vei sacei^ 
dotem. Lnpie namque agentes sunt iinpii , neque in- 
telUgunt omnes impii, porro docU iiiielligent, omn^ 
eiiiui invicem bumiiiiatem insinuate, c quia Deus su- 
perbis reststit, humilibus aulem dat gratiam (/ Peir, 
V, 5). I c Nolite, inquit Joannes aposiolos, omni spi* 



omues operantes iniquitatem, perdes loquentes men- ^ ritui credere, sed probate spiritus si ex iDeo sunt. 

Quoni))m pseudoproplietae exieruni in inundum 
(/ Joan, IV, i). I Et idem ipse alibi ail : c Vos quod 
andistis ab inilio, in vobis permaneat ; si in vobis 
permanserit quod ab initio audislis, et vos in Filio 
et Patre manebitis. Et haec est repromissio quam 
ipse pollicitus est vobls vium aeternam. Haec scripsi 
vobis de bis qui seducnnt vos. Et vos unctio quam 
accepistis ab eo, maneat in vobis. Et non necesse 
babetis ul aliquis doceat vos, sed sicut unciio ejus 
docet vos de omnibus et verum est, et non est men- 
dacium, et sicut docuit vos , manete in eo. Et nunc, 
filioli, manete in eo, ut cum apparuerit habeamus 
fiduciam, et non confundamur ab eo in adveniu ejus. 
Si sciiis quoniam justus est, scitote quoniam et om- 



dacium. Yirum sanguinom et dolosum abominabi- 
tnr Dominus ; ego autem in muliiludine misericordiae 
tuae introiiK) in domum tuam , adoraboque in templo 
sancto tuo, in timoretuo {P$aL v, 7). i Domine, 
deduc me in justitia tua propter incantatores meos, 
dirige ante faciem tuam viam meam, non est enim 
in ore eorum rectum , interiora eorum insidiae. Se- 
pulcnim patens est guttur eorum, linguam suam Ie« 
nificant. Gondemna eos, Deus, decidant a consiliis 
suis; juxta multitudinem scelerum eorum expelle eos, 
quoniam provocaverunt te. Et Ixtentur onmes qui 
sperant in te, in aelernum laudabunt nomen tuum. 
Et proieges eos, et laetabontur in te qui diligunt no- 
roen tuum, quoniam tu benedices josio. Domine, 



, ^ ._ ^ _^ « , .„ , , 

ut basia placabiliutis coronabis eum {Ibid.). Deo enim nis qui facil justitiam, ex ipso natus est. Videte qoa- 



sacrificantes perfecte, non debent vexari, sedporUri 
consolari, atque ab bominibus venerari. Ipsi autem 
quando Domino sacrificant non soli hoc agere de* 
bent, sed testes secum adhibeant, ut Domino perfe- 
cie in sacratis Deo sacrificare locis probentur. Ail 
namaue auctoriUs legis divinae : Vide ne offeras ho« 

- -*iilart«£ e«f1 in Innn 



lem charitaiem dedit nobis Pater, ut fiiii Dei nonii- 
neniur ei simus, propter hoc mundus non novit nos, 
quia non novit eum. Gharissimi, nunc filii Dei sumus 
el nondum apparuit quod eritnus. Scimus quoniam 
cum apparuerit, similes ei erimus, qooniam videbi- 
mus eum sicuti est. Et omnis qui habet spem hanc 

in M\ fiiknoiiCtcskt sp. it\i*ni a1 illik fion/>liia «»ttl Amnie 



65 ' DECRETALIUM 

i}ui facil peccaliim ex (liaiH»lo est, quoniam ab itiiiio A 
diabdus peccai. In hoc ftpparuil Filius Dei, ut dis- 
solvai opera diaboli. Omnis qui nauis esi ex Deo , 
peccalum non facil, quoniam semen jpsius in eo 
inanety el non polest peccare, quoiiiam ex Deo naiiis 
esl. In boc roanifesli siinX filii Dei et (ilii diaboli. 
Omnis qui non est jiistus , non est ex Deo , et qui 
non diligit fralrcm suum , quoniam hacc est annun- 
liatio» qiiam audislis ab iiiilio, ut diligamus aiter- 
uiruin, non sicut Cain qui ex malignoeral, ei occidii 
fralrem suum, ct proplcriioc occidii eum, quoniam 
opera ejiis maligiia erani, frairis autem justa. Nolile 
mirari, fralres, siodil \osmundus. Nos scimusqiio- 
iriam translati sumiis de morle ad vitam , quia dili- 
gimus fratres. Qui nou diligit manet iii morte; om- 
tiis qui odii fratrem suum, homicida est. Ei scilis " 
quoniam omnis homicida non habet viiam aelernam 
in semeiipso inanoniem. In hoc cognovimus chari- 
iateni Dei, qiioniain ille pro nobis animam suam 
posuii, ei nos debemus pro frairibus aniinasponere. 
Qui babiierit substantiam hiijus mundi, et viderit 
frairem sunm nccessitaiem habere, et clauscrit vi- 
scera sua ab eo, quomodo charitas i)ei manet in eo? 
Filioli, non diligamus verbo, neque lingiia, sedopere 
ei veritaie. In boc CQguovimus quoniam ex veriiate 
sumiis, ei in conspectu ejus suadebiinus eordi no- 
stro, quoniam si reprehenderit nos cor nostrum, 
major esi Dcus corde nosiro , ei novit omnia. Cha- 
rissimi, si cor nostrum non reprehendii nos , ikJu- 
ciatu babemus ad Deum, ci quidquid petierimus, ac- 
cipiemus ab eo, si mand.ita ejus cusUHlimus, ei ea, ^ 
•qu;B suntplaciia coram eo, facimus. £t hoc esi man- 
dafuro ejns^, ui credamus 4n nomine fiiii ejus iesu 
Ohrisii ei diligamus alierutrum, sicui dedii manda- 
iiiiii nobis. EiQui servat mandaia ^us,4n illo ma- 
nci, ei ipse in eo, ei in boc scimus qnoniara manet 
in iiobis de Spiritu quem dedii nobis (I Joan. ii, 34). » 
£i sicui Deus Creator qui hominem ad similiiudinem 
suam creavii, esi chariias, esi bonus, jusius, patieas, 
alque roitis ei niisericors, et cxtera sanciarum vir- 
lutuin insignia, quae de eo leguntur, ita homo crea- 
ius esi, ut chariiatem haberei, ui benusesseiet 
justiis» ui paliens atque milis, mundus, et misericors 
forei. Quas virtutes quauto plus quisque in seipso 
lial^ei, ianto propior est Deo el mi^jor esl, ac sui 
GimKtorisgerii simiJitudinem. Si vero (quod absit) 
aliquis per devia viliurum ei divoriia criroiniim ab 
hac nobilisslma sui Conditoris similitudine degener 
aberrai, tunc fiei de eo qiiod scriptum est : < Homo 
cum in honore essei non intellexit, comparaiiis esi 
jumentis rnsipientibus, et similis faclus esl illis (Psal. 
\LViii, 2;). » Quis major honor potuil homiui esse 
4;uam ui ad simililudinem sui facloris conderelur ei 
vJsdem virtotum vcstimenlis ornarclur, quibiis et 
ComJitor? De quolcgitur: c Dominus regnavil. de- 



COLLECTIO. €r> 

sni Conditoris amissa, ad inibrmem ei irrttionabllem 
brutorum, jumentoramque stmllitudlnem delabatur? 
Quapropter quisque diligentius atlendai priroae con- 
ditionis iuae excellentiam, ei venerandaro sancla 
Trinitaiis in seipso imaginem agnoscat, lionoremqiie 
simiiitudinis divinoi ad quam creatus est nobllitalem 
inorum, exsecutionem virtutum, dignitatem merito- 
rum habere conlendat, ut qitando apparuerii quaKs 
sit, tiinc similis el appareal qui se miFabiliter ad si- 
mililudinem suani in primo Adam condidit, mirabi- 
liusque in secuiido roforinavil. Oinius ergo bomoqui 
ad imaginem Dei factus esi, illuin debei imitariv 
ciijus ad imaginem oondiius est , illius debet seqni 
vesligia , qui eum ad in^gincm sui condidit. Consi- 
liarium vero ac proieciorem meliorero rcperire non 
poicrit, quam illum qui eum ad imaginem sui con- 
didii, qui eiim pretioso saiiguine siio redemit, et 
propier eum boino fieri non est dedignalus : queni 
pr^ul dubio inveniei si in eum toiam spem juxia 
Psalmisl» vocem projecerit; aii namque, projice 
i super Dominum curam iuam» ci ipse te onutriei , 
nec dabil in (eiernum fluctiiaiionemjusto (P«a/.i.iv, 
23). » Omnis enim homo in sua causa deficiens, ei iri 
snis haesitans consiliis quaerii sibi amicum fldelero, in 
cigus consiliis confidat, qui in suis diffidebat , ei ia- 
\cm iiduciain habei in Ulo » ui emne secrelum sut 
pectoris ei pandai ei aperiai. 

Qiiid dulcius est quam ui habeas illum com <|uo 
omnia possis loqui ul tecuro?Siista cum hominlbus 
fiunt, quanio magis cum Deo hoc esi agendum, qul 
onines vuli salvos fieri ei neminem |)erire?J<iam^ si 
veraciier Deum criHlimiis, eumque diligimus ui de- 
bemus, et |>roxiroos sicui nosmetipsos, in eum q«o- 
que lolam spem projecerimus nosiram, ipse nos eri- 
piei el consolabilur. £t, sicui .per angeliim suum 
ilabacuc prophetam cum prandio in lacum leonum 
ad Danielem vatem roisil, et Philippuin, unum de 
septem diaconibus, ad Euniichum, ita dabii nobis 
consolaiionem et liberationem. Hiec sectamini, cha- 
ris&imi, ei nuUi unquam noceie. Fraires estis, invi- 
ecro vos diligile ui veri Dei disci^Ii eflici mem- 
mini. Naro qui rancida eorda virorum inficit, maii- 
tiain inler homiiics spargit, et qui «loirahil frairem 
siiuin , bjc lu>micjda est. Et qiii abslul^ii aliquid 
palri vcl mairi, dicitque boc peccaiuin non esse, 
homicidae parlieeps est. Pater noster sine dubio Deus 
est, qui nos creavii ; mater nostra vero Ecclesia , 
qwx nos in baplismo spirilualiter rcgcneravit. Ergo 
qiii Chrisii pccumas ei Ecclesi» rapii, auferi, vel 
fraiidat, homicida est, atque homicida ante conspe- 
clum jusli Judtcisesse deputabitur; qui rapit pecu- 
mam proximi sui, iniquiiaiem operatur, qui autem 
pecuniaro vel res Ecclesise abstulerit, sacrileginm 
facit. Privilegia enim Ecclesiarum ei sacerdotum 
sancti aposloli jussu Salvatoris intemerata et invio- 



tf^nrpm iniliiliic acI ^ Pic/i/. vni I ^ m iil <kci nmniDin lafn nmnihiie rlApr^v^rnnt monAra f Amrwkwilme T.o<rAC 



tl 



APPEND. AD SiEC. IX. — 



t Ingressus cs (qQidam inqiiiunl) ut advena , nun- A 
f|uid ul judices ? {Gen. xiz, 9.) • Unaquxque pro- 
\incia tam juxta ecdesiaslicas quam juxla soccuii 
lcges suos debet justos et non iniquos liabcre judices, 
€t non exlernos, nisi aposlolicac Scdis liujus dccrc- 
\crit aucloriias, quatenus quicunque causaoi liaLue- 
rit apud suos jodices judicctur, et nou ad alicnos 
causa vngandi stimulante propter suam viiam despi- 
ciens patriam transeal. Sed ad duodecim ejusdcni 
provinciae judiccs, ad quorum judicium omnes causse 
civilatum referunlur, deferatur negolium. Siaulem 
fuerit ecclesiaslicus apud episcopos, intervenientc 
primate, siquidem major causa fuerit; si vcro niinor 
ineiropolitano; si vero fuerit saecularc, apud ejusdeui 
ordinis viros judicio tam cpiscoporum^ cum Aposio- 
lus privatorum Glirislianorum causas magis Ecclesiis B 
deferri , et ibidem sacerdotali judicio tcrminari vo- 
luit. Omnis enim oppressus libcre sacerdolum, si 
\oluerit, appellet judicium et a nullo probibeatur, 
sed ab bis fulciaiur et liberetur. Si autem difiiciics 
causse aut roajora negolia orta ruerint, ad majorem 
sedem referanlur, et si iilic facile discemi non po- 
tuerint aut jusle terminari , ubi fuerit summorum 
«ongregata congregatio, quac per singulos annos bis 
fieri solet el dei^et, juste et Deo placite coram pa- 
triarcha aut primate ecciesiastico et coram patricio 
«cculari judicentur negotia in commune. Quod si 
diQiciiiores ortae fuerint qusestioties aut episcoporum • 
vel majorum judicia aut majores causae fuerint, nd 
Sedem apostolicaro, si appeliatum fuerii, referantur, 
quoniam apostoli lioc statuerunt jussione Salvatoris, C 
ut majores el diiliciles quaestiones semper ad Sedem 
deferantur apostolicam , super quam Cbristus uni- 
versam construxit Ecclesiam, dicentc ipso ad beatum 
principem apostolorum Petrum : i Tu cs (inquit) 
Petrus, et super hanc petram aediOcabo ecciesiam 
meam (Af arrA. xvi, 18), » et reiiqua. Sil ergo, fratrest 
eonstanlia nostra adversus contentiones eorum qui 
adversa sapiunt et non quse Dei sunl sapiunl, et erit 
fortior petra conslantia nostra, sicut scriplum est, 
nc timueritis ab eis, neque terreamini a facie eorum 
qui corpus occidunt, animam autem non possunt 
occidere. Quod autem in aure auditis, praMiicate in 
lumine, illum timentes qui poiest animam et corpus 
oecidere, et mittcre in gehennam. Fratres mei, < in 



ISIDORI MEilCAT. RIS 68 

carne ambuianles, non secundum carnem militamiis. 
Arma enim roiiitiae nostrse, non camaiia» sed poteo- 
lia Deo ad destruclionem muniiionum consilia de- 
struentes et omnem exaiiationem extollentem se ad- 
versus scientiam Dei, et in caplivilaiem redigentes 
omnera.cogitationem, in obsequium Cfaristo perdo- 
cenies (/i Cor. x, 3). » i De captero, fralres, confor- 
tamini in Domino et in polentia fortiludinis cjus 
{Ephe$. VI, iO), I ut pax Tobis multa et gratia a 
Deo et Doniino nostro Jesu Cbrisio minibtretur. 
Ainpleciimur et oscuiainur ac si prxsenies chariiateni 
vestram in nnitale spiritus, in vinculo pacis, et 
clraritatis Christi. i Propter quod, charissimi, ex- 
speclantes , satagite immaculaii et invioiati inveoiri 
in pace, el Domini nostri longaniniitatem saiiitem 
arbitramini. Sicut et charissimus nusier Pauius se- 
cundum datam sibi sapicnliam scripsit vobis sicut 
et in omnibus epistolis loquens in eis de his, in qui- 
bus sunt quaedam diflicilia iiiteileclu, quae indocti ei 
insiabiles depravant, sicut et caeleras scripturas, ad 
suam perditionem. Yos ergo, fraires, pracscienies 
custodite ne insipienlium errore traducti excidatis a 
propria flrmilate. Crescile vero iii gratia et co- 
gaitione Domini noslri Jesu Cfarisli et Salvatoris 
(// Pelr. III, 14). » ( Vos autem, cfaarissimi, meniores 
estote verborum, quae prxdicta sunt ab apostolls 
Domini nostri Jesu Cbristi, qui dicebant vobis quo- 
nlam in novissimo tenipore venient illusorcs secun- 
dum desideria sua ambulantcs in impietale. Hi suni 
qui segregant semetipsos,animales, spirrtuin non l^^ 
bentes, vos aulem, cbarissimi, superacdificantcs vos- 
metipsos sanctissimsc vcstrae fidci in Spirilu sanelo 
orantes. Ipsos vos in dilcctione Domini servate, ex- 
spectantes misericordiani Doniitii noslri Jesu Chrisii 
in vilam xlernam. Et hos quidem arguile judicatos, 
iiios 15 ^cro salvate de igne rapientes, aliis auicm 
miseremini in tiroorc, odientes eam quae cariialis est 
macuiatam tuuicam. Ei autem qui polens est vos 
conservare sine peccato, et constiiuere ante conspe- 
ctum glorise suae iinmaculatos in vcxsuliatlone , snli 
Deo Salvatori nostro per Jesum Cbrisluni Dominum 
nostrum gloria, n^agnificentia , et imperiuin, elpo- 
testas anle oinnia saecula, nunc ei per omuia sxcula 
saccuioruin. Amen (Jiirf. i, 17). • 



ITEM EPISTOLA ANACLETI PAPiE. 

De ordinatione archiepiscoporum et reliquorum episcoporum, atque sacerdotum. De fide, cce- 

terisque causis» 

AiNACLETOS episcopus imiverws episcopis in Ilalia D honore et sanctitale minores esse, et proptcrca om- 

»•!«..«:« ' " ninA raelin<knnMC i»t «mI rtlArinm Aitte liA<«ltliiiliiiic 



69 DKCRETALIUM COLLECTIO. 7^ 

siiin ordinatus, scribere vobis, sicul peiisiis, «on Aittd>cai« mag'» «« ponaiis offeniHcumm fratri vtl 

scandalum {Rom, xiv, 13). i El Dominus pcr 
proplielam inquit : i Qui vos langil, langil pii- 
pillam oculi mei (Zach. n, 8). • Nam si aliquis uunc 
in malum oculos alicujus principis incipit iractarc, 
DiaDifeste reus majeslalis judicalur, et inraniis elli- 
cilur, aut poiius capilaii seulenlix subjacet. il;ec, 
fratros, valiie cavenda sunl, el quod honiines uoluut 
sibi flcri Deo deoruni iion debent iiiferre, ne forle 
irascatur Dominus, et faciat vindiclain eoruin, etiani 
in eos qui non peccaveriint, quia perit saepissime 
justus pro impio. Imilandus cst etiaiu propheta, per 
quem Dominus ait : Perarabulabo in siroplicitate 
cordis mei, in medio domus mese, iion proponebam 
coram oculismeis verbum Beiiat, detrahentem in abs* 



denegavimus. Ordinationes episcoporum auctoriiate 
aposlolica ab omnibus qui in eadem fueriut pro- 
vincia episcopis, sunt ceLebrandae. Qui simul conve- 
nieiites scrutinium diligeiiler agaiit jejuniumque cum 
omiiibus celebreut precibus, et inaiius cum saiiciis 
Evangeliis, quas prxdicaturi sunt, imponcntes, Do- 
mitiica die hora tenia oranies, sacraque unclione , 
exemplo prophetarum et regum capita eorum, raore 
aposlolorum, et Hoysis ungeutes, quia omnis sancti- 
ficatio consiat in Spiritu sancto, cujus virtus ln\i- 
sibilis sanclo chrismati est permisla, et hoc liiu 
solciunem celebrent ordiiiaiionem. Quod si siroiil 
omnes convenire mininie potueriiit, assensum tamen 
suis prcciUus praibeant , u( ab ipsa ordinalione 
aniino non desint, Porro et llierosolyinitarum primus B condito sodalem suum , hunc iaterficiebam , e( hi 



archieplscopus beatus Jacobus qui justus dicebatur, 
ei secundum earnem, Domini nancupatus esi frater, 
a Petro, Jacobo el Joanne apostolis est ordinatus, 
successoribas vidclicet daiites forinam eorum, ut 
non minus quam a iribus eplscopis, reliquisque 
omnibus assensum pnebentibus ullatenus episcopus 
ordlnetur, et communi voto ordinatio ceiebretur. 
Reliqui vero sacerdotes a proprio ordinentur epi- 
scopo, ita ni cives et alii sacerdotes assensum prae- 
beant, et jejunanies ordinationem ceiebrent, similiter 
et diaconi ordinenUmCxterorum autem |;raduum di- 
stributioni trium veracium testimonium cum episcopi 
scilicet probatioue suflicere potest. Accusatio quoque 
corum super qua nos consulere voluistis, iion nisi 



cavendi sunt, de quibus Salomou ait : i Sicut noxius 
est qui mittit lanceas et sagittas in mortein, sic vir 
qui fraudulenter nocet amico suo, et cum fuerit 
deprehensus, dicit : Ludens feci. Sicut carbones ad 
prunas, et ligna ad iguem « sic bomo iracundus su» 
scitat rixas, verba susurronis qiiasi simplicia, e( ipsa 
perveiiiuut ad iuiima ventris (Prov. xxvi , 18). » Gt 
si delraclores quorumque graviter judicanlur et in 
perditionis laqueum caduiit, multo magis laceratores 
et detractores aUiue accusatores memoraioruni clm 
famalomm alque persecutorum damnantur, et in ba- 
ratruro , nisi se correxerint et per eorum saiisfa^ 
dionem condignam egeriiu poenitentiam , indubi- 
tanter vadunt et vindicibus ilammis exuruntur. 



ab idoneis et probatissimis viris , qui et suspicio- G Quapropter oportet omnes ab his cavcre, et non 



nibus et sceleribus careant, fieri debet, quia Dominus 
sacri sui corporis tractatores a vilibus et reprobis et 
non idoneis personis infamari qoluit nec calumniari 
permlstl, sed ipse proprio flagello peccantes sacer- 
dotes a templo ^ecit, unde liquet quod summi sa- 
cerdotes, id est, episcopi, a Deo sunt judicandi, nbn 
ab hiAnanis aut pravx vitae bominibus lacerandi, 
sed potius ab hominibus fidelibus portandi, ipso 
Domlno exemplum dante , qnando per seipsum et 
iion per alium vendeutes e( emenles ejecit de teni- 
plo, et mensas nummularioruin et caihedras venden- 
tiuin proprio evertii flagello et ejecil de lemplo. Et 
sicut alibi ait : t Dcus sletit in syna^oga deorum , 
iii inedio aulem deos ( P»al, lxxxi, 1) » decemit. Et 



solum non facere, sed nec facientibus consentire, 
quia non solum qui faciunt damnantiir, sed qui 
consentiunt facientibus; de lalibus ct his similibiis 
ipsa Yerilas ait : c Vulpes foveas babent, el volucres 
coeli iiidos, Filius autem liominis non habet ubi 
caput suum reclinet (Matth. viii, 20 ; Luc, ix, 58), i 
id est, in talibus non habitat Dominus, nec ipsi 
manent in eo; et Salomon loquitur dicens : < Qui 
fodit foveam, incidet in eam, et qni volvit lapideiu 
revertetur ad eum. Lingua fallax non ainat verila- 
teni, el os lubricum operalur ruinas (Prov. xxvi, 
27). I Grave est saxum et onerosa arena, sed ira 
slulli utroque gravior, hominem qui calumuiatur 
animx saiiguinem, si usque ad lacum fugerit, nemo 



alibi : i Ego dixi, dii estis et filii excelst omnes D^ustinet; qui sejactat ct dilatat, jurgia concilat; qui 



(Psql. Lxxxi, 6); i nullus enim (ut reor) invenitur 
iiiter nos qui velit suum servum ab allo quani a se 
judicari. Quod si pnesumptum fuerit, aut roulta ipse 
indignatione irascitur, aut polius ullionem qua^rit 
super eo. Si vero boc iuler bomines agitur, quid 
putatis faciet Deus deorum, et Dominus dominaB- 
tiuffly qui ultionem suorum promisil nou dilTerre ser- 



sperat in Domino, sanabilur ; qui confldit in corde 
suo stultus est, qui autem gradiior sapientcr, ipse 
salvabitur ; qul fortiter preinit ubera ad eliciendum 
lac, exprimit butyrum; qui vchemeiiter emungii, 
elicit sanguinein , et qui provocat iras , producU 
discordias. 

Ordo accusationii. 



/i 



APPENO. AD S-€C. iX. — I5ID0R1 MERCATORIS 



7i 



recurral cliariialis Bludio, ul faiiiiliari colioquio com- A Moysen ; f Accipe (hiquU^ ci fliios ejus, ei 



inonili ea sanenl quse sananda sunt, et cliarilaiive 
emendent quae juste emendanda agnoverint. Si aulem 
aliqui eos, priusquam egerinl hasc, lacerare, accu- 
»are, aut inreslare prsesuropserint, excommunicenlur 
et miniine absoivautur antequam per salisfactionem, 
iil*jam dictum est, condignnm egerint poenitentiam, 
qaoniam injuria eorum ad Ghristum pertinet, cujus 
tegalione funguntur, nec hoc mirum, quia si quisque 
nostrum cuidam servorum iegaiioiicm iiijungeret , 
et a quoquam impediretur aut siibdiiornm suorum 
Jespicerelur, mox indignalus irascerelur, aui talia, 
proMt posset, vindicaret, et ad injuriam ad contu- 
nieliam suam hoc factum repularet, ei talionem, si 
m prsesenti non posset, futuris temporibus redderel 



applicabis ad ostium tabemacQli testimonii. Cumque 
laverls palrem cum filiis aqua, indues Aaron vesii- 
menlissuis, id est, iinearo tunicam et superhumerale 
ct raiionale quod conslringes baiieo, et pones iiaram 
in capile ejus, et laminam sanctam super tiaram» ei 
oieum unctionis fundes supcr caput ejus, atque boc 
ritu coiisecrabitur Domino. Filios quoque illius ap- 
plicabis et indues iunicis lineis cingesque baileo 
Aaron et liberos ejus et imponcs milras eis, enini* 
que sacerdoles mihi religione pcrpeiua {Exod. xxix, 
4). » Quo ioco contemplari oporlet Aaron summum 
sacerdotem, id esi episcopum fuisse, porro filioi 
ejus presbyieronim demonslrasse figuram. IIoc enlra 
fuii inier Aaron summum sacerdotem e( fitios ejus 



Nam, si in hominis causa haec fiunt,quid pnlatis B qui sacerdotes erant, quod Aaron super tunicam 

Deus faciet de suis qui nec capillum capilis eornra 

perire dixerit? unde et Dominus per Nahum pro- 

phetam loquitur dicens : i Deos aemulator ei ulci- 

sccns Dominus, el habcns fororem ; ulciscens Domi- 

nus in hostes siios, et irascens ipse inimicis suis; 

ante faciem indignationis ejus quis stabit, ei quis 

resistei in ira furoris ejus? Indignaiio ejus effusa es4 

fiicut ignis et petrae dissolutae sunt ab eo. Bonus est 

J>oniiuus ei confortans in die tribulaiionis et sciens 

eperantes io se {Nahum. i, d), > ei reiiqua. QuaBdam 

auiem ex his jam aliis fratribus scripsimus, quae 

toties sunt replicanda quotiens fuerint necessajla. 

Ejectionem quoque{ut supra memoraium est) som- 

morum sacerdotum sibi Dominus reservavii, iicct ^ .._^ _._^_ ^ ^ 

electionem eorum bonis sacerdoiibns et spirituallbus ^ praedicalionis adduxit. Caeteri vcro aposioli cuin 



accipiebat poderem, stolatn sanctam, ct coronam 
anrearo, mitram e( zonam auream, ei superhurae- 
rale, et reliqua quae prsefixa suni : filii auiem Aaron 
super tunicas lineas cincti tantummodo et liarati 
assistebant sacriflcio Domini ; In Novo autem Testa- 
mento post Christum Dominum noslrum a Petro 
sacerdotalis coepii ordo, quia ipsi primo pontificatus 
in £cclesia Chrisli datus cst, diceiitc Domino ai 
eum : I Tu es (inquit) Petrus ei super hanc petraui 
aeJificalo Ecclesiam meam, et portas inferi non 
pnevalebunt adversus eam , et tibi dabo ciaves 16 
regni coeiorum {Maiih. xvi, 18). i ilic ergo ligandi 
atque solvendi potestatem primus accepii a Domino, 
primnsque ad fidcm populum gralia Dei, viriute su« 



.populis conccssissei. Eiectionem enim iiiorum taiiier 
3pos(olus fieri jubet : c Si quis sine crimine esi, unius 
4)xoris virum filios habentem fideies, non in accusa- 
iione luxuriae, aut non subditos {TU. i, 6), » et reli- 
qua. Si enim sine crimine sacerdos eligi pnecipitur, 
nuUalenus ab homiiiibus crlminibus irretiius accii- 
sari aui calumniari permitiltury nec ab aliis quam 
ab his qui sine crimine sunt, eijusta electlone, 
si neccssitas fuerit, aut ipsi voiendo Domino ser- 
vire elegerint, sacerdotesque sine crimine fieri et 
ordinari possinl,et iales per omnia fueriiit quales 
cligi sacerdotes jubentur. Porro et Moysi praecipitur 
ut eligat presbyteros, unde ei in Proverbiis diciiur. 



eodem pari coiisorlio honorem et potestatem acce- 
perunt, ipsuniqne principem eorum esse volueruot. 
Qui etiam, jubeiite Domino, in to(o orbe dispersi 
ETangelium praedicaverunt, ipsis quoque decedeii- 
iibus in iocum eorum successeruni episcopi, quo- 
nim ordinatio praetaxato fieri debet ordine et niodo: 
quos qui recipit et vcrba eorum, Dominum recipit. 
Qui autcm eos sp^rnit, eum a quo missi sunt, et 
cnJQs fungun(ur Icgadonc spcrnit ct ipse indubi^ 
tanter sperneiur a Domino. 

Videnles nutem ipsi apostoli messem esse multain 
etoperarios paucos, rogaverunt Dominum messis 
ut ini(feret opcrarios in messem suam. Unde electi 



. gloria senum caniiies. Haec vero canities sapieniiam sunt ab cis sepiuaginta discipuli, quoruni typuin 



dcsignat, de qua scriptum est. Canities hominum 
pnidentia est , cuiuque nongenlos ei ampliiis annos 
ab Adam usqiie ad Abraham vixisse hoinines iege- 
rimus, nullus alius primus appellatus esi presbyter, 
id est senior, nisi Abraham qui muito paucioribtis 
vixisse annis convincitur : non ergo proptcr decre- 
pitam scnectutem, sed propter sapieniiam presbyteri 



geruni presbyteri, atque in eorum iocum sunt con- 
stituti in Ecclesia, de quorum ordinatione, et rdi- 
quorum ministroruin,dixisse supra suflicial. Porro 
quod episeoi)us non ab uno, sed a cunctis, conscnsu 
aui praeschtia comprovincialium esi ordinandus, 
et nullaienus minus quam a Iribus cxteris conscii- 
tieniibus cunciis, idcirco, instilucnte Domino» fieri 



73 DECRETALIUM 

«eculi ac prima jndiciaria poteslas, ad qm% qui per A 
reliqiias civitatescommorabaniur, quandoeis necesse 
erat qui ad aulam imperatorum, ut regam confugere 
nofi poterant, Tel quibrs permissum iion erat, con- 
ftigicbant pro oppressionibus stiis, Tel injustiiiis 
siiis, ipsosquc appellabant, quoties opus erat, sicut 
in lege eorum praeceptum erat, ipsis quoque in civi- 
taiibos vel k>cts nosiris, pairiarchas vel primates 
qut unam formam tenent, licet diversa sint noroina, 
lcges divinae et ecclesiasticae poni et esse jussae 
siint, ad quosepiscopi, si necesse fuerit, confugerent, 
eosque appellarent» et ipsi primatum nomine fre- 
rentor, et non alii. Reliquae vero metropolitanae 
nvitates, qnse mlneres judtccs habebant, licet ma- 
j«>rcs comiiibus esseni, haberent metropolitanos 
suos, qui prxdictis juste obedirent primatibus, sicut B 
ia legibus sseculi olim ordinalum erat, qui non pri- 
matum, sed aut melropoIitaDOrum, aut arciiiepi- 
scoporum nomine fuercntur; et licet siiiguke metro- 
polcs civilates suas provincias habeant, et suos 
inetropolitanos judices habere debeant episcopos, 
sicut priiis melropolitanosjudicesbabebant sxcula- 
rps, primates tamen, ut prseHxum est, et tunc et nunc 
hnJiere jussse sunt, ad quos post sedem apostolicam 
summa negotia conveniant, 'ut ibidem qtiibus ne- 
cesse fuerit, releventur, et juste restiiuantur, et 
hi qiii injuste opprimuntur, juste reformenlur 
stque fulcianlur, episcoporumqiie caussr,et summo- 
nim negoiiorum juJicia ( salva apostolicae Sedis 
auctoritate) justissiine terminentur* Haec ab anti- 
quis, haec ab aposiolis, haec a sanctis patribus acce- C 
piinus, vobisque (ut postulastis) rimanda ei futuris 



COLLECTIO. 74 

tenenda temporibns mittimus, et rellqiiis fralribus 
praedicanda, ac cunctis fidelibus tradenda man- 
damus, ne pastorum imperitia qiii seqiiuntur dete- 
riores fiant, dicente Domino per proplietani : c Ipsi 
pastoresignoraverant intelligenliam {Isai, lvi, il), i 
quos rursus Dominus detestatur, dicens : c Et tenen- 
tes legem nescienint me ( Jer, ii, 8 ). i Nesciri ergo 
veritas se ab eis conqneritur , ct nescire se pnncipa- 
tum nescientium protestatur, quia profecto hi qui ea. 
qiiae sunt Domini nesciunl, a Domino nesciontnr, 
Paulo atiestante, qui alt : c Si qois ignorat, igno- ' 
rabitur (/ Cor. xiv, 58) : i hine et Psalmista non- 
optantis animo, sed prophetantis mysterio, denuu'- 
tiat, dicens : c Obscurentur oculi eorum ne videant, el 
dorsum eorum seinper incurva {PmL lxviii, 21) ; > 
obscuratis ergo oculis, dorsiim flectilur , quoniam 
cum lumen scientiae perdunl qui praeeunt, sine dubio 
ad portanda peccatorum onera inclinantnr seqiien- 
tes. Hic ergo inter manus latronum, et dentes 
furenliiim luporum ulciinqne versamur. Ideo docere 
alios et nosipsos, pront Dominus dederit, providere 
debemus. Sane percussor ille dicitur doctor, qui 
sermone iniitili consciauiam percutit infirmonim. 
Ideo tenere vos et omnes fideles oportet eum qiii 
secundum doctrinam esl fidelem sermonem, ut po- 
tens sit consolari in docirina sancta, el contradicen- 
tes redarguere, et recte viventes atque rectam fidem 
tenentes consolidare* Rlis ergoqui dicunt quod Filius 
in eo minor est, quia propheta inquit, verbum 
faciet Dominus breviatum universo orbi, ita respon* 
dendom est divinis testimoniis« 



DE EPISCOPIS, ET PRIMATIBDS ET PATRIARCHIS EORUMQUE MINISTRIS. 



Yerbum breviatum quod Dominus faciet super 
terrain iion mimitionem deilalis in Filio Dei signi- 
hcat, sed dispensationem susceptae carnis annuntial; 
inqiiali dispensalione non solum patre hominis 
filium, sed etiam angelis legimus, minoratum, Paulo 
aliesiante apostolo. Eum autem, inquit, modice 
minus ab angelis minoratum viilimus Jesum, pro- 
pler passlonem mortis gloria el honore coronalum. 
Et infra : Propter quam causam non confundilur 
fralres eos vocare , dicens : Anminliabo c nomen 
tiium fratribus mcis, in medio Ecclesiae laudabo 
t*! {Psal, XXI, 23), I et prophela inquit : c Hinorasti 
eum paulo minus ab angelis, gloria ct honore coro- 
nasti eum {Hebr, ii , 7), i et ut verbum Dei Patris 
hreviatum in Filio non esse doceamus, hanc Isaiae 



essc docereinr, inliilit, dlcens : c Paravit Dominns 
brachium sanclum suum in oculis omnium genlinm, 
et videbunt omnes fines lerrae salutare ejiis {Isau 
Lii, 10). I Nam elin novissimo tempore hic sensus 
non inaniler polerit coaptari, in quo tempore Do- 
minus ex coelesli aula ac empireo domicilio pes- 
simi dsemonis jain fcrre dedtgnans tyrannidem in 
creaturas suas crudelissime saevienlem plasmati 
coniiolens, jic suse immensse cbnritalis thesaurum 
reserare volens, in castissimae virginis pnrissimum 
uterum omnis tori virilis nescium inenerrabili 
myslerio, pro redemptione nostra carnem susci- 
piens advenit, ut et illum qui habebat moriis 
imperium sua morle destrueret, et eos quos 
D in tenebris et umbra mortis captivos subegerat, vir- 

flnlic ciiqa nAtt^nlift in incn nitrvA aI OTicriiA tAnitwiris 



7o APPEND. AD S^EC. IX. - 

p^etulo-prophetoiexicrunl, in biinc mundum (IJoan» A 
II, i8; lY, i). » Ei Paulus aposlolus : c Tempus enim 
brcve est (/ Cor, vii, 29). > Et iternm : Praeterit 
cnim figura hujiis mundi (/6id., 31) : i Et ite- 
rum : Omnia ad correctionem noslram facta sunl, 
in quos flnes ssDCuIorum obvenerunt. Mam Dominus 
in ipsa oralione Dominica breviavit nobis sermo- 
ncm, duro nos a muUiloquio probibens, pauca docue- 
rit qu9C pertinent ad saluiem. Cum oralis (inquil), 
t nolile muUum loqui {MaUh. vi, 7). » Et infra : Yos 
.nuiem cumoralis,dicite : c Pater nosler qui es in coelis 
Ibid.y 9), » eic. Nou enim propbela Filium Dei in hoc 
capitulo minoratum designavit in verbo, quoniam 
ipse in prophetis retro tempore loquebatur, qui 
eliam nunc per apostolos et apostolicos viros novis- 
siino tempore loquitur. £go (inquit) qui loquebar B 



- ISIDORi MERCATORIS 76 

in servos meos prophetas, ecce adsum. Et alius pro- 
pbeta : i Sicul est ab initio usque in sxculurot ne- 
qiie adjectum estei, neque minueiur illt {EccH. xlu, 
21), » quoniam ipse est Dominus creainrse sua?. 
Ecce quaie verbum breviaium fecit Dominus in orbe 
terrarum.non quia.ut illi pulant, inferiorem Palri in- 
limaret hominibus Filium, sed quia novissimum 
ejiis annuntiaret advenlum. Si ergo» ut pracdictum 
est, Aaron filii presbyicrorum fignram gestabanl, 
et AaroQ summi sacerdoiis , id esl episcopi, Moyscs 
indubitanler Chrisii tenebatformam, quoniam fuit si> 
mililudo medialoris Domini Dei, qui est Inier Deum 
ethominem JesusChristu8,qui est verus dux populo- 
rum, et verus princeps sacerdolnm, ei Dominus ponii* 
ficuro, cui est honor et gloria io saecula saeculonim. 
Amen 



EJUSDEM ANACLETI EPISTOLA ALTERA. 

De palriarchis et **rimatibu8 ac reliquis episcopis ; et quod Ecclesia Romana cardo et capui 

omnium Ecclesiarum sit. 



AsACLETiJS servus Chrisii Jesu, in aposiolica Sede 
a Domino consiiinius, et a sancto Petro apostolo- 
rum principe presbyler ordinatus, omnibus episco- 
pis ac reliquis Christi sacerdotibus salutem. 

f Denedictus Dens, et Pater Domini nostri Jesn 
Chrisii, qui benedixit nos in omni benedictlone 
spirUuali in coelesiibus iii Chrislo. Sicut elegit nos 
in ipso anie mnndi constituiionem, ui essemus san- 
cti ct inimaculati in eonspeciu ejus in charitate, 
prxdesiinans nos in adoptionem filiorum per Jesum 
Christum, in ipsum secundum propositum volunta- 
tis sua^, in laiidem glorise, graiisB sure, in qua grati- 
ficatns esi nobis in dilecio Filio suo, in quo habcmus 
redempiionem per sanguinem ejus, remissionem 
peccaiorum sccundum diviiias graii(c ejus, qiine C 
nbiindaviiin nobis, in omni sapieniia, eiprudoniia, 
ul noiiim nobis facerei sacramenlum vohiniaiis sux 
sdbundum beneplaciium ejus, quod proposuit in eo, 
in dispensaiione pleniludinis tcmporum, insiaurare 
omnia in Chrislo, quae in coelo, et quse in ierra 
siint in tpso. In quo eliam sorie vocati sumus, prx- 
dostinati sccundum proposiium ejus qui omnia ope- 
rnliir secundum consilium vohinialis su.*», ui simus 
in laudein glorix ejus qui ante speravimus in Chri- 
sio {Ephcs, I, 3-12). > Dc primalibus, chnrissimi, 
super quihiis me quidam vesirum consuluerunt ci 
npostolicoi aucioritalis (qua licet indigni Domino 
dispensanlc fungimur) dccretum posiulaverunl, nut 
si esse debcrcnt, aut non, quantum hacienus de his 



a beato Petro aposiolico, el a reliquis apostolicis, 
ac a beato Clemenie nostro sancto praedccessore et 
martyre novimus statutum, denegare vobis minime 
possumus. Et quis est qui quaereniibus fratribus 
denegare possit dubitationes, vel necessitates eo- 
rum ? 

Sacerdotum, fratres, ordo biperliius est, et sicat 
Dominus illum constiiuil, a nullo debet perturbari- 
Sciiis autem a Domino apostolos esse electos et 
consiiiutos, et postea pcr diversas provincias ad 
prxdicandum dispersos. Cum vero messis coepisset 
crescere, videns paucos esse operarios, ad eorum 
ndjumentum septuaginta eligi , praecepii discipulos. 
Episcopi vero Domini apostolorum , presbyleri quo- 
que septuaginla discipulorum locum ienent. Episcopi 
aulem non in caslellis, aui modicis civiiatibus dcbcnt 
conslitui, sed presbytcri por casiella, el ntodicas 
civilates atquc villas debenl ab cpiscopis ordiiiari 
et poni, singuli taiiien per singulos tiiulos suos. Ei 
episcopus non ab uno, scd a pluribus debet episcopis 
ordinari, et, ut dicium est, non ad modicam civi- 
tnlem, ne vilescat nonien episcopi, aui alicubi, sed 
ad honorabilem Y7 urbem iitulandus et denomi- 
nandus est. Presbyicr vero ad qiiemcunque locum 
vel ecclesiam in eo consiitutam est praeficiendns, 
atque in ea diebns viise suae duc^turus; amplius 
quam isti duo ordincs sacerdotum , nec nobis a Deo 
collati sunt, nec npostoli docueriint. 



77 DEGRETALIUM COLLECTIO. 7g 

porann, aiu meiropoliianonim, et non patriarchti- A ciltido pertineret. Nam et intcr bcatos apostolos 



Ayn, aut primatam utantiir noniinilius, quia hxc 
eaileni el leges sxculi in suis continent principibus, 
alue aulem priiiix civilaies quas Tobis cooscriptas 
ia quodam tomo miuimns, a sanctis aposlotiset a beato 
Clcmcnte, sive a nobis, priinates pnedicatores acce- 
perunt. Ilaic vcro sacrosancta Romana et aposloJica 
Ecclesia iion ab aposlolis,sed abipso Domino Saivatore 
noslro primatiim obtinuit, et eminentiain potestatis 
&uper universas Ecdesias, ac totum Chrisliani populi 
gregem assecuta est, sicut ipse beato Petro apostolo 
diiit : I Tu es Petrus, et super banc petram aedifi- 
eabo Ecclesiam meam, et port:e inferi non pnevale- 
bunt adversus eam, et tibi dabo claves regni coelo- 
rum. Et qiuecunque ligaveris soper terram, ernnt 



qnaedam foit discretio. Et Kcet oranes essent apo* 
stolt, Pelro tamen a Domlno^est concessum, et ipsi 
inter se idipsum voluerunt, ut reliquis omnibus 
praeessel apostolis, et Gepbas, id est caput, et prin- 
cipium tcneret apostolalus. Qui ct eamdem formam. 
suis successoribus et reliquis episcopis tenendan- 
tradidit. Et non solum hoc In Noro Tesiameuto est 
constitutum, sed etlam in Yeteri ruit. Unde scriptum 
est : c Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus {P$aL 
xcviii, 6), » id est prtmi inter eos fueruut. Et 
qiiamvis ita orJiRatum foerit, nemo tamen quott 
suum est, quxrai, sed qiiod alterius, unde aitbeatu» 
aposlolus Paulus : c Unusquisque placeat proximo 
suo in bonum ad osdincationem {Rom. xv, 2). » Et 



ita et in coelo, et quaecunqne solveris super B sicut ipse Salvator suis ait discipulis : c Qui major 



terrani, erunt soiuu et in ccelo {MaUh, xvi, i8). » 
Ailhibiia est etiam societas in eadem Romana urbe 
beatissimi apostoli Pauli vasis electionis, qui uno die, 
nuo qooque tempore, gloriosa morte, cum beato 
Peiro» sub priucipe Nerone agonixans coronaius est,. 
et ambo sanctam Romanam Ecclesiam consecraruni, 
aliisque omniiMis urbibus, in universo mundo, eam 
sua pnesentia atque venerando triumpho prxiule- 
runt. Et, licet pro omnibus assiJua apud Dominum 
omnium sanctorum fundatur oratio, liis tamen ver- 
bis Pauius bectissimus apostolus Romanis proprio 
chirographo pollicetur, dicens : c Teslis enim mihi 
esi Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio 
filii ejus, quod sine intermissione meinoriam 
Ycslri facio semper in oralionibus mois {Rom, 
»> 9). I 

De %ede Romana. * 
Prima ergo sedes est coelesti beneflcio Roma- 
Dx Gcclesiae, quam ( ut memoratum est ) beatis- 
simi Peirus, et Paulus, suo martyHo consecrarunt. 
Sic Roma, quae prius erat cacodaemonis artificio 
omniura errorum mater et altrix, excussis lene- 
l)ris,etvanis supersliiionum ritibus abjeclis, filiorom 
I)ei, exorto sole jusiitix, facta est copiosa propaga" 
Irix. 

De sede Alexandrina» 
Sccunda aulem sedes apud Alexnndriam beati 
Pciri nomine a Marco ejus discipulo atque Evaiige- 
lista consecrata est, quia ipse et iu iEgypto primum 



est vestrum, erit minister vester {Mauh. xxm, 11), > 
et reliqiia. Et licet super liis aliqua. dicla fuerint, 
repetentes tamen saepius, admonemus ut semper in 
omiiibus, et ab omnibus vitentur elationes mentis et 
corporis. Et quanto magor unusquisque videtur esse, 
tanto sit humilior, sicut Dominus Saivator noster 
non venit ministrari, sed ministrare. Et, si frater 
aliquis prxoccupatus fuerit in aliquo dellcto, vos 
qui spiriluales eslis, instruite cum in spiritu lenitatis» 
Si quae vero aiix causae dilBciliorQs inier vos ortai 
fuerint, ad hujus sanctx Sedis apicem eas quasi ad 
caput referie, ut apostolico lerminentur judicio, 
quia sic Dominum vcUe ab eoque ita constitutum 
esse aniedictis tesiimoniis declaratur. Hxc vero 
; apostolica Sedes cardo et caput factum est a 
Domino , et non ab alio cousiituta , et sicut 
cardiiie ostium regilur. Sic hujus sanci;e Sedis au- 
etoritate omnes Ecclesisc, Doiniiio disponcnte, re- 
guntur. 

Accusatores autem et tesles esse non possunt, 
qui ante heslernum diem aut nudiustertius inimici 
fuerint, ne irali nocere cupiant, vcl Ixsi ulcisci 
velint. Inoffensus igilur accusatorum ct testium 
affectus quxrendus est, et non suspcctus. Gausam 
enim vestram aiieno nolite commitierc judicio, valdo 
enim iniquum est ut omissis suis,alii quiiibetalioniia 
se causis immisceant, quoniam nullis in locis spiri- 
tualis cura deficit, sed se per omnia, qua nomcn 
Domini pr%dicalur, extendil. Studeiiclum est omni- 



verbum verilatis direclus a Pelro praedicavit et ^ bus, ne (ut sunt) aemulationes nialx, sed pi;e sint 

gloriosuin suscepit marlyrium. Cui venerabiiis suc- 

ccssilAbllius. 

De $ede Anliochena, 

Teriia autem sedes apud Antiochiam ejusdem, id 

«sl beati Petri aposloli habelur honorabilis, quia 

iilic, priusquam Romam veiiiret, habilavit, et Igna- 

vmm episcopum coostiiuit, et illic primum nomen 



Chrlcli' 






inter vos dilectiones, qiiia iii hoc vosomnes Doinini 
discipulos esse veros noverint, si dilcctionem lialuie- 
ritis adinvicem. EIx oiniii ergo geuere pluriinos 
Deus diguaiur alirahere , quos exitus de pote- 
state tenebrarum transferat in regnum fiiii 
charitaiis susd, et de vasis irx faciat vasa miseri- 
cordiae. 



19^ APPEND. AD SJEC. IX. - 

hamana formHline peccare metuani, qui dfvina judi- A 
ciarnoa formidant : deteriores quippe sunt qui doclo- 
rum vitam, moresquecoFrumpunt, his qui substan- 
tias aliomm, praBdiarque diripiunt, ipsi auiem ea qose 
«^xtra nos, Keet nostra sint, auferuiit, nostri quoque 
detractores et morum corruptores nostrorum sive 
qui adversus nos armanlur, proprie nosipsos dect- 
piunt. Et Ideo juste infames sunt, et merilo ab 
Ecclesia extorres fiunt. 

Pro meritis ergo plebis sxpe pasiores depravnntur 
Ecclesisc, tit procliTius corruant qni sequnntur. Ca- 
piie Yldencet languescente, facilius reliqna membra 
eorporis inficiuntur, ut scriptum est : c Omne caput 
languidum, ei omne cor moerens, a planta pedts 
iisque' a<f verlrcem capitis, iron est in eo sanilas 
{l$aL r, 5). » Quapropler manifestum est diabolum B 
(qui sicut leo rugiens circuit, quaerens qnem possit 
devorare) cordibus plebium snadiere, ut doclores 
alque pastores suos detractoribus irrogent vel 
accusent ut plebibus langiiescentibus, vel mala 
agentlbus , non tenentibus pastoribus frena 
eorum lasciviant aique In ima ruant. Mulium vero 
dktanl damna morum a damnis rerum temporalium,. 



- ISIDORI MERGATORIS M 

cum ista exira nos sint, illa vero in nobis. Senteniia 
quoqoe^ Cham filii Noe damnantur, qui suoram 
doctorum vel praepositorum culpara produnt, sictii 
Cllam qui patris pudeiida non operuit, sed magis 
deridenda monsiravit. Doctor autem vel pasior 
Ecclesise, si a fide exorbilaverit, erit a fidelibus 
corrigendus, sed pro reprobis moribus mngis esi 
tolerandus quam distringendus, quia rectores Eccle- 
siaea DaojudicanJi sunt, sicut ait Propheta : t Deus 
stetil in synagoga deorum, in medio autein deos 
dijudicat (PiaL lxxxi, 1); » unde oporiet unum- 
quemque fiJelem, si yiderii aut cognoverit plebes 
suas adversus paslo^em suum tumescei^e, ant clerum 
deiractortbus vaeare, hoc vitium pro viribus exstir- 
pare prudenterqiie corrigere saiagat, nec eis m qni- 
buscunque negotiis misceri, si IncorrigibihBS appa- 
riierint anlequam suo reconcilientur doctori, prasu- 
mat , quoniam tam sacerdotes quam reliqui fidcles 
omnes debent habere sbmmam curam de his qui 
pereunt, quatenus eorum redargutioiie, aut corri- 
gantur a peccalis, aut si incorrigibiles apparueriht» 
ab Ecclesia separentur. 



DB SDBJECTIS QUI AMICI SUNT INIMICIS EPISCOPORUM SUORUM. 



Ait ergo beatus prihceps apostolorum Petrus dc C 
aaiicto praedeccssorc noslro Clementt; plebibus proe- 
dieando, quando dbcebat eas quariier ei obedlre de- 
berent, eumque observare inter cielera, ait : Si inimi- 
etis est alicui pro actibtis suis, vos oollte exspeclarc, 
iit fpse vobfs dicat, cum illo nolite amici esse, sed 
prudenter obscrvare debetis, et vobintati ejus absque 
communrcalibne obsecundsaire, el avertere vos ab eo, 
cnfipsum senlitis adversum, sed nec loqui his qnibus 
Ipse non loqiiitur : nl unusquisque qui hic in cnlpa 
est, dum cupit omnium virum amicilias ferre, festi- 
iict cilius reconciliari ei qui omnibus prxest, et per 
lioc redeat ad salutem, cnm obedire coepcrit mo- 
iiilTS prnesidenlis. Si vero quis amicus fiierit liis 
cinibus ipseamicus non est, et locutus fiieril his qui- 
bus ipse nmi loquitiir, nnus est : ei ipse ex ilHs qui ^ 
exlerminare Dei Ecclesiam volnnt, ei reliqua. His 
alnsque quamplurimis documcntis facile unusqulsqne 
adveriere potesl, quallfcr obedlre, et obtempcrare 
dcbet praeposilfs suis, ei quanier circa eos agcnifnm 
sil, qiiibus ipsi aut amfci sunt aut iniinici. Si quis 
enim hajc pnecepta non observaverii, hostis esl 
animae sua;, et non tantnm infamis, scd el exconi- 
roonicatusatque alienus ab Ecclesia efflcilur, qnoninm 



etiam omnis fidelis, ne dcrogando quod in' domo 
cujusquam agilur, afia domus per eum cognoscat, 
sed omnium Chrrslianorum doinos quasi proprias 
amet. Nemo enim inviio audilori libenier refert, 
sitque uniusctijusque studrum, non sohiro oculos 
castos servare, sed et linguam. Vos antcm, charis- 
simi, qui estis sub disciplina Dominl constiluli, sic 
vos exhfbete, ui veri ministri et dispensatores my- 
steriornm ejus , ut non viiuperetur tninrsterium 
vestTum, ne fiat in vobis sicut scriptum est : < Ecce 
sicut populus sicsacerdos {IsaL xxiv, 2). > Sic enlm 
vos vcslrosque et cunctos corrigite, ut nemini no- 
ceaiis, qnatenus et ab hominibus bonam acquiraiis 
famatn 18 et a Deo mcrcedis praeinium in aeierna 
beatiludiiie percipere merenmini. Et si qnid adyersi 
de unitale Ecclesio! acciderit, radicilus ampntelur, 
ut Dei Ecclesia fructuBqne servorum maneant incon- 
ciissa. c Proplerquod, charissimi,exspectanlessata- 
giie iinmaculali ei invenirl in pace, et Domini uostri 
iesu Chrisli longanimilntem salulem arbitremini 
(// Peir. III, U). I c Estote crgo prudentes, aiqtie 
vigllale iii orationibus, ante omnia autem mutuatn 
in vobismetipsis charitatem conlinuam habcntes, 
quia chariias operit mullitudinem peccatonim , 

Ii/\cnil<itAO ■•ivi/»a«n oirto miipmiirotintio YTniic/ritic/iiiu 



Sl 



DEGRETALIUM GOLLEOTIO. 



S<* 



INCIPIUNT DECRETA EVARISTI PAPiE. 

D€ ordifuUione diaconorum et UgHimo ceniugio , atque de fide et non injuriandis episcopii 

aut lacerandis. 

(Ilic successii Aaacleio aDDO Domini 110, sabTrajaoo imperatore.) 



DilecUssimis rralribus universis Africae regionis 
episcopis Evabistus. 

GonsuleuUbus vobis, fratres charissimi, qnid snper 
his, qu» in vestris conlinebantur scriplis visum esset, 
vel quid docilis ratio persuaderet, aut quid a beatis 
sposloHs nobis traditum, aut custoditum remaneret,. 
oplantes (ut relulistis) Jiostris inslilui documentis. St 
quidem dilectio vestra normam secuta pmdenlium ad 
sedem Aposloticam referre maluit, quasi ad caput, 
quid deberet de rebus dubiis cnslodire poiius quam 
usurpalione prxsumere. 

De ordinatione septem diaconorum. 

Dlaconi (qui quasi oculi videntur esse episcopi) in 
nnaquaque civitale juxta apostolorum constitoia se* 
plem debent esse , qui custodiant cpiscopum prxdi- 
canteni, ne aul ipse- ab insldialoribus quoquo modo 
infesletiir, aut Isdalur a suis, aut verba divina de- 
trahendo aut iusidiando polluantur, tcI despician- 
lar, sed Tcritas spirituali.redoleat fervore, pax pme- 
dicata labiis animi cum voluntale concordet. 
De conjttgio legitimo, 

Similiter custodiium et traditum babemus, ut uxor 
legiiime viro jungatur. Aliier eniio legitimum, ut a 
Patribus acccpimus, et a sanclis apostolis, corumque 
successoribus traditum , invenimus, non fit conju- 
giuro, nisi ab his qui super ipsam fcmiuam doroina- 
tiouem videntur habere, et a quibus cuslodilur, uxor 
petatur, e( a parentibus aut propinqiiiorihus sponse« 
tur, el legibus detur, et suo temporc sacerdotalitcr, 
ut mos est, ciim precibus et oblalionibus a sacerdoie 
benedicatur, et a paranymphis, ut consuetudo docet, 
eustodita et sociata a proximis tempore congruo pe- 
tiia legibus detur, et soiemnlter accipiaiur, et biduo 
vel triduoorationibus vacent et castitatera custodiant, 
utbonae soboles generenlur, et Domino in actibus 
suis placeant. Taliter emm el Domino placebunt, et 
lilios non spurios, sed legitimos, atque baerediiabiles 
generabunt. Quapropter, illii charissimi, et mcrito 
iUustres fide catbolica suffraganle» iia peracla lcgi- 
tima sciiote esse conjugla. AUter vero prxsumpla 
non conjugia, sed aut aduUeria, aul contubernia, aut 



A Hsec cuncta recitanda per omnes Ecclesias Africanas 
scripta dirigiie, et istis conneclile, quas adjunximus 
litteras perfectorum, ot de hls quae inique laudanlur 
(siquid tnle probari poteril) judicium fiat, et inhibita 
coerceantur, et praeterita mala, et illicita conjugia, 
sl doceaniuradmissa, digna severitate corripianlur. 
De caetero vero oaveantur lalia per omnes Ecclesias, 
nc Ecclesiae sanctitds per nostram fatigata negligen- 
tiam, perdat privilegia qiix esl per viros venerabiles 
cansecuta. 

De his yero quibusab insldiatoribos fatigamini , 
unde et nos consulere, et a nobis edocerr inter 
cxtera voIuislis,eoquod slni quidam qui arbitrantur 
de Patre solo dictum esse , quia ipse solus habet 
immortalitatem et lucem habitat inaccessibilem , ita 

B eos apostnlicis perculite ferulis, et divluis redargnlte 
praeceptis: Non cnim solus Paier sine Filio hicem 
innccessibilem habitnt , quia ubi Pater est, ibi etinm 
Filium esse indubftabill flde credendum est; nam si 
solus PalersineFiIio(quoddicere nefas est) hiccm 
habiiat inaccessibilem, necesse est ut sequestraiam 
Paier a Filio habeat manslonem ; quod si ita est , 
quonam modo idem Fillus ad dexlcram Patris astans 
a beato martyre Stephano dicitnr conspici , s) Pater 
secundum eos solus dicitur sedibus lucis cohtineri. 
Absit hoc a sensu fidelium Gliristo in unitaie fidei 
adhaerentium , quoniam sicut non obest Filio cum 
solus dicitur Pater lucem inaccessibilem hahitare, 
ila non obest Patri cum sapienlia , quae est Filius , 
dicitur gyrum coeli sola circuire; Pater ilaque, cura 
sit invisibills et ingenilus in se, in Filio visus 
Apostoli lesllmonio comprobatur, et in Filio a se 
inenarrabiliter genito mansisse ac requievisse mon- 
stratur, ipso Filio in propheta loquenle : c Qui me 
genuit, requievit in tabernaculo mco (Ecc/t. xxiv , 
12) ; I et in Evangclio : < Pater in me manens faclt 
opera ha;c {loan. xiv, 10), » et, c Deum nemo vidit 
unquam , nisi iinigenitus Filius qui est in sinu Pa- 
ivis (Joan. 1,18); i si enim in sinu Pairis erat 
Filius ab initio , et ex corde Palris verbum bonum 
eructalum est, quomodo non in corde paterno con- 



f3 APPEND. AI) S/EC. IX. — 

lumcn ejiis Hanc crgo David propheu hiccin dcsi- A 
derans anxius proflamat, dicens: t Emilie liicem 
luam et veritatem tuam (Psal. xlii , 3) , > et ite- 
rum : c In luminc tuo videbimus lumcn (Psal. «txv, 
iO). » In Inijus igilur luminis claritale Filius se- 
ipsum in monte tribns discipnlis prxostendlt , qut 
nielu mortis perlerrili , proslralique in facicm , sibi 
vilae fincm adesse senseruiil: hanc, inquam, lucem in 
se fuisse demonstrans Filius proclamabal , et ul in 
eadem incederent. discipulos pncmonebat : i Dum 
Incem habetis (inquit), ambulate in lucein {Joan. xii, 
35); » et ilerum: c Ego sum lux mundi. Qui sequi- 
tur me non ambulat in tenebris, sed faabebit lumen 
vii» aclemae {Joan, viii, 12) ; i et evangelisla : i Erat 
lux vera , ait, quae illuminal omncm bominem ve- 
iiientcm in bunc mundum {Joan, i , 9). i Si haec B 
lux, quce credentibus proinitiitur» in Filio esse 
probatur, el cum seterno acterna esse dicilur, quo- 
raodo a vobis inaccessibili luce Patris Filius sepa- 
ratur. Si eiiim Filius Deus verus et vita aeterna csl, 
sine dubio in hac luce siinul cum Patre habitare 
credendus est , quam nullus modo noslrum in hoc 
mortali corporc coiisiiturus potest sliquateiius eon- 
tueri. Sed dum apparuerit, tunc vere ilium videbit 
siculi esl,qui ejus conspectibus fuerii dignus coap- 
tari , et non sicut Moyses caeterique prophetoi per 
scnigmata etfiguram, sed ipsam veraciier in Filio, 
sccundum Apostolum, contuebitur deilalis imagi- 
nem. Nam si hunc eumdemque, prophetae sub 
tcstimonio, subsequenle sereno mentis intuitu, in- 
vestigare volucris , invenies Filium non posse ab Iiac C 
lucc Palris penilus separari, quo&iam cum solum Fi- 
lium dixerit in terra cum hominibus conversatum, 
Pairem ab illo non est credendum fieri alienum , 



ISIDORI MERCATORIS 



Sl 



c Si lestiinonium enim bominum accipiinus, (esii- 
monium Dei majus est : quoniam hoc esi testiraonium 
Dei quod majus est, quia tesiiflcatus est de Filio 
suo. Qui credit in Filium Dei, habet testimonium 
Dei in se ; qui non credit in Filium mendacem facit 
eum, quia non credit in (cstimonium quod (esiin- 
caius est Deus de Filio suo. Et hoc tcstimonium est, 
quoniam vitam aeternam deditnobisDcus, et hxc viia 
est in Filio ejus : qui habet Filium,habet vilani 
seternam, qui non habet Filium Dei, non habetviuim. 
Uxc scribo vobis, ut sciatis quoniam vitam habe- 
tis aeternam, qui crcditis iu nomine Filii Dei. Et 
haec esl flducia quam habemus ad eum, quia quod- 
cunque petierimus secundum voluntatem ejus audit 
nos, et scimus quia audit nos quidquid peiierimus, 
scimus quoniam babemus petiliones quas postulamus 
ab eo. Qui scit fratrem suum peccare peccatum 
non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanii 
non ad mortem. Est peccatum ad mortein, non pro 
illo dico ut roget quis : Omnis iniquitas peccatum esi, 
ct est peccatum ad mortem. Scimus quia omnis qui 
natus est ex Deo non peccat, sed generatio Dei con- 
servat cum, et malignus non tangit cum. Scinnis^ 
quoniam ex Deo sumus et mundus tolus in maligno 
positus esl. Et scimus quoiiiam Filius Dei venit, et 
dedit nobis sensuin, ut cognoscamus vcrum Deum, 
et simus in vero Filio ejus. Hic est verus Deus et viia 
Klerna (IJoan, v, 9-20). i Hacc vero, fralrcs, praedicale, 
hicc omnibus nunliate ; vos vero invicein exhorla 
mini, perfecti estoie, semperquc gaudete, pacem au- 
tem sectamini in omnes, et Deus pacis et dilectionis 
erit vobiscum ; Deo autem ct Patri nostro gloria ia 
saecula saeculorunL Amen. 



ITEM EPISTOLA EVARISTI PAPiE: 

Quod Cnrtstus sU caput et sponsus Ecclesim^ et qualiter sacerdotes suas ecclesias et ecclesi<9 

eorum eos debeant diligere. 



EvARisTCS urbis Romae episcopus omnibus per 
iflgyptum conglutinatis fratribns in Doinino 
salutcm. 

Unum nos, fralres, sentire oporiet et agere, ut 
(sicut legimus) in nobis unum cor et una anima esse 
probeliir. Scimus namque, sicut a Patribus accepi- 
mus, Christum esse caput, cujus et membra sumus. 
Ipse enim est sponsus, et Ecelesia sponsa, cujus filii 
iios sumus. El ideo unum Patrem habcmus in coelis 
Dominum. Sacerdoles vero vice Gbristi legalione 
funguntur in Ecclesia. Et sicut ei sua conjuncta est 
Rnnnsn . ifl p.qt Fr.rlftsi:! . sin enisconis iunffuntur 



obedire euinque diligere et amare, ut animam suam 
debet, quia illud (It camaliler, istud spiritualiter ; e(, 
sicut vir non debet adulterare uxorem soam, ita ncc 
episcopus Ecciesiam suam, id est, ut illam dimitiat 
ad quam sacraius est, absque inevilabili neccssitate, 
aut apostolica, vel regulari mutatione, et alieri se, 
ambitus causa, conjungat. Et sicut uxori non li- 
cet 19 dimiitere virum suum , ut alleri se (vivenic 
eo) matrimonio societ, aut eum adulterct, licet for- 
nicatus sit vir ejus, sed juxta Apostolum , aut viro^ 
suo reconciliari debet, aut manere innupta : iia 
Ecclesiae non licct dimitiere aut ab ea scgregare 



^i 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



8(k 



paeiiitentiam , aut sno roconcilielur episcopo, aut A Non esl iiaqne a plebe aut vulgaribus bominibus 



innnpta permaneaL Unde et Dominus loquiiur in 
Evangello, dicens : c Si quis viderit mnlierem ad 
concuplscendum , jam rooechaius est eam in corde 
SMo {Matth. V, 2S). i Episcopum vero oportct oppor- 
tune atqne sine intermissione Ecclesiam snam do- 
cere, earoque prudenter regere et amare, ut a vliiis 
se abstineat et salutem consequi possit xtemam. 
£t ilia cum tanta reverentia ejus doctrinam debet 
suscipere, eumque amare et diligere, ut legatuin 
Dei ei praeconem veritatis, quia, teslante Veritaie : 
« Qnaecunque ligaverit super terram, erontligala et in 
coelo, et quaecunque solverit super terram , enmt 
soluta et in coelo (Matih. ivi, 19). » Nimis limenda 
est, fraires, hnec senlentia , et praevidendom est 



arguendus, vel accusandus episcopus, licet sit inor- 
dinatus,qnia pro meritis subditornm dispooitur a Dep 
vita rectorum, exemplo David peccantis ad compa- 
rationem principum qiii cx meriio plebis pnevari- 
cantur. Sacerdotes enim exqnirere debenl peccata 
populorum, et sagaci soUiciludine unumquemque 
probare, juxta lestimoniiim Domini ad Jeremiam 
ioquenlis : t Probatorem (inqnil) dedi lc populo meo 
robuslum, et scies et probabis viam eorum {Jer. 
VI, 47). » Idco ista dico, quia insidiator bona saopis^ 
siine solet convertere in malum , et in eleclis ponit 
maculam. Unde si qni sunt viiuperatores aut accu- 
satores episcoporum , vel reliquomm sacerdotum , 
non oportet eos a judicibus Ecclesiae audiri, ante- 



vobis ne offendatis eos qui tantam a Domino babent B quam eorum discutialur assiimatlonis suspicio vel 



potestatem. Et ideo potius obediendi , diligendi , et 
SQinroopere venerandi sunt, non detrahendi vel lace- 
randi aot ejicleudi , sed portandi el amandi, ipso 
dicenle Domino ; < Qni vos audit, me audit, et qui 
Yosspemit,mespernit (Lucx, 16). » Ideo haec vobis 
et oronibas fidclibus scriblmus , fratres , ut ab his 
Yos caveatis, et posleris vestris non malum, sed 
bonum exemplum relinqualis, quoniam injuria epi- 
scopomm ad Chrislum pertinet , ciijus vice fungun- 
liir. Audivimus enim qnosdam a vobis infamatos et 
tiilaceratos episcopos, acecivitatibuspropriis pulsos, 
qnla alibi episcopi constitui non possunt , nisi in 
civliaiibus non miiiimis , et alios in eis ipsis viven- 
libus constitulos., Ideo h%c vobis scribirous, ul scla- 



opinio, qua intenttnne, qua fide, qua verltale, qua 
vita, qua conscienlia, quove merito, si pro Deo, aut 
pro vana gloria, aut inimicitia, vel odio, aut cupi- 
ditate ista sumpserinl necne. Hxc omnia fideliter 
sunl perscriitanda et dillgenier pertractanda. Nam 
sunt nonnulli qui prapposilos suos perverse repre- 
hendunt, si vel panim ipsis molesti exstiterint, 
Idcirco recto oculo primalibus Ecclesiarum provi- 
dendum est, iie quisquam eorum Innocens vexetur 
aut scandalizetur, intendenlibus sententise Domini 
qiia ait : i Si quis scnndallzaverit unum de pusiilis 
istis, melius est illi ut suspendatur roola asinaria 
colloejus,etdeinergaturin profunduro maris {Maith. 
xviii, 6), > ct reliqua. Deus autem oronipotens, 



tis hoc fieri non licere , sed proprios revocari et ^ ut nos a praecipitalas sententiae probatione compe- 

ini^en-ime restiiui debere, illos vero qui adulterina 

feditate sponsas suas quas et uxores eorum priefixo 

lenore esse inteiliglmus , tenent, ejici ut adulteros 

alqae infames fieri , eosque'ab ecclesiasticis hono- 

ribus arceri jubemus. Sl auieni adversus eos aliquam 

querelam habuerilis, his peraclis, iuquirendum crlt 

et auctoriiate hujus sanctae Sedls termlnandum. Et, 

nc oronia niinc sigillatiro dicam , omne bonum (si 

ipsa per se in vobis fuerit) charilas facere vos do- 

cebit, sicut econtrario eos qui a salule alieni sunt, 

omne malum facere, odium docet. Unde ut vos qui 

^eri Det esiis discipuli , abjicite a cordibus vestris 

nnie oronia discordias et alioram dissensiones , ex 

quibus omne opus mabira, proccdit, et benignilatem 



sceret (cum omnia nuda el aperta sint oculls ejus), 
mala taroen Sodoroae nolult audita judicare prius- 
quaro manifeste agnosccret quae dicebantur, unde 
ipse ait : c Desceiidam et videbo utrum clamorem 
qui venit ad roe, opere coropleverinl, an non est ita 
ul sclam {Gen. xvm, 21). » Deus oronipotens, cui 
nihil abscondltum est, sed omnia el manifesta sunt, 
eliam anlequam fiant, non ob aliud hsec ct alia multa 
(quae bic prolixiiatem vltantes non inseruirous) per 
se inqulrcre dignalus est , nisi ut r.obis exeroplum 
daret ne praecipites in discutiendis et judicandis ne- 
goiiisesscmus,etnemaIaquorumdaropriusquisquam 
praisuroat credere quam probare. Gujiis exemplo 
monemur, ne ad proferendam senteniiaro unquaip 



ac siiiipUcitatem toia mente servale. \erumtaroen ^ praccipiles sirous, aul tcroere, indlligentcrque in 

sritote cuncti quod supra omnes vos laboret episco- 

pus, quia unusquisque vestrum suum proprium fert 

laborero , iile vero et suum et singulorum. El ideo 

sicut ille pro vobis omnibuSt ita et vos omnes sum- 

mopere laborare pro eo debetis , intantum ut si 

eiiamnecesse fuerit,animas vestras pro eo ponatis, 









discussa quseque quoquoroodo judicenius, dicenie 
'Verttatis voce ;*€ Nolite judicare ut non judiceininl, 
in quoenirojudlciojudicaveriiisjudicabiminl {Maith. 
VII, 1 ) , > et reliqua. Nam roala audila nullum 
moveant, nec passim dicta absque certa probaiione 
qulsquam unquaro credat; sed ante audita diligcnter 

«nmiiPQt no ni*<)o/*irkifQn/lA /Tiii/lntt«vvk n1!/ttiic t^rrtt 



«7 APPEND. kD Si£C. IX. 

8uut occalla judicia Dei , et hscc pnecavcre, el nul- 
lum aule veram juslam(iue probationen; judicare, 
aut damnare debeinus , manifesle Apostolo dicente 
Paulo qui ail : < Tu quis es qui judicas servum alie- 
num ? 8U0 enim Domino siabit aut cadet {Rom. xiv, 
4) ; I unde et per prophetam David Dominus loqui- 
tur dicens: c Nolite exaitare in excelsum cornu 
Yestrum (Psal. lxxiv, 6} » loqucnies in cervice ve- 
leri, qula neque ab orientc, neque occidenle, neque 
a solitudine montium,sed Dominus judex bunc buml- 
liabit et exaltabit , quia calix in manu Domini ex 
\ijio meraco ad plenum mislus, et propinabit ex eo, 
verumtamen faeces ejus potabunt bibentes omnes 
impii terrae. Ego autem annuntiabo in sempiternum, 
psailam Deo Jacob. Et alibi idem ail Propheta : 
f Ab increpatione tua Deus Jacob (Psa/.LXxv, 7), » 
consoprtusr est et currus ct erpius. Tu lerribilis es, 
et quis slabit adversum tc ? E.x lunc ira tua» de coclo 
autem fecisti judicium, terra tiraens, et tacebil cum 
surrexerit, ad judicandum Deus, ut salvos raccret 
omnes mites terne. Et Apostolus ait : i Mibi vin- 
diciam, ego retrlbuam {Rom. xii, 19). > Et alibi in- 
quil idem apostolus : c Suflicii unlcuiqne objiirgaiio 
quae Ot a plurimis, ila ui mngis donetis et console- 
mini, ne forte abundanliori trislilia absorbcatur is 
qui in angustia esi. Propier quod obsecro vos ut 
conflrmeiis lu illo cbarilatein (// Cor, ii, 6. > Et 
Dominus in Evangelio ait : c Diliges Dominum Deum 
luum ex toto corde tuo, et ex lota anima tua, et 
ex omnibus viribus tuis, et proximum tuum sicut 
.ieipsum(Xttc. x, 27). > Dileclio enim proximi maluin 
non operatur. Proplcr quod juxia Apostolum Inex' 
cusabills es, o hoino omnis qui judicas ; in quo enim 
ludicas alierum tcipsum condcmnas, eadem agens 
quas judicas. Scimus enim quonia.n judiciumDei est 
secundum veritalem in eos qui lalia agunt. Exisli- 
mas autein hoc, o bomo omnis qui jiidicas eos qni 
talia agunt et facis ea, quia tu effiigies judicium Dei? 
An divilias l)oniiatis ejus, et patientix, et longani- 
mitaiis conlemnis ? Ignoras quoniam bcnignitas Dei 
ad pcenitentiam te adduxit. Secundum autem duri- 
tiam tuam, et Impoenitens cor (hesaurizas tibi irain 
in die ins et revelationis justi judicii Dei qui reddct 
unicuique secundum opera ejus. His quidem qui 
sccuiidum paiienliam boni operis gioriam et bono- 
rem ct incorrupiionem, quxrentibus vilam aeternam. 
llis aulem qui ex contentione, el qui non acquiescunt 
veriiati, credunt autem iniquitali, ira et indignaiio, 
tribulatio et angustia in omnem animam boroinis 
operaniis malum,Juda!i primum et Grxci. Gloria 



lilAm A* K/\nAn 






— ISIDORI MERCATORIS SS 

A dine plenum est, veloces pedes eorum ad effanden- 
dum saiiguinem, conlritio et infelicitas in viis eonim 
et viam pacis non cognoverunt, non est timor Do- 
miui ante ocuios eorum. Scimus autem quoniam 
quxcunque lex loquiiur bis qui in lege sunt loqui- 
tur, ut oinne os obstruatur et subditus ffat omnis 
muiidus Deo, quoniam ex operibus legis non justiff' 
cabilur oinnis caro coram illo ; per legem enim co- 
gniiio peccati. Nunc autem sine lege justitia Dei 
inanifestaia est et testificala a lege et prophetis. 
Juslitia aut£in Dei per fidem Jesu Christi super 
omnes qui credunt. Non enim est distinctio. Omnes 
enim peccaverunt et egcnt gloria Dei , juslificati 
graiis per graliam ipsius, per redemptionem quae in 
Chrisio Jesu , quem proposuil Deus propitialorem 

D per fidem in sangiiine ipsius, ad ostensionem justitiae 
su.ne, propier remissionempnecedentium delictomm, 
in suslcntaiionem Dei, ad oslcnsionem justiti» ejus 
in hoc tempore, ut sit ipse justus et justificans eum 
qui ex fide est Jesu Chrisii {Rom» iii, 3). > Ilem 
i Jem : c Quis accusabit adversus electos Del ? Deus 
qui justificat. Quis est qui condemnel? Christus Je- 
sus qui mortuiis est, imo et rcsurrexit, qui esl 
ad dexteram Dei, qui etiam mterpellat pro nobis. 
Qiiis ergo nos separaoii a charitate Christl ? Tribu- 
latio, an angustia, an persecutio, an fames, an iiu* 
ditas, an periculum, an glaiMus? sicut scriptum esi: 
Quia propter te roortificamur tota die, aestimaii 
suinus sicut oves occisionis, sed in his omnibus so- 
peramus propter eum qul dilexit nos. Cerius suni 

C enim quia neque mors-, neque vita , neque angeli , 
neque principatus, neque virlules, neque inslaniia, 
neque futura, neque foriitudo,.neque altitudo/ oeque 
profundum , neque creatura alla , poterit nos sepa- 
rare a charitaie Dei quae est in.Christo Jesu Domiiio 
nostro {Rom, viii, 35). > Debemus aulem nos, «t ait 
idem aposlolus, firmiores, imbecillitates infirmorum 
sustinere , et non nobis placere , unnsquisque ve- 
strum proximo suo placeal In bonum ad sedificalio- 
nem. Etenim Chrislus non slbi placuil , sed, sicut 
scriptum est : c Improperia improperantium tibi 
ceciJerunt super me(Aom. xv, 1). > c Benedicius 
Deus et Paier Domini nostri Jesu Christi , Pafer 
misericordiarum et Deus toiias consolattonis, qui 
consolatur nos in omni tribulatione nostfa, ut pos- 

^ simus et ipsi consolari eos qui in oroni pressura 
sunt, per exbortalionem qua exhortamur ipsi a Deo, 
quoniam sicut abundant passiones Christi in nobis, 
ita et per Christum abundat consolatio nostra , sive 
autem tribulamur pro vestra exhortatlone el salute, 



89 DECRETALILM COLLEGTIO. 90 

xmulamini meliora et spirilualia, cl adjuvace vo« A Amen. Daia Kalend. NoYembris, GaHio et Brn- 
invicem, ut Deo semper in omnibus placere va- ^y^ qq^ 
leatis. Deu8 aulem pacis sit cum omnibus vobis. 



INCIPIUNT DEGRETA ALEXANDRI PRIMI PAPiE. 

De sacerdotibus non vexandis^ nec scriptis ab eis per melum aut aliquam frdudem exigendis : 
et depassione Domini in consecratione corporis ejus miscenda ; et deaqua cum salepopulis 
benedicenda: et de fide sanctce Trinitatis. 

(AnnoDomini» 119, sub Bello Adrianoimperatore.) 



ALfiXANDER episcopus omnibas orthodoxis per di- g 
versas provincias Chrislo Doniino ramulantibus. 

Cogiianiibus nobis metum divini judicii, fralres 
charissimi, et post viiam hanc unumquemque prout 
gesserit recepturum, quid veniat in querelam, ta- 
cere non licuit, sed nobis vobis ioqui necessilas im- 
peravit, dicente propheta : f Exalta ut tuba vocem 
tuam {lia. lviii, i), i et cui omnium Ecclesiarum 
commissa esl cura, si dissimulem, audiam, Domino 
dicente, rejecisiis mandatum Dci, ut statuatis tradi- 
tiones vestras. Quid enim aliud esl rejicere manda- 
tum Dei, quam privato consilio, judicio humano no- 
vis rebus constituendis Jiberius dclectari? Unde et 
alibi scriplum est : f Ne Iransgrediaris tefniinos aiiti* 
quos quos posuerunt patres lui (Prov. xxii, ^). i 
Terminos indubitanter transgredilur qui siatuta pa- p 
tram pobtponilatqueconfundit. Pervenit namque ad 
conscientiam apostolicae Sedis, quod nonnulli snnt 
tam stoiidi qui Dominica praecepta et aposlolorum 
eorunique successorum statuta miulme observatit, 
el eos de quibus Dominus ail : f Qui vos tangii, langit 
pupillam oculi mei {Zach, ii, 8), > non solum tan- 
gere minime dubitani, sed etiam persequi non for- 
niidant. £t licet nos persequantur, quia nec nos 
siiie illis, nec illos sine nobis persequi possunt, quo- 
niam iliius &omns discipuli qui animas pro fralri- 
bus prsecepit ponere, lamen cis pericula ci perditio- 
nes corum non sumtis ausi celare, ne propbciica 
tquod absit) damnemur sententia, qux ait : < Si an- 
nuntiaveris iniquo iniquitatem suam {Eiecft, iii, 
19), > animam tuam liberasii. Si autem non annun- 
tiaveris ei, sanguinem ejus de manu tua reqniram. 
Est etlam et boc ad banc sanctam Sedem perlatum 
(quod podet dicere) et non solum sacerdotali, sed 
eliamomni Gfaristiano nomini est inimicum, id est, 
quod nonnnllos episcopos vel sacerdoles aut metu 
compellunt, aut vi extorquent, airt fraude decipiunt, 
ariquasconfessionis su3e in alteraro partem quam 
debeanl, aut pro saarum non requisilione rerum, aui, 
quod deterius est, pro alieni erroris secta scripturas 



apostolicse sedis apicem, cui summarum disposUio- 
nes causarum et oninium negolia Ecclesiarum ao 
ipso Domino tradita sunt, quasi ad caput, ipso- 
dicenie principi apostoloruin Pelro : < Tn es Petrus, 
et super banc petram Ecclcsiam meam aedlGcabo 
{Malth, XVI, 18). > Quod quidam aemuli Ghristi, ejiis- 
que sanctae Ecclesi» insidiaiores, sacerdoles Dei ad 
judices publicos accusare prsesumnnt, cum mngis 
apostolus Ghristianorum causas ad Ecclesias dcferri 
et ibidem terminari praecipiai. Taliler praevarican* 
les pracvaricati sunt in Dominum suum, et non obe- 
diunt prseceptis ejus, de quibos Dominus per pro- 
phetam Osce loquiiur, dicens : < Quasi vaccse lasci- 
vientes declinaverunt {Osee iv, 16), » et dilexerunt 
afferre ignominiam protectoribus suis. Et idem : 
< Vae eis quoniam recesserunt a me, vastabuntur 
quia prsevaricati sunt in me, et ego redemi eos, et 
ipsi locuti suiit contra me mendacia, et non clama- 
vcrunt ad me in corde suo, sed ululabaiit in cubi- 
libiis suis, super Irilicum el vinum ruminabant, et 
recesserunl a me. Ego erudivi et confortavi brachia 
eorum, et in ine cogitaverunt malitiam. Reversi 
sunt ui essent absque jugo, facti sunl quasi arcus 
dolusus (Osee vii,' 13). > < Ahjiciet eos Dominus (ait 
ideni propheta), quia non audierunt eum, et erunt 
vagi in nationibus (Osee ix, 17). > De his enim cleri- 
cis vel laicis qui episcopos vel reliquos sacerdotes 
prius tam ad primates eprum quam ad reliquos ac- 
cusant judices, quam auribus eorum a quibus se 
laesos seslimanl, inculcent, ut ab eis aul jiis siium 
aut justam recipiant apologiam. Itein per eumdem 
ait Dominus prophetam : < Audi, domus Israel, et 
domus regis, ausculta; et altendite, sacerdoies, qoia 
vobiscum judicium est, quoniam laqueus facli eslis 
spcculationi et rete expansum super Thabor, victi- 
niasque declinastis in profundum (Osee v, 1). > Et 
ego erudilor omnium vestrum. Et alibi : < Omnes 
calefacti estis quasi clibantts , quia devoratis judices 
vestros (Osee vii, 7). > Ipsi autem dedinant vicii- 
mas Domini in profundum, qui eos devoranl vel in- 






^^..it r\^-. 



01 



APPEND. AD Su£C. IX. — ISIDORI MERCATWUS^ 



92 



bus fluiu, quid pro liis fieri pulaiis, de quibus Do- A "^em fleri, quia sic odil Deus eos q«i MlfefSM pattres 



ininus ail : ( Qui vos tangit, langil pupiilam oculi 
mei (Zuch, ii, 8). » Proculdubio iii qui eos perse- 
quunlur et amovcre nilunlur injusle conlra aposto- 
licam auctorilalem si a morte prohibentur, dicenle 
Domino : c Nolo mortem peccaloris, sed ut conver- 
tatur et vivat {Ezech. xxxiii, 41); • perpelua tamen 
iiotanlur infamia, et exsilio digni judicantur flnitimo, 
de quibus a leniporibusapostoiorum et infra ista tene- 
mus atque decreta babemus quibus eorum accusandi 
episcopos vel testidcandi in eus vocem obstruimus, 
quos nou bumanis, sed divinis actibus moriuos esse 
scimus;de quibus Dominus loquitur |>er eumdempro- 
phctam : t Culurnnium paliens Ephraim fractus est 
judicio, quoniam cocpit abirc post sordeni, et ego 



armantur ul palrum invasores vei desiructores. Qm 
ideo infames efficiuntur, quia patres persequuntur. 
Quod si nec loqui eis licet, quibus doctores sumnu 
(quos episcopos vocamus) propter eorum sceicra 
adversantur, quauto magis eis qui eos infestani, 
ncc consentiendom est, nec loquendum, ne participes 
eorum invcniantur scelcribus ; quia non solum qui 
faciunt, sed qui consenliunt facientibus rei suaL 
Unde et beatus princeps apostolorum Petrus, in or- 
dinatione sancti prxdecessoris nostri Clemetilis, in- 
struens clerum el populum ait : Si inimicus fuerii 
Clemens alicui pro aclibus suis, vos noliteexspeciare 
utipse vobis dicat : Cum illo noiite amici esse, scJ 
prudenter observare debetis, et voluntati ejus absque 



quasi tiaea Ephraim, et quasi putredo doinui Juda. g communicatione obsecundare, et averiere vos ab eo 



£t vidit Ephraim languoiem suum et Juda vincu- 
ium suum, el abiit Ephraim ad Assur, et niisit ad 
regem uiiorcm, et ipse non poierit sanare vos nec 
&oIvere poterit a vobis vinculum (Oseev, 11). > 
Qui enini sacrilega persequuntur persuasione et la- 
cerare nituntur episcopos, vel eos qui Domino recte 
sacriflcanl, indubilanier eum persequuntur et dila- 
Biant cujus vice fungunlur, uude ait Dominus per 
Joel prophetam : c ^unquid ultionem reddidistis 
luihi? Et si ulciscimini vos contra me, cito, velociter 
reddam vicissitudinein vobis super caput vestrum 
(Joel 111, 4). » Et per Oseam prophetam Dominus 
inquii : < Quis sapiens, et inlelligei ista» intelligens 
et sciet ea? Quia recue yvsi Domini, el justi ambula- 



cui ipsum sentiiis adversum, sed nec loqui his qul- 
bus ipse non loquitur, ut unusquisque qui iii cuipa 
est, dum omnium veslrum cupit amicilias ferre, 
festinet eitius reconciliari ei qui omnibus pncest, u( 
per hoc redeat ad salutem, cum obedire cceperit 
monilis prxsidentis. Si vero quis amicus fuerit bis 
quibus amicus non est, et locutus fuerit his quibos 
ipse non loquitur, unus est et ipse ex illis qui eiter- 
minare Ecclesiam Dei volunt ; et cum corpore vobis- 
cum esse videatur, mcnie et animo conira vos est, 
et est multo nequior liostis hic, quam illi qui foris 
sunt, et evidenter inimici sunt. Hic enim per aniici' 
tiarum speciem quae inimica sunt gerit, et Ecclebiam 
dispergit ac vastat. Similiter si bujusmodi persoais 



bunt in eis (Osee xiv, 10), » praevaricatores vero C quaedam scripturse quoquomodo per luetum , aut 



corruent in eis. Et ipsa per se Yeritas ait : c Qui vus 
audit me audit, et qui vos spernit me spernit (Luc. 
X, 16). I His et aliis fulti quainplurimis Donuiiicis 
praiceptis, vitantes bominum perdiiiones, cura omni- 
bus hujus sancUB Sedis, quam Dominus caput totius 
Ecclesi» constituit, membris, talia fleri probibemus, 
ne confundatur populus Domini in setemum. Nam 
et a praedecessoribus nostris inhibiium legimus, ut 
neuio Gontristet doclores, ncque accusalionem ad- 
versus eos suscipiai. Ipse namque apostolorum prin- 
ccps in ordinatione beaii Clemeniis populum in- 
struens, ait : Quicunque contrisiaverit doctorem ve- 
riutis peccat in Christum , et Patrem omnium 
exacerbat Deum, propter quod vita carebit; et doctor 



fraudem, aut per vim extorue fuerint, vei ul se libe- 
rare possinl, quocunque modo ab eis conscripias ^d 
ruboralae fueriut ingenio, ad nullum eis prjejudicium 
aut nocumentum pervenire censemus, neque ullam 
ejus infamiam vel calumniam, aut a suis sequestni* 
tionem bonis unquam, auctore Domino, el sanctis 
apostolis eorumque successoribus sustinere perfflit- 
timus. Confessio vero in talibus non compulsa, scit 
spontanea fieri debet, ipso attestante, qui ait : c £i 
corde enim procedunt homicidia, adulteria, fornica- 
tiones» blasphemiae (ilialf/t. xv, 19) > el cstera qua^ 
sunt ad haec pertinentia. Nec tantum aiteiidenda 
sunt quae fiunt quantum quo animo iiaul, quorum 
exempla, si omnia scriberc coeperimus, ante dics 



gentium inquil : c Si prasoccupatus fuerit bonio in D ^^^g^^^ exempla deflcient. Uude et iiiud est quod Do- 



aliquo delicto, vos qui spiritualcs eslis, suslentate 
iiium in spiritu lenitatis, consideraus teipsum, ne et 
tu tenteris, alter allerius onera portaie, et sic ad- 
implebitis legem Christi (Cal. vi, 1). > 

Uas conslderantes pietates, et pericula vitautes 

animarum, una cuin omnibus Domini sacerdoiibus 

qui nobiscum in hanc sacram convenerunt urbem, 

:^ et cum omnibus hujus capilis membris, sicut a bea- 

tis apostolis, et a reliquis sauclis Patribus, et a suc- 



niinus ad munera Abel respexit el non ad Cain, 
quia magis intendil ad oiferenlis animum qu^m ad 
ea quae oQeronlur. Inde el Dominus per Propbetam 
inquit : c Dominus scit cogitaliones bominuui (PuiL 
xcui, 11). > Et per Osee ait: c In gutture tuo sii 
tuba quasi aquila super domum Domini (Osee viii, 
i), > et reliqua. Et Dominus inquit in Evangelio : 
c Tu autem cum oraveris, intra in cubiculuin, ei 
clauso osiio ora Patrem tuum (Mauh, vi, 6). > Omnis 



93 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



94 



eispontaneas voluiUaiei:, quani ad acius qui pers!ni- A (Matth. xxvi, W). » Crimiiia euim alque peccaia, 



plicitaleni aut per uecessitalero fiunt. Confessio eniiu 
oon extorqueri debet in taiibus, sed polius spoiile 
profiieri, pessimum est enim de suspicione aul ex- 
toria confessione quemquam judicare, cum magis 
iospeclor cordis 21 ^^^ Dominus quam operis , ct 
polius requirit Dominus cogitationes puras et vo- 
lunlates bonas, quam labia mendacia. Unde et Do- 
mious per prophetam loquens ait : c Populus iste 
labiis roe bonorat, cor eorum autem longe est a me 
(/sai. XXIX, i5). I Pejus roaluni fore non aestimo, 
qoani Cbristianos suis invidere sacerdolibus. Novit 
eoim Dominus qui sunt ejus. Non poiest autcm bu- 
niano condenniari examine, quem Deus suo reserva- 
\il judicio. Si oninia namque in boc s^culo vindi- 



oblatis bis Domino sacrificiis, delentur, idcirco et 
passio ejus iu bis commemoranda esl, qua redempli 
sumus, et sxpius recitanda, atque Irjcc Domino offe- 
reuda, talibus bostiis delectabitur, et placabitur 
Dominus, et peccaia dimiitet ingeniia. Nibii enim 
in sacrificiis majus esse polest qiinm corpus et san- 
guis Cbristi. Nec uUa oblalio bac polior cst, seJ 
baec orones prsecellil. Quse pura conscientia Domino 
offerenda est, et pura mente sumenda, atqne ab om- 
nibus veneranda. Et sicut potior est caeteris, ita po-* 
tius excoli et venerari debet. Aquam enim saie 
conspersain populis benedicimus, ut ea cuncti 
aspersi sanclificenlur ac purificentur, quod et om- 
nibus sacerdolibus faciendum esse mandainus. Nam 



calaessent, locumdivinanonhaberentjudicia. Quod I^ si cinis vitulx aspersus sanguine popuhim sancli- 



aiiiem ad alios judices priiis non debeant, quam ad 
sacerdoles vel audilores Ecdesiae accusari, ita a 
lejnpore apostolorum et infra observatum et diflini- 
tum invenimus. Si quis erga episcopum vel actores 
Ecdesix quainlibel querelam aut actionem juste se 
kal)cre credideril, ipse Redemptoris sui (cujus actio 
nosira est inslitutio) viarum non imroemor, sed se- 
ciator cgregius, qui cum malediceretur non male- 
dicebat, sed tanquam ovis corani tondente se obmu- 
luit, ac pro suis persecutoribus in crucem pendens 
a|)ud Patrem intercessit, non prius primates snpe* 
riorci aut alios judices adeat quam ipsos a qiiibus 
se luisum aestimat, convenial familiariter, et non se- 
niel, sed saepissime, ut ab eis aut suam juslitiam ac 



ficabat atque roundabat, mullo magis aqua sale 
aspersa divinisque precibus sacrala, populum san- 
ctificat aique mundat. Et, si saie asperso per Eli- 
saeum prophelam, sierilitas aquae sanata est, quanto 
magis divinis prccibus sacralus, steriliiaiem rerum 
aufert huniananim, et coinquinatos sanclifical, al- 
que roundat, et expurgat, et caetera bona mullipli- 
cat, et insldias diaboli avertit, el a phantasmatis 
versutiis bominem defendit ! Nam si taclu flnibri;e 
vestiroenti Salvatoris salvatos infiHnos esse non 
dubitarous, quanto roagis virlute sacronim ejus 
verborum diviiiitus sacranlur elementa, quibus sani- 
tatem corporis el animae bumana percipit fragilitas! 
His ergo et aliis instrucli docutnenlis, vota singulo- 



ipiat, aut juste excusationem. Boni nempe et vere ^ nim Domini sacerdoies respiciie, et in virlule Spiri- 
€l)risiiani hoininis est rem ipsam omnibus amicitiae 
ac pacis legibus priiis lentare quam in judicio (ubi 
frcquenter amarissimus animse rancor innascitur) 
siium jus pertinaciter experiri. Si quis enim cum 
I>co, qui pacis cst aucior, babitare cupiat, ei nc- 
cesse est ut pacem inqnirat. Si ergo secus egerit, 
ab ipsis el ab aliis comrounione privelur tanquam 
aiiostolonini Patrumque aliorum contemptor. De 
qtiibus ait propheta : i Erunt quasi non sint, et pcr- 
ibuntviri qui contradicunt vobis (/<at. xli, 11). » . 

In sacranientorum quoquc oblationibus, quae intcr 
inissanijii solemnia Domlno offeruniur, passio Do- 
niiui misceDda est, ut ejus, cujus corpus et sanguis 
conficilur, passio celebretur, ita ut, repulsis opinio 



lus sancli divinis precibus, per ministeriuni vobis 
divinilus collalum, perficere certate. Elementa quor 
que, tam ea quae praediximus quam cxtera divinls 
apia usibus et humanis necessaria infirmilaiibus sa- 
crale, infirmos curale, et cactera quae ad vos perti- 
nent diligenter perficite, ipse eiiiin Salvator tri- 
baendo nobis exemplum, discipiilis suis ait : i In 
nomine meo daemonia ejicite, iufirmos curale, a^gros 
sanaie, leprosos mundate, etc. Super infirmos etiani 
manus imponite, et bene babebunt (Jf arc. xvi, 17). i 
Fidem quoque sanctae Trinitatis sic docendam a 
Patribus accepimus , vobisque tradendam.* subditis 
destinamus. Isaias namque propliela ail : i ViJi 
Dominum Sabaoth sedeniem super Ibronum excel- 



nibos supcrsiitionum panis tantum el vinuni aqiia sum, el Seraphin stabant in circuitu ejus, sex alas 



pcrmisiuin in sacriflcio offerantur. Non debel eniiu, 
ui a Palribus accepimos et ipsa raiio docet, in calicc 
Domini, aul vinum soluin, aut aquasola offerri, sed 
utrumqQC permislum, quia ulrumque ex latere ejus 
jn passione sua profluxisse legitur; ipsa vero Veritas 



uni, et sex alae alteri, duabus velabnnt fuciein ejus, 
duabus voiabant^ et ciamabaul ad alierutrum, diceu- 
les ; Sanctus, sanclus, sanCtns^Daiiiinus Deus Sa- 
baolh {Isai, vi, i). i Si Trinitas non est, quarc ter- 
tio sanctus dixerunt? aut si unitas non est, quare sub 



9S APPEND. AD SiGC. IX. - ISIDORI MERGATORIS Vb 

lariter miserator dixit, et non miseraloFes, ul plures A vii? 8i Triilitas non est, quare in eodem ^licitur 



ostenderet, intimavit? Si Trinitas non est, cur 
Abraliam ad ilicem Mambre sedens tribusque oc- 
currens, uiii, Domine, disit, et non ut viderat tribus 
saluiationis obsequium reddidit? Si unitas non est, 
cur cum Moysi Deus Abrabam et Deus Isaac et Deus 
Jacob, tertio diceret, unilatem ostendens : boc mihi 
iiomea esse, dixit, et non, b^ec sunt noslra nomina, 
dcsi^navit? Si Trinitas non est, quare Davjd lertlo 
dixit : c Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat 
nos Deus [PsaL lxvi, 8)? i Si unitas non est, quare 
cum terlio Deum nominasset, benedicat dixil, et nou 
benedicant, adjunxit? Si Trinitas non esl, cur Isaias 
denuo dixit : c Dorainus Deus Sabaoib, Deus Israel 
qui sedes super Cherubim (hai. xxxvii, 18)? i Si 



libro : c Dominus Deus tuus, Deus magnus et potens 
est? » Si unitas non est, quare magnus et potens 
pluraliter non nominatur? Si Trinitas non est, cur 
Tobias cum filiuin suum in Rages civitatem cum 
Raphael archangelo mitteret, benedicens eos, ita di- 
xisse docetur : i Deus Abraham, et Deus Isaac, et 
Deus Jacob ipse impleat benedictionem suam iii 
vobis? > Si unitas non est, quare ipse impleat dixii, 
et non ipsi impleanl intiiuavit? Posirenio gi Trinius 
non est, quare Dominus discipulos suos io no- 
mine Patris, et Fiiii, et Spirilus saiicti universas 
gentes inistt buptizare ? Si unilas uon est, quare in 
nomine dixit, et non in nominibus praecipiendo per- 
docuit, Si Trinilas non est, quare Paulus aposlolus 



uniias non esl, cur qui sedes dixit et non qui B ait : c £x ipso, et per ipsuin et in ipso sunt om- 



sedctis aslruxit? Si Triuiias non est, cur in libit) 
Uegnorum dicitur : c Domine, Dcus omnipotens, Deus 
Israel, sermones tui fideles suiit ? i Si unitas non est, 
cur tui dicitur et non vestri potius inlimaiur? Si 
Trinitas non est, cur in psalmo quinquagesirao 
ociavo cantatur, c Domine Deus viriutum, Deus 
Isracl, intende ad visitandas omnes genics? » Si 
unitas non est, cur intende posuil et non intendile, 
ut prxdicatus est intimavit? Si Triniias non esl, cur 
in Apocalypsi teriio dixit : c Sanctus Dominus Deus 
omnipoteus , qui est, et qui eral? > Si unitas 
non est, quare qui est ei non qui sunt pluraliter 
designatur? Si Trinitas non est, quare in Deuiero- 
noiiiio dictum cst : i Dominus Deus tuus misericors 



nia? > Si uniias non est, quare ex ipso posuitet 
non ex ipsis astruxii? Si enira cerlo certius volueri- 
tis unitatcm Trinitalis agnoscere, a sacpe dicto do- 
ctore gentium AposU>Io polestis universa coudisccre 
esi sequi •calbolicam fidem, el borum respuere pra- 
vitatem. Gralia Domini nosuri Jesu Christi (inqiiii) 
ei cbaritas Dci est communicatio saucti Spirilus ipsa 
et Palris et Filii, et Spiriius sancti gralia, et sic 
fidem sanctse Trinitatis et intelligere et docere, Do- 
mino adjuvante, pleniter poteslis. 

Idcirco igitur, charissimi, fidei regulas juxta hu- 
jus epislolse finein posuiAius, ut in ejus confessione 
fideliter perseveremus, et, Domino auxiliante, bo- 
nam fidem habere mereamor. c Quicunque voluerii 



est et audiel vocein luam? • Si unius non est, quare C esse amicus saeculi houus, inimicus Dei constituiiur. 



posuit audiet, et non audient inlimavit? Si Trinilas 
iion est, quare in Jesu Nave dicitur libro : c Dominus 
Deus deorum est? > Si unitas non est, quarc est dixii, 
et non sunt, more locuiionis, induxil? Si Trinilas 
non est, quare Clias loquendo in oralione; c Do- 
niine, Domine Deus Israel ostende, quia tues Deus 
nieus dixil? > Si unilas non est, quare ostende po- 
suil, et non ostcndite? Si Triniias non esl, cur 
Mardochaeus orando : i Domiue Domine, Deus om« 
iiipotens, omnia in potestate tua sunt dixit? i Si 
uiiiias non est, quare in tua posnit, et non in vestra 
signnvii? Si Triniias non est, cur eiiam Judiih 
orando dixit : c Domine, Domine, Deus omnium 
viriuium, respice in orationem meam? > Si unitas 



An puutis quia inaniter Scriptura dixit : ad invi- 
diam concupiscit spiritusqui habitat in vobis? Ma* 
jorem autem dat gratiam, propter quod dicitur : Deiis 
buperbia resistit, buMiilibus autem dat gratiam. Snb* 
diti igitur estote Deo, resistite autero diabolo et 
fugiet a vobis. Appropinquate Domino et appropiii- 
quabit vobis. Emuiidate vobis manus, peccatores, et 
purificate corda, diiplices animo. Miseri esioie ct 
lugete et plorate, risus vester in luctum conven^- 
tur, et gaudium in moerorem, humiliamini in coa- 
apectu Domini, et exaltabit vos. Noliie detrahere 
vobis alterutrumi fratres mei, quia qui delrahii 
fratri aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi ei 
judicat legem.Si autem judicas legem,non es facior 



, .^„ 4 — , — — 

non est, quare respicc et non respicite designavit? *^ legis, sed judex, unus enim esl legislator et judex, 



Si Triiiitas non est, quare in Jeremia dicitur : c Do- 
ininus Deus vesler, Deus verax est? i Si unitas non 
cst, quare verax est dixit, ct non veraces potius iii- 
timavit? Si Trinitas non est, quare in Apocalypsi 
scriptum est : c Dominus Deus et spiritus propbeta- 
rum, misit aiigelum suum ostendere servis suis quae 
oporiet fieri cilo? > Si unitas non est,curcumPatrem 
el Fiiiuin et Spiritum sanctum nominasset, misit 
dixit, et non miserunt sub praetaxalo trium persona- 



qui potest perdere et liberare. Tu antem quis es 
qui judicas proximum tuum {Jac. iv, 4-13). Agiie 
iiuoc, divites, plorate uluianles in miseriis vestris 
qiiae advenient vobis. Divitise vestrae putrefacix 
suiit et veslimenta vesira a tineis oomesia sunu 
Aurum et argentum veslrum aeruginavit, et aerugo 
eorum' in testimonium vobis erit , et raanducabii 
carnes vestras sicut ignis. Thesaurizatis vobis iram 
in novissimis diebus. Ecce merces operariorum, 



91 DECREtALIUM COLLECTIO. W 

corpora vcslra. In dle occisioiiis adduxislis» occidi- (Matth. t, 10), > et alibl : i Beati eritis cum vos 

stis justuni, cl noii resiilit vobis {Jac. v, 1-6). Ya, bdcrint homines, ei persecnti vos fuerint ct ejecc- 

Tratrcs, his qui Iribulant vos, vos vero quanto am- rint nomen vestrum tanqaam malum. Gaudete iii 

lilius tribulauiini, C^nto purgatiores alque beatiores . illa die et exsultate, quoniam merces vestra mulia 

ellicicmini , si tamen ipsa tribulalio palienler fuerit esl in coelo {Matth. v, li). i hata ixKiilend. Augusti, 

supportaia. Uiide Ipsa Veritas per se dixit : « Bcati Trajano et Heliano oc. coiisul. 
qui pcrsccutionera patiiintur propter jusliiiam 



lEPISTOLA PRIMA ALEXANDRI PAPiK. 

De cauih vel gravadonibus saeerdotum. 



Dilectissimis fralribus omnibus episcopis per di- 
Ycrsas constituiis rcgioncs, Alexander episcopns. 

NuIJi, fratres, dubiuni cst, quia boni a malis sein- 

per pcrscquuntur ct iribulantur. Propter qnod bu- 

nillicmur sub potenti roanu Dei, ut libercl nos in 

tempore iribulationis. Nam, sicul leo rugiens cir- 

cuit.quaerens quem devoret, sic diabolus uon ces- 

sai circuire et quaerere quos ex fidelibus perdat, et 

maxime ilios quos ardenliores in servitio Salvatoris, 

eique fainiliarcs inveneril, farailiares dico eos quos 

Vibl sacrari et in ordineaposlolatus conslitui voluit. 

Ipsi eniin pro populo inierpcllant, ct popiili pcccata 

comedunt, quia precibus suis ei oblalionibus ea dc- 

lent atquc consumunt. Qui quanto digniores fuerint, 

lanto facilius pro necessiialibus quibus clamant 

exaudiunlur. < Multum enim (ut ait bcatus Jacobos 

npostolus) valetdeprecalio justi assidua [Jac. v, 16).» 

Qui enim vos persequilur ipsum ciijus legalione fun- 

gimini persequitur, quiasicutipse Filius Dci mediator 

fuii Dei et hominum, ita et vos ejus vice in &cclesia 

csiis consiituti, ut inler Dominum et homines lega- 

tione funganlini. Si quis aulem legaliohein vcstram 

impedit, non unius sed raultorum prorectuin Cveriit. 

Ety sicut mullis nocet, ita a muUis arguendus est, et 

bonorum socielate arcendus. Et quia Dei causam 

impedit et statum conturbat Ecclesiae, ideoque ab 

ejus liminibus Ecclesix arceatur. Ab hominibus quo- 

que lalis est cavendus et non in communione fide- 

lium usque ad salisfactionem recipiendus. Est enim 

staluluin olim, ut qui slalum conturbat Ecclesiae, ab 

cjos liminibus arcealur, ne cum fidelibiis commu- 

iiicet qui eorum bona averiii. Vos ergo, si dilectio- 

nem habueritis adinvicem et unanimes fueritis, facile 

tales superare poteritis. Si vero (quod absit) discor- 

des fuerilis, etcanino dente vos derodere cceperitis» 

non solum eos non superabitis, sed et vobis ipsis 

nocebitis atque ab eis superabimini, et innocenter 

forte peribitis. Qui autem ex vestro collegio fuerit 

et ab auxilio vestro se sublraxerit, magis schisma- 

ticus et non sacerdos esse probabilur. f Ecce, in- 

qoit propheia, quam bonum et quam jucundiim ha- 

bitare fratres in unum {P$al. cxxxii, 1). i Illi vero 



mai>iiur omnis qiii habitat in ea in bestia agri et in 
voiucre coeli, sed et pisces maris congregabuntnr; ' 
verumtamen unusquisque non judicet, et non argua- 
tor vir, populus eniin tuus sicut bi qiii contradicuut 
sacerdoli ; et corrucs bodie, et corruet eliam pro- 
pbeta tecum. Nocle feci iaccre matrem tuam; con- 
ticuit populus meus eo quod non habuit scientiam, 
quia tu scientiara repulisli, repellam le, ne sacer- 
dotio fungaris mihi. Et oblita es legis Dei tui , obli- 
viscar fiiiorum tuorum et ego. Secundum multitudi • 

B nem eorum sic peccavcrunt mihi, gloriam eorum ad 
ignomiuiam commutabo. Peccala populi mei co- 
medcnt, et ad iniquitatcm eorum sublevabunt ani- 
mas eorum. Et erit sicut populus sic sacerdos, et 
visitabo super enm vias ejus, et cogitationes ejus 
reddam ei. Et comedent et non saturabuntur, forni- 
cati sunt el non cessaverunt^ qnoniam Dominum 
dereliquerunt in non cnstodiendo {0$ee. iv, 3). i 
Ilsec cavete, fralrcs, et bona semper agere feslinaie, 
quia in hoc cognoscent omnes, dicit Dominus, quo- 
niam mei estis discipuli si dilectionem habueritis 
adinvicem. Bonum est namqiie proculdubio, et om- 
nibus timentibus Deum desiderabile , cobibere dis- 

p sensiones et altercationes, fratribusque subvenire, 
et invicem non invidere, sed adjuvare. Nos ergo qui 
discipuU Domini et dici et esse cupimus, portare 
crucem Christi ct compaii fratribus debemus , et noii 
quascunque cis insidias aut foveas prseparare, quia 
taiionem meretur qui fratribus foveam prsiparat. 
Noiite errare, fralresyquia Dcus non irridetur. Hujus 
rei gratia Dominus vobis commisii Ecclesiam suain, 
ul pro omnibus laboretis, el cunctis oppressis opem 
ferre non negligatis ; unde Dominus per prophetam 
loquitur dicens : i Haec dixit Dominus.: Judicate mane 
judicium et eruite vi oppressos de manu calumnian- 
tis, ne forte egrediatur quasi ignis indignatid mea, et 
succeiidatur et non sit qui exstinguat {Jer. xxi, 12). i 

^ Vos ergo qui in summo speculo a Domino constituti 
estis, aitendereeoset opprimere oportet qol in fratres 
sediiiones et scandala excitant, ne simul cum eis 
pcreatis. Salutate omnes qui recte laborant in Evan- 
gelio Chrisli et juste gubernant navem ejus ne coha- 



-99 



APPEND. AD SiGC. \X. — ISIDORI MERGATORIS 



100 



EPISTOLA ALEXANDRl PAP^ SECUNDA 

Ut viientur detractiones ei injmtcd puhationes 

Alexandea episcopus omnibus divino sacerdolio puli niei commuUiia est. Quomodo reeedet a me com 

fungentibus pax et misericordia multiplicetur, et sa^ revertatur , qui regiones vestras devorat ? Propter 

pientia atque bona voluntas in omnibus aui^eaiur et A quod non erit tibi mittcns funiculuni sortis in coctii 

fructificetur in Domino. Doraini, o Israel. Ne loquamini loquenles. Non stil* 

Gralia Dci sumus , fratres cliarissimi , id quod iabit super istos, iion comprehendet <:onfusio , dicit 

«umus. Idcirco nobis providendam est et oppido Dominus, iacoh : Numquid abbreviatus esi spiritus 



decertandum ne in ea vacui inveniamur, sed, eadem 
nobis cooperante gratia, fructum Domino plurimuni 
reportemus. Quod aliler fieri non poiest, nisi sa- 
pienliam sectando, cjusque pra^cepta iectionibus et 
bymnis medilando, atque eo adiTiinjculanle im- 
plendo, orando, vigilando, et volunialem ejus (in 
qnantum ipse largiios fuerit), perficere studeamus. 
Nec eamdcm negligendam grutiam nobis Dominus 
dedit, sed fideliter exercendam tribuit. Dilectio enim 
sine .simulatione in nobis esse, et apparere debet» 
quia omnis qtii odit fratrem suum homiiida cst. Qui 



Domini, aut talcs sunt «ogitationes ejus? Nonne 
verba mea bona sunt, cum eo qui Kctegraditur ? 
£t econtra; populus meus in adversarium consur* 
rexitf desuper tuaicam pallium sustuli«tis et eos qni 
transibant simpliciter, convertistis ad bellum. » Et 
econlra : De his qui accusantur vcl iribulantur per 
Nahum prophctam confortans eos sic loquitur Domi- 
jius, dicens : c Et conforlans in die tribulationis, el 
sciens sperantes in se. Ex in diluvio praetereunte cod- 
fiummationem faciet loci cjus, et inimicos ejus perse- 
quentur tenebne. Quid cogitatis contra Dominum? 



vero diligit eum , in Deo manel^etDeus in eo , unde B Gonfirmalionem Ipse faciet. Non coosurget duplex 



ct Aposlolus ali : i Nolite judicarc^ fratres, invicem, 
sed hoc judicatc magis, neponatis oflendiculum Ira- 
tri voi scaiidalum ; -i et Dominus inquit : 4 Qiiod tibi 
non vis-fieri, alteri ne facias; 1 et alil)i. t In hoc ce- 
gnoscent omncs quia mei estis discipuli, si dilectio- 
ncm habueritis ad invicem ; > et Salomon ait : c Sacri- 
ficlum salutare cst attendere mandatis et discedere 
ab omni iniquUale. > Summa onim iniquitas est fra- 
ires detrahere, ^ accusare, unde scriptum est^ 
€ Omnis qui detrahit fratrem suum bomicida est. > 
Etoinnis homicida nou habetpartemauthsercditatem 
in regno Dei, et alibi : < Gavete vos, fratres chari»- 
slmi , ne participes efilciamini (quod absit) malis 
eoruin, > et non solum vos cavcte a tallbus, sed et 



tribulatio, quia^slcut spinae se invicem complectun- 
tur, sie coHvlvium eorum pariter potantium, consu- 
neniur quasi stipula ariditale plena. Ex te exibitco- 
gflanscontra Dominum maliiiam, mente pertractans 
praevaricationem. Hsec dixit Dominus : Si perfecti 
fuerint, Ita et plures, sic quoque attondCDtur et per- 
transibit. Afllixl te et non aflligam te ultni. > Facile 
est, fratres, verbo fallere hominem, sed non Deum. 
Sapiens non est qul nocet, nec vir linguosus in ma- 
lum sc dlriget in terra, nihil vero mali vult, qui 
fidelis est. Malo «nim et pravo ingenlo fides allena 
est, ait enim Apostolus de infideliuin ignorantia : c Si 
enim coguovisseiU nunquam Dominum gtorix cruci- 
fixissent. t Grucingtuu eniin Domioum qui eam in 



cavere alios ab eis, et avertere docete, de Iiis enim G gacerdotibus suis persequuntur : quia crux a cruciatu 



Dominus ait per prophetam Mlchaeam : c Yae qui 
cogitatis inuiile, et operamini malum in cubilibus 
vestris. In luce matutina facient illud quonlam con- 
tra Deum est manus eorum. Et concupieruut agros, 
et violenter lulerunt, et domos raouerunt, et calum- 
niabanturvirum,etdomumejus,virumcthseredltatem 
ejus. Idcirco dlcit Dominus hsec : Ecce ego cogito 
super familiam istam malum, unde non auferetis 
colla vestra, et non ambulabitis superbi, quoniam 
tempus pesslmum est. In die iUa sumctur super vos 
parabohi, et cantabunt canticum cum suavitate, di- 
centium : Depopiiladone vastati sumus, pars po- 



dicitur. Magnum vcro sacrum sustinet qui compa- 
titur : sed, tamcn beati qui persecutlonem patiuntur 
l^ropter juslltiam. Ecce ait Judas Apostolus : c Teniet 
Dominus in millibus suis facere judicium, et perdere 
omnes impios, et argnere omnem carnem, de omni- 
bus impielaiibus eorum. > Ildec, fratres, valde ti- 
menda sunt et perpendenda, ne veniens unusquisque 
ad judicium |>oenam cum impiis recipiat, sed cum 
jusiisgloriam.QuodpiusDominus pnestarc dignetur, 
qui vivit et regnat per ssecula cuncta. Data Kalend. 
Maii, Heliano et Vetere cc. consulibus. 



INCIPIUNT DECRETA SIXTI PAPJl PRIMI. 

(Anoo DomiBi 1)9, teinpore Adrianl.) 

AmAihna in IWa PaIpa aI nnminn nnctrA JaciI fl Af&L. FlrlAin Anim rPTlnm VAS iP.nArA nnnrl(>t. nL liift- 



lUI DECUlTAUUM COLLECTIO. i02 

quia m.at iodinabilur omne genn, et omnis linpu \ beUir : c Miserere nobis Deiis omnium cl ostende 

Aobis lumen miserationis, ct immitie limorem tuam 



^oofiteliitur per Dominum , diceas : Jiistilin et gloria 
ad enm veoiet. r £t ot in boc tesiiuionio Patrem et 
Filium »mal fuisse cOguoscatis Pauium apostolum 
audite diceotem n Utla nomioe, inquit, iesu omne 
genu fleeiator coekstiam» terrestrium, et iufernonim» 
et omals Jiqgaa coofiieatur, quja DominuslesusCliri- 
stus in gloria est Dei Patris omni^entis. » Quod si 
secaodumaliquosFiiiaseat minor Patre suo,ei|;omi- 
Dorata S3 ^^ ^^ glonai Patris in Filio. £i ubi est quod 
io Salomoiie Scriptara loquitttr dicens : i Sicut eoim 
io ceospeetB eerom» ln<^ii» magnifleatus es in nobis, 
iu in Gonspectu nostro magnificaberis io iUis ut oo- 
gnoflcant te sicut et nos cegnovimaa, qooniam noo 
est Dea8praeterte« Domine? » Diligenter attende et 



super geotes,t 4u> ^on exquisierunt (e, ut cogooscant 
quia 000 est alius Deusnisi tu. » Item alibi : i Domine 
Deus Israel» ooa est tibi similis iu cceio sursuui , 
oeque in terra deorsum. i £t in psalnio sepiimo dt-- 
cimo : t Quoniam quis Deus praeter Dominum, aut 
quis Deus» praeter Deum nostrum. » Et in Genesi : 
€ £t pluit Dominus a Domino ignem et sulphur super 
Sodomam et Gomorrbam et evertit civitates illas. i 
Si soius Paler Deus esl, quis pluit igncm et sulphur 
supra praedicus civiiates, ut eas everteret? Qiwcso, 
reiponde. £t in Deuteronomio : c Domious solus dedu* 
eebat eosct non fuit cum illis Deus alienus. > Et Pau- 
ius apostolus : t Unus Deus qui justiacat circumci- 



agnosce Filium esse qui magnificabitor in judicio» g sionem ez fide, et praiputium per fidem; » et ad 



dum veoerit vivos et mortoos judicare. item Isaias: 
c Audite domus Jacob, et residui domos larael, qui 
egredimtni ex utero et eradimioi a puero usque ad 
senectutem. Ab ioitlo ego sum et qaousque seoescaLis 
^o sum. Ego vos feci et ego sustioeo, ego remiiiam, 
cgo sasciplam,dicii Domious.» Et ilerum : « Ego sum 
Dominus Deus, praeter me ooii est alius Deus, ao- 
nuntians nevissima priosquam iant, el sUtim coo- 
summau sunt. » Item alibi : < Audi me Jacob ei 
Israely quoniam ego feci. Ego sum Dominus Deua 
tuusy ei non est alios praeler me. » Item ibi : < Ego 
sum Dominus Deus tuus primus et ego novissimus 
«t in ea qus superventura suot in novissimis ego 
som. Ego sum Deus qui te ereavi, qui te adjavi , et 
communivi deitera mea. » £t unitatem Patrls et 



Carinlbios : c Deus eral in Christo mundum -^a- 
ciiians sibi; » et itenim : c Non esi Deusnisi uuus; • 
et ad Galatas : c Medialor auiem unius non est, Deos 
auiem uous est; » et unilatem Palris et Filii, et Spiri- 
tus aancti demonstians, ^phesiia scribeus, ita confii- 
mat : c SulTerentes invioem io cbariiate, solijciti sei- 
vate uoiutem spiritus io vincuto pacis. Unum corpus 
et unus spirituSf sicut vocaU estis in una spe voca- 
tioois vestrae. unusDeus, una fides, unum bapUsma, 
unus Deus {Epbe$. iv, 2). » Si noo sane sapieoies 
uniutem fidei voluerint simplici corde recipere, ex 
hoc lUque testimonio in uno spirilu poteruut simul 
Pairis et Filii uniutem condiscere. Palrem igitur, ut 
superiuscomprehensum est, in divinis litteris, ingeni- 
tum, proprie positum nec legere possunt peuitus uec 



Filii assignans loquilor dicens : c Egotesiis vester, C pcobare. Sed quia id ipsum fides exigit christlana 



dicit Dominus Deus« et puer meus tu quem ego elegl« 
ot sciatis et credaiis, quia ego sum, et ante me non 
fuii alius Deus, et post me non erit. » Unum hi qui 
noo sane sapiunt, eligant ^ex duobus aut fateantur 
Patrem et FiUum Deum unum, aut si solum Patrem 
Deum esse coniendunt , ergo iiiis Dominus noster 
Jesus Christus Dei Filius non erit Deus, quia scri- 
ptum est : c Ante me non fuit alius Deus et post me 
non erit. » Si secundum tales ita est» cur Apostolus 
talla pra^dicat et eumdem Fiiium Deum super omnes 
benedictom insinuat : c Quorum patres* inquit,ex qui- 
bus Christus secundum. carnem qui est super omnia 
Deus benedictus in sascula. » Item Isaias ait : c Domi- 
nus Deus Israel qui liberavit eum de i£gypto. Ege 



absque olia dubilatione iogenitus creditur qui umen 
secuodum seriem Scriplurarum iu Filio a se genito 
unus esse monsuraiur 

De ctetero placuit propicr inalorum bominum in*- 
fesuUones , ut in accusatione Doinini ministroruin, 
primo persona , fides, viu, et cooversaiio blasphe- 
mantium enucleatim perscruleiur. I^am fides omnes 
actos hominis prxccdere debet , quia dubius in fidu 
infideiis est, nec eis omniuo est credendum qui ve- 
rilatis fidem ignoranl« nec reclae conversationis vitani 
ducunt. Quoniam ules facile et indiffereuter lacerant 
et criminantur recte et pie viyenles , «dcirco suspi- 
cio eorum discutiendaprimum, et corrigenda, neque 
accusatoribns suspeclis vel de inimicorum domo pro- 



sum primus et ego post haoe et praeier me nou est H deuntibus est credendum. Erant enim quidain qui 

prius videl)antur esse ex nobis, sed non erant ex no- 
his. Si vero essent ex nobis, mansissent utique no- 
blscum, el non conturbassent fratres. c Exacuerunt 
cnim, * ul ait Propheu, c linguas suas sicut serpentes, 
venenuin aspidum sub labiis eorum (P$aL cxxxix, 4). » 
Quapropter hi respuendi sunt si incorrigibiles appa* 
ruerint, et vitandi ne Domino decipiant famulantes. 
State erffo, dilectissimi. suner vias aRniriAniAs At in. 



Deus sicui ego sum qui stet et vocet , et prxparet 
mihi, ex quo hominem feci in sseculo. » Item alibi : 
c Id te est Deus et nesclebamus et non est alius Deus 
pneier le. Tu es enim Deus et nesciebamus , Deus 
Israel Salvator. » Unus Dcus non simt Pater et Fi- 
lius? Quis est hic Deus , in quo esse dicilur Deus 
Pater qucm aiium Deum non essc propheta saepenu- 
mero Drolesutur? Et Baruch : c Hic Deus ooster. 



m 



APPEND. AD. SiEC. l\. — ISIDORI MERCATORIS 
ITEM EPISTOLA SIXTI PAP.E 



104 



SixTbs uhiversalis apostolicic Ecclesiae episcopus 
omnibus episcopis in Domino salulem. 

Cognoscat vestra sapienlia , ch^rissimi fratres , 
quia in Iiac sancta sede apOstolica a nobis et reli- 
quis episcopis cscterisque Doroihi sacerdotibus sta- 
tutum est, ut sacra vasa non ab alifs quam a sacratls 
Dominoque dicsKtis coitlrectentur hominilms. Indi- 
ghum ralde est ut sacra Domini vasa quoecunque sin( 
hiimanis usibus serriant, aut ab aliis quam a Domino 
famulantibus eique dicatis tractentur Tiris. Ne pro 
tarlibus praesumpllonibus iratus Dominus plagam im- 
ponat populo suo, et hi eliam qni non peccaYerunt 
mala paiianlur aut pereant, quia perit justus ssepis- 
sime pro impio. Atiendite , fratrc», ne talia viris in 
Ecclesiis permittatis deinceps fieri, ne grex pretioso 
sanguine Chrisli redemplus in praecipitium (qtiod 
absit) ruat; propler quod assumite armaturam Dei, 
ut possitis resistere his qui contradicunt veritati, et 
induite vos lorica justitix, calceati pedes in praepa- 
rationeEvangelii pacis. Si quis vero vestrum pulsatus 
faerit ih aliqua adversitate licenter hanc sanctani et 
apostolicam appdlet Sedem, ct ad eam quasi ad caput 
suffugium babeat, ne innocens damnetur, aut Ec- 
elesia sua detrimentum patiatur. Si autcin ei necesse 
fnerit eauique appeUare minime ausus fuerit , et 
/i-ocatus tamen ab hac sancla .Sede fuerit , non re- 
imai venire, sed eoitfestim , ui ei nuntiatum fuerit , 
veuire (estinet^et causas pro quibus voeatus est pru- 
denter disponat , atqiie si necesse aiiquid corrigere 
Aterit, cum his quos hicprimos invenerit, corrigat; 
itdEccIesiara tamen suam non prius revertatur quam 
litieris aposlolicis vel formatispleniter instructus at- 
que purgatus, si fuerit unde. Et postquam donraro 
reversus fuerit, cognoscant vicini sui qualiter hic siia 
alioruroque causa discussa fuerit, qnalenus eam 
absque aliqua ambiguitate nuntiare et pnedicare omni- 



A bds poSsit. Ab hac eniin sancta Sede, a fianetff 
aposlolis tueri, defendi el liberari episcopi jussi siinti 
ut sicut eorum dispositione ordinante Domlno pri« 
roitus sunt coustituti, sic htijus sanctae Sedis, cu- 
jus disposiiioni eorum caUsas et jadicia servaVeront, 
protectione, futuris temporibus sint ab omnibus per- 
versiiatibus semper Kberi. Vnde culpafttur hi qui 
alHer circa fratres egerint, quain faujcs skAh rectori- 
bcis placci*e cognoverint. His taliter consideratis at- 
que cum reKquis episcopis d^cretis tanquam omiiittm 
curam gerentes, propter sedis proprix apicem de- 
ceniimus , ut nemo pontincuni aliqnem suts rebus 
exspoliatum episcopum aut a sede pulsum excomnni- 
nicare, aut judicare prarsumat, quia non est privi- 
legium quo exi^liari possil jam nudatus. Si quis 

B autem aliter agere pKesumpserit , sciat censuram 
hujus Sedis cum omnibus membris suis sibi ven< 
turam , et sicut egerit, ila recipiet. Si bene bene » 
grave grave. Si pessiine pessime, quoniam dignus esl 
operarius mercede sua. Nos, Iratres, Bullum perderc 
volnmus, sed ipse pcrdit se qui pie considerata avcr- 
tit, el qui Aposioloram et hujus sanctsc Sedis de- 
creta libenter vioiat. Sed nunc, fralres, comroenda* 
mus vos omncs Domino , et verito graiise ejus , qui 
potest perficere et dare hxreditatem cum omntbos 
sanctis ; ipse autem Deus pacis et consolaiionis det 
vobis idipsum sapere in alterulrum, ul vobis invicem 
succurratis, et non sitis divisl, irt unanimes, uno ore 
et uno corde honorificemus eum in concordia et cou- 

' solatione fratrum , qui potens est confirmare nos 

G secundum Evangelium cjus , juxta revelationera 
mysterii seterni) temporibus scilicet perpetuis , qui- 
bus vobis munera futurorum gaudiorum largienda 
sunt. Data nono Kalen. Aprilis, Adriano et Vero cc. 
consul. 



INCIPIUNT DlCRtTA TELESPHORI PAVM. 

Dejejunio septem hebdomadarum ante Pascha^ et de missarum celebratione innoctesanciaHa- 
talis Domini, et quo tempore aliis diebus missce celebrentur^ et de episcoporum defensione. 

(Anno DomiDi 13i, AatODiDorioimperatore.) 



Charissitiiis fratribus el dileclissimis episcopis ctum Pascha omiies clerici in sortem Doinini vocati 
Telesphorus Roman» urbis arcbieoiscopus salutem ^ a carne jejunent ; quia sicul discreta dcbet esse 
in Domino. 

Credimiis sanclam fidem veslram in^ aDOstolorum 



vita clericorum a laicorum conversatione , ita et in 

- fiiriii Jaici et 8a> 



j. .?_ 



105 bECRETALlUM COLLECTlO 106 

tur SaWatoris, Ua moribus ct conversaitone atque A Ipsi enlm qui proprio ore corpus Domim confi- 



sanctitaie debenl esse distincti. Has ergo scplem 
hebdomadas omnes clerici a cameet deliciisjejunent, 
el hymnis» et vigUiis, atqne oralionibus, Domino 
inbxrere die noctuque studeant. Nocte Tcro sancta 
natiTitalis Domini SalTatoris missas celebrent, et 
bymnam angelicum in eis solemniler decantenl , quo- 
niam et in eadem nocte ab angelo pastoribns nuntia- 
tas est, sicnl ipsa Yeritas tesutar, dicens : < Paslo- 
res erant in rogione eadem vigihintes et custodientes 
vigifias noctis snpra gregem sanm. Et ecce angelus 
Bomini- stetii jnxla iilos et timuerunt linnore magno, 
et dixil illis angelus : Nolite limere, ecce eniin CTan- 
gelizo Tobis gandium magnum quod erit omiii popu- 
fo, qnia natus esl vobis bodie Salvator, qui ost 



ciunt, ab omnibus sunt obediendi atqne tlmendl , et 
non dilacerandi aut detrahendi, quia a quibus se 
Domini popnlus benedici, salvari ct inslnii cupil, 
nullatenus debet eos arguere, ncc vulgus in coruin 
accusalione suscipi. Popuhis enim ab eis docendus 
est, et corripiendus non Ipsl ab eo , quia non esi 
dtscipnius super magistrum. Nullomodo igilur Do- 
nuiH pontiTices et reliqiii sacerdotcs quiltus Domini 
commissa est plebs, rite populum possunt corrige- 
re, si deceptionls se cognoverlnt laquco inrestari. 
Unde justum est omnes in universo orbe dociores 
legis, ea quae Icgis sunt sapere et npn sacerdoies 
f>omini labiis suis, aut quibtislibel machiiialionibus 
maculare, dum ipsos disponnni aut cupiunt macu* 



Chrislus Dominus, in chrilate DaTid. El boe vobis B fare , potius seipsos maculant ei Tulnerant. Dei 



signam : InTenielis ififantom pannis inTolutum, et 
posilum in praesepio; «l^ubito^facta est cumangelis 
Diultitudo miiitiae coelestis, laiidantium Dominum 
el dicenlium : Gloria in altissirois Deo, et in terra 
pa^ hominibus bpnae Toionlatis (Luc. ii, 8-14). i 
Cxtemm oonsiderat impius justum, et quaerii ul occi- 
^^^ 24 ^^* Dominus non derdinquct cum in 
manus ejos, et non condemnablt eum cum judica- 
l^itnr illi. Exspecta Dominum el cusiodi Tiam ejus, 
el exaltabil te ut possideas terram, cum interibunt 
iinpif, ridebis. Yidi impium robustum, et fortisst- 
mom, sicui indigenam Tirenlem, et transivi ei ecce 
non eral» ^t (juxsiTi earo, et npn est inTenlus* 



ergo accusat ordinationem qui eos qui ab eo cop- 
stituantur, sacerdotes accusat, eldamnari ciipit, a 
quibus se omnes Qdeles caTcre debenl, quia non 
solum qui faciunt, sed eliam qui consentiunt facien- 
tibus rei sunt. 

Christus enim Dei Filius Dommus noster, humano 
generi salutem condonans plenain, de nobis ait : 
f Qui Tos recipit, me recipit, et qui tos spernit, me 
spernit (IfaHA. x, 40; Luc. x, 16). i Si ergoDomi- 
Dus tJi eis recipitur, el rejicitur, proculdubio ipsius 
sunl qui in els rejicitur, Tel suscipilur. Et tu quis es, 
qiii judicas serTum alienum? Prociildubio (rnns- 
gressores legis Dei el aposJ,plaruni, atque propbieta- 



Custodi simj)I\ciiaten) ei vide rqctum, quia crii in rum, e|non solum harum,6edeiiw iegum humaoa- 



extreinum viro pax ; pneTaiicatores autem iiiter- 
ibunl parlter, et noTissimum iroplorum peribit. Salus 
aulem justoruni a Domino, fortiludo eorum in tein- 
pore Iribulationis, cl auxiliabitur eis Domious, cl 
salvabit eos et eripiet eos ab Impiis et salvabit eos, 
qnia separaverunt in enm ; et allbl : c^ Qiiid gluria- 
ris in maliiia poiens? Misericordia D.ei tota die. In- 
sidias cogilavil lingua tua quasi novacula acuta 
factens dolum. pilexlsti malifiam magis quain bo- 
num, mendacium magis. quam loqui jusliliam. Di- 
lexisii omniaverba ad^devorandurof lingua dolosai 
sed Deus destruet te in sempilernum , terrebit et 
evellelte de tabernaculo et eradicabit te de terra 
viventium, et videbunt jusli et tiniebuai et super 
cum ridebunt. Ecce vir qui nQn.posuit fortiludinem , 
suain Deum, scd speraTit in muUitudiue dlvilia- 
rum suarum , conforlalus est In insidiis suis. Ego 
autem sicut oliva virens in domo Dei , speravi in 
misericordia Dei , in saeculum et in aelernum. Con- 
fitebor tibi in sxculuin, quoniam fecisli et cxspe- 
ctabo noroen tuum, quoniam bonum est in con- 
speclu misericordiarum tuarum. i Rcliquis cnim 
temporibus miss^rum celebralioiies ante horain diei 
terliain minime sunl celcbrandx, quia et eadem 
hora Dominus crucifixus est, et super apostolos 
Spiritus sanclns descendisse legitur. Ab episcopis 



nim. Omnes enim (leges tam divinae quam humame 
alienum servum judicare prohibeni. Quid putas erit 
6exe, cuju transgressores et.concul^lores legis Dci 
daninabuntur? Profccto et. lo dafnnaberjs , quiu 
postposuisii mandatum D^i, et tua.m adimplesli vo- 
lunlalem, quoniam sicul digni sunl vita qui mand^- 
lum Dei adimplent atque cuslodiunt, ila rei, et per- 
digni sunt morte , qui ea postponunt et in vanum 
ducunl. Est eniiii in aposiolicis scriptum instilutis, 
ajterius viiam ni^mo laceret, el de malo alieno os 
suum non coinquinct. Accusatores vero ei accusa- 
tioncs, quas leges sapculi non admiltunt, et nos sub- 
moYcmus, et accusalori omnino.non credi decerni- 
rous, qui absenle adversario causam suggerit ante 
ulriusque partis justam discussionem. Nec hi qut 
i)on sunt idonei susciplantur ad accusaiionem , et 
omnes qul adversus pa(.res armantur, infames esse 
ccnsemus. Palres enim omnes venerandi sunt, non 
respuendi, aut insidlnndi. Hi vero qiii cum ini- 
luici^ moranlur , aul qui <(uspecti habentur, mi- 
nime recipianlur, quia eorum smulalio laceral etiam 
innocenles. Hunc niurum firmissiroum staluerunt 
patres nostri, el nos cura eis conlra persccuiores 
noslro», ut hoc remedio eorum pellanlur machina- 
menta, et vos securiores et sancliorcs famulari me- 
reamini vestro Salvalori. De talibus.enim insidia- 



I !. 



iC7 APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MEHCATORIS 

sedcns advcrsus irairem luum loquebaris , e( in 



ICS 



filium matris tu» fabrieabas opprobrium. Uxc fe- 
cisti el tacul, exisiimasti similem lui me futurum ? 
arguam te, et proponam ante oculos tuos. Inlelligite 
hxc qui obliviscimini Dominum ne forte rapial et non 
sit qui ni)eret. » 

Languenies nutem in islo conamine notandi sant» 
ei a lalibus repeliendi. Tales enim mcmbra sttnt 
diaboH, qui sursum alque deorsum perTolans qua- 
rlt quod possit occidere, quos possit separare, ^os 
possil devorare. Propler quam rem vigilandum est,. 
et armis coelestibus sumns ronniendi, ne in cjus 
compedes incidamus aut ejus foveis illaqueemur. 
Decet enim in talibus causis boc maxime providerir 
nt sine sirepiin coneertaiionum et ebaritas custo- 
dialur et verltas defendatur, »tque ianocemes et 
Domini ministri ilia^si liberentur. De bonis ergo ei 
legem Domini custodieniibus frairibusque a^juTan- 



A tibus et non noceiitibHS, led supportantibi» ail per 
Prophelam Doniiiius : c Non sedi cum viris Tanila- 
iis, et eum superbis non ingrediar. Odivi ecclesiaiD 
pessimomm ei cum impiis non sedebo. Lavabo m 
iiinocentia palmas me«f, e( ctrcuibo alure iunm, 
Domine, iii clara voce praedicem laudem tuam, ei 
enarrem onMiia miTabiUa tua. Dominc, dilexi habiu- 
eulum domus taac, eilocum iabemaculi gloriae iux : 
ne pofias eum peeealoribus animam meam, ei cum 
virts saDguinitm vitam ineam. in qnomm manibus 
scelus, et dexlera eorum repleU es( rouReribu8,.ego 
aulem iH slmpKciUte meagradiar,redime me, ei mt- 
serere roei ; pes meus stetH in via, in Ecctesiis bene- 
dicam Doroino. » Coneordent igitur ciim omnibus 
Dei sacerdotibus te cliajritaiis sentenii^, in quibu& 

B vos (hM ei ftrmos exsiitere jiidicamas. Deus to& 
incoluines eusiodiai , filii charissimi. Duta xv Ka- 
lend. Mariii, Anionio ei Mareo IV ec. consul. 



INCIPIUNT DECRETA IGINII PAPjE DE FIDE ET RELIQUIS 

CAUSIS. 

De fide et reliquU causis^. 
'AnBoDomini 145, lemporo Anionini Fii imperaloris.) 



Iginics in Cliristi nomine almac urbis Romx epi- 
scopus, cunciis in apostolica fide et doctrina degcn- 
tibus, sahitem. 

Gbarisstmi, Deus Filium sttum misil in slmilitudi- 
nem carnis peccati, et de peccato damnavit pec- 
catum in canie, nt justitia legis implereiur. Filius 
non sccundum dciintcm solam a Palre mlssus est, sed 
secundum carnem, quam clementer etpiepro nobis 
a^sumere non dedignalus esl. Nam quod scmetipsum, 
cxinanita majcstalis suac polentia, idem Filiu» misC' 
rii, Apostoluscoiitestaturct dicit: t Semetipsum exi- 
nanivit, formam servi accipiens, bumiliavii semet- 
ipsnm, faclus obcdiens usque ad mortem , mortem 
autem crucis {Pfiitipp. ii, 7, 8)* • El Isaias : t Non 
legatus, nrque angclus, sed Dcus ipse Teniet, et sal- 
vabitnos; » ilem ibr : c Palam apparui non|quxren- 
tibus mc. • Ei Jcremias : c Dereliqui domum meam, 
dimisi bxrcdiiatcm meam, venl ei factus suro illis 
in opprobrium. • Et in Michaea : « Ecce Dominus 
venlet, et cominovebuntur sub eo montes; i et in 
Zacbaria : c Gaude et exsulla filia Sion , quia ecce 
ego venio, et commorabor in medio tui , dicit Do- 
minus'; i et Aposlolus ad Tlmolbeum : « Humanus 
scrmo ei onmi acceptione dignn?, quonlam Jesus 



C nisd antc tempus perdcre nos? vcnit Filius hominis 
salvare et qwBrcre quod pei^ierat. i Item ibl : c Ego 
veni ut vitam babea»t, et abundaniius habeani;- > 
itcm ibi : c Ncmo asccndil in eoolum, nist qui de 
co^Io descendit, Filius bominis qui est in ecelo. » 
Niinquid in bis tanlis ae talibus tcslimoniis quilMU 
sc Filius Dei a scmetipso venisse testatus esi^ po- 
lerit quis dicere ab aHo ei non a scmctipso venisse? 
dum manifestum est, quod qui carnem ifosiram 
drgnanter assumpsit, voluntarie et non ab alio mis- 
sus advenerit; nam qui in Patre manens, ubique 
poicntla sua conslstii, ubi quo a Patre mitteretor 
omni modo non habuit,quonlam nulla pars CQBlorum 
ac terrse st conspectu Patris excipitur^ ubi seeunduin 
vos a Patre Filius mlltereiur? ctPaulus : » Renova- 
D niifli, inquit , spiritu menlis vcstrx,^ el induile no- 
. viim hominem qui secundum Deum creatus est in 
jnstilia et sanctitate vcrilatis. i Et ad Hebrseos : c lu 
eo enlm in qno passos esi Ipse et tcntatus est, po- 
tens est eis qui tentanlur auxiliari, i unde sanctae 
vocalionis semper eo^Iestis pariieipes. Gonsiderate 
Apostolum confesslonis nostrae^ ei poniificem Je- 
sum fidelem exislentem qui vocavit eum. Ei ad 
Colossenses : c Nunc autero deponite el vos universa, 



m DECRETALIUM COLLEGTIO. 110 

ercaluram, visibUia et iQvisibiUa propriac /virtute A CriminaUonea msjorum natu per alios non fiant, 



poiesutis procreaviiac fecii, seipsum anle, aul 
postmodum (quod dicere nefas est) creavit vcl £a- 
cere poluit? £t Dominus in Evangelio ait : c Ego et 
Pater onum sumus; » et ilerum : c Qui me videt, vi*» 
det etPairem; » etiterum : c Qui me odit, etPatrem 
meum odit ; » et iterum : c Ut orones^honorifleent 
Filium, sicut honorificant Palrem ;. > et itenim : 
c Ut sint in nobis unum, sicnt et nos onmn sumus* 
Tu in roe, et ego in eis ; » et iterum : c Omnia mea 
lua sunt; » et itenim : c Ego in Patre, et Pater in 
lue; » et ilermn : c Pater in me roanens facit opera 
bxc. > Et Joannes evangelista ait : c In princtpio 
erat Yert^Qm, et Yerbum erat apud Deum, et Deus 
crat Verbom (Joan. i, I); » ct iterum ipse ad Par- 



pisi per ipsos qui crimina intendunt , si tamen 
ipsi digni et irreprehensibiles apparuerint, et actis 
publicis docuerint omni se suspicione carereelini- 
miciiia 25» ^^ue irrepreheiisibilem fidem ac con- 
versatioiiem ducere : necnoii et peregrina negotia et 
Judicia prohibemus, quia indignum est utabextemis 
judicentur qui provinciales et a se eleclos debent 
habere judices. Nos quidem ex omni parte carpcndo 
oocasiones abscidimus. Nos supernae memores disci- 
pUnae, quibuscumque cadcntibus dexteram porrigi- 
mus, et a ruins praecipitio quos possumus releva- 
rous et defensionln admmiculum lotis viribus praa- 
bere- coptmus. Cerie si vel mens sii recti conscia, 
vindicta dignus est quialiis cxislit cnusa pcricaU ; 



(hos : c Treasunl,inquii,qui teslimoniuin perhibcnl B qui vero innocentem vel fratrem qoocunque inge- 



ra terra : aqua, sanguis et caro, tres io nobis snnt ; 
et tres sunt qui testimoiiium perhibent in o«elo : 
Paicr, Verburo, et Spiriius, et hi tres unnm sunt. » 
Nos itaque in natora divinltatis, quia unum sunt, 
Paler, et Fiiius, et Spiritus sanclus, nec' Patrero 
aliquo tempore credimus pnccessisse, ut major sit 
Filio, nec Filium postea nalum esse ul divinitate 
Palris minoretur. 

Gxieruro,.fratres, salvo in omnibus Romanae Ec- 
clesis privilegio, nullus inetropolitanus absque cae- 
leroram omnium comprovincialium episcoporum 
inslantia aliquorum audiatcausaseorum,quia irriue 
erunt allter aclae quam in conspeclu eorum om- 
Biam veiitilaiae, et ipse, si fecerit, coerceatur a^ fra- 
tribus. 



nio persequitur, ipse in se jugulum mortis impin- 
git, ut aii divinus et beatus praeco : Noli detrahere, 
ne eradiecris, noH accusare, ne nccuseris, noU judi- 
care, ne jvdiceris, qoia in quo Judicio judicaveris, 
judicabitur de te. Nemo creditur nos odtsse qoo- 
rum relatione non Iseditur, dicit enim Dominus : 
Omne regnum in se divisum non stabit, et omnis 
scieiiUa aut regula adversum ee divisa non stabit. 
Ideoque necesse est, ut concorditer salubres sosci- 
piatis, horlans, nihil per conteniionem agentes,. 
sed ad orone studium devotionis unanimes, divt* 
nis et apostolicis conslilutionibus pareatis. Data^ 
XVII Kalend. Oetobris. Hagno et Camerino eonso- < 
llbus* 



EPISTOLA. IGINII PAPiE AD ATHENIENSES 



Papa kixiir s Atheniensibus salutero. 

Mulu mihi fidncia est apud vos, fratres,.et roolta 
gloriatio pro vobis. Repletus suin consolaiione, so- 
perabuiido gaodio in omni tribolatione nostra. Tri^ 
bulorenim quando de vobis audlo quod non oportet. 
€onsolor vero quoties ea inter vos fiericognovero 
qu» bonos ehrislianos deeel implere. c Nolite, fra- 
tres, jagom docere com infldelibos, » onde doctor 
gentium loqoHor dieens : c Qoas partictpatio justiliae 
€oin iniqoitate? qois aotem eonsensos lemplo Dei 
com idolis? vos enim estis templum Dei vivi, sicui 
dicil Dominus. Quoniam inhabitabo in illis, el in- 
ambulabo, ei ero illorum Deus, el ipsi eruni mihi 
populus (// Cor. VI, 14, 16). > Si enim Deus angclis^ 
peccantibus non pepereit, sed rudentibus infemi de- 



C qoi de die in diem animaro justam inlquis operr- 
bus cruciabant. Novit Deus pios de tentatione eri- 
pere, iniquos vero in diem jodlcll cruciandos reacr- 
vare, magis aotem eos qgi post carnem in conco- 
piscentlam immunditke ambulant, damnationemqne 
eontemnunt, audaces, sibi pkeenles sectas non me- 
luunt faccre,. bkisphemanles. Unde alieni erroris 
socium a sui propositi tramile' non recedenlem, aut 
apostolicae sedisjussionibiisln^bedlefitera soscipere 
non possorous, quta inter ftdeles credentes velsan- 
etoriim Patrum jussionibos obtemperantes perroitti- 
mus, quia ittter ftdeles magna debet esse discretio > 
et infideles. Si Deus, fratres, jnstis non pepercit, qiild 
de nobis peccaioribus fieri pulatis? Custodite vos ab 
omni Inquinaraento earnis et corporis, ut salvi silis 



iracios in tartarom Iradidit, in Jodicio cruciandos f) tn die adventus Domini^ unom aotem hoc non lateat 

fescrvari, et originali mondo non pepercit, sed ocla- vos, iit ailApostolus : Cliarissimi, quia onos dies apod 

vum Noe Justitiae praeconem oustodivit, diluvium Dominum sicot mille anni, et mille anni, sicnt onus 

niQndo impiorum Inducens, et civilates Sodomorum ^ dies. Non tardal Dominus proroissls, sed palienter 

ci Goinorrhseorum in cinerem redlgcns, eversione exspectat propier vos, nolens aliquos perire, sed 

(lamnavit, exemplum eornm qui impie acturi sunt omnes ad poenitentiam revcrti. Advenlet autem dies 

ponens, quid pulatis iniquis et impiis pcrscvcranti- Domini ut fur, in qua coeli magno impetu transieitt, 

nilC in «A^..*» ?_ _._•-<»« w _• - » _1 ^ M ■ 



lil APPEND. AD SiEC. fX. — ISIDORl MERCATORIS 112 

properantes In advenium dlei Dei, per quem cocli ar- A pam suamgloriam, in Ghristo «esu modicnm passob 
dentes solventur, et eiementa ignis culore tabescent. Ipse perficiet, conflrmabit, et consolidabit. Ipsi 
Nos vero coelos novos et terram novam et promissa gloria et imperium in sxcula saeculorum» Amen. 
ipsius exspectamus , in quibus juslitia inhabitat. bata x Kaleud. Martii, Magno et Camerino consu* 
Deus autem omnis gratix qui vocavitvos in aeler- libus. 

INCIPIUNT DECRETA PII PAPiE. 

Ut die Dominico Pascha celebretur. 
(Anno 147, imperante Ant. Vero.) 



Omnibus Ecclesiis in eadem qua sumus fide et 
doclrina manentibqs, Pius aposlolicas sedis arcbt- 
episcopus. 

Gratias agimus, fratres» Qeo, quoniam crescii 
fides vestra ei abundat charjta^ uniuscujusque 
omnium vestrum iovicem, ita qt nos ipsi in vo- 
bis gloriemur in Ecclesiis Dei. Yjdete, fralres, vi- 
dete ut nemo vos seducat, voiens in hnmilitate ^t 
religione angelofum, quae non vidit, ambulans fni- 
stra , inflalus sensu cariiis suse, et non lenens c^pul, 
ex quo totom corpus per ne^us et <2onjunctiones 
ministralum ^i cpnslruclum crescit in augmentum 
Domini; s^d induite vos sicut elccti Dei, sancti et 
dilecli, viscera misericordise, benigniiatem, humili- 
tatem, modesliam, palieutiam,supporlantes invicem 
ct don^nies vobisroelipsis si quis habet querelam. 
Et sicut Chrislus donavit vobis, iia et vos. 

Caiterum nosse vos volumus quod Pascha Do- 
mini, die Dominica annois solemnitatibus sit cele- 
brandum. Istis ergo temporibus Hermes doctor fidci 
et Scripturarum effulsit inter nos. Et licet nos idem 
Pascba prsedicta die celebremus, et quidam inde 
dabitarent, ad corroborandas tamen animas eofum 
eidem Hernwe angelus Domini in hfibitu pastoris 
apparuit et praecepit ei, ut Pascha die Dominico ab 
. omnibus celebraretur tempore suo ; unde et vps 
apostolica auqtorii^te instruimus omnes eadem ser- 
vare debere, quia et nos eadem servamus, nec d^- 
beiis a capite quoquomodo dissidere. 

Cavete diligenier omnes, ne quis vos decipiat per 
aliquam astrologiam vel philosophiam ei inanem 
fallaciam, secupdum Uraditionem hpminum, secun- 
dum elementa mundi» e| non secundum Chrisium 
et traditionem rectam. « In Christo enim habitat om- 
nis plenitudo divlnitalis corporAliter ut sitis in illo 
repleti, qui est capul pmnisprincipalu^ et potestaiiSy t 
qui sine dqbip qui contra mandaUi Pei agit peccat, 
el qui consensum pra^lat erranli. Hanc san(;tam se- 
dem aposlolicam omnium Ecclesiarum caput esse 
pr»cepit, ipso dicenle pjincipi aposlolorum Petro : 
« Tu es Peirus et super hanc petram sediAcabo Eo- 



Bconsensun) praestat erranti.uves eD«m pasCorem 
. guum uon reprebendant, plebs vero ^isoepam non 
accuset, nec vulgus eom arguat, quouiam non est 
discipulus super magislrum, neque servas sopra 
Dominum. Episcopi autem a Deo sunt judlcandi, 
qui eos sibi oculos elegit; nam a subditis aul prvfx 
vUae hominibus non sunt arguendi vel accusandi, aut 
lacerandi, ipso Domino exemplum dante, quando per 
^eipsiim, et non per alium vendentes sacerdoies, 
et ementes ejecit de tcmplo, et mensas nummuia- 
riorum proprio evertit flagello, et ejecit de templo ; 
et sicut alibi per prophetam loquitur dicens': Beus 
^tetit in synagoga dcorqm, in mcdio autem deos 
discernit. Si quis vero a suo proposilo relrorsum 
exorbitaverit, et jussum aposlolicse sedis libenter 

Q transgressus fuerit, infamis eflicitur. Reprobari ergo 
oporlel corum redargutiones qui in recta fide su- 
specti sunt. Fides autem et conversatio prhnum 
scrutanda est, et denuo qui irreprehcnsibiles appa- 
ruerint snnt recipiendi, et non prius, quia « bonus 
homo, > testante Veritatis voce, c ex bono thesauro 
cordis sui proferl bona, malus homo ex malo thesau- 
rocordissni profert mala. Ex ^bundantia epim eordis 
os loquitur, i ideo persona et opinio ac vita uniuscu- 
jusque in initip rimanda est, quia boni semper in- 
fesiantur a malis. fioni enim cum malis, licet misti 
sint in Ecclesia, yix concordare inveniuntur, quo- 
niam dissimilis ^st eorum cogilat^o, voluntasetactus. 
Nihil enim prodest homini jejunare et orare, el alia 
l>cligionis bona agere, nisi mens ab iniquitate revo- 

D cctur , et ab obtrectaljonibus iingua cohibealar, 
unde ait prophela : « Cohibe linguam tuani a malo, 
et labia tua ne loqoaniur dolum, diyerie a malo ei 
fac boiium. > Nemo enim bonum facicns aiteri vcrbo 
aut facto npcere vult, quanto minus in suspicionem 
dcbet venire fidelis bpmo ut dicat aut facial ca qu» 
.pati non vult! Quia omnis suspicio potius repeiienda 
est quam apprd>anda vel recipienda. « Charitas cniin 
non quxrit quoi sua sunl, i sed quse aliorum, qoia 
unius causa multorum non cst pra^erenda* « Secta- 
n»i»ichanlaieni,aemub"^*"' "-'-''ualia. Charitasenira 



i<3 DECRETALIUM COLLECm 114 

cxcidil. I Semper rogo vos, ul deieriora rejiclaiis, cl A mos qaae a Deo donata suot nobis, ei ea seclemini 
rodiora perficiatis, quia nos non spiritum roundi indifferenter. Data tii Idus Aprilis Claro et SeTeiD 
accepcmus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut scia- consulibus. 



EPISTOLA PII PAP.E ITAUGIS DIRECTA 



Pius Romans urbis archiepisoopus, Italicis fra- 
iribus salulem in Domino. 

Sciiis, fratres, quia Dei agricultura sumus, ideo 
^tis adjtttores esse debemus, secundum gratiam 
quam ipse dedit nobls ; si hoc autem esse neglexe- 
rioias, nullt dabinm est quod damnabimur. Si vero 
in ejus serrilio pro Tiribus laboraverimus, verique 
eJQS adJQtores foerimus, ejusque voluntatem implere 
slodoerimus, profeclo ab illo ditabintur, quia unius- 



non in fermenlo veteri, neque in fermento maliii» 
et nequittae, sed in azymis sinceritatis et veritatis. 
Scripsi vobis in epistola, ait idem ipseApostoIus, ne 
commisceamini fomicarils, non utique fornicariis 
hnjus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis 
servientibus. Alioquin deboeratis de hoc mundo 
exisse. Nunc autem scripsi vobis non commisccri. 
Sl quis autem fraler nominatus est fomicator, aot 
avarus, aut idolis serviens, aut maledicos, aut ebrio- 



cojusqQe opus quale sit, ut ait Apostolus, dies Do- B st^s , aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere. 



mini declarabit, et ignis probabit. Ad sedem aotem 
apostoUcaro perlatum est quod sint inter vos conten- 
tiones et xmulationes, et praedia divinis usibus tra- 
(li(a, quidam humanis applicant usibus, et Domino 
Deo cui tradita sunt ea subtrahunt ut suis usibus 
iiiserviant. Quapropter ab omnibus illius usurpationis 
coniumelia oepellenda est, ne praedia sibi secreto- 
ram coilestiam dicala a qulbusdam irmentibus ve- 
xentnr. Quod si quisquam prxsDmpserit, sacrilegus 
liabeatnr, et sicut sacrilegus judicetur. Ipsos autem 
qui boc agunt, cleros el Domini sacerdotes persc- 
qui, eosque infamare audlvimus, ut malum super 
maluro addant, et deteriores fiant; non inlelllgentes 
quod Ecclcbia Domini in sacerdotibus consislit et 



Quid eniin mihi de his qui foris snnt judicare? 
Nonne dehis qui intus sunt vosjudicatis? Nameos 
qui foris sunt Deus judicabit. Auferle malum ex 
vobis ipsii. Audet aliquis vestrum, habens negotium 
adversus alterum, judicari apud iniquos et non 
apud sanctos ? An nescitis quoniam sancti Dei de 
mundo judlcabnnt? Et si in vobis judicabitar mun- 
dus, indigni eslis quidem ut de minirois judicetis, 
nescitis quoniam angelos judlcabimas ? quanto ma- 
gisissecularia ! Saecularia igitur jadieia si habueritis, 
conlemptibiles qui sunt in Ecdesia illos oonstituite 
ad judicandum. Ad verecundiam vestram dico, mc 
iion est inter vos sapiens quisquam qui possit jadK- 
care frotrem saum, sed frater cum fratre judicio 



crescit in templum Dei. Et sicut qui Ecclcsiam C coutendil, et hoc apud infldeles. Jam quidemom- 



Dei vastat et ejiis praedia et donaria exspoltat el 
iavadit flt sacrilegus, sic et illc qui ejus sacerdotes 
insequilur sacrilegii reus existit, et sacrilegus ju- 
dicauir. iEmulamini, fratres, charismata meliora, 
ei nolite talla agere, nec eis commisceri aut consen- 
lire qui talia agunt, quoniam non solum qui talia 
aguflt sunl hujus criminis rei, sed qui facicntibus 
26<^ns<:otiunL Non ergo gravius peccatum esl 
foruicaiio qnam saerilegium , sed sicut majus est 
peccaium quod in Deum coramittilur quam quod in 
iiominemy sic gravius est sacrilegium agere, quam 
fornicari ; de talibus enim ait Apostolus : c Et vos 
inllatiestis, et non magis luaum liabuistis ut tolla- 
tur de medio vestrum, qui hoc opns fecit. Ego qui- 



nino deliclum est iii vobis quod judicia habetis in- 
ter vos. Quare non magis injuriam accipitis ? Quare 
non magis fraudem paiimiiii? Sed vos injuriam 
fadtis et fraudatis, et hoc fratribus. An nescitls 
quia inlqui regnum Dei non possidebunl? Nolite 
errare. Neque fornicarii , neque idolis servien- 
tes, neque adulteri , neque molles » neque mascu- 
lorum concubitores , neque fures , neque avari , 
neque ebriosi, neque maiedici, neque rapaces re- 
gnum Dei possidebunt. Et hsec quidem fuistis, sed 
abluli estis et sancliflcati estis in nomine Domiui 
nostri Jesu Gbrisli, ei in Spirito Dei noslri (/ Cor.Y^ 
2-13; VI, i-14). > De caetero salva in omnibus apo- 
siolica auctoritate quaecumque sunt ad religionis 



ilpm absens corpore, prxsens aulem spirilu, jam ju- D observantiam pertinenlia, locis suis et a suae dioece* 



dicavi ut prscsens eum qui sic operatus est in no- 
niine Domini noslri Jesu Christi, congregalis vobis 
et meo spiritu in virtiUe Domini nostri Jesu Ghristi 
hujusmodi tradere Saiana in interilum carnis, ul 
spirilas sahus sit In die Domini noslri Jesu Ghristi. 
^on est bona gloriatio vestra. Nescitis quia modi- 

CUm fermAnlrim lAlom m^ecfkm nAwnmnii 9 1?vv\tiii_ 



scos synodis audiantur. Et si quis sacerdotum vel 
reliquorum clericorum suo episcopo inobediens fue- 
rit, aut insidias ei paraverit, aut conlumeliam, aut 
calumniam , el convinci potuerit, mox curiae trada- 
tur. Qui autem facit injuriam, recipiat hoc quod 
inique gessit. c Gorrumpunt enim mores bonos col- 



i^lIlA «..^oAMa 



115 



AITEIin). AD SiEG. IX. — ISIDOIU MERCATORIS 



IIG: 



INCIPIUNTDECRETA ANITII PAP^. 

De ordinatione archiepi$coporum et reliquorum episcoporum ; et de appeUationibus 
ad mqjorum $ede$^ vel ad Aomanam Eceksiam. 



mmorum^ 



(Ando lOi, Imp. Locio ADto. Gommodo.) 



Anitius untversis Ecclesii& per Galliae proviDcias A 
consUtulis, in Domino isaluiem. 

Bonorum operum el spirilualium sludiorum Deum 
auciorem esse non dubium est, qui bonorum komi- 
num incitat menles et adjuvatactiones; quod nobis 
cvidenter apparuit, cum inter longinqua spatia re- 
gionum uiium corda veslra senserunt consilium, ei 
quae desiderabatis responsa, non unius, sed plurimo- 
rum epistolae intimarunt. De ordinatiunibus vero 
episcoporum super q\\\b\is nos consulere voluistis, 
olim in sancli prxdecessorifr nostri Anacleti ordina- 
liouibus quasdam jam decreta rcperimus. Scimus^ 
enim beatissimum Jacobum qui dieebatur justus, 
qui etiam secunduro carnem fraier Doroini nuncu- 
palus est, a Pelro, Jacobo et Joanne apostolis> Hie- 
rosolymorum ei;Mscopum esse ordinatum. Si autem B 
Don mmus quam a iribus apostolis tantus vir fiMt 
ordinatusepiscopus, patet profecto eos formam ia- 
siituenle Domino tradidisse, noa a minus quam a 
iribus eptscopis episcopoin ordinari debere. Sed 
crescente iramero episcoporumy nisi necessitas in- 
tervenerit, debent etiam plures augeri. Id esl si 
archtepiscopus diem obierit, et alter ordinandus 
arcbiepiscopua electos fuerii , omnes ejusdem pro- 
vinciae episcopi ad sedcm meiropoleos coDveniant, 
nt ab omnlbus ipse ordinetur. Oportet autem ut ipse 
qui iliis omnibus praeesse debel, ab omnibus iliis eli- 
gatur el ordinetur. Aeliqui vero provinciales epi- 
scopi, si necesse fueric, caeteris consentientibus, a 
tribus jusbu arcbiepiscopi consecrari possunt ept- 
scopis. Sed melius, estsi ipse com omnibus, eum qui ^ 
dignus est degerit et cuncti pariter sacraverint 
pontificem. Et licet istud necessitate cogente eon- 
cessum sit, illud tamen quod de archiepiscopi con- 
ftecratione praedictum est atque prsecepium , id esl, 
ui omnes suflraganci eum erdinent, nuliatenus im- 
niutari licet; quia qui illis prseest, ab omnibus epi- 
scopis quibus praeest debet constitui. Sin aiiter prae- 
sumptum luerit, viribus carere non dubiom est, 
qnia irrita erit ejus secus acta ordiualio ; ipseautem 
archiepiscopus nihil de eorum caosis, aut de aliis 
comniunibus juxta slatuta apostolorum absquo cun- 
ctorom illorum agat coiisiiio ; nec illi, nisi quantum 



qiiia gens ddnceps ad fidem convertatur, 6ui necesse 
sit propter niuUitudinem eornm primatem consUiui. 
fteliqui vero qui alias metropolilanas sedes adepii 
sunly non pruuatcs, scd metropolitani nomiDentar. 
Si autem aliq,uis metropolitanorum iniWtus fuerit, 
et sine omnium comprovincialium pneseniia vc 
consilio cpiscoporum, aut eorum, aut alias causas, 
iiisi eas tantum quae ad propriam suam paroehiaa 
pertinent, agere^aut eos gravare voiuerit, abom- 
nibus districte corrigatur, ne talia deinceps praesn- 
mere audeat. Si vero incorrigibilis, eisque inobe- 
diens apparuerit, ad banc apostolieam sedem, coi 
omnia episcoporum judicia terminare pnccepta sunt, 
c|us contumacia referatur, utvindicta de eofiai, ei 
cacteri timorem lulieant. Si autem propier nimiam 
longinquilatem, aut temporis incommodiiaiem, vel 
itiiieris asperitatem, grave ad lianc sedem ejus caa- 
samdefcrre fuerit, tunc ad cjus primatem caosa 
defcratur, et penes ipsunkluijus sanctae sedisaucto- 
rilate xudicctur. Similiter sl aliquis episcoporom 
melropolitanum sospeclum haboerii, apud prima- 
tem dioeceseos, aoi apod hanc apostolieam sedem^ 
audiatur. Qui majoresi vesirum^secmidum Diimini- 
cam jussionem, sit vester niinister, et quanio major 
es in omnibus, bu.milia te ipsum. Gharissimi, ndiie 
inter vos contondere, nec (^uaerai aliquiftmaqor esse, 
sed, juxta Apostolum, Diligile vos inviceni, c quia 
cbaritas ex Oeo est, et omnis qut dillgii, cx Deo 
uatos est» et cognoscit Dominom. Quinon diligit, noo 
iiovit Deom, qooniam Deos charius est. Pasclte, i 
inqolt*princeps apostolonim, i qui iii vobis est gre- 
gem Del» providentes non coacte, sed spontanee 
secundum Deom, neque torpis Incri gratia, sed 
voluntarie. Neque ot domlnanles in cleris , sed 
fonna facti gregi ex animo. Et cum apparuerit 
princeps pastorum, percipictis immarcescibilem 
glori» coronam (/ Peir. v, 24). i Et juxta alium 
apostoium : c Fratres » mcmores estoie yerborum 
quas pnedicta sont ab apostoUs Jeso Ghristi qui di- 
cebant vobis, quoniam in novissiino tempore ve- 
nient lllusores secundum desideria arobolantes 
impietatum. Hi sunt qui segregani semetipsos ani- 
males, spiritum non habcntes. Vos autem. charis- 



117 DEGRETAUUM 

odioDle^eam qu» carnalis est maeulalain Uiiiicam j^ 
{JHd., 17-25). » Prohibeie, rralres» per universas 
regioDum vestrarum Eeelesias» ut elerici, qui laicis 
et simplicibus» virtotis» honealatis» pudicitia etgra- 
vitaiis exemplar esse debenl ac seipsos tanquatn 
stgnum purioris vit» rudioribus ad imilationem 
prudenter exhibere, jAxla Apostolum, comam non 
Dutriant, sed desuper caput in modum sphers ra- 
danty quia sicut discreti debent esse in conversa- 



COLLEGTiO. 1(8 

tioney ita et in tonsura et omm bcibitu discreti debent 
apparcre. IIxc vobis, fratres, ut petistis eustodienda 
roilttmus, et custodire praecipimus. c ot in nomine 
Jesu omne geitn flectatiir, coeleslium , terrestrium 
ei infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia IH>- 
minus iesus Cbrisius in gloria est Dei Pairis,.,» cut 
bonor el imperium per setcma saecula. Data ocuvo 
Kulend. Junii, Calliano et Rufino consnlibus. 



INGIPIUNT DECRETA SOTHERIS VkVM. 

De fide. 
(Anno Domini 168, temftore AntODloi Conmodi.) 

SoTiiERapostolicsesedisarcbicpiscopus, Campants B FiHum, excepto Palris prsccepto, ooceam fuisse lo- 



omnibus salutem in Domino. 

Caudere vos oportct, fratres , quod divina lar- 
gienle gratia familiares Domini vocaniini, ejusquc 
sacerdotii dignitate fungimini. Niinc aulem rogovos 
nt circa plebes vobis commissas laborare digiiemini, 
ei fructuosos manipulos Domino repnrtare iiitamini. 
Paulus enim apostolus de fide ita loquitur, dicens : 
« Quod ante promiserat, ait, per propliclas suos in 
Scriptaris sanctls de Filio suo qui factus est ei ex 
semine David, secnndom carnera (Rom. i, 2). i 
Item ipse ad Calatas : i Postqoain autem veiilt ple- 
nitudo temporis, misit Deos Filiuin suum ex muUere 
factum sub lege {Galat. iv, 4). i Et ad Pbilippen- 
scs : « In simiiitudinem hominum factus et habitu 



catum, ex Isaise prophetae volumine proferimus do- 
cumentum. c H»c dicit Dominus :ln illa die scietpo- 
pulus mens, quoniam ego ipse qni loqucbar in servis 
meis propbelis , evangelizans auditum pacls, et ecce 
adsum. f Itcm ibi : i Ego sum dominus qui loquor ju- 
stiliam,etannuntio veritatem. f Item ibi : i Cogitavi,. 
et locntus sum, et addnxi, et creavi etfeci. « Et ApO- 
stolus : c An experimentum quaeritis ejus qni in 
me loquitur Cbristus (// Cor. xm, .?). i Et in psalmo 
centesimo decimo octavo : « Loquebar de tcstimonii» 
tuis in oonspectu regum, et non confundebar {P$aL 
cxviii, 46). I Et ipse Dominus in Evangelio caeco a 
se illuminato dicit: t Et vidisti eum et qnin loquitur 
tecum ipse est {Joan. ix, 56). i Et Samaritanac mu- 



invcntus nt homo {PkUipp. ii, 7). i £t in psalmo C lieri ait: « Egosiim quiloquor tecuro (Joan. iv, 2^). i 



triccsimo : < Inilrmata est in paupcrtate virtus 
mea, et ossa mea conturbala sunt, et super inimicos 
meos factus som opprobriora {P$al. xxx, M). iltem 
ibi : « Obltvioni datus sum tanquam morluus a 
corde. Factus sum tanquam vas perditum {Ibid., 
15). I Et in septoagesimo : < Tanqoam prodigium 
factiis siim muUis, et lu adjulor forlis {Psal. lxx, 
7). f Et in sepiuflgeslmo secundo : « Ut Jumentnin 
factus sum apud te, et ego semper tecum {PeaL 
Lxxii, 2i). I Et in octogesiino sesio : « Mater 
Sion dicet : Homo, et homo natos cst in ea, ct ipsc 
lundavit cara Altissimus {Psal. lxxxvi, 5). i Et in 
scptuagesimo septimo : « Factus sutu sicut homo 
sineadjulorio intermortuos liber(Pfa/. lxxvii,5). i 
Ei in cenlesimo octavo : < £t factos sum illis oppro- 
brium, viderunt me, et moverunt capita sua {PsaL 
cviii, 15). • £t in centestoo primo : < l^igilavi et 
faeius som sicnt passer solitartus in lecto {PsaL 
ci, 5 ). I Et in EvangeKo : < Verbum caro laclnm est, 
ct habitavit in nobis (Joati. i, t4). i Fillus Igitur 
secondum eamero dieitur faclus. Nam secondum di- 
vinitalem a Patre nusqnaro dlclHir factus, sed geni- 
tiis; dum eiiim Pater loquitnr^Filiusloquiinr, etcom 
Fili us kMfoitor Patrem fai iilo esse loqueiilem documen- 

■k pmltfMtliiiiM AAfpnpnhatiir PniilA nfWMtAtA allpslftn- 



Et ad discipiilos : < Terba qiiai loculus siim vobis, 
spirilus et vila sunt (Juan, \i, 64). i Et ad Palrem : 
Ego ad te veuiOi et hxc loquor in mundo. Et iterum 
Judscis dixil : Loquor vobis, et non audilis. Si aulcm 
venerit alins, illum audietis. Et iierum : Hoqc Iocu- 
tus est Dominus in gazophylacio docens in lcmplo. 
Et nemo apprebendit eiim, quia nondum venerat 
hora ojus. Ecce in his omnibus, qnae superiiis dicta 
snnt, non docctur Filius praecepto Patris fulsse io- 
ciitus, sed niagis proprium exercuisse in loquendo 
sermonem. Isaias quoque proplieta ait : Hsec dicit 
i>ominus : Ego feci terram seiisu meo, et homiiiem 
super eam, ego solldavi coelum roanu roca, ego 
omnibiis sideribus mandavi iit luccrent in ccelo. 
Item.ibi : Egoomne consilium mcum statui, etoinnfa 
qoatcunque cogitavi ego feci, Item ibi : Sic diclt 
Dominus, qui constituit ccelnm et terrnm, et fecit 
eam et fundavit eam. Item ibl : Ego primus, et cgo 
in aetemum , manns mea fundavit terram. Dextera 
roea soltdavit coelnm. Et in Jeremia : Ego feci terram. 
in fortitudine mea magna , et in brachio meo cx- 
celso. Item ibi : Dominus fecit lerram in virtule sua 
magna, et erexlt orbem terrae In sapieniia, et prn- 
deniia soa exteiidit coelom et posult sonnm aqnae In 

fkfykln. nprnn#1tfA r1inf*ieftmii . eirn rnDrn tas . conlra 



119 



APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 
EPISTOLA SOTHERIS PAPiE. 



m 



DilecUssimis fratribus pcr Italiae provincias san- A est vigilanlia tanli sacraroenli snpienline discrclionis» 



clis constiUUis episcopis, Sothbb papa. 

Divinis praeceptis et apostolicis monitis informa- 
mur^ ul pro omnium Ecclesiarum slatu impigro vi- 
gilemus affeclu, at si quid usquam repreliensioni 
invenilur obnoxium, cderi sollicitudine ab ignoran- 
tiae imperitia et pr^umptionis usurpatione revoce- 
mus. Sacratas Deo feminas vel monachas, sacra 
vasa vel sacratas pallas penes vos contlngere et in- 
censum circa allaria deferre perlaium est ad aposlo- 
licam sedem, quae omnia repreliensione et vitnpe- 
raiione plena esse, nulli recte snpienlium dubium 
est. Quapropier bujus sanclt^ sedis auctoriLite, bsec 
. omnia vobis resecare funditus , quanto citius pote- 
riiis, censemus, et ne pestis baec latius divulgelnr per 



quae occulta tenebrarum revelat, ad requisitionero 
bujusmodi rei et scrutationem , quoniam latel qno- 
dammodo et absconditur, vixque comprebenditor 
dolosa existens malitia pro eo qnod sibi pietatem 
callide blandiatur, ut valeat scrutantiuni meiitein 
latere. Quod utique sciens beatus Apostolus, ail : 
c Nam bujusmodi pseudoapostoH , operarii subdoU, 
(ransOgurant se in apostolos Cbristl (// Cor, xi, 
13). I Sed non mirum quando ipse Satanas transfi- 
giirat se in angelum lucis , si ministri ejus transfigu- 
raniur vclut ministri jnstiiiae, qnorum finis secundom 
opera eorum. Sed et Dominus in hoc praemuniens 
nos, ail: c Atlendlte a falsis propbetis qui veniunt 
ad yos in vestimenlis ovium, intrinsecus autem sunt 



omncs provincias, abstergi cilissime mandamus, ait b lupi rapaces ; a fructibus eorum cognoscetis eos 



enim Apostolus : c Despondi enim vos uni viro vir- 
ginem castam cxbibere Cbristo (// Cor. xi, 2). i 
Illa est enim virgo Ecclesia, sponsa unius viri Cbri- 
sti, quae nullo se patilur errore vel inhonesla repre- 
hensione vitiari, ut per tolum mundum una sil nobis 
unius caslae cominunionis integritas. Unde consnr- 
gite, cbarissimi, cum Domino, etassistite ei indoen- 
les arma spiritus adversus malignantes contra fidem 
ejus, et probetur spirilus sapientiae, id est, verba 
illonim si ex Dco sunt. Scriptum est enim in Jere- 
mia : c Probatorem dedi te in populum meum ro- 
bustum, et scies, el facies, et probabis viam illorum 
(Jerem. vi, 27). i Mullum iiamque nobis necessaria 



{Matih, VII, 15, 16). I Ergo in idipsum ex tolo corde 
vestro referentes, ante omnia, super tali quaeslione 
deprecationem, et dicenles cum David : c Rereia 
oculos meos, et consideraho mirabilia de lege tua; 
lucema pedibns meis verbum tnum , el lumen se- 
mitis meis {Psal. cxviii, 18, 105). i Quoniam , tii 
ait beatus Daniel propheta, c sapientia et foriitiido 
ejus sunt {Dan. ii, 20), i dat sapientiam sapientihiis, 
et scientiam intelligenlibus et «idiscipUnam; ipse 
revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris 
coD^iituta, ei hix cumeo est. Qiiia sapientiam ei for- 
titudinem dedisti mibi etostendisti mihi quae rogavi 
te. Dala x Kalend. Junii, Getico etGlero IV considibos. 



INCIPIUNT DECRETA ELEUTHERII VKVM, 

(Aano Domini 177, lempore AnioDinlConunpdl.} 



Eleutherius episcopus, universis Ecclesiis per'C 
Galliae provincias Domino miruantibus, in Domiiio 
saluiem. 

Magno munere misericordiae Dei totius Ecclesiae 
'uilbolicae mulliplicata sunt gaudia, cum multos po- 
pnlos ad Doinini servitium feslinare cognovimus. 
Qua de re necessarium judicavimus vos instruere, 
ut cscas quas vitare vos audivimus irrationabiliter 
non respuatis. Scitis, fratres, legislalorem docuisse, 
omnia quae creavil Deus erant valde bona , et ipsa 
per se Veritas ait : c r^on quod intrat In os c«in- 
quinat hominem, sed qnod exil de orc {Mauh. xv, 
11). I Unde conslat non debere refutare escas com- 

miinpj; nnas npnfi SkA tf^ihna Irihnit fidAlihii«t «nis. Rl in 



velut linteum nuignum, quatuor initiis submitti de 
c«elo in terram, in qno erant omnia quadrupedia 
ec serpeniia terrae, et volatilia ccelt. Et facta est voi 
ad eum : Surge, Petre, occlde et manduca. Ait nn- 
tem Petrus : Absit, Domine, qiiia nunquam mandn- 
cavi omne commune et immundum. Et vox iterom 
secuudo ad eum : Qnx Dominus purificavit , tn 
eommune ne dixeris. Uoc autem factum est per tcr, 
et statim vas receptum est in coelum {Act, x, 9, 16).» 
De accusationibus ergo clericoruro, super quibus 
consulii sumus, quia omnes eorum accusationes 
difiicile est ad sedem apostolicaro deferre, finitiva 
episcoporum tanluni judicia huc defecantur, et hujus 
jUincLe sedis auctoriiale finianUir. sicuL ab.anoslolii 



m 



DEGRETALIUM GOLLEGTIO 



122 



dicium esl. Rellquonim vcro clericonim caatas apad A Oppressis namque ab omnibus in cunelis subvenialur 



provinciales et meiropolilaiiosac primates etveniilare 
et juste diffiDire iicet, Judicanlem lamen oportet 
cuncta riroari» et ordinem rerum plena inqaisitkme 
discatere, interrogandi ac proponendi, a<Qiciendique 
prxbita patientia ab eo, ui ibi aclio ambanim par- 
tiaiD lifflitata sit pleniter. Nec iitigantibus judex 
prios sua velit sententia obviare nisi quando ipsi 
jam peractls omnibus nihil habeant in qusestione 
quod proponant, et tandiu acllo ventiletur, quo* 
asqoe rei veritas inveniatur. Frequenter interrogare 
oporiet, ne aliquid praetermissum forte remaneat 
quod annecii conveniai ; induci» enim non modicae 
ad ioquirendam dandae sunt» ne aliquid praepropere 
agi a quacunque parte videatur, quia per subreptio- 



causis. Haec omnia suminopere sunt attendenda. 
Nec criminalio mlnorum» quanto magis episcoporum 
facile est redpienda, dicente Domino : € Non seque- 
rts tiirbas ad faciendum malum {Exod. xxiii,2). > 
Ei alibi : « Non suscipias vocem mendacii {Ifnd. i). > 
Et in Paralipomenon legitur : « Omnia corda scru- 
latar Dominus (/ Piol. xxviii, 9), » et omnem co- 
gitaijonem novit; homo vero videt in facie, Deus 
aulem in corde. Et aiibi scriptuid esl : Non potest 
humano condemnari examine quem Deus suo reser- 
vavit jadicio. Igltur omne pondus el circomstantia 
adversariorom docomenla per patienliam» fratres, 
comprimere salagite, sdenies quia subversi sunt 
hujusmodi et delinquunl proprio ore damnali, quia 



nem molu proveniunt. Nibil lamen absque legitimo B ^^i fraires accusant vel infestanl, non eos diliguni, 



et idooeo accu satore fiat. Nam et Dominus nosler Je- 
sus Cbristus Judam furem esse sciebot, sed quia nou 
est accusatns, ideo non esi ejectus. Ei quidquid in- 
ter aposlolos egil, pro dignilate minislerii raium 
i&ausiu Nam si leges saecuii accusalores requirunt, 
qoaoto magis ecclesiasiicae regulae! docent enim ler- 
resirla et humana quae sint ecclesiastica atque coe- 
lestia. De accusationibus vero comprovincialibus ita 
legitor esse slatulum : Si quis super quibuslibet 
crimioibus quemlibel clericum pulsandum credide- 
rit io provincia in qua consistit ille qui pulsalur 
snas eierceat actiones, nec xstimet eum alibi aut 
l«ngius ad judicium prolrabendum. lili vero qui 
pulsatus fuerit,sijudiccm suspecium habuerit, liceat 



sed magis negligunt et peccaut, dicenle Apo»tolo : 
t Dilectlo proximi malum non operaUir {Rom. xiti, 
10). I Et alibi : « Qai non diligil fralrem saum quem 
videt, Deumquem non videl quomodopotest dilige- 
re?» Nos enim humiles eorde, ad ea quae recla sunt, 
adjotore Domiuo sapienler vinculo charilatis vobis- 
cum sumus conslricli , religionem calbolicam iu 
omnibus fortiter defensanles, iinprobis probe resi- 
stere non ne{rligimus, unde dictam est : Negligere 
enim, cum possis deturbare perversos, nlhil aliud 
esi quam fovere, neccarelscrupulo societalis occultse, 
qui manifesto facinorl desinit obviare. Hujus rei 
gratia universalis vobis a Cbristo Jesu commissa est 
Ecciesia, ut pro omnibus laboretis, et cunctis opem 



J^ppellare. Caveant eliam judices Ecclesia ne absente C ^^^^^ ^^^ negligatis ; frater auiem fralrem adjuvans 



eo cujus causa veniilatur , sententiam proferant, 
quia irritaerit, imo etiam causam pro facto dabunt. 
Proditoris vero nec calumnia nec vox audiatur. 
Nemo eoim debitorem amplius potest cognoscere 
quam iHe qui injuriam, ejusque susliouit nequitiam. 



exaliabilur, el illudens dissipabilur. Quapropter re- 
levate semper oppressos, corripite inquietos, ut 
zizania Dominicam messem non possit suifocare. 
DaU V Idus JuUi, Paleroo et Bardua consulibus. 



28 INCIPIUNT DECRETA VICTORIS VkVM, 

De Pascha et causis reliquis. 
(AonoDomini 189, tempore Belvii Pertioacis.) 



ViCTOR Romanae ac universalis Ecclesiae archiepi* 
scopos Theophilo episcopo et cunctis fralribus in 
Alexaodria Domioo famuiantibus in Domino sa- 
lutem. 

Muita mihi gralulatio, dileclisglmi Iralres, quod 
maoifestalo sicut optarous per graliam Dei lumine 
eTangeltcae claritalis el ab Ecclesia jam magna 
ex parle perniciosi erroris nocte depnlsa, crcr 
dils nobis dispensatlonis fruclus crescit, et aug- 
nMmLftlnr in DomlnA. CAlelmLalem sancLi Paschas 



discrepent , nec contraria gerant. A quarta decima 
vero luna primi mensis usque ad vicesimum primum 
ejusdem mensis diem eadem celebretur festivitas. 
Eodem vero tempore baptismus celebrandus est ca- 
Qlholicus, sed lamen si necesse fuerit, aut mortis 
periculum ingruerit genliles ad fidem venienles quo- 
cunque loco, vel momehto, ubicunqne evenerit, 
sive in flumine , sive in roari , sive in fonlibus, la- 
men, Ghrislianse confessione creduUtatis clarilicala, 
baplizenlur. Ipsis quoque uood in baplisnio polliciti 



125 APPEND. AD SiEC. IX. — 

iiiininie repuUnlur. Uxc vero siatuta nuUa debent a 
tmprobiiate conTelli, nuUa novitate mutari,qiiia alia 
ratio esi causarum saeculariuni, alia esl divinaruin. 

Audivimus namqiie apud vos vestrosque diver- 
sa judiciafieri, et incerta judicari, incerta, cbaris- 
simi, iiullatenus judicemus» quoadusque veniat D<h 
mlnos, qui lalentia prodncei in lucem, et illuroinabii 
abscondita icnebraniro, et manifesiabitcoosilia cor- 
dium , quia quamvis vera sint, non tamen credenda, 
nisi quae manifestis judiciis comprobaniur, nisi qu« 
manifeslo judicio convincuntur, nisi quae judiciario 
ordine publicanlur. Similiter ea vos judlcare ad 
apostolicam delatum est sedem, qu» praeter nosiram 
vobis definire non Ucet auctoritalem episcoporum 
causas , unde ita consiitutum tiquei a tempore apo* 
sioloniro ci deinceps placuit ut accnsatus vel' judica- B 
tusaconiprovincialibus in aliquam causam episcopus 
licenter appeUei ei adeat apostolicae sedis pontificem, 
qui aut per se , aut per vicarios suos ejus retraotari 
negotiuro procurei; ei dum iteraio judicio pontifex 
causam suam agai, nuUus alhis in ejus loco ponatur 
aut ordinetur episcopus, quoniam, quanquam com* 
provincialibos episeopis aecusati causain pontificis 
scrutarlliceat , non tamen difiinire iiiconsuUo Ro- 
mano ponliflce permissuro esi, cum bcaio Petro 
apostolo non ab alio quam ab ipso dicium sit. Do- 
mino : Quaecumque ligaveris super terram, enioi 
ligataet in coelo^ei quaecunque solverissuper lerraro» 
erunt soluta et in ccelo. Et aUbi in insUtutis legitur 
apostolicis : Si quis pulaverit se a proprio metropoli- 
tano gravari, apud patriarcbam vel primatem dics- ^ 
ceseos, aut penes onlversaUs aposlolicae Ecclesiae 
judicetur sedem. NihU aUud est, fratres, faUs pne- 
sumptio , nisi apostolorum suonimque sucpessorum 
terniinos transgredi, eorumque decreta violare. 
Colpanlur enim, ut scriplum est, fratres, quia ali- 
ter circa episcopos judicare praesumunt quam apo- 
stolicae sedis papx fieri placuerit. El quis est qui ju- 
dicat eum quem Dominus sibi et buic sanctae sedi 
reservari voluit judicandum ? Ait namque Dominus 
per prophetam Isaiam : c Domine Deus auxiUator 
mens, ideo non sum confusus, ideo posui faciem 
meam ut petram durissimam , et scio quia non con-* 
fundar, juxla est qui juslificat me. Quis conlradicit 



ISIDORI MERCATORIS 124 

mihi? siemus siinul. Quis est adversarius meus? 
accedat ad me, ecce Dominus DeusmeuB, auxiUator 
meus. Quis est qui condemnet roe? Ecce omnes 
quasi vestimentum cohterentur, tinea comedet eos. 
Quis ex vobis iimens Dominum, audiens vocem 
servi sui? Quis ambulavii in tenebris , ei uon esi lo- 
men ei? Speret in nomine Domini, ei innitaiur sn- 
per Deum sutim. Ecce vos oinnes accendenteslgnen, 
acciticti flammis, ambulaie iu lumine ignisvesiri, ellD 
flammis quas succendi8Us.De manu mea Haetnm est hoc 
vobis, in dolorlbusdormielis. Audite mequiseqnimini 
quod justum esi , et quasritis Domimim , aitendite 
ad petram , unde excisi estis., et ad cavemam iaci , 
de qua praecisi estis. Attendite ad Abraham patrem 
veslrum , et ad Saram quae peperit vos , quia anum 
vocavi eumf et benediii ei, et muliiplicavi eum. 
Consdabitur ergo Doroinus Sion , pi consolafoitur 
omnes ruinas ejus. Et ponei desertum ejus qoasi 
delicias, et solitudinem ejusquasi hortum Domini; 
gaudium et loelitia invenietur in ea , gratianim actio 
et vox laudis. Attendite ad me, populus meus, et 
tribus mea , me audite. Quia lex a me exiet et judi- 
cium meum in lucem populoruro requiescet; prope 
est justus meus, egressus est saWator meus, et 
brachium meum populos judicabit; me insulae ex- 
spectabunt et brachium meum sustinebunt. Levate 
in coelum oculos vesiros , et videte sub terra dcop- 
sum , quia coeli sicut fumus liqucscent , et terra si- 
cut vestimentum alteretur, ei habitatores ejus sicui 
haec interibunt. Salus auiem mea in sempiternuic 
erit, et Justilia mea non dcdciet. Audite roe qni 
scitis justum , popuhis meus, lex mea in cordeco- 
rum. NoHie tiroere opprobrium homtnum et bla- 
sphemias eorum ; sicut eniin vestimentum , sic co- 
medet eos vermis, et sicut lanaro, sic devorabit cos 
tlnea. Salus autem luea in sempiternum erit , et ju- 
sUtia mea in generatione et generationem {!$a. l, 7, 
21 ; Li , 1 , 2). I MuUis mundi hujus iliecebris, mul- 
Usvanitatibusresislendum est, ut verae charitaiis et 
continentiae obiinealur Integrilas. Dominus enim 
nullum vult perire, sed omncs saivos ficri. Cerlus 
autem sum vos ad ba*c emendanda vel defendenda 
Domino auxilianle proficere. Dau xiii Kal. Augusii, 
Commodo et Grattano IV consuUbus. 



CUJUS SUPRA EPISTOLA. AD APHROS. 
De causis superioribus, 

ViCTOR Romanae Ecclesiae urbis archiepiscopus, D non discrepare,sedconcordesesse, quia lioetpauei 
universis eoiscopis per Africam consUtuUs in Domino sitls malorum comparaiione, si iamen concordes fue- 
saluiem. ritis, facile, auxUiante Domino, vestros iAsidialores 

SAmni^r nnim in aeiernn rnnsilin Da! mnnftii hu- sooerabitts. Si vero dbcordos . ouod absit. fuerilis. 



Ii5 DECRETALIUM 

mandanius. Nam si hoc agere cilo neglexeriiis , et A 
Ticissim reconciliari non siuduerilis , ab aposlolicx 
sedis et lotius Ecclesise cominunione vos pelli non 
dubiteiis , nec adendilis, charissimi, qualiter D<^ 
minus per Isaiam prophetam lalibus comminatus est, 
dicens : c Dominus eis locutus est verbum hoc', 
luxii et defluxit terra, et inflrmata est, defluxit or- 
l)is, et infirmata est ahitudo populi ternc, et tcrra 
interfecta est ab habitatoribns suis, quia transgressi 
sunt leges, mutaverunt jus, dissipaverunt fcedus 
sempiternum. i^ropter hoc malediclio vorabit ter- 
ram , et peccabunt babitatores ejus , ideoque insa* 
nient cultores cjus, et rclinquentur homines pauci, 
luxit vindemia, infirmata est vitis; ingemuerunt 
omnes qui laetabantur corde; cessavit gaudium tym- 
panoram, quievit sonitus laeiantium, conticuit dul- B 
cedo citharae; cum cantico nen bibent vinum, amara 
erit poiio bibeotibus iliam ; attrila est civitas vani- 
fatis, clausa est omnis domus buUo inlroeunte. 
Clamor erit super vino in plateis, deserta est om- 
nis Jxtiiia; translatum est gaudium terrae» relicta 



COLLEGTIO. m 

est in urbe solitudo , ct calamitas opprimet portas. 
Quia hsec erunt in medio terrse , et in medio popu- 
lorum , quomodo si paucse olivx quae remanserunt, 
excutiantur ex olea, et racemi, cum fuerit finitima 
vindemia. Hi levabunt vocem suam aiqae lauda- 
bunt : cum glorificatus fuerit Dominus, hinnient de 
mari. Propter hoc in doctrinis glorificate Dominum, 
et in insnlis maris nomen Domini Dei Israei {Isa. 
XXIV, 5, 15). I El Dominus, in oratione quam disci- 
pulos suos docuit orare, ait : c Pater noster, qui es 
in ccelis, sanctificetur nomen luum. i In bonis et 
juslis hominibus sanctificatur nomen Domini, et in 
malis blasphematur, et ipsa per se Veriias ait : c Si 
oOers munus tuum ad altare, et recordatus fueris 
quia frater tuus habet aliquid adversum te, relin- 
que ibi munus tuum ad altare, et vade prius recon- 
ciliari fralri tuo, et poslea offeres munus tuum. » 
NuIIi vero liceat doctrinam evangelicam deserere, et 
sacerdotall honore gaudere. Daia Kal. Septembris» 
Laterano et Rufiino lY cc. consulibus 



INCIPIUNT DECRETA ZEPHERINI PAPiE. 

(Aimo Domioi 208, tempore Severi imperatoris.) 



Roroanae nrbis arcbiepiseopus ZEraEEiNcs omni- G 
bus per Sieiliam constitutis episcopis in Domino 
saluiem. 

Divins circa nos gratiae memores esse debemus 
qnae dos per dignaiionis suae misericordiam ob 
hoc ad fasligtom sacerdotale provexit, ut niandatis 
ipsius Inluerentes, et in quadam sacerdotum ejas 
specolattone constitoti, prohibeamos illicita et se- 
qaenda doeeamus. Sicut stellas coeli non exstinguit 
ma, sic mentes fidelium flrmamento inhaerenies 
sauDctae Scripturfle non obscurat mnndana iniquitas. 
lilcirco mediuri vos oportet et Scripturas, et prae- 
cepu divina, qnse in Scripturis continentur, dili- 
genter attendere, ne transgressores iegts Dei, sed 
icDpletores appareaiisJ^atriarchae vero vel primates 
accusatttm discutienles episeopnm , non anle sen- ^ 
tentiam proferant flnitivam , quam apostolica fulii 
aucloritate, ac renm seipsum confiieatur, aut per 
innocentes et regulariter examinatos convincatur 
tesles. Qui minori non sint numero quam illi disci- 
puli fuerunt, quos Dominus ad adjumentum apo- 
stolorum eligere praecepit, id est septuaginta duo. 
Delractores quoque divina auctorilate eradicandi 
sunl^et auctores inimicorum ab episcopali submove* 
"f-yisatione vel tealimonio, nec summorum quis- 
-•Jonibosimpetaturautdispereat, 



miter stare voluit, non a quibuslibet agiuri. NuIIum 
autem eorum senientia a non suo judice dicla con- 
8lringat,quia et legcs ssecuH id ipsum fieri praeci- 
piunt. Duodecim enimjudices quilibel episcopus ac- 
cusatus, si necesse fuerit , eligat , a quibus ejus causa 
juste judiceiur, nec prius audiatur, aut excominu- 
niceiur, vel judiceiur, quam ipsi per se eliganlur, et 
regulariter vocalus ad suorum primo convenlum 
episcoporum, per eos ejus causa juste audiaiur et 
rationabiliter discernatur. Finis vero ejus causae ad 
sedem apostolicam deferatur, ut ibidem terminetur. 
Nec antea finiatur, sicut ab aposlolis vel successo- 
ribnseorum olim statutum est, quam ejus auclori- 
tate fulciatur; ad eam quoque ab omnibus (maxinie 
tamen ab oppressis) appcilandum est et concurrendum 
qnasi ad matrem , ut ejus uberibus nutriantur, au- 
ctoritate defendantur, et a suis oppressionibus re- 
leventur, quia non potest , nec debet mater oblivisci 
filium suum. 

29 Judicia cnim episcoporum, majoresque Ecclc- 
siae causae a sede apostolica et noii ab alia, siciit apo- 
stoli etsancti successores eorum statuerunt, cum aliis 
episcopis sunt terminandae ; quia licet in alios transfe 
rant episcopos, beato lamen apostolo Petro diclum cst : 
Quaecunque ligaveris super terram erunt ligata ei iii 
CQelis,etquaecumquesoIverissuper terram eruntsoliita 



m 



APPEND. \D SiEC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 



m 



episcopis, el scrvandas censueruni. De occuliis cnim A periiuri super me veniebat^ el eor vidoae coBaolaius 



alieni cordis lemere judicare peccatum est, et eum 
cujus non videniur opera nisi bona, iniquum esl 
ei suspicione reprehendere, cum eorum qu;B homi- 
nibus snnl incognita solus Deus judex sil; ipse vcro 
novit abscondita cordis, ctnon alius; injusta enim 
judicia ab omnibus cavenda sunt, maxime lamen a 
servis Domini. Servum aulem Dei non oportet liii- 
gare, nec quemquam damnare. Episcopi namque a 
plebibus, et clero, et Domini a servis ferendi sunt, 
ut sub exercitatione tolerantise sustineantur tcmpo- 
ralia , sperentur aeterna. Auget enim merita vir- 
tulis quod proposilum non violat religionis. Sata- 
genduni est nobis ne aliquis fratrum nostrorum gra- 



sum, justitia indutus sum, et vestivi me vestiraenio 
et diademate, judicio meo; oculus fui oeeo, et pes 
claudo; pater eruim pauperum, etcatfsam quam 
nesciebam diligentissime invesligabam. Coriterebam 
molas iniqui, et de dentibus illius auferebam pra^ 
dam {Job. xxix, 43), > et reliqua. Yos ergo, qui 
in specula a Domino estis positi, comprimere et 
repellere eos sumniopere debetis qui fratrjbus 
iusidias praeparant, aut in eos seditiones et scan- 
dala excilant. Facile est enim verbo. fallere bomi- 
nem, non tamen Deum. Ideo bos repellere, et ab 
his vos cavere oportet, quatenus exstincta fundilus 
hujus modi caligine, lucifereis resplendeat, etUetitia 
oriatur, sanctissimi fratres. Data xii Kalendas Oc- 



viier lacerelur vel pereat. Succurrere ergo vos 

oporlet oppressis, et liberare eos dc manu persc- R tobris, Saturnino ei Gallicano IV cc. consol 

quentium, ut cum bealo Job dicatis : t Benediciio 



ITEM EPISTOLA EJUSDEM ZEPHIRINI PAPiE. 



Charissimis fratribus per iEgyptum Domino mili- 
tantibus Zepherinus Romaoje urbis arcbiepiscopus. 

Tanum a Domino bujus sanctx sedis, et aposto- 
lic» Ecclesix fundatore , et bealo Petro principe 
apostolorum» accepimus fiduciam» ut pro universali 
Chrisii sanguiue redempla Ecclesia, impigro labore- 
mus affcctu, et omnibus Domino famulantibus suc- 
curramus,et cunctispieviventibus apostolica auctori- 
taie opem feramus. Omnes qui in Chrisio volunt pic 
vivere, necesse est, ut ab impiis et dissimilibus pa- 
liajia^r opprobrw, d despicianlur tanquAra stnlti et 
insani, ut meliores et purgatioreseflicianlur. Quibona 
temporalia perduut ut percipiant aeterna. Eorum 
vero despectio et irrisio in ipsos retorqucbitur qui 
eos afOigunt ct coutumeliis a£Qciunt, cum et abun- 
daniia eorum in egestalemt el superbia transieril in 
confusionem. Nuntfatum est enim sedi apostolicoe per 
apocrisiarios nosiros quosdam fratrum nosironnn 
episcoporum videlicel ab Ecclesiis et sedibus pro- 
priis pelli, suaque eis auferri supellectilia , et sic 
nudos et exspoliaios ad judicia vocari , quod omni 
ratione caret, cum constilula apostolorum eorumque 
successorum, et prsecepia imperalorum, ac constitu- 
tiones legum idipsura prohibeant, et apostolic^e sedis 
auctoritas idipsum fieri vetet. Prxceplum e$t ergo, 
in anliqnis statutis, episcopos ejectos atque suis re- 
bus exspoliatos in Ecclesiis propriis recipi, et primo 
sua omnia eis reddi , et demum quos eos jusle ac- 
cusare voluerit sequo periculo facere. Judlces esse 
decernenics, cpiscopos recia sapientes, et in Eccle- 
sia convenienles ubi testes essent singulorum qui 



niini, unde et ipse ail : c Beatl qui persecotlonem 
paltuntur propter juslitiam (Jfo/lA. v, 10); i his 
fulii suffragiis noo multum debemus timere oppro- 
brium hominum, neque eorum exprobrationibus viDci, 
quoniam hoc oobis Dominus'jubet per Isaiam pro- 
phetam dicens : Audiie me qui scilis judicium, po- 
pulus meus in quorum cordibus lex mea est. Nolite 
timere opprobrium hominum, et bkisphemias eonun 
ne timealis, consideraoCes quod in psaboo scriptom 
est : c Nonne Deus reqairit ista» ipse enim novit abs- 
condita cordis {PsaL xlui, 2^), i et cogitaticDes 
tallum hominum quoniam vanjesunl; c Vana auleo 
locuti sunt unusquisque ad proximumsuam»labia do- 
losa in corde et corde loculi sunl mala. Sed disper- 

C det Deus univ^rsa labia dolosa et liogvam magnikH 
quam. Qui dixerunl labia oostr.. i nobis sunt , qiNS 
noster Dominnsest {Psal. xi» 3 5?» Nam si bxc 
in memoria retinerent, minime ad tantam prosili- 
rent iniquitatcm. Non enim probabili et patema do- 
cirina hoc faciunt, sed ut suam exerceant in servos 
Dei vindiclam. Scriptum namqueest: c Yia stulti^re- 
cta in oculis cjus {Prov, xii, i5)f > Et - c Suot viae qos 
videntur hominijustae, novissiinaautem eanim de- 
ducunt ad mortem (Prov, xiv, 12). i Nos enim qui 
haecpatimur» judicio Dei haec reaervare debemos» 
qui reddet unicuique secundum openi ejus. Quietiam 
perministros suos intonuitdicens: c Mibt vindiclam, 
ego relribuam {Rom. xii, 19). i Yos enim in recta 

|v fide ei opere ac bona volunlate saecurrite vidssiin, 
nec aliquis a supplemenlo frairis subirahat manum, 
quoniam iu hoc ait Dominus : c Cognosccnl nmnes 



. „ 'fcT . - _ . 



m 



DECRCTALIUM COLLECTIO. 



15) 



* Aaron inagis decoralMiUir , atqae sacerdotibus ia« A cipere, aul ore proferre unde, el Dominus per pro- 



duentes dignitatem sicul unguentum super caput 
principalem iniellectom irrigans » el usque ad ipsam 
exlremam scientiam deduceus. In hoc enim habit»- 
enlo benedictionem et aeternam vilampromisilDomi- 
nus. Htijus igitur propbelicae valicinationis meritum 
amplectentes, praesentem fraternam syllabam expo- 
SQimus, nosira propter charitatem minime qoaeren- 
tes, ant quaesituri. Non enim detrahentibus bonum 
est deirabere, aut palo secundum vulgarem fabulam 
excutere paluro. Absit ; non eniin sunt ista iiostra* 
Hxc enim avertat Divinitas. Insto jQdicio Dei datur 
plernmqae pecoatoribus poiestas , qua sanctos 
ipsius persequantur, vt qui spiritu Dei juvanlur et 
aguntor, fiant per labornm exercitla clariores, ipsis 



phetam ioquitur,dicens:f Dixi iCustodiam vias ineas, 
ut non delinquam in liiigua mea (P9al, xxxviii,^}. » 
Dominus omnipotens et ejus unigenitus Filius , et 
Salvator noster Jesus Christus boc Tobis iribuat in- 
citamentum, ut omnibus frairtbus,quibuscunque tri- 
bttlationum molestiis laborantibus> viribus quibus 
polestis, succurralis, et eorum, ut dignum est , in- 
jurias vestras aestimetis, maximum adminicufum eis 
verbis et faclis praebeatis, ut ejus discipuli invenia- 
mini veri qui fratres ut se omnibus diligere prae- 
cepit. Ordinationes vero presbyterorum et levi- 
tarum lempore congruo et mullis coram asiantibus 
solemniter agite, et probabilcs ac doctos viros ad 
boc opus provehite, ut de eorum societate et adju-> 



lamen qiii eos persequunlur et exprobrant alque B ineDto pluriinum gaudeatis. Ponite indesinenter 



detrahunt, erit proculdnbio vae. Yae, vae illls qul de 
trahunt servis Dei, quia detractio eorum ad eum 
pertinel, ciijus ministerinm agunt, et vice fungun* 
fur. Oramus autem, ostiom circumstantiae (qui ne- 
roineift perire ant labils suis pollui volumus) eorum 
moribus imponi, et yerbum rainirae noclvura con- 



If orda vestra in virtute Dei et eiiarrate haec et caeteta di- 
Vina verba inprogenles alteras, quoniam hic est Deus 
noster in aeternom, et ipse reget iios in saccula. Data 
▼11 Idus Novembris , Saturoiuo et Gallicano consu- 
libus. 



INCIPIUNT DECRETA CALIXTI PAPiE 

Dejejunio qmtuor temporum^ et reliquis cat^sis. 
(AoQO Domiai 247, tempore Severi fanperaioTis.) 



Calixtus archiepiscopos £cclesia& catholicae urbis 
Romae Benedicto, fratri et coepisoopo, salutem in 
Domino. 

Fraternitatls anmre constringimur , et apostolico 
moderamine cogimur, ol consultis fratrum proot 
Dominus dederit, respondeainus , eosque apostolicae 
sedis auctoritate instruamos. Jejunium qoed ter in 
anno apud nos celebrare didicistis> convenieniiiis 
Donc per quatuor tempora fieri decemimus, ut sicut 
annus per quatuor volvitnr terapora, sic et nos qua- 
ternum solemne agamus jejunium, per anni quatuor 
leropora, et sicut replemur frumento, vino et oleo 
ad alenda corpora, sic repleamnr jcy'unio ad alendas 
animas, jnxta prophelae Zicharia: vocem, qui ait : 
f Factum est verbtim Domiiii ad me diceiis : Haec 
dicitlDominttsexercituum. Sicutcogitavi ut afiligerem 
Tos cum ad iracondiain provocasscnt me patres ve- 
stri, et non sum miserius , sic conversus cogitavi 
In dlebosistisotbenefaciam Jerusalem et domui Joda. 
Nolite timere,haecsunt verba quae facietis. Loqui- 



wamSAcwIAm» ■■••••aAllltfMttA J 



G et j^unium septimi, et jejuRium decirai erit domui 
Judae in gaudium il laetitiam , el in solemnitaten 
praeclaras; veritatem tantumei pacem diligtte, dixii 
Dominus exercituum. » la boc ergo omnes nos una- 
nimes oportei esse> ut secundum apostolicam do< 
clrinam Idipsura dicamus omnes, et non sint in no- 
bis schlsmata. Simas aotem perfecti in eodem sensn, 
et iu eadem scientia, in ciyos operis devotione gra-» 
iuiamur dileciionem tuam esse consortem. Non de- 
cet eaim a capite membra dissidere, sed juxla sacrae 
Scripturae testimonium omnia membra caput se- 
quaniur. NuIIi vero dubium est, quod apostolica Ec- 
clesia mater sit omnium Ecclesiarum a cujus vos re- 
gulis nullalenus convenit deviare. Et sicut Filius 
venit facere voluntatem Patris, sicet vos voluntaiem 

^ veslraeimpleaiismatris,quaeestEcclesia, cujuscaput, 

ut praediclnm est, Komana existit Ecclesia. Quidquid 

ergosinediscretionejustiiiaeconira hujus disciplinam 

actumfuerit,ratumhaberirationulIapermiuit. 

Criminationes vero contra dociorem nemo susci- 

•^•n* MBt.A MAM ykav«\wlAl 4Sliyka »AI\i*a1« An/lA«MW v\nf«A.n ' 



181 APPCND. AD SiEG. IX. 

crgo doclorem pef scripla accuset, nec nisi fldeli ei 
Sogiiimo qui eliain irreprehensibiiem viiam ac con- 
vcrsationem ducat accusaiori, respondeat, quia io- 
(iignum est iit doctor sluUo et indocto ttqae repre- 
hcnsibiliter viventi respondeatjuxta stultitiamsoaro, 
diceiite Scriplura : c Non respondeas Btulto juxta 
Muliiiiam suam (Pm. xxvi^ 4) ; > non bene vivit qui 
iion recte credii. Nihil inali vult qiii fidetis est. Si 
quis fidelisest, videat ne falsa loquatur, autcuiqnam 
iusidias ponat. Fldelis homo semper fldeliter agit, 
30 ei infldelis callide iiisidialur, atque fldeles et pie 
iic jusie viventes perdere nitUur, quia similis simi- 
lem sibi qnacrit. Inftdclis homo mortuus esl in cor- 
pore viveute. Et contra sermones Bdelis hominis vi- 
tam cuslodiunt auditorum. Doctorem enim cathoH- 
cnm, cl pnecipue domini sacerdotem, sicut nallo 
errore implicari, ita nulla oportet machinatione, aut 
ciipidiinle violari, dicente quippe Scrlptura sancta : 
< Post coiicnplscentias tuas non eas, et a voluniate 
(ua averlere (Eccli. xviii, 30); > multis hujus 
itmndi illeccbris, multis vanitatibus resistendum 
esi ut ver» contincntix oblineatur inlegrilas. Cujus 
prinia est labes siiperbiat initium transgressionis, et 
origo peccali,quoniain mens sponte avidanec absti- 
iicre iiovitnec pietati adhlbere consensus. Nullus bo- 
norum inimicum habet nisi malum. Qiii ideo esse 
permittitur, ut aut corrigatur, aut per ipsum bonus 
«xerceatur.Quidquidergo irreprehensibile est catho- 



~ f SIDORI MERGATORIS 1 SA 

A lica defendit Ecclesia. ^iiili imperalori vel cuiquam 
pietatem custodienti , licet aliquid contra mandata 
divina praesumere. Injiistum ergo Judiclum» et diffi- 
nitio ii^usta regio metu aut jussu, aut cujuscunque 
episcq>i aut potentis a judicibus ordinala vel acia 
non valeat, homini religioso parum esse debei ini- 
micitias alioruro non exercere, vel non angere male 
loquendo, nisi etiam eas exstinguere liene loquende 
studiierii. Melior est in malts factis hiraiilis coufes- 
sio quam in bonis superba glorialio. Oinnes vcro qui 
amant vitam beatam, roalunt eain tranquiUilalis sus 
et Jusiitise statu currere qtiam nostroruin peccato- 
rum pooiiis nltricibus interpolari. Memor enim sum 
me sub illius nomine Ecclesi» prtesidere, Gujus a 
Domino Jesu Ghristo est gloriflcau confessio, et cu- 
B jtts fldes orones sem|ier desiriiii errores. El intelli- 
go aliter mihi non licere quam ut omnes coiiaius 
meos ei causae in (iua univcrsalis Ecclesis salus infe- 
statur, iropendam. Spero autem adfuturam miseri- 
cordiam Dei quod cooperanie ejus ciementia omnis 
pestifer morbas ipso peliente auferatur. Ei quidquid 
Ipso inspirante atque auxiliaiite poterit salubriter 
fleri, cum luae fldei et devotionis lande peragatur, 
quoniam res omnes aliter tutae essenon possunt,nisi 
quoe ad divini muneiis famulalum pertiiient, sacer- 
dotalis defendat auctoritas. Data xi Kalen. Decem- 
bris, Antoiiio et Alexandro consulibus. 



EPISTOLA PAPiG CALIXTI AD OMNES GALLI^ EPISGOPOS 
De conspirationibus et reliquis causis illicitis ne fiant. 



Dilectissimis fratribos perGainas eonstitniis, uni- 
versis episcopis GiLiXTUS. 

Plurimorum relatu comperimus , dileetionem ve- 
stmm fervoreSpiritussanctiita Ecclesi» gubemacula 
firmiter contra Impetos tenere et regere, ut naufrargia 
niit iiaufragiorum detrimenta Deo auctore non sen- 
ttnt. Talibus igitur gloriantes indiciis, rogamus ne 
Ir illis partibus contra statuia apostolica quidquam 
fleri sinatis ; sed nosira fulli auctoritate nociva com- 
pescite , illicita prohibete. Gonspirationum vero cri- 
niina vestris in partibus vlgere audivimiis, et ple- 
bes coiitra episcopos suos conspirare nobis inanda- 
tuin est. Giijus criminis astutia non solum inter 
^'Jiristinuos abominabilis est, sed cliam inter ethni- 
-cos, ct ab cxteris legibus prohibita. Et idcirco hujus 
criminis reos non solum ecclesiasticae, sed eiiam sae- 
«uli d.imnant leges, et non solum conspirantes, sed 



-.!- A^«^^^«^^, 



Mf WAWA nACf«<l 



r existunt jussionibus, severioribos eorriganiur viii- 
diclis, quatenus caeteri timorero habeant talia com- 
niittere, et Deus gaudeat fraternitate ac concordia,et 
cuncti suroant severitatis alque boniutis exemplum. 
Nam, si , quod absit, eccleslasticam sollicitudinein 
vigoremque negligimus, perdii desidia discipLiuam, 
et anlmabus fldelium profecto nocebitur. Hi vero 
in niiHius accusationem sunt recipiendi, nec eoruin 
vel anathematizatorum vox ulli nocere vd accusare 
potest. 

Excommunicatos quoqueasacerdotibus nulius re- 
ciptat ante utriusqiie partis jusiam examiuationem, 
nec cum eis in oratione, aut cibo« aut potu, aat 
osculo communicei, ncc ave eia dicai* Quia^qui- 
cunque in his vel in alils probibiUs scienter excom- 
municatis communicaverii, juxta apostolorum insti- 

^ tuiionem et ipse siroili exeommunicaiioni sulqace- 

l%it kVk liio oi*rtA tfklAriAi At laim sa •kKolSnA«fl%l an\ 1 



133 DCCRETALIUM COLLEGTIO. 151 

inunicalio, vel damnaiio, nec rau erii , nec vires A regulariter. Si enim eo Yiven4e» alleri nnpserit, adiiU 



uilas babeliit, quoniam nuHus alierius judicis nisi 
fiui sentenlia tenebiturf aut damnabitur, unde et 
Doroinus loquilur, dicens : c Ne transgredia- 
ris termtnos aniiquos quos posuenint palres tui 
<Piro«. uif, 28). > Nulhis autera prtmas vel melro- 
poliunas dicecesani Ecclesiam vel parochiam aul 
aliquem de ejus parochia praesumat excommunlcare, 
vel judicare, vel aliquid agere absque ejus consilio 
vel judicio; sed hoc observet» quod ab apostolis ac 
patribtts et prxdecessoribus nostris esl stalutum el 
a nobis confirmatum , id est si qiiis metropolitanus 
«piscopos , nisi quod ad soam solummodo propriam 
peninet parochiam sine consiiio ac voluntate om- 
niom comprovinciaiium episcoporum extra aliquid 



tera judicabitur. Similiter et iile, si alteram sponle 
duxerit, adulter aeslimabitor et commonlone prWt- 
bitur. Si autem persecutus fuerit in Ecclesia , Cb- 
giendum illi est ad alteram eique associandi», dl<- 
cente Domino : Si persecuti vos fuerint iii una ei« 
vitate, fugite in aliam. Si autem utilitatis causa 
fuerit rouiandus non per se hoc agai, sed fratribus 
invitanlibos et aucioritate hojtts sanctae sedis radat» 
nonambituscausa, sed utliilatis. 

Coi^onctiooes aoiem consanguineorum fleri pro- 
bibetae, quando has et divin» et saeculi prohibeot le- 
ges. Leges ergo divinae haec ageotes, et eos qul ex 
eis, prodeunt, non solum ejiciunt, sed elmaledictos 
appellant. Leges ergo saH^ull infames lales vocanl» 



agere tenuverii, gradus sui periculo subjacebit, ei B et ab haereditate repellunt. Nos vero seqaentes pa- 



4iuod egerii, irritum habeatur el vacuum. Sed quid- 
quid de provincialium coepiscoporum causis eorum- 
•que eedesianim el dericonim , af que saecularium 
riecessitaiibus agere, aul disponere, necesse fuerit, 
lioc cum omnium consensu provincialium agatur 
pontiflcum, nec aliquodominationis faslu, sed humil- 
riina ei eoncordi administraiione, sicut Dominus ait: 
Non veni ministrari, sed minislrare ; et alihi : Qui 
majorem vtrtuiem, erit ministervester , et reliqua. 
Similiier ipsi coniprovinciales cpiscopi cum eis con- 
silio (nisi quanlum ad proprias pcrtineC parochias) 
agani juxu sanctorum consiituta patrum, qui 
quamvis aliquo temporuin inlervallo nos antecesse- 
rint, ab uno tamen eodemque puritatis Foiite verltatis 



tres nostros, el eorum vestigiis inhaerentes, inramia 
eos notamus , et iiifaines esse censemus , qoia iDia- 
miae macults suni aspersi. Nec eos viros vel accasah 
tores quos leges saecull rejiduat sosdpere debemos. 
Qnis enim dubttai leges humanas rationi et hone- 
slati non repugnantes esse ampleclendas? praeserlim 
uhi vel publicae consulont uiilitaii, vel ecdesiasiicae 
digniutis aactoritatem defendunt, ac pro adminieulo 
tuentur? Eos autem consangoioeog dixlmos» qooset 
divinae imperatorum, ac Romanoraro, atque Graeco- 
rum leges consanguineos appdlaot, et in liaerediuie 
suscipiuni, necrepeUere^sunt« Taliam enim con* 
junctiones, nec legitimae sunt, nec maiiere pdssuni, 
sed suni repdlendae, et siquab ausu iemerariotentalse 



eifldei lnmenbauseruni,eleodemillustratoreet di- C sint, auctoriute aposiolica rcscindendae veniunl* 



rectore spiritu, Ecdesiae Dei subllimenium el om- 
«ium Christiaoorum commnnem qua^sierunt utili- 
utem, ut uno animo, uno ore concorditer sancu 
glorificetur Triniusin saecula. 

Nullus primas, nullus metropoliunus, nullusque 
reliquorum episcoponim alterius adeat civiutem, 
aut ad possessionem accedat quae ad eum non pcrti- 
nei, et alieriusepiscopi esi parochiae supercujusquam 
dis^sition^, nisi vocatus ab eo cujus jurisesse dtgno- 
scitur, quidquid ibi disponat, vel ordinet, aul judicet, 
si sui gradtts honore potiri voluerit. Si aliter prae- 
suinpscrii,damnabilur. Et non solum iile, sed coope- 
raiores alque consentientes, quia sicutordinalio, iu 



Quisquis ergo qui non esi legitime conjuncius, vel 
absque dotali illulo, ac benedictione sacerdotis con- 
sut copulatus, sacerdoies vel legitimeco.njunctoscri- 
miiiari, vel in eos tesliflcari minime potest, qooniam 
omnis incestl macula pollutos infamis est , et accu- 
sare snpradictos non permiliilur; non solum ergo 
hi rejiciendi soni, ei infamei» efflciuntur,8ed eiianr 
omnes eisconsemientes. Similiter de raptoribus» vel 
eis qui seniores impetiint fleri oensemus. Ho^ ergo 
saeculi leges interficiunt, sed nos misercordia praeeuiH 
te sub inraittiar nou ad poenitentiam recipimus, ipsam 
qnoque infamiam qiiasunt aspersi, delerenon possn- 
mns,sedanimaseorumperp<Bniienilam publlcam, ef 



eis ei judicatio,eialianim rerum dispositio prohibe- ' Ecclesiae satisractionem sanare cuplmus, quia ma- 



iur.Nam qui ordinarenonpoterit,qualiterjudicabit? 
Nollalenus proculdubio judicabitaut judicare poterit, 
quoniaio sicut alteriusuxor, nec aduUerari ab aliquo, 
vel judicari, aot disponi, nisi a proprio viro eo vi- 
vente permiiiiiur, sic nec uxor episcopi quae ejus 
Ecclesia vel parochia indubitanter inteiligitur, eo vi- 
▼ente absque ejus judicio et voIunUte alleri judl- 
cari vel disponi , aui ejus concubiiu frui, id est 
ordinatione, uullatenus conceditur, unde aiiApo- 
slolus : AlligaU est uxor legi qnandiu vir ejus vivit. 



nlfesUpeccaU non sunt occulta correclione pur- 
ganda. Omnes ergo qtii in recta Ade suspedl sont; 
in accusatione sacerdotum et eorum super quoruni 
fide non haesitaiiir, minime recipianlur, el in testl- 
monio bomano dubii habeantur. Infirmari ergo opor- 
tet eornm vocem de quorum fide dabitatur, nec eis 
omnino esse credendiim qni rectam fidem ignorant. 
Quaerendnm esl ergo ii^jiidicio , ctijns sii conversa* 
tlonis et fidei is qui accusat, et is qui accusatur, 
quoniamhi qiii nonsuni rectae conversaiionis ac fidei, 



1S5 



APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERGATORIS 



persoiiae accussiioruni, quae Bine scripio difDciie, per A credimus, (esiante Domino per prophetam 

scriptum aulem nunquam recipianlur, quia per scri- 

pturam nullus accusare vel accusari potest, sed pro« 

pria voce et praesenteeo quem accusare voluerit, suam 

quisque agat accusationem, nec absente eo quem 

accusare voluerit, quicunque accusalor credatur. 

Similiter testes per quamcunque scripturam testimo- 

nium non proferant , sed praesentes de bis quae vi- 

dcrunt et noveruut, veraciter testimoaium dicanu 

Nec dc aliis causis vel negotiis dicant testimonium, 

irisi de bis quae sub praesentia eorum acu esse no- 

scuntur. Accusatores vero consanguinei adversusex- 

traneos testimonium non dicant, nec familiares vel 

de domo prodeuntes, sed si voluerint , et invi- 

cem consenserint, inter se parentes tantummodo 



436 

f NOD- 

quid qui cadit iion adjiciet ut resurgat, et qui aver- 
sus est, nonrevertetur ? (Jer. viii, 4.) » Ei alibi : Nolo, 
inquit Dominus, morlem peccatoris, sed ut couver- 
tatur et vivat. El prophela David poeiiitentiam agens, 
dixit : c Redde mihi laelitiam salularis tui, et spi- 
ritu principali confirma me {Pial. l, 44). > Ipse 
namque post poenitenliam et alios docuit, et sacrifi- 
ciura.Deo oblulit, dans exempluin doctoribus sanclx 
Ecclesiae, silapsi fuerint et condignam poeniieniiam 
D(?o gesserint, utrumque facere posse. Docuit eiiim 
' quando dixit]: c Docebo Iniquos vias tuas, et impii ad 
teconverteutur(/M(i., 15). > Et sacrificium Deo pro 
se obiulit dum dkebat : c Sacrificium Dco spirilus 
conlribulatus {Ib id.Jd).i Vidensenim propheta src- 



testificentur/etnonin alios.Nec accusatores 31 vel B lera sua mundata perpcenitcnliain.non dubitavitprae- 

testes siispecti recipiautur, quia propinquitatis et 

famtiiaritatis, ac dominationis affectio veritatem 

iapedire solet, amorcarnalis et timor atque ava- 

rltia plenimque sensus bebetant humanos, et per- 

vertuut opiniones, ut quaestum pietatem pulent, et 

pecnniani quasi mercedem prudentiae. Nemo enim 

in dolo loquatur ad proxinium suum, fovea alta est 

08 malevoli, innocens dum credit fucile, ciio labilur. 

Sed iste lapsus surgil, et tergiversalor suis artibus 

praecipitatur, unde nunquam eisiiiat aiquc evadat. 

Ponderet ergo unusquisque sennones suos, et 

quod sibl loqui non vult, alteri non loquatur, 

unde bene sacra ait §criplura : c Quod tibi 

non vis Aeri, alteri ne feceris. > Nos eniiu tempore 



dicaudo, et Douiiiio libando curare aliena. Lacrjma- 
rum ergo efTusio movet aniini passionem. Saiisfa- 
clione autem implcta avertitur animus ab ira ; qui 
enim non ignoscil altcri, quomodosibi puiat sabve- 
niri ? Superabuiidant ergo peccaia, superabundet et 
misericordia. Quoniam apud Dorainum misericordia, 
et copiosa apud eura redemptio ; penes enira Douii- 
nuin oniniuni abuiidantia est, quia Doinlnus virtu- 
tura ipse est rei gloiiae; ait enim Apostoius : 
c Oiunes peccaverunt ct egent gloria Dei, jusiificali 
grutisper graliaui ipsius, per rrdemptionemquxest 
in Christo iesu, quera proposuit Dcus propitialo* 
rera, per fidera iii sanguine ipsius ad osteiisionem 
Juslitiae suae propier reinissionem pnecedentiuni de- 



indigemus, ut aliquid maturius againus, necpraeci- ^ lictoruu),insusientationemDei,adoslcnsioiieiniusti- 



l^itemus consilia et opera nostra, neque ordiiieiii 
corruaipamus. Sedsialiqiiislapsus quocunquc modo 
fiierit non perdamus euro, sed frateruo corripiamus 
aifeau, sicut ait beatus Apostolus : < Si praeoccu- 
patus fuerit homo in aliquo delicio, vos, qui spiri- 
luales estis, instruite hcyusinodi in spiritu leniiatis, 
considerans teipsum ne et tu tenteris, alter alierius 
ooera portaie, et sic adimplebitis legem Giristi, 
(Ca/. VI, it2.)> Porro sanctus David decriminibus 
mortiferis egit poenitentiam, et tamen in honore 
permansit. Beatus quoque Petrus amarissiraas lacry- 
mas fudit qiiando Domiuum ncgasse poenituit, sed 
lamen apostolus permansit. Et Doniinus per pro- 
pbelam peccantibus pollicetor dicens : Peccator in 
quacunque die conversus ingemucEit, omnium ini- 
oitatura illius.non recordabor amplius. 
Errant eniui gui ^putant sacerdotes post lapsum, 
si condignam ^rint poeiiilcntiam, Domino mini- 
slrare non posse et suis bonoribus frui, si bonam 
deiuceps vilam duxerint, et suum sacerdotium con- 
-digne custodieriut. El ipsi qui hoc putant non solum 
^rrant, sed otiam contra tradiias Ecclesiae claves 
disputare et agere videntur, de quibus dictum est : 
€ Quaecuaque solveritis in terra, erunt soluta et in 
c€b1o (Malth. xviii, 18), > alioquin boec sententia 



/ E 



tiseejus in hoc tenipore, ut sU ipsejuslus ct justifi- 
cans eum qui ex fide est lesu Ghristi (Rom. iii, 21 
et seq.) > David enini dicit : < Beaii quonim remlsss 
sunt iniquitales, et quorura tecta sunt peccaia. i 
Blundatur ergo horao a pcccato, et rcsurgit grati» 
Dei lapsus, et in prisiino manet ofQcio juxla praedi- 
ctas auciorilates, videat ne amplius peccet nt sen- 
tentia Evangelii maneat in eo, vade et amphus noli 
peccare; unde ait Apostolus : c Non ergo regnet 
peccaluin in veslro niorlali corpure, ut obediatis 
concupiscentiis ejus ; sed neqiie exhibeatis mcnibra 
vestra arina iniquitatis peccato, sed exhibetcvos lan- 
quam cx moriiiis viventes et membra vestra arma 
justiliae Deo. Peccatum enim vobis non daninabitur; 
l^ non enim sub lege Citis, sed sub gralia. Quid ergp 
peccabiinus, quoniain non suinus sub lege, sed sub 
gralia?Absll.Ncscitisqiioniaincuiexhibetisvo$senos 
ad obedienduiii» servi estis ejiis cui obeditis, sive 
peccati ad inorteni, sive obediiionis ad justiliain? 
Gralias autem Deo quod fuistis scrvi peccati, obe- 
distis autem ex corde in eara Ibrmain doctrin^ io 
qua traditi estis. Liberati autein a peccato, scru 
aulem facii esiis justitiae, hunianum dico (liom. \u 
12 et seg. ) > Majus eniin pcccatuin est judicanlis 
quam ejus qui judicatur. c Existiinas, inquit Aposio- 



137 



DECRETAL1UM COLLECTIO. 



i58 



leniiiis? IgnoraB quoniam benignUas I>ei>d poenilen- A operaniis malumi Judsei primum el Grapci. Gloria 



liam le adduiii ? Secundum duriiiam aulem tuam et 
impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae 
et revelalionis justi judicii Dei, qiii reddet unicuique 
secundum opera ejus. Ilis quidem qui secundum 
paiientiam boni operis gioriam et bonorem, et in- 
corrupiionem quaerenlibus yitam aetemam ; bis 
autem qui ez contentione, et qui non acquiescunt 
Teriiati, credunt autem iniquiiaii, ira ct indignatio ; 
tribulatio et angustia in omnemanimam bomiuis 



autem et bonor, et pax omni operanti bonum {Rom, 
II, 5 Bt ieq») > Sententiam, fratres, qu» misericor* J 
diam Yctat, non solum tenere, sed et audire rrfiiyjia, ^ 
qiiia potior est roisericordia omnibus iiolocaustoma- 
tibus et sacrificiis. Gonsuliis vcsLris breviter respon- 
diinus , quia oppressos nimis et pnKOCCupalos 
aiiis judiciis litlenfi nos invenere vestne. Daia 
VIII Idus Oclobris , Anlonio et Alcxandro 
consulibus. 



INCIPIUNT DECRETA URBANI PAPiE. 

De communi mta et oblalione fidelium. 
(Anno232, tempore Aurelii Anlonini iinperatorifl.). 



Qebaiciis episcopus omnibas Clirisiianis in san- 
ctificationem spiriuis, in obedientinm et asper- 
sionem sanguinis Domini nosiri Jesu Clirisii salu- 
lcm. 

Dccet onines Cbrisltanos, cliarissimi, ut eum imi- 
ientur cujus nomen s«(tili sunt : c Qnid prodest, 
rraircs mei, apostolus Jacobus ail, si fldein quis 
dicat se liabere, opera autem non bnbeal? (Jac. n, 
14.) t Nolite plures magistri ficri, fratrcs mei, scien- 
tes qiioiiiam majus judicium sumiiis; in multis enim 
offendimus omnes. Qui sapicnset discipiinalus inler 
vos, ostendat ex liona convcrsatioue operam siiam 
in mansiictudine sapieiili». Scimus vos non igno- 
rare, quia liaclenus vita communis inler lionos 
Chrislianos viguit, et adhuc gratia Dei vigcl, et 
niaxiroe inter eos qui in sorie Domini sunt electi, 
ht est dcricos sicut in Actibus Icgitur aposiolorum : 
< MQUitodinis autem credoiitium erat cor unuin et 
anima una; nec quisquam eorum quae possidebat 
aliquid suum essc dicebat, sed eraiit illis omnia 
coromunia. Et virtutc magna reddebant aposloli 
lesiimonium resurreclionis Jesu Cbrisii ; et gratia 
loagna erat in omnibus illis. Ncque enim quisquam 
egcns erat inter illos, quolquot enim possessores 
agronim aut domortim erant vendenles aflerebant 
pretia corum quae vendcbant cl ponebant ante pedes 
apostolorum. Dividebanlor autem singulis prout 
euique opus erat. Joseph autem qui cogiiominatus 
est Barnabas ab apostolis, quod est inlerpreiafum 
filius consotationis, levites et cyprius generc, cum 
liaberet agrum, vendidit illom ct altulit prelinm 
nnle pedes apostolornin {Aet. iv, 32), i et ro- 
liqua. 






B ex pretio eorum, coBperiini prcdfa et agros quos ' 
dere soiebant, matricibus ecclesiis Iradere, ei ex 
sumplibus eorum vivere. Ipsse vero res in ditione 
singurarum parochiaruro, episcoporum qui Jocum 
tenent apostolbrum crant, et sunt usque adhuc, et 
fuluris semper debent esse lemporibus. £t quibus 
episcopi et fldeles dispensatores eorum omnibus 
communem vitam degere volenttbus ministrare 
cuncta necessaria debenl, prout melius potuerint, 
ut nemo in eis egens inveniatnr. Ipsx enim res fide- 
lium oblationes appellantur, qiiia Domiiio offieruiitur. 
Non ergo debeni in aliis usibus quam ecclesiasticis 
el prxdiclorum Christianorum fralrum vel iiidigen- 
lium converli, qtiia voia sunt fidelium, et pretia pec- 
catorum, ac palrimonia pauperum, atque ad pnedi- 

C ctum opus explendum Domino iradilse. Si quis 
auteni, qnod absit, secus egeril, videat ne damna- 
tionem Ananlae et Saphirae percipiat, ct reus sacri- 
legii efliciatur sicut illi efiecti sunt qui pretia j^rxr 
dictarum rerum fraudaverunt, de quibus legilur in 
prsedictls apostolorum Aclibus : c Vir erat quidam 
nomine Ananias, cum Saphira uxore sua, vendidit . 

• agrum, et fraudavit de preiio agri, conscia uxore 
sua ; et aflTerens partem quamdam, ad pedes aposto- 
lorum posuit. Dixit aulem Petrus Ananije : Cuir . 
tentavit Satanas cor tuum meniiri te Spirilui saxi- 
cto, et fraudare de prelio agri ? Nonne manens tibj 
manebat et venuiidatum erat in tua polestate ? Quare 
posuisti fn corde tuo hanc rem?. Non es hominibus 
mciititus, sed Domino. Audicns aulcni Ananias haec 

l^verba, cecidit et expiravit. El factus est timor 
magntis in omiies qui audierant. Surgentes auteni 
juvenes amoverunt eum, ei eflerentes sepelierunt. 

r Jirflim A«l niif Ani minei li(M*«lPiim ft.iiini cnnlinm At 



159 APPEiND. AD SJEC. IX. 

Confestim eecidit ad pedes ejus, ei expiravit. liitran 
tes autem juvenes invenerunt illam mortuam, et 
extulerunt et sepelierunt ad virum suuiii. El factus 
est timor magnus in universam Ecclesiam et in 
omnes^qui audieraot haec (Act^ v» 1 et $eq}. > Haec, 
fratres, valde cayenda sunt et timenda, quia res 
ecclesiae non quasi propriae^ sed ut communes et 
Domino oblatsp, cum summo timore iion Sn alios 
quam in praefatos usug sunt fideliler dispensanda&v 
ne sacrilegii realum incurrant qui eas inde abslra- 
bunt ubi traditse sunt, ne poenam el mertem Ana- 
nise et Sapbirae incurrant,. et (quod pejus est) ana- 
thema maranaiha fiant. £t si non corpore, ul Ana- 
nuiset Sapbira, mortui ceciderunt, anima tamen, 
quse potior est eorpore, mortua et alienata a con- 
sorUo fidelium cadai, et in profundum barathri la- 
batur. Unde attendendum est omnibus el fideliier 
custodiendum^et iilius usurpationis contumclia de- 
pellenda> ne prsedia usibus decretorum ccelestiam 
dedicata a quibusdam irruentibus vexentor. Quod si 
quis fecerit, post debiiae uliionis acrimoniam quae 
erga sacrilegos jure promenda est, perpetua damne- 
tur infamia, et carceri tradatur aut exsilio perpetuae 
deportationi& utatur , quoniam juxta Apostolum tra- 
dere oportethujusmodi bominem Satanx, ut spirilus 
salvus sit in die Domini. MemoraUs ergo augmenta- 
tiouibus ac cultibus intanlum ecclesiae quibus 
episcopi pcBsident, Domino adminiculante, creve- 
ruut, et tantis maxima pars earum abundant rebus, 
ul nullus sit in eis communem eiigens vliam indi- 
gens, sed omnia necessaria ab episcopo suisque 
ministris percipit. Ideo si aliquis exstiterit moder» 
nis aut futuris temporibus qui hoc aveliere 32 
nitatur,]am dicta damnatione feriatur. 

Quod autem sedes in episcoporum eeclesiis ex- 
celsse constitut% et praeparatae inveniuntur ut thronus, 
speculationem et polestatem judicandi et solvendi 
atque ligandi a Domino sibi datam materiam docet, 
unde ipse Salvator in Evangelio ail : i Quaecnnque 
ligaveritis super terram erunt ligata et iu ccelo ; et 
quaecunque solveritis super terram erunt soluta et 
in coelo {Hatth. xviii. 18). > Et alibi : i Accipite 
Spiritum sanctum ; quorum remiseritis peccata re- 
niiltuntur eis, et quorum reiinueriiis retenta suut 
(Joan, XX, 23). y Ideo ista praelulimus, charissimi, 
ut intelligatis potestatem episcoporum veslronim, in 
eisque Dominum veneremini, et eos ut animas vesiras 
diligatis, et quibus iili nou communicant non com- 
municetis, etquod ejecerint non recipiatis. Valde enim 
timenda est sententia episcopi, licet injusie liget ali- 
qnem, quod tamen summopere praevidere debet. Vos 
autem hortantes monemus omnesqui Ghristjaiiitatem 
suscepistis, el a Chrisio vocabnl"'^ ^' ' 



ISiDORI MERCATOmS 140 

A faciatis, sed sponsionem quam Domiiio in baptismo 
fecistis, firmiter teneatis, ne repiobi, sed condigiii 
coram co invcniamiiii. £t quicunque vestram com- 
munem vitam susceplam habet, et vovil se nibil pro- 
prium habere, videat ne polliciiaiionem suam irri- 
tam faciat, sedhoc quod Domino est pollicitus, fide- 
liter cuslodiat ne damnationem, sed pnemiuin sibi 
acquirat, quoniam saiiusest non vovere quam votunv 
prout melius potest, non perficere. G ra vius enim 
puniuntur qui voluni feceruut, et votum non per- 
fecerunt, aut fidem perceperunt, et iu malis vitaia 
finierunty qiiam illi qui vitam sine voto fiaierunt» 
aut siiie fide mortui sunt, et tamen bona egerunl 
opera. Ad boc enim sensum rationabiiem natunu 
munere et secundae naiiviiatis reparationem susce- 

B pimus, ut secundum Apostolum c magis quae sursum 
sunt sapiamus, non quae super lerram, quia sapieu- 
tia hujus muudi stultitia est apud Deuuu » Quid 
autem soadet, cbarissimi, sapientia hujus sasculi, 
nisi nocitura quaerere, et amare peritura, negligere 
salutaria, pro nihiio repuUre perpelua? Gupiditatem 
commendat, de qua dicit : c Radix omnium malo- 
rum est cupiditas. > Quae in primis hoc maium ba- 
bet, quod dum ingerit trausitoria, abscondit aeterna; 
et dum a ibris posita conspicit iutra se laientia noM 
introspicir, et dum aliena quaerit, secutori suo se- 
metipsum alieuum faciu Ecce quod suadet saecull 
sapientia , vivere in deliciis» unde dieitur : < Aniina 
quae in deliciis est vivens» mortua est. > Suadet erga 
mollissimis suavitatibus, peccal^ et vitiis et flaminis 

C nutrire carnem, cibi et vini intemperanlia animam 
premere, ac vium spirilus interckidere, et conira 
se hosli suo de se gladium ininistrare £cce quod 
suadet sascuii sapientia» ut qui boni facti suiit, inali 
esse malint, et per errorem mentis fieri eiiam stii- 
deanl peccalores, et non cogitent iilam terribiletn 
Dei voceiUt cum exurentur peccalores sicut k- 
nuiu. 

Omnes enim fideies per maiuis impositionem epi- 
scoporum Spiriium sanctum post baplisinum acci|»ere 
debent» ut plene Cbristiani iuveniantur; quia» cuia 
Spirilus sanctus infuiidilur, cor fidele ad prudentiam 
et consuntiam dilatatur. De Spiriiu sancto accipl- 
mus, ut efliciamurspiriiuales,quia animalishomonoii 

^ percipit ea quae sunt Spiriiiis Dei. De Spiritu sancto 
accipimus, ut sapiamus inter bonuai mabimque dis> 
cernere, j.usta diligere, injusU respuece, ut maliii» 
ac superbiae repugneinus, ut luxuriae ac diversis il- 
lecebris et fedis iiidignisque cupidUaiibus resisia- 
mus. De Spiritu suncto accipimus ut amore vitas et 
gloria; ardore succensi,^ erigere a terrenis mentem aJ 
simAmn at Aivh » "^ - '^•"»qs ScDtembris, 



w 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



143 



INCIPIUNT DECRETA PONTIANI PAPiE. 



(Aimo Doniniy SSO» tenDpore AleiMdri ijnpentoris.) 



PoNTUMos episeopiis Fbligi Moeriboiii salaleio. 

Oppldo eor nDstnmi cliariuti vestrse oDngaudel, 
<)ood stiMltcun sanct» reiigionis sttmmopere adim- 
piere studetis, et Iratres inosrentes, ac destttutos in 
i(ie et rellgione conrortatis. Unde Redemptoris 
noslri misericordiam exoramo8,ut sua nobis in om- 
ailHis gratia auilTagetur, et effectu implere tribuat 
qnod Telle cooces&li. In. boc Itaque bono, tanto com- 
moda retribotaonis aocrescont, quanto et studiom 
Isboris aogetor. Et quia in bis onmibus divinae gra- 
ii« «(Qatorio opos est, omnipotentis Dei assiduis pre^ 
dbus dementiam exoramus, qoatenus baec vobis 
semperoperaiida bona et veUe tribuat et posse con- 
cedat, alque in ea vos via, cnm fhjcto boni operis, 
qoam se Pastc^ paslorum esse testatus est dirigat, 
ut sine quo nihU agi potest, per ipsum implere bona 
qttscoeplstis Taleatis. De sacerdotibos autem Domini 
quos Tos audiviinus contra pravorum hominum in- 
sidias adjovare, eoromque caosas portare, scitote 
Tos io eo vaide Deo placere, qui sibl eos ad servien- 
dum ascivit, et famiUares intantum sibi esse voluit, 
ui eliam aliorom bostiasper eos accepiaret, atque 
eonim peccaia donaret sibique reconciliaret, Ipsi 
quoqae proprio ore corpus Domini conflciunt et po- 
pulis traduoL De iiiis enim dictum est : i Qui vos 
coniristabit me contristabil, et qni vobis facit injii- 
riam, recipiet id quod iiilque gessit. » Et aiibi : c Qoi 
Tos aodit me audli, et qui vos spernit ine spernit. 
Qui aulem me spernit, spernit euin qui me misit 
(Imc, X, 16). > Hi eiiim non sunt infestandi, sed ho- 
norandi. In eis quoque Doininus honoratur, ciyus 
legaiione funguntur. Ili ergo, si forte ceciderint a 
fldelibus, sont sublevandi et portandi. Accusandi 
auiem uon sunt ab infainibus, aut sceleratis, vel 
immicis, autaiterius sectae horoinibusvel religionis; 
li peccaverint,a reiiquis arguanlur sacerdotibus, sed 
et a sammis pontificibus constringaiitur, et non a 
saecttiaribus aut malae vit» bominibus arguantur vei 
arceantor» Quod ergo de fralris vestri transitu vos 



A oontristari audivimus, uon modico compulsi sumoa 
moerore. Unde omuipotentcm Dcutn rogamus, nt 
auae vos gmti» aspiratione consoleiur, vosqiie et a 
malignis spiritibus et a perversis bominibus coelesli 
proiectioue custodiat. Nani et si quos post iUius obi- 
tum tumultus quonimdam adversaniium sustlnetis, 
nolite mirari si vos qui frui bonis in terra vestra, hl 
est in terra viventium, quaeritis, mala bominiim iti 
terra aliena portatis. Percgrinaiio quippe est vita 
poeuitens, et qui suspirat ad palriain ei tornienluni 
est peregrinatioiiis locus, etiam si blandus esse vi- 
dealur, vobis autem qui pairiam qiiaerilis inter sus* 
piria quae habetis, eliam gemitus audio humanae op- 
pressionis exsurgere. Quod roira onmipoienlis Dei 
disposilione agitur, ut dum veritas per aroorem vo- 

B cat, mnndus pceniiens a se ipso animam vestram 
per tribuUtioaes quas ingerit, rejiciat. Tantoque fa- 
cilius ab amore hujus saecull mens eseat, qoanto et 
impellitur dum vocaiur. Itaque qaod ccepistls, bo- 
spitalitatis curam impendite, in oratione et lacrymis 
instaniissime laborate. Eleemosyuis qnas semper 
amastis jam nunc largius atque ubcrius date operam, 
ut tanto post crescat vobis in retributione fructus 
moneris, quanlo bic excreverit studium laboris. 
Prseterea salutantes patema dulcedine boniiaiem 
vestram, petimusut in bonis quae ccepistis nedefi- 
ciatis. Neque ullus vos ab eis avertere possit, setl 
in conctis afifectom vestrae charitatis, clerici et servi 
Dei ac cuncti Christlani qui In illis partibus com- 
morantur, amore Cbristi et sancti Petri pleniter in- 

^ veniant, et favoris vestri solatiis quocunque modu 
necesse fuerit potianiur, quatenus vestra cuncti opo 
defeosi atque adjuti, et nos vobis gratiarom possi^ 
mus existere debitores, et Christus Dominus nosler 
atque beatus Petrus apostolorum princeps in quo- 
rum vos causis impenditis, Jesus Christus aeternam 
gloriam coinpenset, et beatus apoalolus Pctrus ipsius. 
gloiiae januani aperiat. Daia x Kalendas Februarii, 
Severo et Quiniiano IV cc. consul. 



EPISTOLA PONTIANI PAPiE 
De fraiema dilectione et vitandis malis. 

PoaTiAsvs sanclae et universalis Ecclesiae episco- D phetam loqoituc dicens : c- Quam bonus Ksrael Deos-. 
pis omnibus recte Doininum colentibus ct divinum his qui recto sunt corde, mei autem pene moti sunt 
culiom ainantlbus, saluiem. pedes, pene^ cffusl sunt gressus mei quia asmulatus - 

Gioria iu excclsls Deo, et in terra pax bominibus som contra iniquos pacem impiorum videos {PmuL 
bonae voluntalls. Haec verba, charissimi, non homi- lxiii ei uqq.)* » De bonis vero ipsa per se Veritas 

num ninL CAiI nnaAlAnim ai nAn kiininiftA aAnfin aiI * « RAnii muAflA nnrAa. nuAnS«in ineS naum viHa^ 



145 APPEND. AD S^EC. IX. — ISIDORI MERCATOIUS U4 

non oportcl. Ei si quis fiiieiis cst, vidcai ne mala A diviftet vulnera. Quoni»ni qui fodic roveam, inddel 



loqualur.aut culquani insidias ponal.{ln iioc ergo dis- 
ccrnunlur filii Dei et filii diaboli. Filii namque Dei 
semper cogifanl et agere conlendunt quse Dei sunt, 
et fratrcs indesinenter adjuvanl» el nulti nocere vo- 
iunt. Filii autem diaboli ccontra mala et nociva sem- 
per roeditantur, quia opera eorum mala sunt. De 
quibus loquitur Dominus per Jeremiam proplietam, 
dicens : c Loquar j^idieia mea cum eis snper omni 
malitia corum {Jer. 1, i6). Proplerea judicio con- 
tendam adhue vobiscum, aii Dominus, et cum filiis 
veslris disceptabe {hr, u , 9). Ecce ego fingam 
contra vos malam et eogito eontra vos cogitationem 
{Jer, xviif, i'!). i H«c, fratres, valde sunt timenda 
et ab omnibus cavenda, quoniam super quen jodi- 



in illam, et qui statuit lapidem proximo, offendet in 
eo, ei qui laqoeum' alii ponit, peribit in ilto. Facienli 
nequiswmum consilium, super eum devolveiur, ei 
non cognoscet unde adveniet illi. niusio et impnh 
perium superbonim et vihdicia sieot leo msidiabi- 
tur illi. Laqueo peribunt qui oblectanior casii josto- 
rum, dolor autem cohsumet illos antequaro moriantar, 
ira et furor otraqueeisecrabilia, et vir peccator con- 
iinens eriiilloniro. Qol vindicari vult, a Deoinvenift 
vindictam, et peccau illius servans servabit Re- 
linque proiimo ioo nocenti ie, et tnne deprecant* 
libt peccata sdventor. Boroo bomini serval iram, 
et a Deo quaerit medehm? In faomlnem similem sibi 
noft Itabet miscricordiam, ei de «peccaiiff suis depre- 



cium Dei ceciderit, non exiet impuniius. Et ideo B caiur Altissimam? Ipse dom caro sit, servai iram et 



unusquisque praevideat ne boc macbinetur aui agat 
in fratrem quod ipse paii noluerit. Et nec in suspi- 
cionem veniai Iiomo fidelis,ut dicat aot faciai ea qoa) 
pati non vult, unde suspeclos et inimicos, aut facile 
litigantes, ei eos qui non suni bonse conversationis, 
aui quororo viia est accusabilis, qui roclam non le- 
nent aoi decent fidem, accosaiores antecessores 
nosiri aposloliea repulerunt auctoritate, ei nos sub- 
'movemus aique futoris temporibus excludimus ne 
libenier labi possint qoos nos tenere et salvare de- 
benius, ne, qood absit, praedictum Dei |udicium su- 
per iiirosque veniat, et nos eorum vitio^quod Deus 
averial, pereamus. Seripttmi est euim : < Rectorem 
te posueruni? curam illorum habe, ut Ixteris propter 



propitiationem peiii a Deo?Q«i8exorabii prodelf- 
ciis illius? Memento Dovissimorum- ei desine inimi- 
cari, tabitudo enim ei mors imminent mandatis. 
Memorare timorem Dei ahissimr, ei non irascaris 
proximotuo. Memorare testamenti Altissimi, et de- 
spice ignorantiam proximi. Abstine te a lite, et mr- 
nuespeccata. Homo enim iracundu»incenditlitein^ 
et vir peccator turbabit amicos, et in media pacem 
babenlinm immittet inimicitias. Secundum cniM 
ligna siivae , sic ignis exardescit, et secundom virtv- 
lem bominis iracundia iliius erii, et secundum sub- 
stantiam suam exaltabit iram suam. Certamen feslr- 
natum ineendei ignem, et lis festinans efliindet san- 
guinem, et lingna testificans adducet mortem, si suf- 



illos, et ornamentum graiiae accipias, ei coronam et C flaverisquasiignis ardebit,eisiexspuerissuperillam^ 



dignationem consequaris cum rogalione (£^rc/i. xxxii., 
i ei seqq.) i Yerbum enim nequam immuiavit cor ex 
qno quatuor partcs <»riuntur. Bonuni ei malum, vita 
et mors, et dominatrix esl eoruni assidua lingua. Pro 
talibusprsedictr viiandi admoduni sunl, et priusquam 
prxdicue enucleaiim examinentur opiniones, et ab 
illis alieni invenioniur noa sunt suscipiendi, quo- 
niam sacrificium salulare est attendere mandatis et 
discedere ab omni iniquitate. Beneplacitom csi Do- 
mino recedere ab iniquiiaie, ei laudatio recedere ah 
injuslitia. Quoaiam scripium est : « Dilige proxi- 
. mom toum ei conjungere fide eum illo ; quoniam si 
denudaveris absconsa illtus,^ non persequeris posi 
eum. Sicul enim bomoqui perdit amicum suum,.sic 
/)tii perdit amiciliam proximi sui. Et sicut qui dt- 
inittit avem de inanu sua, sic qui dereliquisti proxi- 
muni tuum, et non eum cnpies. Non ilkmi seqtiaris 
quoniam longe abesi: elTugit euim quasi caprea de 
laquco, quia vuhieratn est nnima ejus; ullra eum 
non poteris coliigare, el maledicli estconcordaliO': 
denudare enim aroici mysieria, desperatio est animae 
infidelis. Annuens oculo fabricat iniqua,et nemo enm 



exstinguetnr, et utraqoe ex ore prefieisconior. Sn- 
surro et bilinguis, maledictus, multos enim torbavit 
pacem habentes, lingoa teriia moltos commovit, et 
dispersit illos de genie in gentem. Civitatcs divitnm 
munitas deslruxii , et domos magnatum effodil; 
virtutespopulofumconcidit, etgentesfortesdtssoWit. 
Lingua terlia muliereaviratas ejecit, et privavit ill» 
de kkboribus suis. Qui respicii ilFam, non habebrt 
requiem, nee habilabit com requie ; flagelli pl.iga 
livorem facit, plaga autem linguae eommiuoit ossa. 
MuUi ceciderunt in ore gladii, sed nec slc quod qoi 
interieroni perlinguamsuam. Beatus qui tectus est a 
lingua nequam, et qui in iracnndfam illius noii 



D, 



^%^^ Ar\*aA«/v# 



r%AnA/«#.« AO«<lA..«am ••iam««i 



transivit ei qui non atiraxttjugum ejus et vinculis 
illius noii est ligatus. Jugum aiini illius jugum fer- 
reum esl, et vinculum illius vinculum acreum esl. 
Mors illlus mors nequissima est, et ulilis potiiis in- 
fernusquam illa. Perseveranlia illius non permanebit, 
sed obliitebrt vias injustorum et flainma sua non 
comburet justos. Qui derelinquunt Deum incidant in 
illam, ei exardescet in illis ei non exstingueiur, et 
immitteior in eos qoasi leo et qnasi pardos i%<let 

AT^ GA«vi AnMkfi fnAa eninic aI nAl! «MI/tlPA linfrn5lin 



445 



DECRETALIUH 



naLilis ad mortem {EcelL xxtii, 18 et seq.; xxviii, A 
I ei $eq.) > c Nc tardes conTerli ad Dominum, et ne 
difleras de die In diem. Subilo enim Teniei ira illius, 
et io lempore vindictae disperdet te. Noli anxius esse 
in diTitiis ii^ustls, nihil enim proderunl iibi in dle 
obdaciionis ei Tindicts. Non Tentiles te in omnem 
Tentum, et non eas in omni via. Sic enim 'peccator 
probatur duplici lingua. Esto flnnus in vla Domini , 
ct In Teritate sensus tui et scientia » et proseqnatur 
le Tcrburo pacis et justitiae. Esto mansuetus ad au- 
diendum Tcrbum ui inielligas, et cum sapientia fer 
responsum Terum. Si est iibi iuiellectus responde 
proximo, sin autem, sitroanus tna super os tuum ne 
capiaris in Terbo indisciplinato et confundarls, ho- 
noret gloria in sermone sensati, lingua iinprudentis 
subTersio ipsins. Non appelleris susurro, et in lingua B 
tna ae capiaris et confundarls. Super furem enim 
est confusio et poenitentia, denotatio pessima super 
jiUnguem. Susurratori aatem odium est, inimicitia 
et contumeiia. Justilica pusiilum et magnum simili- 



COLLECTia. 1« 

ter. Noli fieri pro amico inimicus proximo. Impro- 
perium enim el contuineliam malus haeredilabit, et 
omnis peccator invidus et bilinguis. Non te extollas 
in cogitaiione animae luae Teiut taurus, ne forte eli- 
datur virtus tua super stullitiam, et folia tua come- 
dat et fructus tuos perdat, et relinquaris velut 
lignum aridum in eremo. Anima enim nequam 
disperdit qui se babet, et in gaudiuni iniroicis dat 
illum, et deducet in sorlem impiorum {Eccli, t, vi). i 
Charissimi, opprcssos erigere studete, et necesse lia- 
bentes sempeif adjuvate, quoniam qui fratrem aiD> 
ctuin relevat appreliensum eripii, moerenlero conso- 
lalur,ab iilo sibi relribui cui totum impendit non du- 
bitet qui ait : c Quod uiii ex minimis meis fecistis, 
mihi fccistis. > Taliterenim bona indesincnter agere 
sludete, ui fruclum boni operis et hic consequamini, 
et in fulnro gratia Dei perfruamini.qualenuscoelesiis 
regni aulam introire poslea inereamini. Data quinta 
Kalen. Btaii, Severo ei. Quinlanio IV cc. consa- 
libus. 



INCIPIUNT DECRETA ANTERI PAPJE. 

(Anno DomiQl 239, tempore Maxiuiinl loiperaioris.) 



Cbarissimis fratribus per Bxticae atque Tolelanae 
provincias episcopis conslitutis, Anterus episcopus 
iu Domiiio salutem. 

Optavi, fratres charissimi, semper dilectionis et 
pacis vestrae sinceritaiis gaudia audire, ita ut vicis- 
sim discurrentibos liiteris sospitatis indicia juvaren- 
tur, si quietos nos ab incursione sua vacare hosiis 
aniiquus sioeret. Qui ab initio mendax, inimicus ve- 
riiaiis, aemulos hominis, quera ui deciperet se ante 
decepit, podiciliae ad versarius, luxurias magister,!cru- 
deliUiibos pasdiur, abstineniia puniiur. Odiljejunia 
ininistrls suis praedicant4)tts, dum dicit esse super- 
flua, spem non habens de futuris, apostoli senieniia 
repercussus dicenlis : c Manducemus ei bibamus, 
cras enim morieniur (/ Cor. xv, 32^ > infelix au- 
dacia, o desperatae meniis aslutia. Ipse eniin bortatur 
odia ei fugai concordiam ; et quia facile ad deterio- 
rem partem inens bumana transduciuir , volens 
magis per spatiosam viam ambulare, quam arctae 
viae iler cum labore iransire, qua de re, fraires di- 
leciissimi, seciamini meliora, et semper relinquite 
deteriora. Bona agiie, mala vitaie, ut vere discipuli 
Doiuini esse invenianimi. De mntalioiie ergo episco- 
poruin uode sanciam sedem aposiolicam coiisuiere 
Toluistis, scltote eam commnni utiliute atque ncces- 
sttale fieri licere, sed non libiiu cujusquam aut do- 
minaiione. Peirus, sancius magister nosler, et prin- 
ceps aposiolorum, deAntiochia utiiitatiscausairans- 



propier doctrinam et bonam vitaiii quam habebat^ 
communi episcoporum el reliquorum sacerdoium ac 
populorum consilio translaius est Ephesum. Non 
enim transit de civiiate ad civitalem qui non suo 

r libitn aut ambilu hoc facii, sed utiliiale quadam 
aut necessiiate aiiorum, liorutu et consilio poliorum 
transferiur. Non iransfertur de minori civilate ad 
msijorem qui non ambitu, nec propria voluntate 
facit, sed aut vi a propria sede pulsus, aut neces- 
sitatc coacius, aut uiilitate loci, aui populi, non su- - 
perbe, sed cum humilitate ab aliis iranslalus et 
intronizatus est, qnia homo videt in facie, Deus 
autem in eorde. Et Dominus per prophetam loquitur 
dicens : c Dotninus sdt cogitationes liominum quor 
niam vanae sunt (Pia/. xciii, 11). > Non ergo mutat 
sedem qui non mutai mentem ; nec mutat civitaiem 
qui non sua sponte, sed consilio et eleciione alia- 
rum mutaiur. Non ei^o migrat de civitate ad 
civitatem, qui iion avaritiae causa, nec sponte dimit- 

D iit suani, sed ut jam diclum est, aui pulsus a sua, 
aut nccessitate coactus aui electione et exhorlatioiie 
sacerdolum ei populoruni translatus esi ad alleram 
civiialetn. Nain sicut episcopi habent poiesiaiein 
orJinare reguiariter episcopos et reliquos sacerdo- 
tes, sic quotie» utilius aut necessiias expoposcerit 
supradicto modo et mutare ei inironizare potestatem 
babent : baec, ul petistis , licet vobis ignou non sint 
tenenda mandainos, ne ignorantia quorumdam ine- 



i47 APPEND, AD SvEC. IX. — ISIDORI MERCATOUIS 148 

ciuir et miserieordiaa) et fidem, b£c oporluit facere A effiigiet flclum ei auferet se a cegkationibus 

quai sunl siiie intelleclu, et corripietiir a sn- 



el ilia non omittere; duces caeci, excolantes cuUcem, 
camelum autem glutientes. > Quod licet non licet, 
et quod non licet licet. Quemadmodum Jannes et 
Mambres restiteruntvepitaii,sicet illi mente reprobi, 
amantes Toluptatem magis quam Deum. Quod licei 
docent non licere, id est episcopos migrare de civi- 
tate ad civitatem pneUxato modo. Et quod non licet 
docent Hcere, id est misericordiam non agere circa 
patientesnecessitatem, hoc est eis qui episcopum non 
habentet sacro episcopaliindigentministerio.episco- 
pum de alia civftate cmra» «iliUlatisvelneeessitatis Iri- 
bui, et episcopis persecutionem aut necessiiatem pa- 
tientibus, aliamcatbedramdari negant. Contradicnnt 
enim sacrae Scripturse, quae testatur malle Deum mi- 



sunt siiie 

pervenienle iiuqaitatc. Benignus est enim Spiri- 
tus sapientisc, et non liberabit maledictum a 
labiis suis, quoniam renum illius testis est Deus , 
et cordis ejus scruiaior est verus, et lingu£ illius 
auditor , quoniam Spiritus Domini replevit orbem 
34 terrarum , et hoc quod coutiuet omnia, scien- 
tiam babet vocis. Piopter hoc qui loquitur iniqua 
non potest laiere , nec praeteriel illum corripieus 
Judicium. In cogilationibus enim iropii interrogutip 
eril; sermonum auiem illius audilio ad Domtnum 
veniet, el ad correptionem iniquitatum illius , quo- 
niam auris zdi audit omnia, et tuinultus marmun- 
tioiium non abscondetur. Custodite ergo vos a mur- 



sericordiamquam judicium. Quae precor major cbari* D muratione quae nihii prodest; et a deiraciione par- 



tasauteflicaciuspielalispatrocinium potesta quoquam 
alicui impendiquam si ignorantiae tenebraS et impe- 
ritise caliginem abeo repcllat , demumveraefidei doc- 
trinae pabulo, non ad qu%stum; non ad ambitionem , 
sedeniditionem et aedificationem reflciat? Tanqnam 
enim mutilo fit manus, claudo pes , oculus caeco 
qui ignorantise tenebris obvoluto sapientiae et scien- 
ttae Ihesaurum reserat et candorem lucis viasque 
Domini benigniter aperit. Utrisque autem, id est 
et famem verbi Dei palientibus et episcopis necessi- 
tatem, quando intronizanlur propter coromnnem 
ulilitatem in aliis civiiatibus non modica exhibetur 
misericordia. Neganies autem baec, ut «peciein 
babeant pietatis, virtutem tainen ejus abnegant. 



cite llnguae , quoniam sermo obscurus in vacuum 
non ibil; os quod mentltur, occidit animam. Noliie 
zelare mortem in|errore vitae vestrje, neque aequiratis 
perdilionem iii operibus manuum ^vestraram, quo- 
niam Deas mortem non fecit, nec laetalur in perdi- 
tione vivonim. Creavit enim ut esseni onmia et 
sanabiles esse voluit nationes orbis terrarum. Noa 
est in illis medicameotum exterminii, nec infero 
rum regnum in terra viventium. Justitia peipetua 
esi et immortalis, injustitia auiem mortis est acqui^ 
sitio; impii autem nianibus et verbis accersienini 
illam, ct sestimanles eam amicam, defluxenmt e* 
sponsiones posiierunt ad illam, quoniam morie digni 
sunt ex parle illius. DixerunUenim apud secogitantes 



Nam in tali negotio prosapiam non agnosco, si quis G non recte : Exigoum est, et cum taedio tempus vitx 



tamen sapieniium quos insipientibus tempestatis 
hnjus procella aliis sociavit auctoribus, facinorum 
particlpatione maculatur, splendor sapientis , et si 
communionem criminum incurrit, nescit tamen du- 
cem se praebere peccantibus. Alia quoque est causa 
utilitatis et necessitatis , et alia avaritiae et prae- 
suinptioni3 aui proprise voluntatis. Avaritiae quoque 
cansa vel praesuroptionis aut propriae voluntaiis non 
sunt episcopi'mutandi de civitaie ad civitatem , sed 
utilitatis el necessiiatts. Quod uemo negat nisi bi de 
quibus dictum est: c Erraverunt in ebrietate, nes- 
cienint videntem, ignoraverunt judicium (/la.xxviii, 
7) ; > nam si enarrando cogerer aperire iransacta , 
osienderem vobis nullum evenire sobitium de.compa- 
ratione factonim. 

Caetenim state , charissimi , super vias, asplcientes 
ei interrogantes de semilis Domini autiqois, et 
vitlete quae est via bona et recta, et amboiate in ea, 
et inveuietis requiem animabus vestris. Et nt jutta 
Sapientiae vocem dicamus : c Diligite Juslitiam qui 



nostrae, et non est refrigeriam in flne bominis, et 
non est qui agnitus sit reversus ab inferis, quoniam 
ex nihilo facti sumus, et posthocerimus tanquam si 
non fuerimus , quoniam fumos afllatus est in nart- 
bus nostris, et sermo scintilla ad commovendum 
cor nostrum, qua exsiincta, cinis erit corpos no- 
strum, et spiritus diffundetur lanquam mollis acr 
Et Iransibit vlta nostra tanquam vestigiam nnbis , 
et sicut nebala disaolvetnr qu» fugata est a radiis 
solis et a calore illius aggravaia. Et nomen uostmm 
oblivionem accipiet per tenipas, et nemo memoriam 
habebit operum nostrorum ; umbrae enim transiius 
est tempus iiostrum, et non est reversio finis nostri, 
quoniam consignata est, et nemo revertetar (Sap. i, 
D ii). I Propterea unicuique providendum est , ui 
summopere se custodiat, et utiliter se provideat, oi 
cum dies extrema finisque vitae advenerit non trans- 
eat ad perpeluam mortem , sed ad vitam aeler- 
nam. 
Facta enim subditorum judicantur a nobis , no- 



449 



DECBETALTUM GOLLEGTIO. 



ixa 



alH>6 aiKiiat oelnMieiileft. Sadens, inquil, ad^ersus A regno Ghrisli ei Dei. Nemo vos seducal inanibus 



fratreiii tuum loquebaris detrabendo , et adversns 
iiiium matris tux poncbas scandaluni» etc : Parcant 
singuli delractioni lingux, custodiant quae alque 
sermones saos, et sciaat , quia cuncta qux de aliia 
loquuntur sua senlentia judicabuntur. Nemo inviio 
audilori libenter referl. Officii siugulorum sit, dile- 
ctissimi, non solum oculos casios servare, sed et 
Iijiguam. Nec quid in cujusquam domo agatur, alia 
domus per yos onquam noverit. Habeant omnes 
simplicitatem columb» ne cuiquam machinentur 
dolos et serpentis astutiam, ne aliorum supplanteiH 
tur iosidiis. Non est buinilitatis meae neque meiH 
sune judicare de caeteris et de ministris eccle&iarum 
sinistrum qnippiam dicere. Absit ut quicquam siiii- 



Terbis propter enim veuii ira Dei in filios diiliJen- 
tise, nolite ergo effici participes eorum. Eraiis eniui 
aliquando tenebrae, nuuc autem lux in Domino, ut 
fiiii lucis ambulale. Fructus enim iucis esi in omni 
boniute, et justitia et veritate, probantes quld sil 
beneplacitum Deo. Et oolite eommunicare operibus^ 
infructuosis tenebrarum , magis autem redarguile. 
Quae enini in occullo fiunt ab ipsis turpe est dicere. 
Omnia autem quae arguuntur a lumine manifestiin- 
tur; omne enim quod manifestatur lumen esl; 
propter quod dicil : Surge qui dormis, et exsurge 
a mortuis, et illuminabit te Ghristus. Yidete itaque^ 
fratres, quomodo caute ami)ulelis, non quasi iiisi- 
pieiites, scilicet ut sapientes, reJimentes tempus. 



sirumdebisioqaar,quiapostolicogradui8uccedentes, B quoniamdies mali sunt. Propterea uolite fieri im- 



Ghristi corpus sacro ore conficiunt, per quos nos 
eiiam Ghrisiiani sumus , qui daves regnl coelorum 
habentes ante judicii diem judicant. Veteri quidem 
lege habetur, quicunque sacerdotibus non obtempe- 
rasset, aut eitra castra positus iapidabatur a populo, 
^ut gladio cervice subjecta contempium expiabat 
cruore. Nunc vero inobediens spirituali animadver- 
sione truncatur, et cjectus ab Ecclesia, rabido dae- 
nionum ore decerpitur. Oportet enim, ut qui Deum 
haerediiate possident, absque ullo impedimento 
saeculi Deo serviant, ut dicere possint : Dominus 
pars haereditatis roeae; o quam hqms et suavis est 
spiriius tuus, Domine, in omnibus. Parcis aulem 
amnibus quoniam tua sunt, Domine , qui animas 



prudentes, sed intelligentes quae sit voIunUsDei, 
ei nolite inebriari vino, In quo est iuxuria, sed im- 
plemini Spiritu sancto, loquentes vobismetipsis iit 
psalmis, bymnis et canticis spiritualtiMis, cantantes 
et psallentes in cordibus vestris, Domino; Domlno 
gratias ageiites semper pro omnibus , in nomtne 
Domlni nostri Jesu Ghristi Deo et Patri subjecti ia- 
vicein in timore Ghristi {Ephe$. iv, 29-52 v, 1*21). » 
Siate ilaque fratres, et tenete traditiones apesto- 
lorum et apostolicae sedls, ut Dominus noster Jesus 
Ghristus, et Pater nosier, qui diiexit iios, et dedit 
consolationem aeternain, et spein bonam in gratia, 
exhortetur corda vesira , et confirmet in omni 
opere et in sermone boiio. De caelero, fratrcs, orate 



smas. ideoque bos qui exerrant partibus corripls, C pro nobis ut sermo Domini currat et ciarificetur 



a de quibus peccant admones et alloqueris, ut re- 
licta maUlia credant in te , Doinine. Tu autem, Deus 
Boster, suavis et verus es patiens et in misericordia 
dispcnens omnia. Elenim , si peccaverimus, tui 
sumus scieoles magnitudinem tuain. Et si non pec- 
caverimus, scimus quoniam apud le sumus compu- 
tati. Spiritus timentium Dominum qusritur ab eo, 
et in respectu iiiius benedicentur. Quapropter, fra- 
tres cbarissimi, c omnis sermo malus ex ore vestro 
■OB procedat, sed si quis bonus est ad aediflcatio- 
nem opportunitatis ut det gratiam audientibus ; et 
ttoUte contristare Spiritum sanctum Dei in quo 
signati estis Indiem redemptionis. Omnis amariiudo, 
ct ira, et indignatio, ei clamor, et blasphemia tol- 
laiur a vobis cum omni malitia. Cstote autem invi- 
cem l)enigni, misericordes, donautes invicem sicut 
et Deus in Gbristo donavit vobis. Estote ergo imita- 
tores Dei sicitt filii charissimi , et ambulate in 
dUectiooe ucut et Ghristus diiexit nos et tradidit 
semeiipsum pro nobis oblatiouem et hosliain Deo 
in odorem suavitatis ; fornicatio auiem et omnis 
immunditia aut avaritia non noiuinetur in vobis» si- 
eut decet sanctos. aut turpitudo«. aut stultiloQuium» 



sicut etapud vos, et ut iiberemur ab importunls et 
malis hominibus. Non enim omnium est fides. 
Fideiis autem Deus est qui confirmabit vos, ct 
custodiet a malo. Quapropter ponite indesinenier 
corda vestra in virtute Dei , et resisiiie semper 
malis et euarrate haec juxta vocem prophetae iii 
progenies alteras , quoniam hic est Deus Deus 
noster iu aeternum, et ipse reget nos in saecula. 

Unde vos, qui in specula a Domino estis consii- 
tnti, comprimere et repeliere eos summopere de- 
betis, qui fratribus insidias praeparant, aut in eos 
seditiones , et scandaia excitant ; facile est enini 
bominem veri>o fatlere, sed non Dominum. Ideo ho& 
reprehendere, et ab his vos averlere oportet, qua^ 
^teuus exstincta funditus hujusmodi caligine, lu- 
cifer eis respleiideat, et laetitia oriatur in cordibus. 
eorum. Gonfldimus autem de vobis, fratr^, in Doniino» 
quoniam quae praecepimusetfacitis,eifacietis.|Quanto 
enim beneficia vestra bis amplius exhibetis , tanlo 
niajorem vicissitudinem ab omnipotenti Deo cui 
serviunt exspecutis. Oinnipotens Deus sua vo& 
protectione custodiat houoremque ei praeceplum 
servare concedat, et gioria honorque Deo Patri 



181 



APPEND. AD SJEC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 



m 



INCIPIUNT DECRETA FABIANI PAP^. 



(Anao Domini 24t, Decio imperanie.) 



Dilectissimis ubir|iie calliolrcae EcclesicT. commi- 
nislris Fabiatius, salulem in Domino. DiTinis pr£- 
ceplis et apostolicis monemur inslituils ut pro 
cuncurum Eeclesiarum statu Impigro vigHemus 
affectu, undJe consequens est debere vos scire, qnae 
apud Romanam in sacro agunlur ritu Ecclesiam, 
ut ejus sequentes exempla, cjus verl filii invenia- 
mini, qu» vestra csi maler vocala. Seplem ergo 
diaconos in urbe Roma per seplem regiones civita- 
tis , sicQt a palribus accepimus , habemus, qui per 
singulas hebdomadas et Dominicos dies atque festi- 
vitaium solemnia cum subdiaconibus et acolytls, 
ac siquentium ordinum minislris , injuncu sibi 
observant ministcria et parati omni hora sunt ad di- 
vinum ofllcium et quidquid els injungitur peragen- 
dum. Similiter elvobis, prout opportunuin fuerit, 
pcr singulas civrtates est faciendum , ut divinum 
absque alia mora et negligentla siudiose ac solemnU 
teragatur ofllcium. Denique septem similKer subdia- 
conos ordlnavimus qul septem noLirlis Imminerent 
ot gesta mariyriim veraciter in integro colligerent 
nobisque rimanda nianifestarent , quod etiam vos 
omnes agere monemus, ri^ in posterum aliqua ex 
liis diibitalio fiat, qu;eslioque' oriatur , c quoniaro 
omnia quas scripia sant ad nostram docirlnam 
scripia sunt. i Et qus noslris temporibus veraciter 
scribunlur ad futurorum doclrlnam diriguntur. Et 
ideo fidelissimis haec negotla cominitti praeclpinius, 
ne aliqua in eis illusio inveniatur ei qua fldell- 
bus scandalum, quod absit, oriatnr, unde et chari- 
Utem vestrani paterna dulcedlne petlmus ut in cun- 
cUs aifectum vestne charitatis sancU roodo Ecciesla 
inveniat et favoris vestri solatiis quocunque necesse 
fuerit, poliatur. El sicut bonitas studii vesiri de se 
nobis ceriitudinem praebet , ut in nullo diffidere 
debeamus de ea , sed magis ut sapientibas filiis 
Ecclesiae nostrae, haec Aduciaiiter commendemus, 
iu post posltas opportunilatis occasioncs veslra 
efficacia elaborare enixius debel, atqiie in modis 
quibus possibile fuerit omni siudlo ablgere contume- 
lias. ilorUimir eltam vos, juxia dlcium Apostoll, 
stabilcs esse et immobiles, abundantes in opere Do- 
niini scinpcr, scientcs quod labor vesler non est 
inanis in Domlno, ei alibi : i Vigilate ct orate et 
stale in fide, viriliter agite et conrorUmliii, omnia 
vestra in cbaritate fiani (/ Cor. xvi, 13, II), » 

Insuner et illllfi vn« fioiiv» «IpftifiArafnfifi nnia wia. 



A et convertit in pravain doctrfnam. A quibus vos, 
fratres, avertlte et cavete ab omnibus qui alleram 
fidem etdoctrinam tenent quam aposloli et saccesso- 
res eorum tenuerunt et ducuerunt, ne, quod absii, 
post eum abeuntes, in laqueum saunae cadaliset 
compedlbns ejus lcneainini. Unde fraterniuiis ve* 
str» charitatem intimis obsecramus precibus^ot 
nostrae parvitatis in vesiris sacris orationibos 
niemores esse dignemlni , orantcs ac deprccanies 
Dominum coeli, ut tam nos quam sancu maler 
Ecclesla Ghristi pretioso sanguine redempu, a h- 
queis venantis saUnae et ab imporiunis etmalb 
hominibus iiberemur, ei sermo Dei cumt et clarifi- 
cetur, ei prava eorum et omnium perversa doceo- 
tium corruat doclrina atque deflclat. PrecanRr 

B etiam ut pieutis vestrae precibus impetrare sto- 
deaiis, ut Deus et Dominus noster Jesus Cbri- 
sius 35 4"> ^ult omnes faoinines salvos fieri et 
neiminem perlre sua ingenti omnipotentia rerer- 
ti faciai corda eorum ad sanam docirinaro et cs- 
tholicam fidem , quatenus resiplscant a diaboli 
laqueis qnibus capti ienentur, et aggregeniur (iliis 
matris Ecciesiae; reminiscentes qiioque fratnifli 
vestrorom, mlseremini illorum quibus potestis bo* 
nls siudiis veslrls uc perdantur, sed el precibos 
ei aliis bonitatis veslrae sludiis Domino salveoior. 
lu ergo in liis aglte, ui obedientes fllii et fiddes 
sanciae Dei Ecclesiae appareatis, ei ui merceJis 
praemla percipiatis. 

p Hi ei orones qui recUm non doceni docirinaiB 
vel rectam non feneni fidein, accusatorcs nemi- 
nem recte credentlum accusare possunt, qtiia iD- 
famla sunt notati, et a sinu sanctae matrls Ecclesix 
apostolico mucrone usque ad reclain conversatio- 
nein ei reversionem eorum abscisi ; unde apostoiica 
auctoriute cum omnibus ejusdem apostolics atqoe 
nniversalis Ecclesiae filiis sutuenies sancimus, Qi 
omnes qui in calhollca fide suspecti sunt in accosa- 
tlone recte credentium non suscipiantur, quia snspi- 
ciones semper snnt amovendae. Merito ergo eomiD 
reprobatur accusatio, qui in recU flde suspecti sonl. 
nec eis omnino est credendnm qui Triniiails fideiD 
ignorant. Similiter omnes quos sanctorum Palnin; 
statuta Um praeteritis quam fuiuris temporibus ana- 

l> theinatizant submovemus, et ab omnF accusaiioDe 
fidelium alienamus. Discreti crgo semper debent 



«^.^ A^^l^^ 



.u s.nj^isi.. 



153 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



154 



quam nultos cecidisse cognoviinas; cavcte Ulium .4 nareDei Ecclesiam volunt» ct cimi corpore Tobiscum 



jacula et antiqut hostis lentamenla, per qux etiam 
proprios propinquos coram nobis vuiueratos cadere 
vidiraus. Altendite laqueos insidiantiuro quibus no- 
tos et coramilitones slrangulare solent; uolite lales 
sequi, sed procul repellile eos. Esiote, juxta Veri- 
utis vocero, prudentes ut serpentes, et siniplices ut 
colunibae. Videte ne in vacuum quoque curratis aut 
iaboretis, sed allerutrum fulti precibus et orationibus 
ToluntatemlDei facere conlendite, ei a memoratis, si 
incorrigibiles apparueriot, vos in oinnibus separate. 
Similiter et ab omnibus quos Aposlolus commemorat 
dicens, cum eis nec cibum sumere, quia et illi sicut 
et isti sunt repellendi et aute satisractionem Ecde- 
siae Don sant suscipiendi , quoniam illi cum quibus 



esse videatur mente et animo contra vos est, et e<A 
multo nequior hoslis bic quaro illi qui foris suut, et 
evidenier inimici sunt; bic enim per amicitiarum 
speciem quae sunt inimica geril, et ecclesiam dis- 
pergit ac vastat. 

Ideoque , cbarissimi , his apostolicis institutls 
vos monentes instruimus, ut effecta cerlior cbaritas 
vestra sollicitius deincepsagere sludeat etcautius, ne 
perversi et infideles bomines laedendi fideles ac be- 
nevolos habeant fucultatem, quoniam spes talium et 
omniura inipiorum tanquam lanugo est quae a vento 
tollitur, et tanquam spuma gracilis qus a procella 
dispergitur, et tanquam fumus qui a vento diffusus 
est, ei tanquam memoria bospiiis unius diei prse- 



cibom sumere doo licet, manifeste apparent seque- B tereunlis. Sumniopcre , charisslmi , tales cavendi 



slniii usque ad aatisfactionem a reliquis frairibus; 
quamobrem mm debefit nee possunt in accusatio- 
nem fiddium suscipi, sed etiam ab eorum consortio 
usque ad jam dictam saiisfactionem repelli, ue si- 
miles eis efficiaDtor, aut eorum excommunicailoni 
subjaceani, quoDiara sic apostoli statuerunt dicentes : 
Cum excomraunicatis non est commuiiicaudum, et si 
quis cum excommunicaiis avertendo reguJas scieftter 
psallai in domo, aut simul locuius fuerii, aui orave- 
rit, ille couimunioue priveiur. Tales ergo in omuibus 
sont cavendi et non suscipiendi, quia juxia Aposto- 
lum non solum qui faciunt dainnantur, sed qui con- 
sentiunt facientibus. Uiide et bcaius aposloloruin 
princeps Petrus, iu ordinatioiie Clemcntis alloqueiis 



sunt et Mverlendi atque rejiciendi si noceiitcs appa- 
ruerint, quia uon solum ecclesiasiicae, sed etiam sx^- 
culi leges, si nocentes, non suscipiunt, sed repeliunt. 
Unde scriptum est, os impioruiu devorat iuiquiia- 
tciu , et Dominus per propheiam loquiiur dicens : 
c Cuin sanclo sancius eris, el cum perverso pcr- 
verleiis, et cum electo electus cris, et cum viro no- 
centi iioccns eris (Ptal» xvii, 20 ei teq.)\ » el Apo- 
stolus inquil : t Pcrverlerunt bonos mores colloquia 
niah(/ Cor, xv, 53). » Idiirco, ut prxlibaluiu est, 
jaui fuali sunt seniper cavemli, et bonis atque bene- 
volis est inliaereudum, ut periculum desidiae quau- 
tuiu possumus declii)e.nuis. Et ne pestis haec latius 
divulgelur, severitate qua possuuius abscindamus. 



populum, inter eaeiera ait : Si iuimicus esl isle Gle- C quouiam uon lemerilas inlervenit praesumptionis ubi 



meiis alicui pro actibus suis, vos nolile exspeclare, 
Dt ipse vohis dicat, cum illo iioiile aniici csse, sed 
prudcnler observare debetis, et voluntali ejus absque 
conirounicatione obsecundare et averlere vos ab eo 
cui ipsuni seniitis adversuiii, sed nec loqui bis qiiibus 
ipse non loquitur, iit unusquisque qui iii culpa est, 
dum cupit omiiium vestrum amicitias ferre, feslinei 
citius reconciliari ei qui omnibus pneesl, ct per hoc 
redeat ad salutem cum obedire coeptTit monilis prae- 
iideuiis. Si vero quis aniicus fuerit his quibus ipse 
oon loquitur, uiius est et ipse ex illis qui exlermi- 



est diligentia pietatis. Agat semper unusquisque 
veslrum hac informalione aposlolica fultus juxta 
vires suas, et fraterna dileclione et sancta religione 
mores proprios conservare et in commune alleru- 
irum adjuvare et in charitate permanere, ei in Dei 
voluntate indesineiiter studeat inhaerere, ut simul 
hudantes Dominum indefessas semper iUI gratias 
againus. Valete in Domiiio, charissimi, et praedicta, 
ut melius potestis, Domino opem ferente, adimplere 
siudeie. Daia Kalen. Julii, Maximio et Aphrico IV 
coiisulibus. 



EPISTOLA CUJUS Sl PRA AD OMNES EPfSCOPOS. 



Fabixnus episcopus urbis Romae omnibus Orien- 
talibus episcopis, et cunctis fidelibus in Domino s"- 
lutem. 

Ex.igit dilectio vestra sedis apostolicae consulta, 
quaeirobis denegare non possumus, nec debemu!<:, 
hoc aotem et praedecessores nostros multarum re- 
gionum episcopis egisse liquet, et nos qoi in e^dem 
sede Domiiio lai^leiite collocati sumus, agere debere 



D turbare. Sed sicut hoc quod raiionis exigebat uti- 
litas oporiuit definire, ita quod definitum est noii 
debet violari. Litteris veslris vero inter caetcra in- 
sertuiu invenimus quosdam regionis vesirae episco- 
pos a veslro nosiroque ordine discrepare, et non 
per singulos annos in coeua Domini chrisma con- 
ficere, sed duos aut tres annos confectionem sancil 
chrismaiis semel actam conservare. Dicunt enim, ui 



155 APPEND. AD SJEC. IX. - 

vesana polius quam recla senlieDtes, ha:c dicunt. In 
illa enim die Dominus Jesus, poslquam coenaTil cum 
discipulis suis, el lavit eorum pedes, sicut a sanctis 
apostolis pra^decessores nostri acceperont nobis- 
que reliquerunt» chrisma coniicere docuit; ipsa 
enim laTatio pedum nostrorum significat baptismum, 
quando sancli chrismatis unctione perficitur atque 
conflrmatnr. Nam sicut ipsius diei solemnilas per 
singuios annos est celebranda , ita ipsius sancti 
chrismatis confecCio per singulos annos cst agenda» 
et de anno in annum renovanda et (idelibus ira- 
denda, quia novum sacratum est per singulos annos, 
et jam dicto die innovandura, et vetus in sanctis 
Ecclesiis cremandum. Isla a sanctis apostolis et suc- 
cessoribtis eorum accepimus, vobisque tenenda 
mandamus. Hxc sancta Romana Ecciesia et Antio- 
chena a tempore apostolorum custodit ; haec Hierosoly- 
niorum et Ephesianorum tenet, in quibus aposloli 
praesidenies haec docuerunt, et vetus chrisma in- 
cendi , ei non amplius quam uno anno uti permise- 
runt, alque deinceps novo frui, et non veteri, jii- 
hentes docuerunt. Si quis ergo his obviare tentave- 
rit, omnem sibi per vos et per omnes recie intelligentcs, 
inddlgentix aditum inlelligat obseralum , quia pra- 
vissimarum mentium perversa doctrina, dum indul- 
gentins frenis utitur, in praevaricationem prxsum- 
plionis delabitur. Et nullatenus eruilur, nisi pruden- 
tiumsiislentalioneetcorrectione liberetur. Illa autem 
quae circa divina mysleria et erga bapiizandos in 
nniverso mundo sancla Ecclesia oniformiter agit, 
non otioso, contemplanda sunt iniuitu , ne locum 
supervacuis intentionibus et snperstiiionibus facia- 
mus. Rudcs ergo fidelium mentes ad talia non de- 
bemus inducere, quia,docendi polius sunt quara 
illudendi. Ad nostram enim Ixtitiam bene facta 
perveniunt, et moeroris aculeis nos qu» foerint 
niale facu compnngunt. Hic vero inler manus la- 
tronum et denies Inponim furentium utcunque ver- 
sanHir, et eontumaces sunt subditi atque oves. Nam 
latraiu canum bacnloque pastoris luponim rabies 
deterrenda est; illa vero qux fomentis non sanan- 
tur vulnera ferro abscindi necesse est. Nec silere 
possumus ut cum hic ab iliicitis revocemus aliquosy 
officii nostri provocemur instinctu, in speculis a 
Domino constiluti, ut vigilantix noslrae diligentiam 
comprobantes, et quae coercenda sunt resecemus, et 
qu» observanda sunt censeamus. 

Consulere etiam nos, ut in praediciis litteris ve- 
siris invenimus, super accusatione sacerdotum vo- 
luislis, quse oppido apud vos, ut in eisdem apicibus 
roperimus» crebrescit. Significastis insuper pleros- 
que atlendere, muUos in ipsis honoribus ecclesiasli- 
cis non congruenter vivere sermonibus et sacra- 
mentis quae per eos populis minisirautur. miseros 
homines, qui hos intuendo Christum obliviscuntur, 

uui et multo antft nrspdiYit. iit Wi Dm nntiiift nh. 



- ISIDORI &fERCATORIS 15« 

A sit. Nam apostoli talem consnetudineii non faabae- 
nint, nechabendam docuerunt; similiter et succes- 
sores eorum» quanqoam mnlta de talibus, praevideii- 
ies Spiritu Dei futura, statuerant. Porro, ut legiiis 
in Actibus apostolorum, erat eo tempore inter fide- 
les cor unum et anima una, neqae aliqiiis eonin 
aliquid suum proprium dicebat, sederani illisom- 
nia communia. Nulla enim inter eos accosatio nisi 
familiaris erat, nec unquam inter Imilatores eonmi 
aut fideles fieri debet, dicente Domino : < Quod Ubi 
non visfieri, alteri ne facias. » Et idem :|t Diligespro- 
ximum tuum sicut teipsum, et dilectio proiimi ma- 
luin noR operatur. i Ipsi ergo apostoli et successores 
eorum olim statueruni eos ad aocusationem nw rt- 
dpi qui sunt suspecti vel qui heri aut nndkistenios 

B vel dudum foerunt inimlci, quoniam sospecli fadi 
sunt, el qui non sunt bonae conversatioois, vel qno- 
rum vita est accusabilis, aut dubit in recta fide. 
Simililer quorum fldes, vita et libertas nescitur, vd 
qui infamiae maculis sunt aspersi , aui sceleriboi 
Irretiti ; neque eos sacerdotes debere vel posse aut 
dericos accusare qui rite sacerdotes fieri non {km* 
sunt, nec sui sunt ordinis. Qooniam sicot sacerdoles 
vel reliqQi clerici a ssecolariam laicoraro excludon- 
tur accusatione, ita illi ab istoram suntexcludoeodiet 
alienandi crimiiiatione ; et 2:cut isti ab illis, ita et 
illi ab istis non rccipiantur, quoniam sicat Doiniiil 
sacerdotum segregata debet esse conversailo ab eo- 
rum, ita et liligatio, quia servnm Del non oporlet 
litigare. 

G Tales, charissimi fratrcs, accusationes et iiyiislas 
aut noCivas aemulationes pro viribus prohibete, qnia 
cx)ntenlio summopere est vitanda : septies enim ca- 
dit jostus in die et resurgit, impii autem corraent 
in malum : c Cum ceciderit inimicus tuns, ail 
Salomon , ne gaudeas » et in ruina 36 ^i"^ 
non exultet cor tuum , ne forte videat Do- 
minus et displiceat ei , et auferat ab eo irani suanr. 
Ne contendas cum pessimls, nec xmuleris iropios, 
qtioninm non habent futurorum spem roali , ei 
lucerna impiorum exstingiietur, nec aemuleris viros 
malos , nec desideres esse cum eis, quia rapinaiQ 
meditatur inens eoram et fraudes labia eonim 
loquuiitur, » h«c cavete, charissimi. 
H%c meditamini et fratribus in omnibus solatium 

^ prxstate, quia iu hoc cognoscent omnes , ut ipsa per 
se Veritas ait , quoniam mei estis discipuli , si dile- 
ctioiiem habueritis ad invicem. Si enim in rebns 
sxcularibus suum cujusque jus et proprius ordo 
servandus est, quanlo magis in ecclesiaslicis dispu- 
tationibus nulla debet induci confusio ! Quod ista 
observaiione observabilur si nihil potestati» sed 
tolum aequitati retribuitur. 

Unde consiat episcopos locoram singuloram om- 
nium qui sub eorum degunt moderamine cura 
hAhftrn (U)1!iriLam . et caiisas utilitatf^smie eoruni 



157 



DECRETAUUM COLLECTIO. 



m 



regnlariqve debeaot modemnine disponere, qui A sunt , ne repeUs {Luc. vi» 30).i Sonlanten qoadam 



eos in sacerdoUam ordinanl , et a qnibos jam ordi- 
nati sunt, quoniam, ui lei loquitnr, maledicins 
oninis est qul iransfert lennlnos proximi sui ; et 
disii omnis populns : Amen. Deus ei^o , fraires , ad 
hoc pneordinavit vos, ut omnes qul summo sacer- 
dotio fnngunlur, ul injnstitias removeatis, et pnn- 
sumptiones abscindatis, et in sacerdotio laborantibus 
succurratis, et opprobriis et calamitatibos eorum 
locum non praebeatis, sed el qui calumniam et 
opprobrium patitur aiQutoriiim feratis ; illum yero 
qui calumniam vel opprobrium facit, abscindatis el 
I>omino in suis sacerdotibus opem feratis. 

Sacenlotcs qiioque Dominus sibi elegit ut sacri- 
ficeni ei et offeranl oblaliones Doroino; lcvitas 



qus levissima puUrentnr nisi in Scriptoris demon 
strarentur opinione graviora. Quis unquam ^dicentl 
fratri suo fatue reum gehennae puUret nisi ipsa Ye- 
rius diceret ? 

llli vero qui illa peccau perpetrant de quibns 
Apostolus ait, quoniam qui ulia agunt, regnum Dei 
non consequenlur, valde cavendi sunt el ad emen* 
daiionem, si volaniarie noluerint, compellendi, quia 
infamiae maculis suni aspersi,et in baratbrum dela- 
buntiir nisi eis sacerdouii aoctoriute subvenlom 
fuerit; similiter, et illi de quibus ipse ait, com 
hnjusmodi bominibiis nec cibum suinere, quia iiifa- 
mia sunt nouii , antequam sacerdoUli auetoritate 
sanentur, et in greiiiio sanclae matris Ecclest» 



qiioqoe snb eis esse jussit In ministeriis eorum, B redintegreniur; quia qui extra nos sunt, nobiscum 



nnde ad Hoysen loquitur dicens : c Priiiceps aiitem 
principom leviUrum Eleasar fllins Aaron sacerdotis 
eril super excubiiores ecelesix sanctnarii : i de his 
enini locutos est Dominus ad Moysen. c Tolle levitas 
pro primogenitis fiUorum Israel, el peoora leviurum 
pro pecoribus eorum, eruntque levitae mei, ego 
Dominus (IVttiii. iii, 34, 44, 45). » Si levius suos 
esse Dominus volnit, qiianto inagis sacerdotes sibi asci- 
vit? De quibtts ait, si quis exteriiorum accesserit 
inorietor. Omnia vero qus Domini sunt caute tra- 
cianda sunt et non ieviter praseipitanda, quoniam et 
inter homines pro fldelibus habentur qui domlnorum 
soorumcaosas bene costodiunt, et fideiiter tracunt 
atqoe praecepu dominorum suorum bene custo- 



communicare non possunt. Manifestum est enim 
quod hi eitra nos sunt et a nobis discreii esse de* 
bent , curo quibus nos nec edere, nec cibiim suniere 
licet ; similiter et omnes person» quibuslibei tur- 
pitudinibus ac scurrilitatibus subjectae iufames sunl 
eflfectae , et omnes qui adversus patres arroantur, in- 
fames cfficiuiitur. 

Arenam vero et salem et massaro ferri facilius est 
porure quam hominem imprudentem et fatuum, at* 
que impium; quoniam qui minoratur corde cogiiai 
inania, etviriroprudenseterrans cogiutsluiU; mulia» 
enim supphinUvit suspicio iilorum , et In vaniutii 
detinuit sensus illoruin. Cor durum male habebit ib 
novissimo, ei qui amat periculum in ipso peribit» 



diont et non iransgrediontur. Pro infidelibus vero C cor ingrediens duas vias non habebit reqdlem , et 

repotantor hi qoi domiiiorum suorum ciusas incaute 

et negligenter iractant et praecepu eorum despi- 

ciiiot , ei non, ut debenl» custodiunt. Ideo hacc pne- 

niisimus ut cognoscatur ab his quibus incognilum 

esl quodet sacerdoies (qiios sibi Doiuiniis de onini- 

bus asctvity et suos esse voluit) non snnt leviter 

iracUndi nec laccrandi nec temere accusan.li, aut 

reprehendendi nisi a magistris suis, quoniam eorum 

causas sibi Dominus reservare volult , et suo jiidicio 

vindicari. Nam in his et in aiiis pra^ccpiis Doroini et 

fideles cognoscuntur et infldelesreprobantur; lole- 

randi enlm hi sunt potius a fidelibus quam expro- 

brandi , veluti palea cum tritico usque ad ultimom 

ventilabrum , sicut pisces roali cum bonis usque ad 



pravi cordisin illis scandalizabitor ; cor nequam 
gravabiiur in doloribus, et peccator a4jiciet ad 
peccandum. 

Talia cogitanles sancti apostoli, eorumqu« 
snccessores Spirilu Dei repleti, malos homlnek 
prsevidentes et simplices consideranles, difficilem aus 
nunquam volueruni esse accusalionem sacerdotum « 
ne a malis potuissent everti aut submoveri , quia st 
hoc faclle concederelur saecularibus et malis bomini- 
bus, aut nullus autvix perpauci reroancren(,quoniara 
semper fuit ei est, et, quod pejus est, niniis vigei, 
utmali bonos persequaniur, ei cariiales spirituales 
infestent; idcirco , ui pnedicturo est, sutueruni ne 
accusarentur, aui si aliter fieri non possii , per- 



— . , ^ , , — r » I— - 

segregationem quae futura est in liilore, hoc est io ^ difficilis eoruro fieret accusatio, et a quibus, supra< 



fine saeculi. NoUatenus ergo potesi condemnari hu- 
mano examine quem Deus suo judicio reservavit, ut 
propositum Dei quo' decrevit salvare quod perierai 
fiat immobile. Et ideo , quia voluntas cjus iion im- 
muutur, nullus praesumat ea quae sibi non sunt 
eoocessa ; unde esi illud quod Aposlolus loquitur 



dicium est, non praesumereiiir, neque a propriis 
sedibus aut Ecclesiis episcopi ejicerentur; quod si 
quomodo praesuropiuro fuerit, anteqiiam et proprius 
lociis et sua oninia eis legibus redintegrareniur, 
nullatcnus a quoquain accusarentur, aut crimina- 
rentur,ei nisi sponte elegerint, cuiquaro pro talibus 



m APPEND. AD SiEC. IX. - 

Diiilit ratio, dum ad tompus eorum bona, vel Ec- \ 
deslae, atqae res ab aemulis aut a quibuscunque 
detinentur,at aliquidillisolijici debeat, necquisquam 
potesi eisquoquo modo quidlibet majorum vel mino- 
rum objicere dum Ecciesiis, rebus aut potestatibus 
carent suis. 

Similiter sututam est , et nos eadem staiuta flr- 
mantes, statuimus ut si aiiquis clerioorura suis 
episcopis infestus aut insidiator fuerit , eosque 
crimlnari Yoluerit , aut conspirator fuerit, ut niox 
anle examinatiim judicium submotus a clero curiaB 
iradatur, eol diebus vitae suae deserviat, et infa- 
mis absque otia resiitutionis spe permaneat. 

Nec ullus unquam prsesumat accusator simul esse 
et judex vel testis, quoulam in omnl judicio quatnor 
personas necesse est semper adesse, Id est judices B 
eleclos et accusatores , ac defensores , alque testes. 
Simiiiter slatuentes apostolica auctoritate jubemus , 
ne pastorem suum eves qu» ei commissse fuerant, 
nisi in fide erraverit, reprehendere audeant, quia 
facta praepositorom eris gladio ferienda non sunt, 
neque poiest csse disclpulus super magistrum , 
dicente Yeritatis voce : c Non est disctpulus super 
magislrum nec servus super dominum suum. i 
Odibilis aulem coram Deoet hominibus est superbia, 
ei exsecrabiiis oninis iuiquitas; perdii Deus me- 
moriam superborum , et relinquit memoriam humi- 
lium sensu. Semen bomintim honorabltur hoc quod 
limei Deum. Semen autem hoc exhonorabiturhomi- 
num, quod praHerit mandata Domini. In medio fra- 
trum rector illorum in honore , et qni liment Domi- C 
num erunt iu oculis ejus. c Fill , ait Salomon , in 
mansuetudlne serva animamtuam, et da illi bonorem 
cui hoDor competit. Priusquam interroges ne vitu- 
peres quemquam, et cum interrogaveris, corripe 
juste, Priusquam audias ne respondeas verbam,et in 
medio seDiorum ne adjicias loqui. i Exemplo Cham 
filii Noe damnantur, qui patrum suorum culpas in 



ISlDOm MERCATORIS 



m 



publlcum proilunt , aui cos accusare vel delnhere 
praesumuni, veluti Cbaro qut patris sui Noe pudenda 
non openiit , sed deridenda moDStravit. Similiter et 
illi exemploSem et Japhet]ustificantar,^qai reve- 
renter operiunt , et iion produnt ea quae paires siios 
excessisse cognoscunt. Si enim a fide deviaverit 
episcopus, erit corrigendus prius secrele a subditis 
suis ; quod sl incorrigibilis , quodabsit, apparuerit, 
tunc erit accusandus ad pripiates suos aut ad sedeni 
apostolicam. 

Pro allis veroactibaa suis magis est loleraDdos ab 
ovibus et subditis suis qoam accusandas, aat pu- 
blicederogandus, qula cum in eis a siibditis delin- 
quitar , ejus ordinaiioni obviat qal eos ei praetnbt 
dicente Aposlolo : < Dei ordinationi resistit qoi 
poteslali resistit (Rom, xiii , 2). i Qai vero omnipo- 
tentem Deummelult, nec contraEvangeliam, nec 
contra apostolos , nec contra prophetas, vel san- 
ctorum patruro iiistitula aliquid ullo modo 9gere 
consentit; sacerdotes ergo honorandi sunty non h- 
cerandi vel exprobrandl sunt; legitor in Ecclesiasle: 
c Iii loia anima tua tinie Deum , et sacerdoles illios 
sanctifica; in omni virtute tua dillge eum quiie 
fecil, et ministros cyus non derelinqaas. Uonon 
Deumex totaanima tua, ei lioiiorifica sacerdoies, 
eipropurga te cum brachiis; da illis partem, sicut 
mandatuni est tibi, primltianim et porgationis , et de 
ncgligentia purga te cum paucis. Datum bracliioram 
tuoruin ei sacrificium sancllficatlonis oflerens Do- 
mino, ct iniiia sanctorum ; et paaperi porrige roaiittin 
tuam , ut perficiator propitiatio et beaedictio tua 
( Ecclu VII , 31 et $eq.), > Ii»c non laDlunMnodo 
vobis , sed omnibos fratribus per vos nota fieri voln- 
mus , ot uDanimes, unam seDtieoteSf permaneainos 
in Christo, nibil per conienlionem nobis, neque per 
inanein gloriam vindicantes, non hominibus, sed 
Deo Salvatori nostro placentes, cui est honor ei 
gloria in saccula sa^culorum. Amen. 



EPISTOLA FABL\NI PAP^. 



Dilectissimo fratri HiLAaio episcoiK) Fabiancs. 

Diviuaecircanos gratia; memores essedebemus, 
qui nos per dignaiionis sute misericordiam ob hoc 
ad fastigfum sacerdolale provcxlt, ut mandatis 
ipsiusinh»rentes, et in quadam saccrdotum ejus 
specula constiiuti prohibeamus iUiciia, et sequcnda 
doceamus. Inlanium enim In occiduis partibus qui- 
l)as moraris audivimus astutiam diaboli s%vire in 
populum Christianum , atque in multiplici decep- 



involvat pariter sauciatos et medentes. Ob id 
ergo statuentes decernimus, ut hi qui non suni 
D37 ^n^ conversationis , aut quonim Tita esi 
accusabilis, aut quorum fides, vila ei libertas ncsci- 
tur , nonpossinl Domini sacerdotes accusare, ne 
viles personae ad accu&aiionem eorum admitu^niur. 
Similiter qui in aliquibus criminibus irretiti sunt , 
vel qui sunt suspiciosi , vocem adversum majores 
natu non habeant accusandi , quia suspiciosa tcx 






»^1^« ^^^^i^^^ T%^ 



161 



DECRETALWM COLLECTW. 



m 



cabi qam in foro suo aodiri. &i quis vei-o judiceiu A juogere fide cum iilo. Quod ii deuudaveris abseonia 



adTersum sibi seoserit, Tocem appellaiionis exhi- 
beat, appelbntem aut doq debet affliclio uiia aut 
deieDtionis injuriari custodia. Sed liceat appeliatori 
viliatam causam appeilationis remedio sublevare. 
Liceatetiaui iu causis criminalibus ap[»eUare, nec 
vox appeliandi denegetur ei quem suppiicio senten- 
tia destiuarit. Pulsatus ante suum judicem causam 
dical, ei non ante suum judicem pulsatus si voluerit 
uceat » «t ut pulsatis quoties appeilaverint induci« 
deutur. %i quis ei^o iraius crimen aliquod cui- 
libet lemtf re objecerit, convicium non est pro accu- 
saiione habeodum, sed permisso tractandi spatio» id 
quod iratus dixit per Scripturam se probaturum esse 
f.iieaiiir, ut si foriasse resipiscens quae pro iracun- 



iliius non persequeris post eum. Sicut enim faomo 
quiperdit amicum suum , sic, qui perdit amicitiam 
proxiroi sui. Et sicut qui dimittit ayem de manu 
sua , sic dereliquisti proximum tuum et non eum 
capies. Mon jliura sequeris , quoniam longe abest , 
effugit enim quasi caprxa de laqueo, quoniam 
vulnerala est anima ejus. Ultra eum uon poterls 
Golligare, et maledicti est concordatio. Denudare 
autem amici mysteria desperatio est animae iuQ- 
deHs. Annuens oculo fabricat iuiqua , et nemo eum 
al^iciei; in conspectu oculorum luorum conculcabit 
os suum , et super sermones tuos admirabilur : 
Novissime aulem pervertet os suum, et in verbls 
tuis dabit scandalum. Mulla audivi et non coxquavi 



dia dixit ilerare aut scribere noluerit, non ut reus B ei, ei I>ominus odiet illum. Qui iu allum mittil iapl 

deiii, supcr caputfjuscadit, et plaga dolosa dolosi 
dividel vulnera ; qui fodit foveain deddet in illam , 
et qui statuit lapidem proximo oflendet in eo, et 
qui laqueum alii ponit peribil in illo. Facienti con- 
siliuin uequissimum super ipsum devolvetur, et 
rion agnoscet unde adveuiet illi. Illusio et imprope- 
rium superborura et vmdicia sicut leo iusidiabitur 
illis. Laqueo i»eribunt qui oblectantur casu justorum ; 
dolor autem censumet iilos antequam moriantur. Ira 
et furor utraque exsecrabilia, et vir peccator conti- 
nens erit iilorum. Qui vindicari vult a Deo inveniet 
Tindictam, etpeccata illius servaus servabiu Reiin* 
que proximo tuo nocenti libi , et tuuc depiecana 
tibi peccata solventur. Homo homini serval iram et 



criminis teueatur. Omnis ergo qui crimen objicit 
scribat se probaturum. Revcra semper ibi causa 
agatur, ubi crimeu admitlitur. £t qui uon proba- 
verit quod objecit , posnam quam intuierit ipse 
patialur. Placuii etiam ut si episcopus accusatus 
appellaverit ad apostolicam sedem, id statuendum 
quod ^usdem sedis pontifex censuerit ; hxc tamen 
omnino in sacerdotum causa forma servetur, ne 
qaemquam senlentia non a suo judice dicta con- 
£iinngat. 

Occurrere quoque quisque fidelium ruiuis debet 
oppressorum et miserorum suhsidio , quo valeant 
ix relevaiioiie alienae vindiclai a se Dei removere 
tJQdictam. Libal eiiim Domino prospera qui ab aiOt- 



ciis pellit adversa, unde scriplum est : i Frater fra- c a Deo quasrit medelam. In hominem sibi similem non 



trein adjuvans exallabitar. > Lcclesia enim Dei sine 
uiacula et ruga debet existere , et ideo non oportet 
eam a quibusdam coucuicari aut maculari , quia 
scripuim est, c Una est columba mea perfecta mea 
{Cant, VI, 8). » Hinc ItenimDomiuus ad Moysem ait : 
< Cst locus peues me , et stabis super petra (Exod. 
\i\m, 21). I Quis est locus qui non sitDoinini dum 
CDocta in ipsoper quem creata sunl continenlur. Est 
lamen iocus apud eum, videlicet sancue Ecdesiae 
unius , in qua supra petram statur , dum confes* 
sionis soliditas bumiliter teneiur, Te, frater, et 
oiimes fratres nostros Ecclesiam Gbrisli sanguine 
redemptamregentesmonemus, ut omnes a prasci- 
piiio in quo fratres et Doniini pastoribus detrahendo 



habet misericordiam , et de peccalis suis deprecatur 
Altissimum. Ipse dum caro sit servai iram et propi- 
tiationem petit a Deo ? Quis exorabit pro deiietis 
suis ? Memento novissimorum tuorum el desine 
Inimicari. Tabitudo euim et mors imminent iu miin- 
datis. Memorare timorem Domiui et non irascaris 
proxiino. Memorare tesiamenti Altissimi, et despice 
ignorantiam proximi. Absline te a iite et minues 
peccata : homo eiiim iracuudus incendit iitem , et 
ul peccator turbabit amicos, et in medio pacem 
habentium immittet inimicitiam. Secuodum enifli« 
ligna silvx, slc ignis exardescet, et secundum virtu- 
tem hominis iracundia iliiuserit, etsecundum sub* 
suntiamsuam, sic exaitabit iram suam. Certamen 



etpcrsequendo verbis et faciis labuntur, laqueis qui- D feslinatum incendet iguem , et lis festinans effundet 



bus potestis reienietis, et lacerari eos in hamo irae non 
pertuittatis,quia scriptum est:<Ira enim viri jusii- 
tiam Dei non operaiur (/ac, i, 20). > Uinc rursum 
dicitur. i Sit omnis homo velox ad audiendum, lar- 
dusautem ad loquendum, et Urdus ad iram (/ac, i, 
iO). iHxc autem vos auctore Deoomniaservare non 
ambigo, sed occasione admoniiionick exorla bouis 



sanguinem : et lingua tesiificans adducet mortem 
Si sufllaveris, in scintiliam quasi ignis exardebit, 
et si exspuerissuperillam, exstlngueluretutraquc 
exore proficiscuntur. Susurro et biiinguismaJi^dietus, 
roulios enim turbavit pacem luibentes. Ling>ia teriia 
muitos commovlt , et dispersit ilios a gente in gen- 
tem. Givitates muraUs divituin destntxit , et domos 



«3 APPEND. AD S.€C. IX. 

ere gladii » sed non sic quomodo qui interierunt 
per lingnam suam. Beatus est qui tectus est a lin- 
gua nequam , et qui in iracundiam illius non trans- 
lvit,et qui non atlraxit jugum ejns, et vinculis 
ejus non est ligatus. 

Jugum enim illiusjugum ferreum est, et vincu- 
lum iliius vinculum sereum est ; mors illius mors 
nequissima, et ulilis polius infernus quam illa. 
Perseveranlia illius non permanebit , sed obtinebit 
vlas injuslorum , el flamma sua non comburel ju- 
8tos. Qui derelinquunt Deum incidunl iu illam , et 
exardescet in illis et non exstinguetur et immiitetur 
in iUos quasi leo , et quasi pardus laedet illos. Sepi 
aures tuas spinis et noli audire Knguam nequam , 
el ori tuo facito ostia et seras aurlbus tuis. Aurum 
tuum et argentum confla , et verbis luis facito sta- 
teram , et frenos ori tuo reclos. Aliende ne forle 
labaris in lingua lua et cadas in conspeclu inimico- 
rura insidiantium tibi , et sit casus luus insanabilis 
in mortem {Eccli, xxvii, xxviii). > Isla caveant 
omnes et cohibeant linguas suas a malo , et labia 
eorum ne loquantur dolum. 

Decstero, cbarissimi conrortamini, in Domino et 



— ISIDOW MERCATORIS. i6i 

A in potentia virtutis ejus, induite voft arma Dci, ut 
possitis stare adversus insidias diaboli, quoniaoi 
Don est nobis colluctatio adversus carnem et san- 
guinem, sedadversus principes et potestates, ad- 
versus mundi rcctores tenebrarum barum , contra 
spiritualia nequitix in ccelesttbus, propterea accipile 
armaturam Dei ut possitis resistere in die malo e( 
in omnibus perfecti stare. State ergo succinai 
lumbos vestros in veritate et induti lorica juslilix et 
calceati pedes In praeparatione evaagelii pacis, io 
omnibus sumentes scutum fidei in quo possiiis 
omnia lela nequissimi ignea exsiinguere. Et ga- 
Ipam salutis assumite, et gladium Spiritus sancii 
quod est verbum Dei. Haec fralerquae tibi scripsi- 
raus generaliter omnibus nota fieri volumus, ut qux 

B csoteros langunt, omnibus nota fiant. Omnipotens 
Deus te, fraier, et reliquos fratres nostros ubique 
consistentes, protegat usque in finem, qui cunclum 
mundum dignatus est redimere Jesus Christus Domi- 
nus Doster qui est benedlctus in saecula, Amen. 
Dau XVII Kalend. Novemb. Africaho et Decio IV 
cc. consul. 



INGIPIUNT DECRETA CORNELII PAP^. 

De translatione corporum apostolorimy et quibusdam hmreticis. 
(Anno Domini 255, Decio imperaiore regnante.) 



Charissimis atque dilectissimis fratribus sanclse C 
Dei Ecclesiae fiilis et omnibus Doniino recta fide 
famulantibus, Cornblios episcopus. 

Yidens charilatis vestrae benevolentiam quia apo- 
stolorum amatores estis, eorumque fidem et do- 
etrinam tenetis, decrevi vobis scribere Domino auclore 
qiiaedam ex bis quae nunc temporls necessaria sun t sci- 
rt, et quae apud noginEcclesiaauxilranteDominoRo- 
mana meritis apostolorum nnper acta suntsivegenin- 
tur , qnoniam patrocinante charitaie credo vos pa- 
terna gratia scripta sedis apostolicas libenter susci- 
pere et mandata ejus peragere, atquc de ejus pro- 
fectibus gratulari , quia quisque se in radice cbarl- 
tatis inserit , nec a viriditate deficit, nec a fructibus 
/nanescit, nec amore fecunditatis opus efiicax 
amittit. Ipsa enim clraritas exercet corda fidelium , ^ 
sensus correborat, utnihil grave,nibil diflicile , 



praedium praediclae matrooae, via Osticnsi, ad lalos 
ubi decollatus est. Postea vero beati apostoioroin 
principis Pelrl accepimus corpus , et condecenifr 
posuimus illud juxta locum ubi cnicifixus esi inier 
corpora sanclorum episcoporum, in templo Apoilinis, 
in monle Aureo in Yaticano palatii Neronis lertio 
Kalendarum Juliarum die , orantes Deum et Doini' 
num nostrum Jesum Christum , ut intercedeniibus 
suis sanctis aposloUs maculas vestrorum porget 
peccatorum, ei in sua vos eonservet voluniate die- 
bus vilae vestrae , et in fructu boni operis vos per- 
severabiles reddat. Vos vero his congaudele quii^ 
et ipsi sancti apostoli de vestro congraiDlaniur 
gaudio. Yos semper Deum laudate et ipse giorifice- 
tur in vobis ; scriptum est enim : c Quid relribuan] 
Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Caliceni 
saintaris accipiam et nomen Domini itivocabo (Piol- 



JCw 



DECRETALIUM COTJ ECTfO. 



|(^G 



clrinae xmu1um,qai cxtra Ecclesiam ordinaTit No- A vcniei el noii tardabii {Ibid., 37), > Ecce cnim jiidex 



vnlianum , el in Africa Nicostratum , ntrosqnc line- 
reiicos sicot ille erat. Hi vero conatibus , quibns 
potaerunt , mnltos a recta ct cathoUca fide sna- 
dentes recedere fecerunt , et post se in perversam 
ei Deo odrbilem doctrinam corruere persuaserunt. 
Scd sicut istomm tergiversationibus nimis sumus 
poniristati et de eorum perditione contriti, sic de 
aliorum conversatione Domino auxiliante sumus lae- 
tificaii. Deus aulem omnipotens qui trfstibus iniscet 
Ixtn, oppldo nos ketificavit, qno qnidam confessores 
qni dudum f^ierant Adeles, a nobfS et a recta fide 
diaboio instigante se separanles, cum Maximo pres- 
bylero ad Ecclesiara Cailiolicam et fidem rectam 
snni reversi , et denuo sicut prius facti sunt con- 



anie januam assistit, coronas hilariter promlitens 
his qoi pro eo passionibus submiltnnlur. Quod 
si sublraxerit se quis, non placebil animaB mese, 
sed cadei de promissione propier negationera. Nos 
autem non sumus subtraciionis filii in perdiiionem, 
sed fidei in acquisitionemanimx. Propter quod assu- 
mite arma Dei, ut possitis resistere in dic malo 
adversus omnes iniraicos sanctae Ecclesiae et vesiros, 
et induile vos lorica jastitiae, et calceati pedes in 
prxparatione Evangelii pacis, in omnlbus assumentes 
scuiuro fidei, in quo possilis omnia jacula nequissimi 
ignita exstinguere. Et galeam salutis assumite, ct 
gladium Spiriuis, quodest verbum Dei, peromnem 
orationem et obsecrationem radicati el fumlati in 



Tessores. fideles. Quapropter, charissimi, hona- B solatio fratrum pro Cfaristo Jesu Domino noslro. 

Sed et nunc, fratres, commendamus vos Domino et 
omnes verbo graliae ojns, qui potest perficere ct 
darc hxredilatem nobis cum omnibus sanciis. 
Ipse autem Dens pacis et consolaiionis det vobis 
idipsum sapere in aherutnim, ut vobis invicera 
succurratis el non silis divisi, ut nnanimes, uno ore 
et uno cordehonorificetis enm in concordiam ct 
consolationem fratrnm, qui potest confirmare vos 
secundum Evangelium ejus, juxta rcvelaiionem 
selemi mjsterii, temporibus scilicet perpetuis, qui- 
bus vobis futurorum gaudiorum largicAda sunt 
munera. Summopereconsiderareclianrdebeiis qnod 
illi qui fratribus inviilent eosqne damnare atque 
perdere cupiunt, per se sua dogmata deslruunt. Dicit 



mur vos et deprecamur per Dominum nostrum 
Jesnm Christnm , ut et pr?edictos hxrelicos , 
et omnes quos a recta fide et doctrina aposta- 
(are cognoveritis, exhortationibns et bonis studiis 
Tcstris ad catholicam fidem el rectam doctrinam' 
38 convertere contendite, et in Dci voluntate 
persistere snadete. Et non soluni hos, sed omnes qni 
nonduro fidem rectam perceperunt, ad catholicam 
lldem perducere festinate, t quia neque mors,'neqne 
^ila, neque angeli, neque principatus, neqne in- 
6tamia, neque futura, neque fortitudo, neqne aiti- 
tndo, neqne profundum, neque creatura alia (ma- 
gislro gentium docente) poterit nos separare a cha- 
riiaie Domiiii nostri Jesu Cbristi, et quas in ipso cst 



recia fide (Rem. viii, 38, 59).» Nolite itaque amit- ^ enim Dominus : • Omne regnum in se divisum non 



tere confidenliam vestram, qus magnam habet 
remuiierationem (Hebr. x, S5). > Patientia enim 
nobis necessario est ad eoUuetaliones adversariorum» 
quatemis fidem intemeratam usque in finem con- 
servantes repromissionem percipiamus quam repro- 
misit his qui legitime certare properant. c Adhuc 
eoim modicum aliquantulum , qni venturus est, 



stabit {Mattk, xii, 25), > et omnis scienlia et lex 
advcrsum se divisa non stabit. Ideoque necesse est 
ut concorditer salubres suscipiatis hortatus, et nibil 
per contentionem agentes, sed ad omne studium 
devotionis unanimes divinis et apostolicis constitu- 
tionibus pareatis. Daia vii Idus SepiemJjris, Dccio 
et Maximo iin cc. 



ITEM EPJSTOLA CORNCLU PAPiE ORIENTALl EPISCOPO DIRECTA. 
iVe sacerdotes Dominijurare prcesumant vel compellantur. 

. CoRNEUtis episcopus Rcfo coepiscopo in Domino D lenus a summis saccrdotibus vel reliquis exigi, nist 

pro fide recta minime cognovimus, nec spontaneos 
jurasse reperimus. Summopere ergo sanctus Jaco- 
bus apostolus prohibens sacramentum loquitur dicens: 



salutem 

Exigit dUectio tua, frater charissime, utexauctO' 
rilaie sedis apostolicae tuis deberemus consnllibus 
rcspondere. Qiiod licet non prolixe, sed succincte 
agere fesiinaremus propter quasdain imporlunitates 
qux nostris prsepedientibus peccalis in nos super- 
vencre, tuis tamen per reliqua sanclorum patrum 
instituta studiis pcrquirere latius, et investigare 



< Ante omnia, fratres mei, noliie jurare, neque per 
ccelum, nequeper terram,neque aliud quodcunque 
juramentum. Sit autem sermo vester, estest, non non, 
ut non sub judicio decidatis (Jac. v, li). > Et 
Dominus in Evangelio ait : < Audij»tis quia dictuni 



nr>Fmill!miio Ma 



n,K:« l^A.AAn. 



1G7 APPEND. AD SiEC. IX. - ISIDORI MERCATOWS »« 

«eroio vester, eftt M^ Qon noo. Quod autem hls Aoporiel vos esse in sanciis conversaiioiiibus eipie- 



abundantius est, a maio est (Matih. v, 35-37), > id 
est ab exigenle et a jurante. Hjdc, fraler cbarissiiue, 
ipse Dominus prohibet, id esl non debere jurare, 
hxc apostoli maiiine omnes, ha*c sancii viri prae- 
decessores noslri qut huic sanctae universali aposto- 
Ucae Ecclesiae pncruerunl anie nos, haec proplietae et 
relicfui sancti doclores per universum niundum 
dispersi ad praedicaudum, jurameiita fieri vetanl. 
Quorum nos exempla si coeperimus enumerare, aul in 
scheduia bac inserere, ante deQceret bora diei quam 
eorum exempia de hac causa prohibita. Quse nos 
sanctorum sequentes apostolorum eorumque suc- 
cessorum jura firmamus, et sacramenla incaula 
fieri prohihemus. Unde et ipse Dominus in tabuiis 



talibus, CKspeclautes etproperantesin advenlumdiei 
per quem coeli ardenies soiveniur, el eieuieiiia 
ignis ardore tabescenl (// Petr, iii, 8-12).» Yus 
aulem, cliarissimi, dixit Judas aposlolus, memores 
estote verborum quae pnedicla sunt ab aposiolis 
Domini nuslri Jesu Christi, qui dicebanl vobis, 
quoiiiam in novissimo tempore venient illusores 
secuttdum sua desideria umbulantes impietalum. Bi 
sunt qui segregant seinetipsos, anlmales, spiriium 
non habentes. Vos autem, charissimi, superaedifi- 
canies vosmetipsos sanctissimae veslrae tidet in 
Spiritu sancto orantes ipsos vos in dileclione Dei 
servate, exspeciantes misericordiam Domini no- 
slri Jesu Chrisii in vitam aeternam. Et hos quideu 



hpideis quas Moysi dedit, propria manu scripsit, r arguite judicatos, illos vero salvate de igiie rapieo- 



dicens. c Yide ne assumas nomen Dei tui in vanum 
{Exod. XX, 7), I et reiiqua. Nos auiem (ut paulo 
superins praelibavimus) sacramenlum episcopis ne- 
scimus oblalum, nec unquam fieri debet, quoniam 
(ut supra memoratnm esl) praecepium est nohis a 
Domino non jurandum, neque per ccelum, quia 
thronus Dei est, neque per terram, quia scabeiium 
esl pedum ejus, neque per caput suum, quia nullus 
potest unum capilium creare. Unusquisque enim 
sicui ante altare slans Dei limorem habet prae oculis 
et propriam/conscienliam mundam servat Deo, 
<|uod in meinoriam reiinet, nullaienus liabet inier- 
•mittere, quoniam os quod meniiiur occidit animam. 
•£t Aposiolus ait : c Loquimini veritatem unusquis- 



tes. Aiiis autem miseremini in timore, odienies 
eam qu% carualis esl macuialam luiiicam. Mullus 
euim sacerdotum causani suaui alieno comniiitat 
judicio, nisi ad sedem apostolicam fuerit appella- 
lum, sed unusquisque coinproviuciales judices ei 
notos habeai, nisi aliquam vim lemerariae niultito- 
dini.'i illic limuerit, aul infestos, aut suspectos iiubi 
judices habuerit, pro quibus causis ad majoris 
auctoriialis judices, et ad ulias provincias appel- 
lare et veiiire concessum est. Omuia ergo quai 
adversus absentes iu omni negotio aut loco agua- 
turaut judicantur omnino vacucntur, quoniam absea- 
tein nuilus addicit, nec ulia iex damuat, facile ergo 
homo hoininein failere pote$t,non tameu Deuin, 



que cum proximo suo , quoniam sumus invicem C cujus ocuiis omiiia nuda sunt et aperta. Uude ait 



membra (Ephet, iv, 25). » Etalibi : c Nolile menliri 
invicem (Col, iii, 9). > Hxc sunt praecepta Salva- 
toris, haec prophetarum , haec sanclorum Patrum 
nstituta. Quassi quis in vanum duxerit, hostis est 
animae suae, quia nemo conira prophetas, neino 
contra aposlolum, nemo conira Evangelium facit 
allquid absque periculo. £t summopere praeviden- 
lium est, ne pastorem suum oves quae ei commissae 
fuerant reprehendere (nisi a fide exorbitaverii) 
neque accusare praesumaut, quoniam tales accusa- 
tiones vim non habent, neque eis nocere possunL 
( Unum vero, charissimi, > ut aii beatusaposioius Pe- 
trus, c nonlaleat vo8,quia unus dies apud Dominum, 
sicut mille anni, et inille anni sicut unus dies. Non 



propheta : c Domiiius novit cogitaiiones hominan 
quoiiiani vanae sunt (/ Cor. iii, iO). > Sapiens ergo 
non esl qui nocet, nec quidquam mah vult qui 
fideUs est, aut cuiquam insidias niachinatur. 

Hortamur, frater, et monemus luam Uilectioneni, 
ut omnes seinper, prout melius potueris, ac^uves, 
confortes et consoleris, et sacramenla super quibus 
haiic sanciam Romanam ac universalem Ecclesiatn 
consulere voluisti, fleri prohibeas et neminem un- 
quam infestes, aut noceas. Haec, frater ad reliquo- 
rum fratrum notiliain tua faciat saiictitas pervenire, 
ut omnes hxc mala caveanl, et sicut generaltler 
tatn ab ipso Domino quam a sanctis et reliquis 
apostolicis viris, et caeteris palribus sunt prohibita. 



tardat Dominus promissis, sed patienter agit propter ^ ita generaliter ab oinnibus cudiodianlur. Bene valere 



vos , nolens aliquos perire , sed omnes ad poeni- 
tentiam reverli. Adveniet autem dies Domini ut 
fur, in qua coeli magno impelu iransient, elenienta 
vero calore solventur. Cum haec igitur omnia dis-« 
aolvenda sunf, ex his potestis considerare quales 



beaiiiudinem tuain semper optamus, ei sacris vir- 
tulibus proficere te desiderarous, frater charissime 
atque amantissime. Data xi Kalendas Junii, Maxiuio 
et Decio lY consulibus. 



INCIPIUNT DECRETA LUCII PAPiE. 



m DECnETALlUM COLLECTIO. 120' 

non iDOdice conlristati sumus. SigniHcastis enini A nisi quantiim ad propnas pertitiet parocbias, aganl 



▼os tam a qoibnsdam non rectam fldem tenentibos, 
sed erroribns implicitis, qnam el ab aliis eos imi- 
tantibns tos perseqni ct infamari, atqne vestras 
ecclesias suis dotilms, et fidelium oblationibus ex- 
spoliari, vestro<^qiie miiiistros nimis vexari , et ideo 
multos a vobis et a recla fide discedere , quoniam 
eis non pofcstis defensionem impendere nec ea qu» 
necessnria sunl minislrare. Nolile mirari, fratres, si 
vos malevoli et impii persequuntur , ciim ipsum 
Cbristum capui noslnim sint persecnti, unde et 
coAsolalricem ipsam babctis Yeritalem, quae ait: 
( Si patremfamilias Belzebulh vocavcrunt, quanlo 
magis domesticos ejus {Maith. x, 25) ! » Ipsa iterum 
consolans nos, loquitur dicens. c Si de hoc mundo 
fiiissetis, mundiis qnod snum eratdiligeret, sed quia ^ 
non estis de boc mundo, sed ego elegi vos de mundo, 
propterea odit vos mnndus (Joan. xv, 19). • Propier 
tales, rralres, liorlamur vos sicut el in bac sancU 
Ecclesia constitutum babemus, ut semper tesies vo- 
bisoim sacerdotos et diaconos babealis, et licel con- 
scientiam sufllcere possit propria , tamen propler 
malevolos, juxta aposiolum etiam teslimonium vos 
oporteihabere l)onnm ab his qui foris sunt.Quoniam 
in hac sancta sede constiintom habemns, ut duo 
presbyieri, vel tres diaconi in omni loco episcopum 
non deserant propter lestimonium ecclesiasiicuin. 
npi$copi ergo non sonl levitcr accusandi vel dctra- 
licndi. quia injuria eonim ad Chrisium pcrtinel, cu- 
jus vjce el legatione funguntur in Ecclesi:i. Unde vo- 



juxta sanctornm constitula patrum, ut uno animo, 
ono ore concordiler sancla glorificetur Trinitas in 
saecula. Similiter auctoritale fulli apostolica, pne- 
cipimos, ut nullus metropolitanus episcopus absque 
caeterorum omnium comprovincialium cpiscoporum 
insiantia aliquorum aiidlat causas eorum, qula ir- 
rita eront, et ipse causam pro facio dabit Episcopi 
vero per bingulas provincias observent ne posterio- 
res se prioribus sois praeferant, nec eis Inconsultis^ 
nisi quantom ad propriam pertinet parochiam, 
aliquid agant, sed omnes de commnnibus eorum 
causis consonam senlentiam proferant etdetermi- 
nenl,qnoniam aliter acia nullas vires habebunt, nec 
ecclesiasiica repuiabuntur. 

Bonum esset, fralres, et valde Deum timentibus, 
et pie vivere volentibus necessarium, si intra catho- 
Ilcam Ecclesiam nullius mali aut infestatlonis alicu- 
Jus erga Dumini sacerdotes aot juste et pie volenles 
vivere germen exsurgeret. Sed quia praevalente iii- 
vidia, quod deterius est, surgit et crescit atque ni- 
mis se in omnes partes extendit, Idcir^ necesse- 
est illud ecclesiastico et apostolico abscindi mu- 
crone, ne servos Dci ac Domini sacerdotibns va- 
leat nocere aut perdere. c Exhonoravit enim Domi- 
nus, f ut in Ecclesiastico legitur Itbro,-i convenlos 
ranlorum, et destruxit Deus eos usqne in finem. Se- 
des diicum superborum destruxit Deiis, et sedere 
fecilmites pro eis. Radices genlium supcrbarum 
arnfecit Deus, et planlavit bumiles ex ipsis genti- 



bis omnibus et qiii vobiscum sunt in nusiro solatio, C bus. Terras gentium everlit Dominiis, et perdidit 



sicQt el oliin factum luvenimus, constltui placuit, ut 
criminaiiones roajorum natu per alios non fiant, nisi 
per ipsos qui crimina intendunt» si tamen ipsi 
ei digni et irreprehensibiles apparuerint, et actis 
dociiennt publicis, omni se carere suspicione atqiie 
inimicilia, et irreprehensibilem fidem ac conversa- 
tionem 39 ducere. Unde placuit ut a quibuscun- 
que judicibus ecclesiasticis ad alios judices eccle* 
siastico^, ubi est major auctoritas (si fuerit provo- 
catom), audientla non negetur. Item consliluimus 
sicut et a sanctis apostolis, eornmque successoribus 
decrelum reperimus : si qiiis metropolitanus epi- 
scopus nisi quod soliimmodo ad propriain pertinet 
parochiam sine consilto et volnntate omnium com- ' 



eas usqne ad fundamenlum. Arefecit ex ipsis et 
disperdidit eos, et cessare fecil memoriam eorum 
de terra. Perdidit Deus memoriam superl>orum, et 
reliquit memoriam humilium sensu. Non est creata 
hominibiis superbia neque iracundia nationl mulie- 
rnm. Semen hominum honorahitur hoc qiiod tlmel 
Deum, semen autem hoc exhonorabiior hominum 
quod praeterit mandata Domini* In medio fratrum 
rector illorum in honore, et qui timent Dominum,. 
enmt in oculis ejus. Gloria divitum honoratorum 
et pauperum limor Dei est : noli despic^re hominem 
jostum pauperem, et noli magnificare virum pec- 
catorem divilem. Magnus est Judex, et potens 
est honore, et non est major illo qui timei 



provincialium episcoporum extra aliquid agere '^ Deum. Servo sensato liberi serviunt, et vir pru- 

tentaverit, gradus sui periculo subjacebtl, et quod 

egcril irritum habealur et vacuum. Scd quidqnid 

de comprovincialium coepiscoporum causis eorum- 

que ecclesiaruro et clericorum atque sapculariura 

necessiiatibus, aut de quibusciinque communibus 

causis agere aot disponcre necesse fuerit, hoc cum 



dens et disciplinatus non murmurabit correptos, 
et inscius non honorabitur. Noli te extollere in 
faciendo opera tua, et noli cunctari in tempore 
angustige. Melior est qiii operatur et abundat in 
omnibus quam qui gloriatur* et eget pane. Fili, in 
mansneiudine serva animam tuam hi da illi hono- 



nffnmiiim AA*keAnM«i 






«nikmfiim aiitinn 



DA/Ntak* 



ilAm m «knim 



171 APPEiND. AD Sy£C. IX. - 

Sapienlia buiuiliali exaltabit caputejus, et in medio 
inagnatorujn considere illuin faciet. Non laudes 
virum in specie sua, neque spernas hominem in 
visu suo. Brevis in voiatilibus est apis, etinilium 
dulcoris babet fruclus iliius. In vestitu ne glorieris 
unquam, nec in die honoris lui extollaris, quoniain 
mirabilia opera Aiiissimi solius, el gloriosa ct 
absconsn et invisa opera iHius. Mulli lyranni sedc- 
runt in tbrono, el insuspicabilis portavit diadeuia. 
Mulii poienies oppressi sunt valide, et gloriosi tra- 
dili sunt in manus alterorum. Priusquam inierro- 
gcs, ne viiupercs quemquam, eicum interrogaveris, 
corripe juste. Priusquam audias, ne respondeas 
verbum, et in inedio seniorum ne adjicias loqui. Dc 
ea re qunc le non molestal ne certaris, et in judicio 
peccanlium ne consislas. Fili mi, ne in mullis sinl 
aclus lui, ei si dives fueris non eris immunis a de- 
liclo. Si enim seculus fucris noii apprebcndes, el 
non eflugies si praecucurieris. Est boino laborans 
cl feslinaiis ct dolens inipius, et lanlo magis non 
abundat. Est bomo marcidus, egens recuperationc, 
plus defiflens virtulc, et abundans paupertate : et 
oculus Dei respexil illum in boiio, el erexit iliuin 
ub bumilitale ipsius et exaltabit caput ejus, et 
mirali suiil in illo mulli et bimoraverunt Deum. 
Bona et mala, vita et mors, paupcrtas el honestas 
a Deo sunt. Datio Dei pennanet juslis, et profectus 
illius successus babebunt in :£lernum. Est qui locu- 
pieiatur parce agendo, cl baec pars merccdis illius 
in co quod dicit : < Inveni requiem niibi, et non 
nianducabo de bonis meis solus {Luc. xii, i9) ; i et 
nescit quod tempus prsetereat illum, el reiiDquet 
oinnia aliis et morielur. Sta in testamento tuo, et 
in illo colloquere et in opera mandalorum tuorum 
veterasce. Ne manseris in operibus peccatorum. 
Gonfide autem in Deo, el mane in loco tuo ; facile 
est enim in oculis Dei subito boneslare pauperem. 
Benediciio Dei in mercedem justi feslinai, et in 
honore veloci processus illius justificat. Nc dicas : 
Quid est mihi opus et quae erunt mihi ex lioc bona? 
Nc dicas : Suflicicns mibi sum el quid ex hoc pes- 
siinabor ? In die bonorum ne immemor sis malorum, 
et in die malorum ne immemor sis bonorum, quo^ 
niam facile est coram Deo in die obitus retribuere 
unicuique secundum vias suas. Malitia horx oblivio- 
nem facii luxuria: niagnse, et in fine bominis denu- 
datioopf rum illius. Anie morlemne laudes hominem 
quemquam, quoniam in niiis suis agnoscitur vir. 
Non omneni hominem inducas in domum luam, 
mulloi ciiim insidi^e sunt dolosi. Sicut enim eru- 
ctant prjccordia" foetcntium et sicut perdix induci- 



- ISIDOUi 31ERCAT0IUS m 

A alienigenam, el subvertel le in turbine, et abaliena- 
bit te a tuis propriis (EcclL x, ii). » 

c Tales, cbarissimi, valde sunt cavendi usquedum 
aut convertantur, aut abscindantur verbo divino 
( Beatus autem cst ille qui non est lapsus in 
verbo ex ore suo, etiion est slimulalus in trisiilia 
delicli. Feiix qui non babet animi $ui iristitiam, 
et non abscedit ab spe sua {Eccli. xiv, i-5). > 
Scripium est eiiim : < Melior esl unus timens 
Deum quam mille impii (EcclL xvi, 5). » Sapien^) 
vero non esl omnisqui nocet. Res quoque ccciesiarum 
vestrarum et oblaliones iidelium quas siguificaslis a 
quibusdam irruenlibus vcxari, vobisque et cccleslis 
veslris auferri, indubitanler maximum cst pccca- 
tum, teslante ipsa Scriptura, qu3e ait : Qui abslu- 

" lerit aliquid patri vel malri, et dicit hoc non cs^ 
peccaliim, bomicidae parliceps est. Pater ergo iiu- 
sier sine dubio Dcus est, qui nos creavjt, elmaitr 
nostra Ecclesia quie nos in baptismo spirilualiicr 
generavit. El ideo qui Cbrisli pecunias et Ecclesi.i; 
aufert, fraudat el rapit, bomicida in conspeciu jusli 
judicis csse deputabilur, unde scriptum esl : Qui 
rapit pecuniam praximi sui iniquiuiem facit, qui 
aulcm pccunias vel res Ecclesiae abstulerit, sa- 
«rilegium facit. Unde et Judas qui pecuniam frau 
davii, qua'. usibus Ecclesiae, id est pauperibus quos 
Ecclcsia pascere debel, dislribucbatur jussu Salvalo- 
ris, cujiis viccm episcopi lenent, non solum fur, sed 
fur et sacrilegus faclus est. De tallbus enim, iii 
est, qui facultales Ecclesix rapiunt, fraudant, yd 

C auferuni, Dominus coniminans omnibus, per pru- 
phelam loquilur, dicens : < Deus, ne lacens tibi, ne 
sileas ci non quiescas, Deus, quia ecce iniinici lui 
lumuliuati siinl, et qui oderunt te levaverunt capui. 
Conira populum tuum nequitcr traciaverunt, et 
inieruiit consilliim adversus arcanum luum, dixe- 
ru:ii, venitc et conleramus eos de genle, et nnn sit 
raemoria nominis Israel ultra. Quoniam tacuerunt 
corv!c, parilcr conira foeilus pepigerunt tabernacula 
Iduaiaeoc et Ismaclitarum, Moab» el Agareni, Gebal, 
et Amnion, ei Amalech, Palestina cum habitaioribus 
Tyri. Sed et Assur junxit secum els, facti siintbra' 
chium iiliorum Lotb. Fac illis sicut Madlan, sicut 
Sisare , sicut labin in torrenie Cison. Contriiisunr 
in Endor, fuerunt quasi sterquilinium lernje. Pone 

^ duces eorum sicut Oreb et Zeb, sicut Zebce, et 
Salmana. Oinnes principcs corum qui dixerunt, 
possideamus nobis pulcbriludinem Dei. Deus meus, 
pone illos ut rotam , quasi slipulam ante facicw 
venii. Quomodo ignis comburit silvam etsicul flainma 
dcvorat monlcs, sic perscqueris eos iii tempesiaie 

lii.i A» in fiii.KinA IrifltoKie Ai\c Imi-ilA - r«kr>ioG Pnrillll 



173 DECRETALIUM COLLECTIO. 17^ 

dijudicant Qaoruai nos sequentes exempia omnes A ct;in flde recla, atque bxreticis et aemulis Clirisli 



ules pnesumptores et Ecdesioi rapiores, . alque 
suarum iacullalum alienatores, una nobiscum a li- 
ruinibus sanctac matris Ecclesix anathemaliza- 
los apostolica auctoriiale peUimus et damnamus, 
alque sacrilegos esse judkamus, et nonsolum eos, 
sedomnes consentieAtes eis, quia non solum qui 
faciunt rei judicantur, sed eiiam qui consenliunt 
facientibus, par enim pcena et agentes et consen- 
lientes comprehendit. Vos ergo» fratres, vigilale el 
orate, viriliter agite et conrortamini in Domino, et 
omnia ve-sira juxta Apostolum, in charitate fiant. 
A recta ergo fide et apostolico tramite propier ul- 
lam periurbationem nolite recedere, scientes quia 
juxia Salvatoris senientiam, beati sunl qui persecu- 



repugnare, et nunquam a veritalis iramite decli- 
nare, quoniam Dominns et Salvalor omnium ciijus 
fides est, qui pro nobis mori non dubitaTit, el pro- 
prio nos suo rederoit sanguine, qui fldem beaii Pe- 
tri non defecturam promisit, et confirmare eum 
fratres suos admonuit, quod apostolicos pontifices 
meae exiguitalis prxdecessores confidenter fecisse 
semper cunctis esl cognitum. Qnorum et pusilliias 
mea, licet impar et minima, pro suscepto tamen 
divina dignatione minislerio pedissequa cupit exi- 
stere. Yae enim eritnoMs qui bujus minisierii onus 
susceptum habemus, si veritalem Salvatoris nostri 
Jesu Cbristiquam apostoli pracdicaverunt, prsedicarc 
neglexerimus, vaeerit nobis si silentio veritalem 



lionena paliunlur propter justiliam (l/a<r/i. v, 10). ^ oppresscrimus, quam erogare nummulariis jubemur, 

id est, christianos populos imbuere et docerc. Quid 
in ipsius Chrisli fuluro dictnri ^Os^^i^us^^^'"^"^ ^^ 
sermonum ejus vcriiatem confundimur prsedicare ? 
Quid erit de nobis cum de commissis nobis anima- 
bus, et de ofiicio suscepto ralionem justus judex 
Christus Dominus noster dislrictam exegerit? 
Ideo, fralres, horlor dilectionem veslram, obleslor 
et moneo, ut qua debeiis et poteslis sollicitudinc 
vigilelis ad invesligandos bxreticos et inimicos 
sanciae Dci Ecclesiic, et a sanis menlibus ne peslis 
hacc laiius divulgetur, severitate, qua poteslis pro 
viribus extirpelis. Quoniam ut habebit a Deo dignae 
remunerationis prsemium qui diligenlius quod ad 
salulem commiss» sibi plebis proficiat, fuerit exse- 



lixe est aposlolorum viva traditio, haec vera cba- 
ritas quae pnedicanda est, et praecipue diligenda ac 
fovenda atque fiducialiter ab cmnibus lenenda. Hsec 
sancta et apostolica mater omnium Ecclesiarum 
Ghristi Ecclesia quae per Dei omnipoteotis gratiam 
airaroite aposiolicae traditionis nunquam errasse 
probaiur, nec faaereticis novitatibus depravanda 
succubait, sed ui in exordio normam fidei aposto* 
licx percepit ab auctoribus suis, apostolorum Chri- 
6ii principibas iUibata finetenus manet secundum 
ipsius Domini Saivatoris divinam pollicitationem, 
qui discipulorum suorum principi in suis fatus est 
Evangeliis : i Petre, inquiens, ecce Salan expetivit, 
ui cribraret vos sicut qui cribrat trilicum, ego au 



lem pro le rogavi, ut non deficiat fides tua, et tu ^ cutus, ita ante tribunal Domini dc rcatu negligen 
aliquando conversus confirma fratres tuos {Luc. xxii, tiae se non poterit excusare quicunque plcbem suam 
33, 52). I contra sacrilegse persuasionis auctores noluerit cu- 

Cousideret itaquevcstra excellens prudenlia quam stodire. Data Kalen. Aprilis Gallio el Volusiano IV 
booum sit persistere in dispeiisalione vobis crcdila, ec. eonsul. 



INCIPIUNT DECRETA STEPHANI PAPJE. 

(Anno Domiui 26MIic deslruxit templum Martis, Valeriano et Galeno imperanlihiis,utdicit Rauderus.) 



Dileclissimo fratri alque familiari amico Hilirio 
Stephanus episcopus intimae charitatis salutem. 

Quanquam sperem dilectionem luam ad omne opus* 
bonam esse devotam , tamen pro famillaritate qua 
nobis conjunctus esse cognosceris , ut lua elBcacior 
Aat industria , congruum nobis visum est, has fra- 
terniiatislilteras tuae dilectioni debere dirigere. Mo* 
nemus le, charissime, semper in bonis roanere, ela 
malis cavere. Gum bonis et rectae fidei ac sanctae 
conversationis hominibus assidue esse, et a perver- 
iiis ac frairum insidiatoribus nisi ut eos convertas , 



scinde eam , et projice abs te. Similiter et de pede 
agendum est , quia melius est tibi luscum aut clau- 
dum intrare in regnum coelorum quam duos oculos, 
aut duas manus, aut duos pedes habentem mitli Jn 
D gehennam ignis {Mvtih, v, ^). Et in Ecclesiastico 
invenietur libro : i In bonis viri inimici illius, in 
tristitia vero et in malitia illius» amicus agnitus est. 
In labiis suis indulcat inimicus» et in corde suo in- 
sidiatur, ut subvertat te in foveam. Et qui tetigerit 
picem, inquinabitur ab ea. Et qui communicaverit su- 
' perbo induelur superbia , pondus super se tollit qui 



(1S . AfPEND. AD SiEC. IX. - 

ii babes, convivcl lecum , et evacuabit te, et ipse 
non dolebil super te. Si necessarius iili fueris , sup- 
pfaniabit le, et subridens spem dabit, narrans tibi 
bona , et dicet : Quid opus est tibi? Et confiindei te 
in crbissuis, donec te exfnaniat bis et ter, et in 
novissimo deridebil le. Posiea vtdens derelincfuet te, 
et caput suum moveUil ad te. Humiliare Deo , et 
cxspecta manus ejus. Aliende ne seductus in stullilia 
bumilieris. Noti essc humilis in sapienlia (ua, ne 
bumrPiatus in stuilitkim sedncaris. Advocatus a po- 
teniioredlscede, ei hoc cnim magis le advocabit. 
Ne improbus sis , ne impingaris , ct ne longe sfs ab 
eo, et eas in oblivioncm. Ne reiincas ex aequo loqui 
cum illo , et ne credas muUis verbis illius : ex mulla 
enim loc^uefa tenCabrt, el subridens iulerrogabit te 
de abscondiiis tuis. Immitis animus illius conserva- 
bil verba tua, et non parcet de malitia, etdevin- 
culis. Cave tibi, et attende diligenter audiiui tuo, 
quoniam in subversione tua arobulas. Audiens vero 
illa quasi in somuis, vide et vigilabis. Omni vita 
tua dilige Deum , et mvoca eum in sahitc tua. Omne 
animal diligit simile sibi , sic et onmis liomo, proxi- 
mum sibi. Omuis caro ad similem sibi conjungHur, 
et omnis homosimili sibisocialur.Si communicabit 
lupus agno aiiquando , sic pcccaior justo. Quae com- 
municalio sancto homiui ad canem ? aut qu9c pax 
bona diviti ad pauperem ? venatio Iconis onager tn 
eremo, sic pnscua divlium sunt pauperes. Et sicut 
abomnratio est superbo humililas , sic exsecrntio di- 
viii pauper. Dives commotas confirmatur ab ami- 
cis, humilis auiem cnm cccidcrit, cxpelletur et a no* 
fis. Diviti decppto multi recuperatores , loculus est 
supcrba, et justiftcaverit illum, humilis deccplus est, 
et insuper arguitur, locutus est sensaie, et non est 
datus ei locus. Dives locuius esl, ei omnes tacuenint, 
et verbum illius usque ad nubes perducent. Pauper 
locutus est et dicunt : Quis est hic ? Et si offenderit, 
subvertunt illum. Bona cst sQbslantia , cui non est 
peccatum in conscienlia , et nequissinia paupertas 
in ore impii. Cor hominis immutal faeiem illiusi, sive 
in bona, sive in mala. Yestigium boni cordis,et 
faciem bnnam diOicile invenies et cum labore {Ecdi, 
XH,9-I5; xm, i-32). > 

Ilaec, fraler, cave libi, et post concupiscentias tuas 
non vadas. Quid vero consuluisti sedcm apostoli- 
cam?qui sunt infames, aut qui ad gradus Eccle- 
siasiicos non sunladmittendi, ei nosse te credimus, 
ct pro aucioritaie sedis apostolicae le informare non 
dencgamus. Infaiues autem csse eas personas dici- 
rous qnae pro aliqna culpa notnnlur infamia, id est 
omncs qui Cbrisliana! legis norinam abjiciunt, et 
statuia Ecclcsiastica coniemnunt, similitcr fures, sa- 
crilegos, et omnes capiUilibus criminibus irretitos. 



-- ISID0RI MfiACATOftlS ife 

A fugientes. Et qui indigna sibi petunt loca lenere, 
aut facultates Ecclesi» abstrahunt injuste, etqui 
frafres calumniantnr, aut accusant, et non probant. 
vei qui contra innocentes priucipum aninios ad ira- 
cundiam provocant, etomnes anatliematizatos,Tel 
pro suis scelerlbus ab Ecclosia pulsos , et orones 
quos ecclesiasiic^ vel saeculi leges infanoes pronun- 
tiant. Hos veronon ad sacros ordrnea licetpremoTere, 
nec servos ante ligitimam libertaiem , nec poeniteo- 
les, neebigamos, hcc eos qui curiae deserTioni, 
vel qui iHm sunt integri corpore, aut sanam aon ba- 
beni mentem, vel hfiteHectum, aut inobedicnies 
sanctorum decretis existiinl , aut furiosi manifestan- 
tur. Hi omnes nec ad sacros gradus dd)ent pro- 
vehi, nec isti, nec liberti, neque suspecti, nee recum 

B Ildem vel dignam eonversationem non hal)enies, 
summos saccrdotes possunt accusare. Sed et quali- 
ter obedientia vel reverentia sit praeposjtis exbi- 
benda , ex tuis quoque subjectis ipse non ambigis; 
in qua re valde est utile , si id quod disctplinae vigor 
imponit, nullocogentc humiiilas laudanda servave^ 
rit. Omiiipotcns Deus in cujus manu sunt omnia , tk 
quo scriptum est : « Non est sapieniia, nonest 
pTiidentia, non est consilium coutra Dominum (Pm, 
XXI , 50) ; > ipse te, tuosque et divina, ct aposloliciB 
sedis inslituta illibata servare , et ad potiora seniper 
conseendere, ei de die in diem deleriora cavere, ei 
meliora ac Deo placiia sectari atque perficere con- 
ccdnl. 
Vestimenta vcro ccciesiastica quibus Dominomi- 

C nistralur, cullusquc divinus omni cum faon^rficen- 
lia et honestate a sacerdolibus reliquisque Eccie- 
fliae ministris celebratur, sacrata debent esse, ct 
honesta. Quibus aliis in usibus , eum Deo ejusqn^ 
servitio consecrata et dedicala sint , nemo debet 
frui quam ecclcsinslicis et dignis ofliciis. Quae nec 
ab aliis debent contingi, aut ferri, nisi a sacraiis 
liominibHS , ne uUio quai Balilmsar percussit su- 
per lisec Iransgredicntibus ct lalia praesumeniihus 
▼cniat divina, et corruere cos facial divinx 
ullionis justum flagellum ad ima. Haec illis parli- 
bus qttibus moraris et in omnibus quibus poluc» 
ris cunctis nota /iicito, et observare apostolica 
mandato auctoritate, qoia el noslri nobrsque com- 
missi in sancia apostolica et universali Ecclesia om- 

D ncs liaec observare, nunc ei ffiluris temporibus pro- 
fessi sunl His breviter tuis frater mngnifiee respondi 
lilleris. Qoibus tua dilectio ita societur, ut ni- 
hil in his quse ad universalis Ecclesiae slatum perti- 
nenl, aut dubie agatur, aut segniter. £t cuin taii 
moderatione agantur cuncla , nt nee benevoleiitirc 
partes, nec justiti» negiigantur, sed absque perso- 
narum acceptione divinum in omnibus jiHiieium co- 



iH DECRETAIJUM COLLECTIO. 

ITEM EPISTOLA STEPHANl PAPiE DE ACCUSATIONILUS SACERDOTUM. 



178 



STEPHANCft sanctae apostolic» et oniTersalis Ro- A ceatur ccclesine usque ad condlgnam satisractionem. 



roanx Ecclesix episcopus, omnibus per diversas 
provincias conslltutis episcopis, in Domino salutem. 
Pinrimuro gaodemils in Domino , et in dono gra« 
tix ipsius gloriamur, quod fldeSTestra per bona opera 
crescit magniflce, et dilatator amplissime. Sed nimis 
afliigimar et tribulamur de vestni oppressione super 
qaa crebrior commeantium usque ad nos fratrnm 
senno perlatus est. Non oportuerat qoidem ab illis ' 
i qaibos sustentari , ei portari , et honorari debue- 
ntis, tanlis tos oppressionibus concnli. Quapropter 
necessarium est » ot remolis talium tcrgiversationi- 
bus, quibus Tenenosa raalitia reTclari , atque obscu- 
nri bonitas et TcritaS' solet, adminiculum non mo- 
dicnm Tobis a fidelibus impendatur, alque ab hac 



Accusnlores Tcro et accusationes qnas sxculi leges 
non recipinnt, et :intecessorcs nostri prohibnerunl, 
et nos stibmovemus. Nullus enim alienigena aut ac- 
cusator eorum fiat aui judex. Ilnde et de Lot scri- 
ptum esl : « Ingressus es ut adTena, nunquid ut ju- . 
dices {Gene$, xix, 9)? » Accusator aulem Testrorum 
nullus sit serTus aut liberius, nullaque suspecta \ 
persona aut infamis. Repellantur etiam cohabitantes 
inimicis et omnes laici, quia infestationem blasplie- 
mi» afiectio amiciiia? incitare solet. Nec illi in Testra 
sunt suscipiendi accnsatione, qui vos in sua Tolunt 
recipere iiifamalione. NuIIus enim anathema susci- 
piatur, nec a quoquam credantur quae ab eis tcI di- 
cuntur Tel conscribuntur. Eos quoque dico anaihe- 



apostoiica sede suffragetur, quos per diTinam gra- B niatizatos esse» quos episcopi suis scripiis anathe* 

tiam Cbristi aaxilio dignum est adjuvari , ne in to- 

lios Ecclesiae perlurbationem imprudens procedat 

iotenlio, et ea quae a sanctis praedecessoribus no- 

stris,et reliquissanctis Patribus dudum fuerant pro- 

bibita , denoo rcTiTiscant. Loci nainque nostri con- 

sideniiione compellimur eaquae ad notitiam nosiram 

emenlanda perTenerunt, propter Dominum non de- 

relinquere, sed digna emendatione corrigere. Et sf 

sapcularibus ofliciis ordo saus ct tradita a majoribus 

disciplina servanda est, quis ferat ccclesiasticos or- 

dines temeraria praesumptione confundi, aodita ne- 

gligere, et emendanda non opem ferendo postpo- 

nere? Andivimus enim tos a quibusdam accusari 

non lani pro Tcstra culpa , quam pro eorum libiiu ; 



matizaverunt , aut eonim statuta anathematizant. 
Per scripta enim nullius accusatio soscipiatur, sed 
propria Toce, si legitima ei condigna accusatoris per- 
sona fuerit, pncsente Tidelicet eo quem «ccusare 
desiderat , quia niillus absens aut accusari potesl 
aut accusare. Nulius tamen prxfaii ordinis Tir accii- 
sari potest, aut respondere suis accusatoribus debet, 
priusquam regulariler a suo primate Tocatussit, lo- 
cumque defendendi et inquirendi accipiat ad abluenda 
crimina. 

Nulii eniin meiropolilani aut alii episcopi appcHan» 
tur primaies, nisi qui priinas sedes teuent, el quo* 
rum civitatcs anliqui primates essc censuerunl. 
Reliqui vero qui cxleras iiietropoliianas civilates 



ui veslra rapere possint , et ideo tos nimis affligi et ^ adcpli siinl, iion primales, sed aut arcliiepiscopi. 



concuti bitanlum, ut etlam a sedibus propriis pella- 
loini.ei tali occasione Ecclesiae facultatesque Tcslrae 
vastentur ac dcpraedentur. Ista, cbarissimi, non 
oportei fieriy nec denno replicari. Tamen necesse est 
qiiae loiies nsurpantnr, saepius replicentur et pro« 
bibeaninr. Nam quidquid in sacratis Deo rebus et 
episcopis injuste agitnr pro sacrilegio reputabitur, 
qnia sacra sunt, el Tiolari a qnoquam non del)ent. 
Nullus enim episcoporum, dum suis fuerit rehus 
eispoliatus , ant a sede propria qualibet occasione 
pulsus, debet accnsari, aut a quoqiiam ei potesl cri- 
nen objici , priust]uam integerrime restauretur, et 
omnia qiiae illi ablata qiiocunque ingenio fucrant , 



aut meiropolilani vocentur. Urbes eniin et loca qui- 
bus primales pruisidere «lebent, non niodernis, sed 
etiain muliis aiite adventum Christi sunt siatutue 
leinporibus, quaruin primates etiam gcniiles pro 
majoribus etiam negoliis appellabant. In ipsis Tcro 
urbtbus post Ghristi adTcntum npostoli el successo- 
res eorum patriarchas tcI primates posueiunt. Ad 
quos episcoporiim negotia, salva in omnibus aposto- 
lica auctoritate, el majores causae post aposlolicam 
sedem sunt rcferendse. Et licet, Apostolo prohibente, 
inter Chrislianos non debeant aecusationes ex^ceri , 
sed si prohiberi non potiierunt, accusationes cpisco-. 
porum ad meinoratosprimates delient ab accusalori- 



icjibus redintegrentur, et ipse propriae sedi et pri- j^ hus deferri. Studendum esl lainen episcopis, ul dissi- 

dentes fratres magis ad pacem quain ad judicium 
coerceanlur. Episcopus auicm aliler nondebei auiliri 
aut judicari, nisi in prxsentia omnium comprovin- 
cialium.et abomnibus coniprovincialibus episcopis, 
quia ipsis absentibus, nec debet, nec poiest. Quae 
vero |)ersonae ad accusationem eorum non sunt 
admiitendae, el superius ex parte dictum est , et 
latius tam hi qiiam el infames personae, in epislola 



stino slatui regtilariter reddatur, ita ut omnes pos- 
sessiones , et cuncta sibi injuste ablata , atque fru- 
ctos omues ante coeptam accusationem primates et 
synodns episcopo de quo agitur funditus resiituant, 
quia hoc non solom eccIesiasticaR, sed etiam saeculi 
leges fieri prohlbenl. Neque aliquis eorum aut Ec" 
ciesiarum actorum tcI defensorum ad aliquos prius 
accusari dcbet quam ipsi charitalive bis, et ler ab 



m APPEND. AD SiEC. IX. 

ad aposlolicam sedem fueril lantam appellalum. £l 
neganda est accusaiis licentia criminandi prius- 
quam se crimine quo premuhlur eiuerint, quia non 
est credendum conlra alios eorum confessioni qui 
criminibus implicati sunt, nisi se prius probaverinl 
iimocenles quoniam pcriculosaest,etadmiUi nonde- 
betur rei adversus quemcunque professio. Fami- 
liares vero el sponte confessi alque sceleribus irre- 
titi non debent admilti, nec hi qui hesterna die, aul 
pridic, aut ante fuerunt inimici. Clericus ergo qui 
eptscopum suum accusaverit, aut ei insidiator exsU- 
lerit, non est recipiendus, quia infamis effectus cpt, 
et a gradu debet recedere, aut curia» tradi serviiu- 
rus. Laicis quoque, quamvis religiosi sint, nulh 
tamen de ecclesiaslicis facultatibus aliquid dispo- 
nendi lcgiiur unquam attribuia facultas. Scimus, 
dilectissimi, quia semper camaies spirituales solent 
persequi.eimalevoli benevolos infnmare etlacerare. 
ideoque apostoli el successores eorum ac reliqui 
sancii Palres noluerunt fleri faciiem episcoporuni 
accusationem, quoniam si facilis esset, aut nullus, 
aut vix aliquis modo invenirclur. Throni enini Dei 
vocantur, ideo non debent moveri, aut alDigi, vel 
perturbari. De ipsis ergo ait propheta : c Cceli 
cnarrant gloriam Dei,etopera manuum ejus anuun- 
tiat firmameninm {Psal. xviii, 3). i Hi vero qui non 
sunthoiiae conversalionis, et quorum vila estaccusa- 
bilis, aut quorumfides,vilaet libertas nescilur, iion 
possunl eos accusare. Primo semper accusaiorum 
personse, fides, viia, et conversatio est enucleaiim 
ioquirenda, et postea quae objiciunt fideliler snnt 
periracianda, quia nihil prius fieri debet, quam Im- 
petitorum personae fidesque vita et conversaiio dili- 
genler discutiantur, ne alicujus invidia, aut inimi- 
citia vel inlenlione inaia quisquani vexetur. 

Criiniiiationes adversus doctorem nemo suscipial, 
quia inagis sunt doctores portandi quam laedcndl 
aul infamandi» Unde ait Apostoius: i Alter alterius 
oneia porlale , et sic adimplebilis legem Cliristi 
{Galai. VI, 2). » Charitas autem non est ambitiosa, 
non jemuialur, non indatur, non quaerit quae sua 
sunl, sed quae Jesu Chrisli. Qui manet in charilate, 
in Deo manel, et Deus in co. Et qui in Deo manel, 
nulli vult nocere, sed omnes desiderat adjuvare et 
susleniare, sicut ipse Dominus omnes venil salvare, 
ei animam suam dare in redemptionem pro nobis. 
Eorum autem accusandi sacerdoles vel tesiificandi 
in eos vocem obsiruimus, quos humanis et divinis 
vocibus damnaios vel mortuos esse agnoscimus. 
Prasvidere ergo summopere debenl omnes qui sa- 
cerdoles Doinini persequuntur lam occuUe quani 
manifeste, ne subjeciis Domini damnentur prsece- 
ptis. Per Jcremiam aaiem prophctam talibus com- 



— ISIDOBI MERCATORH IM 

A dolo {Jerem, v, 25-27). > Et per David ail: t Qoi co- 
gitaverunl malitias in corde tota die versati sunt 
in praeliis. Exacuenint lingaas suas sicui serpeo- 
tes , venenum aspidum sub labiis eorom {PtaL 
cxxxix, 3, 4). I Et .pauio post : < Cadent saper 
eoicarbones io igne, dejicies eos in foveas, ut noo 
coDsurgant. Vir linguosus non dirigetur in terra, 
virum injustum mala capienl in iDlerita. Scio qula 
faciet Dominus causam inopis, judicia paapeniiB 
Psai. V» i2, 15). I Item idem : < Mula fiant labia 
dolosa (Psai. xxx, 49). > Et iterum per Jeremi£m 
inquil : < Omnes ia saoguiDC judicanlur; unusfiuis- 
que proximum suum tribulat: omnes in malum 
inanus suas prxparant {Micit. vii, 2). » Hos Do- 
minus praevidens apostolis praecepit, ne facile seni 

B sui lacerarentur, ne forte pcrderentur, aot in taleai 
tentationem inciderent , quam ferre miiiime pos- 
sent. Idcirco sancti apostoli et succes.sores eoruin 
decrelonim normas slatueruiit, ne talium vox (qax 
iviagis perdere nititur innocentes et simplices quam 
salvare ) facile rccipcrelur , sed ipsi his jacu- 
lis pellerentur procul, et Doniini discipulos juxU 
volunlates et versulias eonim minime perdercpos- 
sent. Unde et ipsc Dominus ait : < Excutile palre' 
rem de pedibus vestris in testimonium iliis {Luc, ix, 
5). I Et aiibi ipsa per se Yerilas de talibus dicii: 
i Meliusest illi, ui suspendaturmola asinarta incolio 
ejus, et demergatur in profundum marls , quaa 
scandalizet unum de pnsillis istis {Mauli. xviii, 6). ) 
Vli Jacobus apostolus inqiiit : judicium sine miseri- 
cordia ficl illi, qui iion fecerit misericordiam (Jec, 
ii , 13). I Qua enim fronte quis peccatorum suorum 
veniuD spcrat a Deo se impetraiurum, qui delin* 
quenti fratri niliil per pietatis et clemeotia: olft* 
cium vult condonare ? Profecto necesse esl ut xsli- 
met se talem in judicio Deum expertorum» cuin aole 
justijudicis Iribunal fueril constitutus, qualcni se 
fratri suo exhibuerit : i Nam qua meiisura mcoM 
fucrimus, eadoni remetielur nobis {Marc. iv, 24). > 
Et Joannes apostolus et evangelista ait : i Qui odit 
fratrem suum bomicida est. £t scitis quia omnis 
homicida non habet vitaro aeternam in se roaneotem 
(/ Joan. 111, 15). I 

Vos inmen, filii charissimi, horlamur ut patien- 
ter mala vobis illala Dominl adminiculo portetis, et 
his aposlolicis pr^ceptis taies procul pelUte, ue 
more caniiio vos iacerare, aut mordere valeant 
Memenlole etiaro quia juxta psalmographi vocem 
hoino sicut foenum dies ejus, et ul flos agri ita fo- 
ret. Ei Apostolus ait : < Totus mundos in maligno 
positus est (/ Joan. v, 19). > Unde precamur ce 
lales multtim time^tis , quia infames suDt et noi 
multum vobis nocere possunt, quja eorum vox ex' ^ 



i8< DECRETALIUM COLLECTia i«4 

<«pidos, lupis superveiiicniibus fugieuies iaveuiat, A semper invidei Salanas. £l idcirco Ules adyersuui 



scd cxemplo boui pasioris aguos ^ariler cum uialri- 
bus et Giiis ac OHabus vinliler defeusaolesy alque 
ad sanclaut nialrem Ecclesiam fldeliler reporlautes 
6emper inveniat. £t quanquam diea mali sint, vos 
lamen uoiitcesse impruiienles, sed inlelligenles quae 
sit volunias Dci. Quamobrem confortamini, el state 
in fide, virililcr ageuU?s, ac omnia vestra iu chari- 
lale fianl, el secundum sancium Evangelium : c h^ 
patientia vcstra possidebitis auimas veslras (Luc. 
XXI, i9). > Rccordamiui quoquc sauctorum aposU>- 
lorum et prophetarum, el quia mUltum laboraverunt 
in Domino, ideo adepli sunl prxmia sempiterua. Sci- 
lote eliam quoniam ju^ta Psalmistx vocem : t Muttas 
iribulationes jusiorum et de omnibus his liberalnt 



uossuscilat, qui nospremant, el suflocent, ul Domiui 
oves absquc nobis rapiat, et in ima, non existenli- 
bus pastoribus qui nos custodiant, et defendant, 
ruere faciat. Vos igiiur pro viribus laborate et 
orate atque vigilate, ne hiec fiant, scientes nos 
semper paratos esse iii onmibus quibuscunque Do- 
miuus posso dederit modis, vobis opem ferre, iicet 
nos ab ipsisa^olis sauctse Dei Ecclesise.et nostris» 
non simus excepti, et tribulationes cordis nostri, 
pro uoslra et vestra tribulatione sive oviom nobis 
commissarum admodum sint dUatata:, Yos quoqae 
obsecramus, ut injunctum vobis a Domiuo famula- 
tum non negligatis, et omues oppressos, et cuuctos 
Dei servos ajlque generaliter omnes Christianos, 



eos Dominus (Psat. vii, 20). » Quapropter, (iiii cha- B prout Dominus posse dederit, adjuvare studeatis, ut 



rissimi, bortamur vos et deprecamur, ut crebris 
oratiouum vestrarum precibus Deum exoretis ut 
liberemur nosetvosjuxta dictum Apostoli ab im- 
portuuis et malis hominibus quia, non omniuM est 
lides. Fiagiute etiam, ut Deus et Dominus noster 
qui est refugium pauperum, et spes humiiium, san- 
ctam suam Ecclesiain pretioso videiicet sanguine 
suo redemptam, et nos qui eamd('m sauctam Lccle- 
siam docere, regere, iwrtare, et tueri debemus, do 
prdedictis oppressionibus , et tentationibus hujus 
saeculi nequam, atque de omnibus necessitatibus no- 
slris misericorditer eruat, ut sermo Dei currat, et 
gloriiicelur gloriosum Evangeliuin Domiiii nostri 
iesu Chrisli, et gratia ejus in uobis vacua non flat. 



ante tribuaal Christi mercedem habeatis perpetuam. 
£t seitote quod memoria vestri coram Deo est 
asstdue. I^am quemadmodum dolentes cognosci- 
raas, vos ab iniquis, et sceiestis hominibos obtur- 
bari» iu continuo vobis compatimur, Deum orantes 
pro Uberaiione ac sublevatione vestne afflictionis, 
quse vobis (unde graviter angimur) ab iniquis in 
dies irrogatur, et anle corpora apostolorum pro 
vobis preces fiunt quolidie, ut et vos liberemiiii ab 
iinportunis et maHB hominibus Domiui auxilio, et 
oves vobis commissae ad pascua seternae vitx una 
vobiscum perveniant sempiterna. Unitatem et conjon- 
ctionem dilectionis veslrae valentera aique proficien- 
tem in salutem omnium populorum creator omnium 



ue sine fruetu Evangelii , quod absit, steriles in C Dominus . omuipoteus memorem noslri xternaliter 
coospeciu Dei appareamus, et vacui filiorum filia- custodiat, amen. Daia Nonas Aprilis \aleriano et 
runique numero revertamiir, nec de abscondilo ta- Gallicaiio IV cc. consuL 
tenio Domino veniente rei esse judicemur; isla enim 



** INCIPIUNT DEGRETA SIXTI PAP^ SECUNDI. 

(Anno Domini 264, Deciano ct Valcriano imperalorlbus. 



Episcopus SixTOS Geato coepiscopo, salulein. 

Laetari et gaudere me plurimum in Christo Jesu 
Domino nostro dilectionis tu3 scripla fecerunl, qui- 
bus evidenter ostenditur quantum calholicam diiigis 
fidem, et quantum pravorum hominuin delestaris er- 
rorem, omnis euim haeresisnimis est impia, et Evan- 
gelica! veritalis inimica, qux non portionem aliqiiam 
Ia;dere, sed ipsa Cbristianae religionis conatur funda^ 
menia convellere. Memor enim sum me sub illius 
noinine Ecclesiae prsesidere, cujus a Doiuino Jesii 
Chiislo esl glorificata confessio, el cujusfidesnulluin 
unquam faliii, sed omnes quidem haireses destruit. 
Inlelligi» autein mihi aliter non iicere quam ul omnes' 



ronaiiiKinAncAi /••nw 



cpnlio l?/inlA<?i'n otllic 



bililer generatum , ipso Deo Patre per propheUm 
dicenie : i In splendoribus sanctoruin ex uiero ante 
D luciferum genui te (PsaL cix.3). > Quaiusenleiiliani 
et Isaias propheta dubiis atque incredulis evidenter 
expressil, dum nou aliundc Filium quam de Paire na- 
lum inefi^abililer oslendit : i In humilitate, inquit, 
judiciumcjussublatum est, nalivitalem ejusquisenar- 
rabit?>(/<at. liii, 8.) Ei hriibro Job :f SapienliamDei, 
ait, undeinvenies? Laleleiiim ab oculis hominum,et 
a volucribus coeli absconsti est (Job xxviii, i^). i Ex- 
pergiscere paululuni, et si lumen scientiae in teipsum 
aliquantum habes, invenies, cujus nativitas a 
prophela non potuit enarrari ex tempore vel ut as- 



483 APPEND. AD S£.C. IX. 

8unt, el sine ipso faclam est nihii (Joan. i, i-3). i Ei 
iterura : c Emluxveraqiisiliuminatomnemliomineni 
venientem in hunc mundum (Ibid.^ 9). i In islo igitur 
quod dicitur erai, si tempus quaerere volueris, non in- 
venies, quoniam ex quo Paier, ei iilo ei Fllins, et 
quod Paierest, idest etiam Fiiius, Snlomonedicenie : 
t Egoexore Altissimiprodii,primogenila anieomnem 
creaturam. Ego feci ut in ccbIo oriretur lumen indefi- 
eiens et sicut nebula texi omnem terram. Ego in al- 
li88imishabito,et thronus meus incolumna nubis. Gy- 
rum coeli circuivi sola, et profundum abyssi penetravi. 
In omnem terram steti, et populo prlmatum habui 
{Ecclu XXIV, 7-10). f Item ibi : i Cum pararet coelum 
aderam illi : etcum sedem suamsecerneret. Quando 
super ventos fortes faciebat in sunimo iiubes, et cum 
cerios ponebat fonies sub coelo, cura fortta faciebat 
fundamenta terrae, ego eram cum ilio componens, et 
egoeramcui adgaudeL»at cum laeiareturorbeperfecto 
{Proverb, viii, 27-30). i El in psalmo cenlesimo primo : 
c Tu, Domine, in principio lerram fundasll, ct opera 
mutiuum tuarum sunt cocli . Ipsi peribunt, tu autem per- 
mancs, et sicul operiorium muiabis eos el mutabuntur ; 
tu autem idem ipsees, et anni tul non dencieni (P«a/. 
ci , 26, 29). I Non enim eralaeias, aut aliquod tempus an- 
tequam de Patre Filius nascereiur,quoniaraqui lem- 
pora universapropria potestate constiluii, ex tempore 
vel post teinpora nasci non potuit. Hls paucis senlenliis 
breviierconsultis luis respondi, fraler chartssime. 

De caetero tuam moneo dileciionem, ut cunctos 
quos errare cognoveris, ad caiholicam fiilem et nd 
unilatem recle credeniiura convcrtere sludeas, et tu 
nuntjuam ab apostolico traniiie rcccdas. Si nuiem 
te non andierint et erranies, qnod absit, permanse- 
rinl, nobis eos nianifestare quam citius poteris non 
tardes, ut aposlolica aucioritale ant cito ad Ecclc- 
siam convertanlur, autab Ecclesia separentur. Audivi* 
mtis etiam qnod quidam erronei H consentientes eis 
to ct reliquos infestentepiscopos, et episcopos aliquos 
coinprovinciales ad vesiram infamationem atque dam- 
nalionem sccum trahant; quapropler in hac sancta 
sede dudum a muliis episcopis conslitutum erat, et 
inodo ad vestrum cl ci^terorum fratrum auxilium 
est denuo roboralutn, ut omnes episcopi qui in qui- 
busdam gravioribus pulsantur,vel criminanturcausis, 
quoties necesse fuerii, libere apostolicam appellent 
sedem, atque ad eain qiiasi ad matrem confiigtant, ut 
ab ea, sicut semper fuii, pie fiilciantur, defendantur 
et iiberentur. Cujus dispositioni omnes majores eccle- 



- ISIDORI MEKCATOMS 1S4 

X siasticas causas et episcopomm judicia antiqua apo- 
sloloruro eorumque successorum atque canonuro au- 
ctoritasreservavit, quoniam cnlpantur episcopl, qni 
aliter erga fralres egerint quam ejusdein sedis pa|Ke 
fieri placuerit. Unde placuit ut accusatus vel judi- 
caius a comprovincialibus in aliqua causa episcopns 
licenter appellet et adeat apostolicac sedis pontifi- 
cem, qui aut per se aut per vicarios suos^justii- 
ctari negotium procuret ; et dum iterato judicio ponii- 
fex causam suam agit, nolliis alius in ^'us loco ponaiur, 
aulordineturepiscopus,quoniamquanquamacompr»- 
vincialibus episcopis accusati causam poniiGcis scru- 
tari liceat, non taraen diffiniri, inconsulto Roinano 
pontince, permissum est, cum bealo Petro apostok) 
non abnlio quam ab ipso dictum sit a Domino : c Qux- 

B cunque ligaveris stiper terrain, erunt ligata ct in coelo. 
Et quaecunque solverls super terram, erunt soliita et 
in coelo (Maiih. xviii, iO). i El st qiiis pulaverit se a 
proprio melropolilano gravari, apud primatem dioe- 
ccseos aut penes tiniversalis aposiolicae Ecclesixpa- 
pamjudicetur. AiteniraJacobusapostolus: f Judicium 
sinemisericordia illi ftetqui non fecit misericordiam. 
Supcrextollit autem misericordiam judicio (Jac. 
11,13). I In omnibusergo, fili dilectissime, corcuslodi, 
nculscriptura cst: < Omni ciistodia ciistodi corluum, 
qtiia ex ipso viia procedit (Prov, it, 25). i Hxc 
breviter pro coinmemoratione rcscripsl, sed peiout 
pro me orare debeas, quatenus omnipotens Dens et 
a inalignis me spirilibus et a perversis hominibos 
custodire dignelur,quia in hac viuv mese peregrina- 

C tonemala me simul et multa circumdant, iiaulcum 
Psalmista jure dicam : € In nie transierunt ira3tuc,et 
terrores lui coniurbaverunt mc. Circumdederunt me 
sicut aquae loia dte, circwndederunt me siroul(Psfli. 
Lxxxvii,17,I8). iCoBleslis gratiaetnosiu urbii!)us,et 
vos ubique proiegat, quia aniiquus hostis terrarnm 
locisa tcntaiione non cxcludiiur, quiasi in paradiso 
hominetn stravit, quis locus extra paradisum esse 
potest in quo menteshominumpenelrarenon valeal? 
Antiqui enim hoHtiscujus invidia morsiutroivilin or- 
bem terranim) suntsemperoculivigiles adanimaslio- 
minumilIaqueandum,multosque suapravitate sccum 
in perditionem trahere cupil qui suapte maliiia a 
gloria lapsus esl in iniAeriam. In sola ergo Crealoris no- 
stri proteciione fidendura est, cui ex intimo cordc cla* 

D memus : Estomihi in Deum pretectorem, et in locum 
inunttum, ut salvuin mefacias. Data Kalend.Seplem- 
bris Yaleriano et Decimo IV cc. consul. 



ITEM EPISTOLA SIXTI PAPiE. 



«MM%.t«« %'rko t*\rkw\Amne a 



I flnrril«mi«c nl • ImmilA 



16S 



D£Cft£T\LlUil COIXEGTIO. 



IM 



fraires, qaae dioo ydde limenda 8unt, ei summo mo- A rari. Jusio enim judicio Dei datur pierumque pecca- 



deraroine pensanda, atque ne lianl cavenda ; ipsa 
eiiim Veritas per se dixit : c Yos estis sal lerrae. Quod si 
sftlevanuerit, in quo salietur? (Maith. y, 13) etc. Ideo 
vos, cbarissiuii» moneo, quia vobis debitor sum, et 
valdd vos diii(||b. Et quando bona audiodc vobis, cun- 
graiiilor satis, etecoiitra quaiido adversa, niiuis con- 
turljor. Ego vero quamvis a vobis per longa lerra- 
niin iDtervnlla disjuuctus sim, suni tamen oninino 
voltisnim corde coiijuiictus. Ideoqne de vestra bea- 
liuidine erga me iiiodis oninibus coiifido, quia cum 
nie vicissiin diligitis a me loiige non estis, unde ma- 
gis gratias referimus ilii grano sinapis quod ex modi- 
ci despicabilisque seuiinis specie, iia ramis ex eadem 
radice siirgentibus atqiie se distendentibiis usque 



toribus potestas qua sanctos ipsius persequantur, 
ul qui Spiritu Dei juvantur et aKuntur fiunt per 
laboruni exercilia clariores. llii tainen qui hoc 
agunt nullaienus evadant poenannf quia, ut ail Do- 
minus : i Vx illi per quein scandalum venil (MaUh. 
XVIII, 7). > Rt quanquain juxtaSalvatoris senientlam 
necesse sit venire scaiidala, t» tamen per quem ve- 
iiiunl. De occultis eniin cordis alieni teinere judi- 
care peccatum est, et eum cujus non Tidentur opera 
nisi bona, iiiiqunm est ex suspicione reprebendere» 
cum eorum quae bomlni sunt incognita, sotus 
Deus jitdex sit justus , qui inapector est verus. 
Unde scriptum est : Incerta non jndicemns qooad 
43 uaque veniat Doinitius qui iiluminabit abscon- 



qnariue diffusum est, ut in eis volalilia coeli cuiicia q djia tenebrarum, et manifestabit consilia cordium 



uidificenl. Gratiaque sit rerniento illi quod tribus 
fariiis satls totius bumani generis massain in unitate 
coiispersit, atque parvo lapidi qui abscissus de uion- 
te siiie manibus, occupavit universam faciem orbis 
terne : qui ad boc naturam noslrae carnis, el stalus 
servilis formam assumens, buiuiliier usquequaque 
disieudii, ut onini humaiio genere in unitatem re- 
dacio, lotius corpus uuiiuin perliceret Ecclesiie, ai- 
que ila ad loiius conipagiiiis pertineret commoduin 
iiiembrorum partlalis ista dislinctio. Uiide nos quo- 
que a vobis loiige non sumus, quia iu illo qui ubique 
esl unum suious. Againus ergo ei graiias qui soiu- 
lis inimicitiis in cariie sua, fecit ut in omni orbe 
terrarum unus esset grex, et unum ovile sub uno 



(/ Cor. iv, 5.) Et quamvisvera sint,non tamencre- 
denda sunt, nisi certis indiciis coinprol^ntur, uisi 
qu» maniresto jiidicio convincuntiir, nisi qnae jiidi- 
ciario online poblicantur. Nullus ergo potest ex 
bumano condemnari eiamine qiiem Deiis suo jodicio 
reservavii. Haec omiiia sommopere siint praecavenda 
ne praesumptores esse videainiir. El acciisatio episco- 
porum non est facile recipienda , dicente Domino : 
f Non suseipias vocein mendacii (Exod. xxiii, i). > 
£t Apostolus inquit adversus presbytenim inscriptio- 
uem' non recipiendain absque duobus vel tribus ido- 
neis testibus. Si haec de presbyteris vel caeterts fide- 
libus sunt praecavenda , qiianto magls de episcopisT 
Quibus cognitis, magis vos damnari velle manifestum 



paslore,sempermemoresquodvosverilatisPraBdica-C egi quam consulere fratrlbus, aot sustenure eos , 

quia bonor inflat superbiam, et quod provisum est ad 
concordiam tendit ad noxain. Decuerat nainque juxta 
praefaus reguiaa, ut si aliquid egtssent contra suum 
ordinem mandare nobis , et exspectare quid ad ve- 
slra consulta rescriberemus, intantum ut si etiam 
qiiidquid graveintolerandumquecommiiteirent, nostra 
praestolaretur censura, ut nihll prlus aut aliquid aliud 
decerneretis quam quod uobis placere cognoveritis et 
a reguiis praestitutis nuUa aut negligentia aut praesuin- 
ptione recederetis. Cesset hujusmodi pressa nostra 
auctoritatepraesumptio, vitentur hujusmodi nocumen- 
ta, quia nequaquam talia patienter ferre possuinus 
macblnaroenia, quoniam convenit nobis paternarum 
sanctionom diligentes esse cusiodes. Merito nainqiie 



toradmoneat,dicens: c SoUiciti servate unitatemspi- 
rilus in vinculo pacis (Eyhez. ^v, 5) ; % viuculum enim 
pacis nemo sen'at dum aliuin infestat, aut verbis» 
aui factis persequiiur. 

Ideo, fratres, ista praetulimus, quia audivimus in- 
ter Tos accusationes exerceri, ei pulsos a sedibus 
episcopos, aut suis rebus exspoliatos judicari. Qua- 
propter statutum est, ut si qois contra episcopom 
vel actores Ecclesiae se propriom crediderit ha- 
i>ere negotiom» non prius adeat Judiees quam ad eos 
recurral charitatis stodio ut familiari coUoqitio com- 
inoniti, ea sanaredebeant, quae in querimoniam dedu- 
cuiitur. Quod si aliter egerit communione privetur. 
Nemo potttificum deinceps aliquem episcopum suis 



exspoliatumrebus,auta^epul8amexcommunicare D causa nos respicit si silentlo f;iveamus errori. Est 



aot judicare praesumai, quia non est privUegium quo 
exspoliari possit jam nudatus. NuUus episQopus alte- 
rius parochianum praesumat retinere aut ordiaare aba* 
que ejiis voluntate vel judicare, quia sicut irrita ejus 
erit ordiiiatio, ita et dijudicalio, quoniam censenius 
nuUuin alterius judicis, nisisui, senientia teneri.Nam 
qui eura ordinare non potuit, nec judicare ullatenus 
poterit. Ista enim vobis deiiiceps tenenda, et fratres 



insuper a sanctis pnedecessoribus nostris plerum- 
que jam siatntum, ut nemo anaihema in iiostra su- 
scipiatur accusatione, nec iUi qui nos in sua nolunt 
recipere querela vel accusatione, cum nos super 
illos sciamus a Domino constitutos» tion lUos super 
nos. Et sicut major non potest a minore judicapi , 
ita neccoUigari, quia raruin est omne quod magnum 
est. Portemusoneraomniumqui gravaiitiir, quiniino 



<87 



APPEND. AD SJEC. IX. — ISIDORI NERGATORIS 



iSS 



INCIPIUNT DECRETA DIONYSII VAJ?M. 

(Anno Domini 266, tompore Claudii, ut dicit Plalina.) 



DiONYStos episcopis Ubbjiiio praerecto salulem. 

SamTnam bonum estamare amantes se. Et econtra, 
pejas malum non esl qfUam ut civescitibusinvideant. 
Gratias siqnidem agimus tu9B charitati quod fideles 
sancti Pelri bene sQsdpis et adjuvas, unde scias te 
el a nobis nostrisque diligi, et tui tuoramque non 
modicum curam habere. Quapropter tuam horlamur 
dilectionem, ut boaum quod coeptsti semper implere 
non differas, quia non laudatur inilium , sed finis. 
Sapientiam eliam te hortamur diligere, et scnitari, 
nt rationabiliter et snpienter disponas et judices ea 
qu3e tibi eommissa sunt, dicente Domino per prophc- 
tajn. c Erudimini qui judicaiis terram (PtaL ii, 40). i 
Time ergo Deum et mandata ejus serya » et diiige 
etim totifi visceribus, ei proximum tunm sicut te^ 
ipsum. Deus ahisshnns creavil sapientiam in Spiri- 
tu sancto. Et vidit et dinumeravit et meiisas est, el 
effudit illam super omnia opera sua, et super omnem 
carnem. Secundum datum suum pr»buit illam dili- 
gentibus se. Tiinor Domini gloria el gloriatio , et 
laetitia , et corona exsultationis. Timor Domini de- 
lectabit cor, et dabit Isetitiam ei gaudium in longi- 
tudine dierum. Timenti Deum bene erit in eitremis, 
et in die defunctionis suae benedicetur, diiectio Dei 
honorabilis sapientia. Quibus autem apparuerit in 
visn diligunt eum in visione , et in agnitione ma- 
gnalium suorum. Iniiium sapientiae timor Domini. 
Et cum (idelibus in ' vulva concreatus est , et cum 
electis feminis graditur, et cum justis Adelibus agno- 
scitur. Timor Domini scientisc reiigiositas , religio- 
sitas custodiet ei justificabit cor, jucunditatem afque 
gaudium dabit. Timenti Deum bene erit. Et in diebus 
consummationis illius benedicetur. Plenitudo sapien- 
tise est timere Deum, et pleaitudo a frucUbus illius. 
Omnem domum iliius implevit a generationibus , 
et receptacula a thesauris illius. Gorona sapieniifle 
timor Domini, replens pacem et salutis fructum, et 
vidit et diuumeravit eam. Utraque autem sunt dona 
Dei, scienUa et intellectus. Sapientia comparlielur 
prudentiai et gloriam tenentium se exaitat. Radix 
sapientiaeesltimereDenm,rami enim illius longgevi , 
inthesaurissapieDtiae, inleliectusetscientise, religiosi- 
us, exsecratio autem peccatoribus sapientia. Timor 
Domini repeilet peccatum , nain qui sine timore est, 
Don poterit justificari. Iracundia enim animosilatis 
illius subversio illius est. llsque in temnus $ustine- 



A ris sapientiae significatio disciplinae, exserralio au* 
tem peccatori ciiltura Dei. Fili, concupiscens sapien- 
tiam , conserva justitiam , et Deus pr<Tbebit iibro 
tibi. Sapicnlia enim et discipUna timor Domini. Et 
quod beneplacitum cst illi, fides et mansuetudo, et 
adimplebit thesaiiros ejus. Contumax non sis et in- 
credibilis tiinori Domini , et ne accesseris ad euni 
duplici corde. Ne fiicris liypocrita in conspectu lio- 
minum, et non scandalizeris labiis tuis. Attende in 
illis ne forte cadas, et ponas scandalum animae i\at, 
ct adducas inhonoralionem tibi • et revelet Den^ 
absconsa tua. Pro fide frater et jnstitia ac pro salute 
animse tu(e certa semper, et pro adjutorio frainim 
viriliter age, ut a Domino reclpias remuneralionem. 
Scripliim est enim : c Fili , conserva tempus, cl «le- 

B vitaa maio, proanima tua non confundarisdicere ve- 
Tmti{EccU, IV, 25,24). i Est eiiim confusio adducens 
peccatum, et est confnsio adducens gloriam et gra- 
tiam. Ne accipias faciem adversus faciem tuam, nec 
adversus animam tuam mendacium. Non reverearis 
proximum tuum in casu suo, nec retineas verbum ifl 
tempore salutls. Non abscondas sapienliam tuam in 
decore ejus. In lingua enim agnoscitur sapientia , et 
sensus, et scientia, et doctrina in verbis veritatis, ei 
firmamentum in operibus justitix. Non conlradicas 
veritati ullo modo, el de mendacio ineruditionis tos 
confundere. Non confundaris confiteri peccata tua, 
ct ne subjicias te homiiii pro peccato. Noli resislerc 
contra faciem potentis, nec conerjs contra icium 
fluvii. Pro justitia agonizare pro anima tua, et asqae 

Q ad moriem certa pro justitia , et Deus exptignabit 
pro te iuim*coB tuos,et eos everlet virititer, noli cita- 
tus esse in lingua tua et inntiliset remissus in operi- 
bus tuis.Noii esse sicni leo in domo tua , evertens dom^ 
siicos tuoset opprimefis sufojectos libi. Non sitporrc- 
cta manus tua ad accipiendum et ad dandura collecta. 
(lbid*<,^ei$eqq.)His fultus Scripturarumauctoritati- 
bus scmper, sta rectus eta via veritaiis ne avertaris, 
ut gratiam Dei semper acquiras, et bonorom homi' 
numamiciiia semper fruaris, tantoqne tua facilius ab 
amore hujus saecuii niens exeat, quanto ec impellitnr 
dum vocatur. Nam vos et prsesentes videre cnpimas et 
afosentlbus colloqui saltem per epistolam desidera- 
mos. Hnde optamus ut vos beatus Petrus aposiolo- 
• rum princeps ad saa limina feticiter perducal, qiia* 

D tAnos in omniDOtentis firrAiiA nerfrui veslra poenitentia 



48) DECRETALIIM 

vcnire ei quiJquid noxium est aucloriiate aposlolica A 
corrigere et emcDdare. Ad hoc enim divinae dispen- 
saiioDis proTisio gradus et diversos constituit ordi- 
nes esse distinctos, nt dum reverentiam minores 
poiioribus exhiberent, et potiores minoribus dilectio- 
nem impendereni, una concordix ficret ex diversitate 
contexlio,ctrecte ofliciorumgeneraretur administra- 
lio siogulorura. Neque euini universilas alia poterat 
ratione subsistere, nisi hujusmodi magnus eam difie- 
reniix ordo servaret. Quia vero creatura in una 
eademqne aequalitate gubernari vel vivere non poiest, 
cdesiium militiarum exemplar nos instruit, quia 
dum sint angeli , sinl arcbangeli liquet quia non 
xquales sunt, sed in poteslale el ordine sicut nosti 
difTcrt aller ab aliero. Si ergo inter eos qui sine pec- 
calo suni ista constat esse distinctio, quis bominum ^ 
abnuat huic se libenter dispositioni submitlere? Ilinc 
elenim pax et cbaritas mutua se vice complectunlur, 
ct manct firma concordise in alterna et Deo placita 
dilectioDe sinceritas. Quia igitur unumquodque tunc 
salubriter completur officium, cuai fuerit unus ad 
quem possit recurrere prxpositus. De ecclesiis ergo 
parochianis ujide aposlolicam sedem consulere vo- 
luisii , quaiiler sint cusiodiendse per Gordubensem 
provinciam ac dividendae sacerdotibus , nihii tuae 
cbariiaii melius nobis videtur intimare, quam ut 
sequaris quod nos in Romana Ecclesia nuper egisse 
coguosciiur. Ecdesias vero singulas singulis presby- 
teris dedimus, parocbias et coemeteria eis divisimus, 
sed unicuique jus proprium habere statuimus , ita 
viddicet ut nullus alierius parocbiae terminos aut ^ 
jos invadat» sed unusqulsque suis terminis sit con« 
tentus, ei taliter ecclesiam et plebem sibi commis- 
sam custodiat , ut ante tribunal aeierni judicis ex 
onmibus sibi commissis rationem reddat ei iion ju« 
diciuro, sed gloriam pro suis aciibus accipiat. Hanc 
quoque normam, charissime, te et omnes episcopos 
sequi convenit, et quod tibi scribitur, omoibus qui- 
ouscunque potueris notum facias, ut non specialls, 
sed generalis fiat. ista praeceplio. Crimina vero quae 
episcopis impingere dicis» per alios non sinas ullo 
modo fieri nisi per ipsos qui crimina intendunt. Si 



COLLECTIO. m 

tamen ipsi digni et irreprehensibiles apparucrint, et 
aclis docnerjnt publicis omni se carere suspicione et 
inimicitia, el irreprehensibilem fidem conversatio» 
nemque ducere. Nemini enim de se confesso credi 
potest super crimen alienum , quoniam omnis ejus- 
que rei confessio periculosa est, et admitti non 
debeu Similiter alieni erroris socium vel a sui volun- 
tarie propositi tramite recedentem , aut sacris pn- 
Irum regulis et constitutionibus inobedienlem, susci- 
pere non possumus, nec debemus, nec impelere 
recte crcdentes vel sanctorum Patrum sanctionibus 
obteniperantes permittimus , qiiia infames omnes 
esse censemus , qui suam aut Cbristianam praevari- 
caniur legem, aut apostolicam vel regularem libenter 
postponunt auctoritaiem. Haec itaque, frater charis- 
sime, quae pro affectu sacerdotalis nominis el honoris 
impendimus, tibi tuisque subditis el omnibus te- 
nenda et aliis nuntianda atque prsedicanda man- 
damus , quibus et pietas ad utilitatem , et sit ad 
fructum dilectio. Unde objurgando , horlando , sua* 
dendo, blandiendo, consolando, piodesse quibus pos- 
sumus festinemus. Lingtia nostra bonis fomentum 
sit, pravis aeuleas. Tumidos retundat, iralos roitiget, 
pigros exacuet, desides hortando succendat, refu- 
glentibus suadeat, asperis blandiatuft desperatos 
consoletur, ut qnia doctores dicimur, viam salulis 
gradientibus oslendamus. Simus in custodia vigiian- 
tes, aditum contra hostis insidias solliciti muniamus. 
Et si^quando perditam ovem de coramissis gregibus 
error abduxerit, toto illam annisu ad caulas domi- 
nicas revocare contendamus, ut de pastoris nomine 
quodhabemus, non suppliciumBed prsemium44^'^ 
sequamur. Quia ergo in his omnibus divinae gratia; 
adjutorium opus est, omnipolentis Dei assiduis pre- 
cibus clementiam exoremus, quatenus ad ha;o nobis 
operanda et velle tribuat et posse concedal, atque in 
ea nos via cum fructu boni operis quam se pastor 
pastorum esse lestaius est dirigat, ut sine quo nibil 
agere possumus, per ipsum implere omnia valeamus. 
Data v Idus Sepiembris , Claudio et Paterno iV cc. 
consul. 



INCIPIUNT DECRETA FELICIS VXVJE, 



(Anno Domini 269-271.; 



€harissimo atque dilectissimo Paterno c^episcopo D Quoscunque enim rapit ad se, non solum in hoc vl ■ 
Felix episcopus \n Doniino salulem. lium, sed in mulla alia vitia ruere facit, et ipso 



191 APrEND. AD S.€C. IX. - 

spiritus sui ipse ciqus artiflcio quasi In arcse mo 
dum quaiuor mundi conslfucta laieribus alque im« 
pulribilium lignonim compage, el bitiimine chari- 
tulis astricta, ut nuliius adversiiate spirilus, nullius 
venienlis exlrinsecus lumore flucius perlurbelur 
Ecclesia. Sed quemadmodum illius gubernante gratia 
peleiidum esl, ut nulla iios supei-veniens exierius 
unda conturbet, tta ex loiis orandum est visceribus, 
fraier charissime, ulsuaeprovidenliae dextera cumu- 
lum sentinas nobis interioris exhauriat. Adversarius 
quippe diabolus qui contra humiles sseviens sicut leo 
rugiens circuil quaerens quem devorel, non jaro ut 
cernimus caulas circuivii, sed ita valide in quibus- 
dam ecclesi^e necessariis membris dentem ligit, ut 
nutli sit dubium , quia nisl unanimiler favenie Do- 
mino cunclorum provida pasiorum turba coiicurrat, 
omne (qiiod absit) citius ovile dilaniet. Quapropter 
detraclores qui divina auctoritate eradicandi siint, 
et fuutores inimicorum ab episcopali submovemus 
accusalione. Similiter iie summoriim quispiam mi- 
norum accusalionibus iinpeiatur, aiit dispereal, ne- 
que in re dubia cerla jiidicetur sentcnlia, nec ullum 
judicium, nisi ordiiiabiliier babitum, teneatur. Si 
qnis super quibuslibet crimiiiibus ciericum pulsan- 
dum crediderit, in proviiicia in qua consisiil ille qui 
pulsatiir suas exerceat aciiones, nec aesiimet eum 
accusator alibi aul longius pertrahendum ad judi- 
ciiim. llli veroqui pulsalus fuerit, si judices suspe» 
ctos habuerit, liceat appcllare primalcs. Primates 
quoque accusaium disculienies episcopum non ante 
sentenliam proferant damnaiionis quam apostolica 
freii auctoriiate aut reum se ipse coiifiteatur,aut per 
innocentes et canonice examinatos regulariter lestes 
con vincaiur ; aliter irritam esse censemus et injustam 
episcoporum damnationem,et idcircoasynodo retra- 
ctandam, ita utoppressis ab omnibusin cunctis sub- 
veniaiur causis. Caveant judices Ecclesiae ne absente 
eo cuJQs causa ventilatur, sententiam prOferant, quia 
trrila erit qui etiam rationem pro actione fratrum in 
praeseniia dabunt. Proditonim vero nec calumnia, nec 
vox audiaiur. Nemo enim debitorem amplius potest 
cognoscere, quam ilie qui injuriam ejusque suslinuit 
nequitiam. Oinnes er^^ qui in Christo voiimt pie 
Yivere , necesse est ut ab impiis ei dissimilibus pa- 
tianlur opprobria, et despiciaiitur lanquam stulii et 
insani, qui praesentia bona perdunt, ut invisibilia 
et fulura acquirant. Despeclio tamen et irrisio ta- 
lium in ipsos retorquebitur qui ipsos infestant, quia 
et abundantia eorum in egestatem , et superbia 
transibit in confusionem. Et quidquid justis adver- 
sitalum vel maiorum irrogalur, non esi pcena cri- 
minis, sed virlutis examen. Et sicut aurum, quanto 
pius excoquiiur, tanto melius efficitur, sic justus, 
quaiKo plus trilmlatur (si ipsam tribulationem pa- 
tienter poriaverlt) mulio purior ei clarior Deo red- 
ditur. Unde insa ner se Verius dicit : i Beati aui 



- ISIDORI MERCATOR» m 

A dite verbum Domiui qui tremltis ad verbum ejus. 
Dixeruiil fralres vestri odienles vos et abjicienles 
propter nonien meum. Glorificetur Dominus et vi« 
debimus in lactilia vestra, ipsi auiem confundenlur. 
Vox populi de civitate, vox de templo, vox Domini 
reddeniis retributionem inimicis suis. Antequam 
parturiret, pcperit, antequam veniret partus ejus, 
peperit masculum, Quis aitdivit unquam talc, el 
quis vidit huic similiter? Nunquid parturiet lerra io 
die una, aut paruirietur gens simul quia parlurivit 
et peperit Sion filios suos? Nunquid ego qui alios 
parere facio, ipse iion pariam, dicit Dominus ? St 
ego qiii generatlonem caeteris tribuo, sterilis ero, 
ait Dominus Deus tuus? Laelamini cum Jenisalem 
et exsultate in ea omnes qui diligiiis eam , gaudeie 

B cum ea gaudio universi, qui lugetis super earo , ut 
surgatis et repleamini ab ubere consokilionis ejiis, 
ut mulgeatis, et deliciis affluaiis ab omnimoda gloria 
ejus. Quia haec dicit Dominus : Ecce ego declinabo 
siiper e;im quasi fluvium pacis, et quasi torrenlein 
inundantem gloriam geniium quam siigetis. Ad 
ubera portabiinini, et super genua blandientur vo- 
bis. Quomodo si cui mater blandiatur, ita ego cod- 
solabor vos, et in fsrael consolabiinini ; videbitis et 
gaudebit cor vestrum, et ossa vesira sicui herba 
^erminabunt : et cognoscelur manus Domini servis 
et indignabitur ininiicis siiis, quia ecce Dominus in 
igne veniet et quasi turbo quadriga ejus : reddere 
in indignatione furorem suuin et increpationem 
suam in flamma ignis. Quia in igne Dominus dijudi- 

C cat, et in gladio suo ad omnem carnem, et mulii- 
plicabuntur interfecti a Domino. Qui sanctificabaii- 
tur et mundos se putabant in ortis post januam in- 
trinsecus, qui comedebant carnem suillam, et abo- 
roinationem et murem, simul consumentuH, dicit 
Dominus. Ego autem opera eorum et cogitaiiones 
eorum, venio ut congregem cum omnibus gentibus 
et linguis, et venient et videbunt gloriam meam, et 
ponain in eis signiim. Et mittam ex eis qui saivaii 
fuerint ad gentes, in mari, in Africa el Lydla, 
tenenies sagittam in Italiam etGraeciam, ad insulas 
longe, ad eos qui non audierunt de me et non vide- 
runl gloriam mearo, et aniiuntiabunt gloriam raeam 
gentibus, et adducent omnes fratres Testros de 
cunctis gentibus donum Domino, in equis et in qua- 

D drigis, et in lecticis, et in mnlis, et in carrucis, ad 
montem sancium meum Jerusalem, dicit Dominus. 
quomodo si hiferant fllii Israel munus in vase mundo 
in domum Domini, et assumam ex eis in sacerdotes 
el in leviias, dicit Dominus:Quia sicutcoeli novi, et 
lerra nova quae ego facio stare coram me , dicit Do- 
minus , sic stabil semen vestrum el nomen vesirum. 
Et eril mensis ex meose, et Sabbatum ex Sabbaio, 
et veniet omnis caro ut adoret coram facie inea, 
dicit Dominus. El egredientur et videbunt cadaven 
virAriim nui uraevaricati sunt iu me. vermia fitknim 



<93 D£CRETAUUM 

nisi inpaWerem flant, alque in oculos suos t^rram A 
exciUDt ? Ei unde plus detractionis perflanl inde 
magis nihii Teriuiis vident? Tales lamen, frater 
charissimey porUndi sunt et corrigendi, quia caeci 
snnt et duces caecorum. His charissime respondi 
bre?iter consuitis tois qu» le et omnes episcopos 
regolariier lenere maudamus. Tuam umen, frater, 



GOLLEGTIO. 194 

monemus prudentiam, ut pro stalu Ecclesiae et sa- 
cerdotum ^us pro viribus elaborare stodeas, et or- 
dinem sanct» Romane et apostolicae Ecclesiae per 
omnia teneas et violari sanctorum decreu non per* 
mitus, sed omues quoscunque potueris instruas» ut 
fructuosos manipulos Domino repraesenles. Vale. 
Dau IX Junii, Glaudio et Auteliano IV, cc, cons. 



EP1ST0LA FELICIS PAPiE. 



Felix episcopus universis episcopis per Galiiae 
provincias constilutis in Domino salutem. 

fionorum operum et spiritualium studiorum Deum 
auctorem esse non dubium est, qni eorum incilat 
roentes et adjuvat actiones. Unde laetari me fecerunt 
scripu vestra ex bono studio et ex integriute fidei 
devoiionis viiae» sed ex affliclione et contritione 
vestra magna ex parle.trisuvere. Tristis enim trisles 
legi litterasvesiras, elscripu moesta moerore de- 
bito percucurri , quia sicut nos ecclesiarum pax sa- 
cerdotumque ejus concordia et tranquilliUs plebis 
audire facit gaudium cceleste, ita nos affligit et deji- 
cit fraterna afflictio. Vos tamen nolile multum tri- 
stari, quia sicut ipsa per se VeriUs ait: 1 Si 4a 
mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret, 
sed quia de hoc mundo non estis , sed ego elegi vos 
de mundo, proplerea odit vos mundus (Joan. xv, 
19),» id est mundi amalores. Quidquid tamen hi lo- 
quantur aut adversum vos agaut, vos tamen sem- 
per iutegram servale fldem, ei puram habetote con- 
ficientiam, nt integer spiritus et apima servetur in 
die Domini. Nos vero ad supplementum vestrum, 
fratres , et coepiscopos nostros vocavimus amplius 
quam septuaginu cum quibus hsec quae subter ha- 
bentur inseru, regulariter tractando dccrevimus. 
Veslris enim epislolis in omniom audientia perlectis, 
quse mulus ( ut nostis) querimonias et oppressiones 
in se continebant vestras, decreiisque quae sunt de 
accusationibus episcoporum sancu synodus dixit. 
Ilaec sunt quae deinceps propter malorum hominum 
insidias qui inEccIesiam et in ecclesiasticos sxviunt 
viros indifferenter conservare firmissime volumus 
. in saecula. Si quis episcopus ab illis accusatoribus 
I qui recipiendi sunt fnerit accusatns, postquam ipse 
ab eis chariutive conventus fuerit, ut ipsan causam 
emendare debeat, et eam corrigere noluerit, non 
olim, sed tunc ad summos primates causa ejus ca- 
nonice deferatur, qni in congruo loco infra ipsam 
provinciam tempore congruo, id est autumnali vel 
aestivo concilium regulariter convocare debebunt, 
iU ut ah Amnihiia piiiftiip.in nrovinciae .AniscoDift 



pria ejectus, aut in detentione aliqua a suis ovibus 
fuerit sequestratus, lunc canonice antequam in pri- 
stino restituatur cum omni privilegio suo honore 

B et sua omnia quae insidiis inimicorom suorum ei 
ablala fuerunt legibus redintegrentur, nec convo- 
cari, nec judicari poterit, nisi ipse pro sua necessi- 
ute (minime tamen judicandus) advenire sponte 
elegerit. NuIIatenus ergo a quoquam respondere 
rogetur antequam^ integerrime omoia quae per sug- 
gestiones inimicornm suorum amiserat potestati ejos 
ab honorabili concilio legali ordine redintegrentur; 
praesul vero cum omni honore staiui pristino red- 
datur, et ipse dispositis ordinatisque Jibere atquo 
secure diu suis tnnc regulariter, infra quatuor 
vel quinque aot septem menses , juxu quod possi- 
bilitas ei fuerit, et non ante convocatus ad lempug 
concilio in legilimo et canonico veniat ad eam, et 
si iu juste videtur accusantium propositionibus re- 

C spondeat. Nam hoc summopere providendum est» 
ne antequam haee omnia fiant coactns respondeat, 
quia contentio semper vitanda est. Adimi namqu6 
episcopo episcopatum antequam causae ejus exitus 
appareat nulli Ghrisliani videri jure potest, quia talis 
45 praesumptio sacrilegium e5t,et auctor uiium sa- 
crilegus. Quod si aegrotans fueritepiscopus, autaliqua 
eum gravis necessitas detinuerit, pro se legatum ad 
synodum mitut, nec a communione suspendatur cqt 
crimeu intenditur , nisi ad causam suam dicendam 
eieciorum jodicium die statuta litleris evocatus mi- 
nime occurrerit, hoc esl, nisi alia praeoccopationo 
necessiutis infra spatium pr»dlclorum mensium et 
eo amplius, (pront causam dicuveril. Quod si er. 
ulraque parte ad causam dicendam venerint, quis^ 

D uuus absque altero audlri non debet, quaerendumest 
in judicio cujus sint conversationis et fidei atque 
suspicionis accusatores, aut qua inteniione hoc fa- 
ciant; quia ad hoc admitti nondebent, nisi bonae 
conversationis et rectae fidei vifi , hi videlicel qui 
omni suspicione careant, et bona vita dareant, 
neque infames exisUnt. Quod si accusatorum per- 
sonae in ludicio eoiscooorum culoabiles aDnaruerint. 



m APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 196 

nninis tesiis adinitutar. Nemiuem ergo exbiberi A pheta i qui poium dat amioo 0uo mittens fel suuni 



dc provincia ad provinciam vel ad comitatum opor* 
let, nisi ad reiatfonem judicis ad quem fuerit ap- 
peilatum, id est, ut actor scmper rei forum sequa- 
lur. Si quis autem judicem adversum sibi senserit 
Yocem appellatfonis exhibeat» quouiam nulli oportet 
negari. I^eregrina verojudiciageneralisanclionc pro- 
bil>emuSy quia indignu^ est ut ab extemis judic^tur, 
qui comprovinciaies el a se electos debet habere ju- 
dices. 

h»c, fratres, ad vestram et omnium coepiscoporum 
opem et defeosionem in synodo unanimiler sunt de- 
creta, ut si forte aiiqui stuitorum vos accusare (qui 
diabolicoe decepliouis errore decepti sunt) voluerint, 
<lum isia legerint vel audieriut resipiscani, ct ad 



{Habae. ii, 15). > Et iterom sapientissimus Saioiuoa 
ait : cQui loquitur iniquai non potest latere, nec pne- 
teriet illum corripiens Judlciunl. fai cogiuiioiiitHis 
enim impii interiogaiio erit : Sermonum autcui ii< 
lius auditio ad Dominum veniet, et ad correptioneni 
iniquitalum iiiius, quoniamauris zeli audit omnia,el 
lumuitus murmurationum non aLscoudetur (Safi. 
i, S-10}.> Uffic enim si ampieclivoluissent proprioei 
sano sensu, ad reprobum sensum minime labe- 
reutur, sed per Dei timorem sermonum suoruui pra- 
caventes cuslodiani, piam sanctorum Patrum difliiii* 
tionem sine quadam nocumeuti prxsumptione utique 
conservassenly quoniam dicU sacram eloquium, consi* 
lium bonum couservabit te, et mens bona custodict 



uuiutis concordiaiu revertantur , et quod prius erat B te. Non enim de fontibus saluiiferis spiritualiler ad 



in uitionem transibit in gloriam. Nam, procul dubio 
muiti sunt qui secundumAposloiivocem, c prurientes 
uuribus a veriiuic quidem auditum avei innl , ad fa- 
bulas anlem converttnlui (11 Tim. iv, 5, 4), > et ad 
nocuinenta bonorumtranseuul. Aitautcin idem Apo- 
stoius de iniideiium ignoranlia : c Si cognovisscut, 
nunquam Dominum glorix crucilixissenl (/ Cor, 
it,B).iSiiniiiter si lii Dominum peiTecle agnovissent 
la amassent, nunquam servos ejus perlnibnssent» 
nec verbis aut factis persecuti esseiu. Quuil vero 
ideiu Apostoius dicil : c Si euim cum ininiici e>sc- 
mus, recoiiciiiati sumus Deo per morlein Filii ojns 
(Rom. V, 10), > cur insequimur, iVairos, cnr pertur- 
iiamus siatuin Ecclesiae Dei, et eos qui ei scrvire 
debeut allligimus? Martyres enim passi snnt, noii ta- C 
meii aniniae eorum occisffi sunt in corporis passione, 
ore Veritatis attestanle. c INoliie liinere cos qui occi- 
dunl corpus^ anranam autem no'.i possuiil occiiiere 
{Maith, x, 28). > Ubi agnosci oporlet quippo si ani- 
msemartyrum corporc perempto suppliciis cxstingui 
non possunl , nec uiimae prsedicatoruiu et doctoruui 
persequi debuissaiit aut periurbari et a Dei famulatu 
atcrti, quia cum corporibus non deliciuut. Taies au- 
iem perturtMiiores Ecclesi» non solum pracdicla 
aguntmala, sed etmomorias niartyrum.exsecraniur. 
Quaprdpter io pr^faia eonsiituiinfis ftynodo, vobis* 
que et omnibufr Eccttfsiis tenefldum et agendum 
mandamus, nl super hittmorias martyrum niissa! 
ceicbreutur, nc mciiiorisc eornin a talibus exsiingui 
auiveiicratiopossiiprohibcri. Vos voro, fratres^ no- ^ 
lite multum turbari, noille vexari, sed coiifortamini 
in Domino , et in potentia clarilatis ejos. Habetote 
iulerim ista ad suffragium vestrum apostoiica au- 
ctori tate decreta, e t scitote nos semper paratos haberc, 
etiam (st necessc fuerit) usqae ad moriein ad quas- 
cunque vobts nccessaria foerinl (Domino opem fe- 
wnio\ nornriAhffn. Illr tamen. auctorc Deo. Deribunt. 



acquisiiioneni setemae vitas proceduut iales accusA- 
tiones ei detractiones, atque ideo competenler nos 
beatus Paulus apostoius prsemuniens ait : i INon dc- 
berc plus sapcre quam oportet sapere, sed sapere ad 
sobrictaiem (Rom. xii, 3), i in deraiilione piclalis 
perdurantes* Qui enim hanc pra^tereunt, non lameQ 
Isesi sunt dccidentes a corrol)oratione sua, scd in>i- 
p^iiliae suse dereliquerunt domibus memonain, uiiu 
his in quibus peccaverunt minime lalere poUiissent. 
Gloiia enim et conlumelia in loquela ct in loqueU 
lingiiLU hominis casus illius est. Ideoque convenieus 
csi hanc quideni ostensionem reprehensionuni ilio- 
rum nosiris actibus inscri, ne uUerius jain talia pa- 
tiantini seminanlibus eis zizania el scandala, seJ hi- 
tari in ofllciis ci dogmatibus vestris uiereainlni.Igi' 
tur erubcscanl, ac talia et bujusiuodi blaspliemiam 
subti ahere fcslinent, si nolucrint a sacerdolali uu- 
stro collegio sagrcgari, et a totius Ghrisliani popuii 
societate divelli. Liccl namque de his plura ei pcr- 
nccessaria quai iu decretis sedis aposiolicx, ci ab 
aposlolis eorumque successoribus nostris videliaH 
praedecessoribus statuta inveniuntur dicere ei am- 
scribere potuissemus, tamen nielius nobis visuni e^i 
ut epistolam oraiioue claudamus. Deus oninipoiius 
61 iiujus unigenitus filius, ei salvalor noster Chrisius 
Jesus Ik>c vobis tribuat incitameutum, ut omnowi 
fratribu» ei coepiscopis nostris qulbuscunque inbu- 
lationibus laborantibus totis succurratis viribus. ei 
cuin eis compatieutes crucem ejusdem Dominisal- 
vaioris porletis ut veri ipsius discipuli coram oiuni- 
bus appareatis, ut et vos ei qui vobiscuui sunl iiic 
ei iu rulwro meiiora possideatis^u» oculusnon VA 
nec fturis audivit, nec in cor lioininis ascendit qux' 
pneparavit Deus diligentibuS se. Pei* Domiuum uo- 
slrum Jesum Ghrisluiu, per qucm, ei cuiii quo omut- 
potenti Deo gloria in ssecula saeculoruiu. Ain<^»' 

ValfirA vn« AnlA. «^liaria&inii rrfllnkfi. DnUl V liiu^ 



497 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



198 



quam recte fidei contineanl sacramenta , proot Do- A omnium saoclorura minkiK) data est gratia Iis0c in 



minus dedit, pro fralernitatis amore respondere nwi 
resultavimus. Semper enira dlibia et majora nego- 
lia terminum ab bac sancu sede a tempore aposto- 
loniin qui eam suls documcntts fnstruxerunt, acci- 
pcre consuevenint, el Idco (u recie fecisti qood hujus 
sancUt sedis consuUis lc cajtcrosque firmjlii et in- 
sirul voluisli. Continebant enim litteraj taae fralrum- 
quc tuorum quod quidam dicunt Filium mon posse 
jinipne videre Palrem, qiiia scriptum est : t Deum 
enim nemo vidit unquam (J Joan, i?, 12), i et alii 
iingunl. Ideo mihor est Patre Filius qnoniam Pater 
iili perbibet teslimoilium. Quidam autem garriunt 
qiiod ideo Patrc minor est, quia iinrisibilis ipse 
(licitur, Filius vero visibilis comprobalur. 



gentlbvs evaugeiizare investigabilea divHlas Chrft^H, 
et illaroifilre omnes quae sit dispensatio sacraml^ffii 
abscondlt^a sftcnlis in quibas oronia ereavit (EpfiHi 
111, 8, 9). » kem Ipse : i Qai est, alt, imago Del iaH> 
sibiiis {€0h$9, i, 15). t El ad.Goiosaenses : t E^ 
Paiilus minister qui nunc gaadeo in paasionibiis meis 
pro vobis et sappieo quae deaunt tribolationtfni 
Chrlsti id carne mea pro ecfrpore ejus, quod es« E^ 
desia, cujus factas suiti ego minister secanduiH tfi^ 
pensationem Dei in mieisterlum Cbristi, qood «M» 
conditam fait a saecolis et a generationibas (€6- 
lo$. 1, 25-^0). > Item ibi ot consolentar corda eoi^tfn^i 
in eharitate, in omnes divitias adimpletfonis inteUe- 
ctus in agnitionem'myslerii quodest Christus, in quo 



Hi enim ignorantes divinarum Scripturarum et B stiniomnes thesauri sapieniiaeetscientiaeabsconditi. 



apobtolorum jura, ex proprioautadulterinosensa ialia 
faliricant,et seducere corda fldelium quaeruntirVos vero 
ad ipsius fontis originem redeamus , ex quo Filium 
Palrem semper videre poiuisse vel posse evideniio - 
ribus lestimoniis de veteris et novi instrumenti litte- 
ris doceainus, Salomone dicente : i Est tecum sa- 
pieiitia qua; novil opera tua, et afiuit tunccum orbem 
terrarum faceres, et sciebat quod esset piaciiiim 
coram oculis luis {Sap, ix, 9). > Et Domiuus in 
Evangelio : c Nemo novit Filium nisi Pater, neque 
Palrem quis novit nisi Filius et cui voluerit Filius 
revelare (Matth. xi, 27). > Et iteruin : c Nemo Oeum 
vidit unquam, nisi unigenilus Filius qui est in sinu 
Patris, ipse narravit {Joan. 1. 18). > Et iterum Ju- 



et in psaiino septuagesimo sexlo : € In mari est via 
tua, et setoilsfe tuse iri aqtiis ihuUis, et vesiigia tua 
iion cognoscentur {PsaL lxxvi, 20). > El in> Salo- 
mone : c Sapieuliam Dei prascedentem omnia quis 
inveatigabit? {Eccli. i, 3.) > liem ibi : c Radix sa- 
pientiae cui revelata est, et astutias illius quis agno- 
vil? > {/6j£/., 6.) Item rW : i Disciplina sapientise 
cot Manifestata est ; et moltlplieationem ingiH^^us 
illius quis intellexit? > (Ibld.;!,) liem ibi : c Qao- 
niam r*irabilla sunt opera Altissidli sofius, e( glo- 
riosa etabsconsa, et invisa opera iWiu^jilbid,, xt; I). > 
£cce sicut PateF intlsibllid es(, Ita et jam et Fillus 
inveiiitur. QuOfuodo ergo aii illts qui lioc dicunt quod 
Mandastis in eo quod nobis carnaditQr se ^idcri di- 



dsis dixit: c Vos iion iiostis eura, ego aulem novi C gnaius est Patre inferior judicaturt Talibus frotito 



euiu. Quod si dixero quia non uovi euin, ero similis 
vobis mendax {Joan. vui, 55). > Item ibi : < Qui ex 
Deo esl, bic novit eum. > Ei iterum. c Ego scio eum 
quia ab ipso sum {Joan. vn, 29). > 

Ecce docuimus, quia videt semper Filius Patrem. 
Quouiodo asiruuni eum Patrem non posse videre, 
in cujus sinu uoscitur permanere. BL sereno sensu 
diviuas receuseas Scripturas» invenies non solum Pa- 
irem Filio teslimonium perhibentem , sed lotam si- 
Uiui iiiseparabilem tiinitaiem ipso Domino prote- 
siaute, qui ait : t Ego sum qui testimonium perhibeo 
de lueipso, et lestimoniuni perbibet de me, quimisit 
lue, Pater {Joan, viii, 18). > £l iiciiim : c Si Ego 
tebtimonium perbibeo de meipso, testimoiiium meum 



crcdere vos ei alios ab eorum sensu avertere docdtc : 
Vos ergo servite Domino in timore , et exsultate ci 
cum treniore. Apprehendite disciplinam ne pereatis 
de via justa. 

Haic vero aposlolofum est viva traditio, hsec vera 
charitas quae praedicanda est, et vefaciter diligfetida, 
ac fovenda , atque fiducialiter ab omiiibus tenenda. 
Haec sancta et apostolica niater oniniuiit EcclcSia- 
rum Christi Ecclesia qu» per Dei omnipotentis gra- 
tiam a tramite apostolica^ IraditiGfiiis nunqiiam er- 
rasse probatur, nec ab h:lTeticis novitatibus dcpl-a- 
vanda succubuit:sed, ut in exordio norinain iiJei 
Chrislianx' percepit ab auctoribus suis aposlolorum 
Chrlsti priiicipiims illibata, [iiic tenus manct, sccun- 



verum est, quia scio unde veuio et quo vado {Joan. ^ dum ipsius Domini Salvaloris divinampollicitationefh 
viii, 14). > fit de Spirilu sanclo : i Dum veuerit quisuorumi|^discipuloruinprincipiinsuis (:)tiis est 
paraclelus Spiritus verilalis illc lcstimonium perbi- evangeliis : c Pelre, inquiens, ecce salaiias expetivit 
bebil de me {Joan, xv, 2G); > inlende, quaeso, in- ulcribrarctvossicutqui cribral Irilicum. Ego aiitem 
teiide quojuam in quibus una testi/icationis virlus rogavipro teut non deficiat ridestua, et tu aliquando 

fi&lp.niliiiii> niiUiis jkh skMn npniip nntinr nf^niip infprior c0livcrsii<;riinrirrna frntrfts lilOs (Lur.. yvii.SI. ^.^_ _ 



ISHf APPEINU. AJi SAL. IX. - 

iiKHratt qnod apostoUcos pontifices meae exiguiuiis A 
praddeoessores coiiftdenter fecisse semper cunclis esl 
oognitam. Quorum. et pusiHilas mea, licet impar el 
miniffla, pro suscepto tamen divina dignalione mini- 
gierio pedissequa cupit existere : Vse enim, nobis 
erii, qui hujus ministerii onus susceptum habemus, 
%\ Teritatem Salyatoris noslri Jesu Christi,quam 
ipostoli praedicayerunt praedieare neglexerimus. V» 
erit nobis, si silentio veritatem oppresserimus, quam 
erogare nummulariis jubemur, id esi, Ghrislianos 
populos juvare et docerc. Quid in ipsius fuiuro 
Christi dicluri sumus exaraine si sermonum ejus ve- 
ritatem confundimur praedicare? Quid erit de nobis 
cum de commissis nobis animabus et de oflOicio 



-ISIDORI M£RGAT0R1S 200 

susceplo rutionem justus judex Ghristus Deus noster 
districum exegerit?Ideo, fratre8,hortordilectionem 
vestram, obtestor et moneo , ut qua potesiis et de- 
betis soUicitudine vigileiis ad investigandos haereti- 
cos et inimicos sanctae Dei Ecclesiae, et a sanis 
mentibus> ne pestis haec latius divulgetur, severitate 
quampotestis pro viribus exlirpelis ; quoniam ut ha- 
bebit a Deo digne remunerationis praemium qui di- 
ligentiusquod ad salulem commissae sibi plebis per- 
ficiat fuerit exsecutus, ita ante tribunal Domini de 
reatu negligenliae se nonpoterit excusare quicunque 
plebem suam contra sacrilegae persuasionis auciores 
noluerit custodire. Data Nonas Febniarii, Claudio et 
Paterno IV cc. consul 



INCIPIUNT DECRETA EUTICIANI VkVM. 

(Anno Domini 276, Aureliano et Tacito imperaniibus.) 



Charissimis fralribus Jo4nni et omnibus per Be- 
ticaro provinciam constitutis episcopis» Euticianus 
episcopus in Domino salutem. 

Hortatur nos aequiias postulationis desiderio fra- 
ternitatis tuae gratanier annuere, et consultis tuis 
breviter respondere. Et quamvis dilectionem tuam 
sciam ad omne opus omne bonum esse devotam ut 
tamen efficacior fiat ad illos qui sane non sapiunt 
qualiter eos de 1ncamatione.SaIva4on8 nostri io- 
formare debeasy mandanuts. 

Unum Igitur hoc iramobile fundamentura , una 
haec felix fidei peira Petri ore confessa. Tu es, in- 
quit, Chrisius Fiiius Dei vivi, lanta in se argumenia 
sustineosveritatis quantae perversitatis quaesiiones et 
infidelitatis calumniae movebuntur. Jam in caeteris 
dispensatio voluntatispaternae sii. Ergo pectus et cor- 
puSy postquam crux , mors inferni, salus nosira 
est. 

Humani enim generis causa Dei Filius natus ex 
Virgine est, et Spiritu sancto ipso sibi in hac ope- 
ratione famulante, et sua (Dei videlicet) inumbrante 
virtute» corporis sibi inilia consevitetexordia carnis 
instituit, ut homo factus ex Virgine naiurara in se 
earnis acciperet, per quam Iiigus adniisiionis so- 
cietatem sanctificalum in eo universi humani ge« 
neris corpus existerei. Et, quemadmodum omnes in 
ipso per id quod corporeum se esse voluit conderentur, 
ita rursum in omnes ipse, per id quod ejus est, invi- 
Bibiie referretur. Dei igitur imago invisibilis pudo- 
rem huraani exordii non recusavit, et per conceptio- 
«Mm nniniin vdffitum et cuiias. omnnsmie nostra^ 



B profertur. Ad cujus vocem archangeii atque angeli 
treniunt, coelum et terra et omnia hujus niundi re- 
. solvuni elementa, vagitus infiuiilae audilur. Qui in- 
visibiiis et incoraprehensibilis est , non visu, sensu, 
laciuque moderandus, cunis est obvolulus ; liaec si 
quis indigna Deo recolit, tanio se majoris beneficii 
obnoxiuni coniiietur, quanio minus haec Dei couve- 
nerunt majesiati. Mon ille eguii horao etBci per quem 
horao faeius est , sed nos eguiraus ut Deus caro 
fierci, ei habitaret in nobis, idest, assumptione camis 
unus interna universae carnis incoleret : humilitas 
cjus nosira nobilitas est, conturaelia ejus honor 
noster esi. Quod ille Deus in carne consistens, hoc 
nos vicissira in Deum ex carne renovati. Plane vi- 
tam suam nescit qui Ghristum Jesum ut verum 

C Deura , ita ei veruni ignorai horainem, et ejusdeni 
pcriculi resest JesuraChristura vel Spirilum sanctum 
Deum noii credere, vel carnera nostri corporis de- 
negare. i Omnis ergo qui confitebitur me coram 
horainibus, confitebor et ego eum coram Patre meo 
qui in coelis est. Qui autera negaverit me corain 
horainibus, negabo et ego eum coraiu Patre meoqui 
in coelis est (Matth» x, 32, 33). i Hsec verbum caro 
facium loquebaiur et horao Jesus Ghristus Dominus 
majestatisdocebat, mediator ipse in se ad salutem 
Ecclesiae constitutus, et ipso iilo inter Deum et ho- 
mines mediatoris sacramenio utrumque unus exi- 
stens dura ipse ex unitis in idipsum naturis, m- 
iurae utriusque res eadem est, ita tamen uc neutro 
carerei in utroque'» ne forte Deus esse bomo 

^ nascendo desineret. et homo rursnm Deus maoendo 



^l 



0EGR£TAUUM GOLLEGTia 



m 



Deum bominein honcperomoia eYangelici sermonis A disperdet te. Noli anxius esse in diTitlis injostis» 



modam tennit, ot se Itei Fillam credi doceret» et 
hoiQinis iilium praedicaret» et admonerel loquens et 
gerens, horoo univena qu» Dei sunt loquens et ge- 
reiis, deinde Deus universa quae hominis sunt, ita 
umen utin ipsoilio utriusque generis sermone nun- 
quamnisicum significaiione liominis ioculus,et Dei 
siu H»c itaque fallendi simplices atque ignorantes 
b%reiicis occasio est, ut quae ab eo secundum ho- 
loinem dicia sunt , dicta esse secundum divine na- 
larse infinniuiem menlianiur. Et quia unus atque 
idem est, .loqoens oronia quse loquitur de semetipso, 
oinnia eum de divinitate locutum esse contendant. 
Nec saiie uegamus totum iiloin quj ei inanet naturai 
sax esse sermonem. Sed si Jesus Ghristus et homo 



nihii proderunt tibi in dietobductionis et vindictae* 
Non ventiles te in omnem ventum , et non eas in 
omni via. Sic enim omnis peccator probator duplict 
lingua. Ealo firmus in via Dei , et in veritate sensus 
tui, et scientia« et prosequator te verbnm pacis et 
justitiae. Eslo mansuetus ad audiendom verbum , ut 
intelligas, et cum sapieniia fer responsum. Si es% 
tibi iiitellectos, responde proximo; sin autem sit ma- 
nus tna super os tuum ne caniaris in verbo indisci* 
plinato, et confundaris. Honor et gloria in sermone 
sensati , lingua vero impnidentis subversio illius. 
• Non appelteris susurro, et iingua tua ne capiaris, et 
confundaris. Super fnrem enim. est confiisio , et poe- 
nitentia , et denotatio pessima super bilinguem : sn- 



et Deus,et nequam cum homosit, tumprimum Deus, B surratori autem odium, et inimicitia, et contiimelia. 



ueque tum cum et homo sit et Deus, tom non eiiam 
et Deos, neqoe post hominem in Deo non totos 
homo, totos Deos, onom atqoe idem necesse est, 
(licaiur ejus esse sacramentum qood generis. Eteom 
ineo secundumteropos discernis hominemaDeo,Dei 
lancaique hominisdiscernesermonem. Et cumDeom 
atque hominem in tempore confiteris, Dei tunc at- 
que hominis in tempore dicia dijudica. Gum vero ex 
homine et Deo rorsom tolios hominis, totius ]am 
Dei tempus inteiiigis, si quidem illod ad demon- 
sirationem temporis dictum est, tempori coaptalio 
qoa dicta sont , ot cum aliud sit ante hominem 
Deos, aliud sit homo : et Deus, aliud sit post bomi- 
minem et Deum, totushomo et totusDeos, non oonfun- 



justifica pusillnm et magnum siroiHter. Noli fieri pro 
amico iiiimicus proximo. Improperium eniin et con« 
tumeliam maius haereditabit, et omnis peccator in- 
vidus et biiingois. Non te extollas in cogltatione ani- 
mae toae velut taunis, ne forte elidatur virtus tua per 
stultitiam, et folla tua comedat, et fnictus tuos per- 
dat , et reiinquaris velot lignom aridum in eremo. 
Anima enim nequam disperdit quae se habet, et in 
gaudium inimici dat illum, et deducit in sortem im- 
piorom (Eccli, v, 8-18; vi, 1-4). > Talibus vos 
exhortationibos , fratres, vicissim monetote, et 
bona semper sectamini , malaqiie vitate. Magis 
enim stodiis secondum beatum Apostolum prae- 
cavendum est , ne fides et disciplina Domini bla- 



dastemporibusetgeneribusdispensationissacramen-^ sphementur. Et si iila nonnunquam sinenda sonC, 



tum, cumpro quaiitate generum ac natorarum aliud 
cumsacramento hominis necesseestsermonem fuisse 
noii nato, aiiud adhuc morituro, aliud etaam aeterno. 
Kosiri igltur causa haecomnia JesusGhristus gerenset 
corporis nostri homo natus secundum consuetudinem 
naiurae nostrae locutus est, non tamen omittens na- 
lurae suaeesse quod Deus est. Nam jtametsi in 
parlu,et passione, et morle naturae noslrae rem per- 
egerit , res tamen ipsas oinnes virtute nalurae suae 
gessit. Yides ne ita Deum et hominem praedicari ut 
mors liomini, Deo vero carnis excitatio deputetur, 
non lamen alius sil qul merluus est , et alius sit 
per quem mortuus resurgit. Spoliata enim carne 
Christus est mortuus , et rursum Ghrislum a mor« , 
tuis excitans, idem Ghristus est carne se exspolians. 
Natoram Dei in virtute resurrectionis inteilige, dis- 
pensaiionem hominis in morte agnosce. Et cum sint 
ntraque suis gesta naluris, unum tamen Ghristum 
Jesum, eum memento esse qui utrumque est. Haec 
igitur demonstranda a me paucislfuerunt, ut ulrius- 
que naturae formam tractari in Domino nostro Je- 
su Christo memiuissemus, quia qui manens in forina 
Dei, formam servi susceoit. inse divinitaiem neaua- 



quae (si caeterorum constet integritas ) sola nocere 
non valeant , iUa tamen suntmagnoperepraecavend:! 
quse recipi sine manifesta decoloratione non possnnt, 
ac si ea ipsa quae nulio detrimento aliquoties in- 
teliigenda credentur, vel rerum teroporanique cogit 
intuitus , vel acceleratae provisionis respectus acco- 
sat, qoanto magis ilhi sont nollatenus mutilanda 
quae nec olla uecessitas , nec ecclesiastica prorsos 
extorqoet otilitas? Idcirco, fratres , ista praetulimus 
ot bae species quas non lioet olferri soper altare 
juxta constitutionem apostolorum , eoromqoe buc- 
cessorom ad domom sacerdotom deferantur, et a 
sacerdotiboa benedicantor, et per simplicem benedi- 
ctionem benedicu demom a popolissumantur, fabae 
tantom et uvae, et caetera qoae apostoU constituerunt 
super altare oiferantur. 

Oplamus igitur, fratres charissimi, et totis omni- 
potentem Dominum precibus exoramos ot dilectio- 
nem vestram in amoris sui constantiam faciat inagls 
magisque fervescere, atque in pace Ecclesias in ona 
vos concedat manere concordia. Admonemus etiam 
fraternitatem vestram, ut in commissis vobis anima- 
bus solerter invigiiqlis , animarumque magis lucris 



^05 APPEND. AD SJRC, IX. — ISIDORl MERCATORIS ^l 

bare. Omnlpotens aiUem Deus sua vos protecUone A ^.15*^1-*^^"^^^"^ rcprgesentarc aujuvct , vosquc in- 
cuatodiat honoremqiie a Doo vobis collatum mori- ter sanctos et elcctos sjios collocare di^Retur- Daia 
bqs servare concedat, atqne euro multiplici fructu u idns Aprilis Aureliano, et Marcello lYcif. coosui. 
anioiaa vebia commlasas ad pascua aeterna adducere 



ITfiM EPISTOLA EUTIGIANI PAPiE UNIVERSIS EPISC0PI8 PER SICILIAM CONSTITUTFS DIRECTA. 



^7 Dilcctissiiuis frairibus univer«i> eplseopis.per 
SjcUiam constitu^is Euticianos. 

Benedictus Deus et Pater Dowini nostri Jesu 
Chrisli qui bcnedixit nos in oinui benedictione spi- 
rilMali in casleslibus in Christo» sicu^ eiegit nos in 
ipso anlc mundi ronstitntioneni, Mt cs^emus sancti 
et immaculali in conspectu ejus in charitate, pr%- 
deslinans nos in adoptioncm Gliorum per Jesum 
Ctiristum iii ipsum, secunduin proposilnm volun- 
tatis suse in l^ydeni gloriae gratiae sua, in qua gra- 
iiQcatus esl nohls in dilocto Filio suo in quo habe- 
nius redemptiopem per sanguinem ejus remissioniem 
peccatorumi secumium divivias graLue qjus quae 
ibundavit in nobis, in omjii sapieiiliA et pruden- 
tia , ut uotum faceret nobis sacramentuii) veiun- 
|atis suse secuadum beDcplacitnm ejus, quod prepo- 
suit in 60 in dis^nsatione plenitudiuis leraporum 
instaurare omnia in Christo, quae in coelis et qose 
in terra swnt in ipso : in quo etiam sorte vocati su- 
mus pra;destinati sacundum propositum ejus, qni 
piOttia operatur secundum censiliuin voiqntatis suse, 
ut simus in iaudem ei gloriam ejus qui anic spera- 
vimus in Christo, in quo et vos cum andissetis 
vc^^bum vcritatis Eyaui^lium saluiis vestrae in qno et 
credentes signati estis Spiriln promissionis sancto, 
^ui est pignns |)apP(3diUlis naetrae in redemptionem 
ficquisitionis in lavdem gLoriae ipsius. Propterea et 
^o audiens fideffi vestram In Domino Jesu Christo 
et dilectiottem in OMiiies sanctos, non cesso gratlas 
figenspro vobis, «emioriaiii vesirl itaciens in oratio- 
ait^us meisi ut Deus Domini nosiri Jesu Chrfsti Pa- 
tergloriae*de4 vobis spiritum sapientisa et revelationis 
in agnitionen ejus iiliiminalos oouIob oordi vf^siri, 
ut sciatis qu» sit spes vocKionie ejus» ei que di- 
viliae glori» haerediUiis ejns in sanctis, ei qn» stt 
eupereminens maguitudo virtulis ejus iii nos, qui 
oredidimus secundum operationem poicntite.virtniis 
cjus quam operatus est in Christo siiscitans iMum a 
mortuis, ei ooiwiiiuens ad dexteram suam in coe- 
hsiibus super omnem principalum, et potestatem, 
et viriutem, etdominati^em, ei omne nonien quod 
nominaiur non solam in hoc sxculo sed in futuro. 
£t omnia sul)jecii sub pedibus ejus, et ipsum dedit 
eapui super omnem quae cst corpuscjiis et plenitudo 
ejus qui omiiia in omnibus adimpletur. Et vos ciim 



Aaezklitf m\£t 



cogiiaiionum, et eramus natura filii fnc siciit et 
cateri. Modo, fratres, qnia ex filiis ir» sua gralia el 
frauiiia iniseratione fecit nos Deus filios suos, et 
1106, quidigni servi non eramus nulHs meritis pr%ce- 
dentibus,sed sna, Hi dixiinus, gratia factl suniiis niii 
ejus, in quo ctamamus : abba pater, sequenles ojns 
exempla, simus filii miserlcordiae et justitiae, atque 
dileclionis , ul veri filii Dei ei dici et esse ipso auii- 
liante valeamus. i Deponenles igitur, juxta apostolum, 
omnem malitiam, et omnem doluin, et siinulnlio- 
nes, ei invidias, et omnes delractioncs, eic. {I Petr. 
II, i). I Hi vero qui talia agunt non fllil Del sed po- 
iius fiiii neqoam esse eomprobantur, sicui idcm ait 
ApostoUs : c Manifesfa sunt opera cnrnis quae sunt 

B fomleaiie, Iramnnditia, luxuria, idolorum serviins 
veneficia, inimleitiee, conlentiones , xmulaiiones, 
ir»i, rixae, dissensiones, sectae, invidise, homicidiu, 
ebrietates, comessaiioncs, et fds slndlia, qiix prx- 
dieo vobis Sicut praedixi, quoniam qui talia .ngnnt 
regniim Dei non consequentur (Gat. v, 19-21). i 
Grave , fratres, verbum et horrendum nlmls, quod 
aii, quoniam qui talia agnnt regnum Dei non consp- 
quentur. Ei ipsa per se Verltas dicit : i Quld prodost 
homini universum nmndum lucrarl, animse vcro siuc 
detrimentuM patfaiur? i (Marc. vih , 56.) Gravi.i 
suni nimis qu« pr«tulimus et pervaldc cavciida. 
Quibns enim regnum Dei cxcludltur procul dubio cl 
Ecciesia denegatur, de quibus Dominus in Evange- 
lio poiestatem apostolorum eonimque successorum 

G annuntians, ait : Quonim dimiseritis peccata dimit- 
iuntur eis, et quorum aHigaverltis alligata erunt, id 
esi, quibiis eccleslam Interdixerills nisi reconciliaii 
per satisfactionem fuerint ipsis et Janua regnl c<»- 
lestls clausa erit. 

Unde ista prrecaventes et stuUorum animos pno- 
videnies, cura pastorali, cum omnibus episcopis < i 
sanclie Romana^ aique universalis Ecclesiae uliius- 
que ordlnis fidelibus, statuimus non ita in crcU- 
siaslicls agendum esse negoliis sicut in sajculari!»!'. 
Nam in sgecularibus legibus postquara vocatus qn:> 
vcnerlt, et In foro decertare coeperit, nou lic.ui 
ante peraciam causam recedere, In ecclesiasiiii^ 
vero dictacausa recedere licet si necesse fuerii, aiu 
si pergravari vlderit, 

^ Accusaiiones vero ordinem talem et didicimu» cl 



:m 



DKCRETALIUM COLLECTK). 



^ 



gniuiis aesllmalione, palialur. Nec forc sibi noveril A <*ilexi eos sirnt me dilexisli. Patcr, quos dcdisti 



licenliam menliendi cum calumnianles ad vindictam 
poscac simititodo supplicii. Haeretlc! enim omnes et 
suspeoti, et eicommunicatl, bomicidae quoque, atque 
maSeflci, ftifes, sacrilegl, raptores, veneHci, aduUeri, 
et ifiii raplum fecerint, vel falsum lestimonium 
dixerinl, seii qni ad sortilegos magosque concurre- 
rint, nallatenns ad accusationem sunt admittendi. 
Nulli Snfami unquam atque sacrilego de quocunque 
negoiio liceat adversus relii^iosum Chrisllanum, 
qtianiYis humills serrilisque persona sit testimonium 
dicere, ncc de qualibet re actione vel inscriptione 
Christianum imjietere. Omnibus quoque slinililer 
accusandi vcl testiiicandi licenlia dencgetur qui 
Chrisliame reltgionis et nominis dignitatem et sna^ 



mihi, volo, ut ubi cgo siim cl illi sint mecum, ut 
videanl claritatem meam quam dedisli mihi, quia 
dilexisti nie ante conslilulionem mundi. Paier jusle, 
mundus te non cognovit, ego auteni te cognovi, et 
hi cognoverunt, quia tu me misisli ; et nolum Teci 
eis nomen tnum, et notum faciam, nt dilectio qua 
dilexisti me in ipsis sit ei ego in ipsis {Joan, xvii, 
6-26). I Et idem Joannes npostolus et evangelista in 
prima episiola sua loquitur, dicens : i Charissimi , 
diligamus invicem, quia charitas ex Deoest. Etom- 
nis qui diligit, ex Deo nntus est, ei cognoscit Dcum. 
Qui non diligit, non novit Deum, quia Deus chariias 
est. In lioc apparuil cbaritas Dei in nobis, quoniam 
Filium suiim unigenitiim misit Deus in mundiim, ut 



legis vel sui praposili normam aut rcgularilcr pro- B vivaraus per eum. In hoc est cbarilas, non quasi nos 



hibiia ncglexcrini. Slmillter prohibeinns ut nnll» 
causae a judicibus Ecclcsiasticis audiantur, quac le- 
gibus non contincnlur , vel qux prohibilae esse no- 
>ciiiiiur. Il.-cc non solum Ecclcsiasiicx, sed clsfeculi 
h^ges obsorvare prsectpiunt. Non cni'n passim vage- 
qiio sacertlotmn accusalio debcl flcri. Nam, si facile 
ailmiticr«*lur, pcrpauci nimis Invcnirentur, quia om- 
iics qui pie volunl vivero in Christo, pcrsccutionem 
paliunUir. Beati tamcn qui pcrscculioncm paliunlur 
proptcr jusiiliam. Undc et ipsa pcr sc Vcrilas ait : 
I Paler, manifesiavi nomcii luuin hominihus quos 
dedisli mihi dcmundo : Tui eranl ei mihi eos dcdi- 
sti, etscrmoncra luuin scrvaverunl. Nunc cognovc- 
ruiit qnia omnia quo^ dedisli mihl abs tc sunl, quia 



dilexerimus Deum, sed quoniain ipse dilexit nos, et 
misit Filium suum propitiationem pro peccaiis no- 
stris. Charissiini, si sic Deus dilexit nos, el nos 
debemusidtenilniin diligere. Deum nemoviditun- 
quam. Si dillg muus invicem, Deiis in nobis manet, 
el charilas cjiis iii nobis perfecla est. In boc cogno- 
scimus, quoninin in co manemus, et ipse in nobis, 
quoniain de Spirrtii suo dedit nobis. Et nosvidimu» 
et tcslincainur, qiioniam Paicr misit Filium suum 
salv.Uorcm mundi. Quisquis confcssus fuerit, quo- 
niain Jcsus est Filius Dei, Deus in eo manel, et ipse 
in Dco. Et nos cognovimus, et credidimus charitati 
quam habel Deus in nobis. Deus cbaritas esi et qui 
manet in charilate, in Dco manet, ct Deus in eo. 



verba qux dciiisil eis, el ipsi acccperunt ct cogno- ^ In hoc pcrfecta est charitas nobiscum, ut fiduciam 



▼crunt vere quia a lc cxivi, ei crediderunl, quia tn 
me niisisti. Ego pro cis rogo, non pro mun<io rogo, 
scd pro eis quos dcdisli mibi, quia lui sunt. Et mca 
oiniiia lua sunt, et tua mea sunt, ei clarificaius sum 
in eis. Et jam non smn in inundo, ct Iii in mundo 
suiit, el cgo ad te venio. Patcr sancte, $erva eos in 
nomine luo quos dcdisti mihi, ut nnum sint sicut 
et nos. Cum cssem cum cis cgo servabani cos in 
noiiiine tuo. Quos dedisti mihi, cuslodivi, ct nemo 
ex his periit, nisi fllius perditioniSp ut Scriptura 
iinplealur. Nunc aulem ad te veniOt et heec loquor 
in mundo, ut liabcant gaudium meum impletum in 
semctipsis. Ego dedi eis sermonem luum cl nuindus 



habeamus in dic judicii, quia sicut illc est, et nos 
sumus in lioc mundo. Tiuior non est in charitate, 
scd pcirccla charilas foras mittit timorem, quoniam 
timor pcaiiam babet. Qui autem timei, none&t per- 
rectiis in chariiate. Nos ergo diligamus Deum, et 
quoniam Deus prior dilexit ngs* Si quis dixerit quo- 
niam diligo Deum et fratrem suum oderit, mendax 
csu Qui autem non diligit fralrem suum qucm videt, 
Deum quem non videt quomodo potest diligere? et 
hoc inandalum liabeinu8 a Deo, ut qui diligit Deum, 
et diligat fratrem suum. Omnis qui credii quoniam 
iesus est Chrisius ex Deo natus, et omnis qui diligit 
eum qui gemiit, diiigit eum qui natus est ex eo. In 



odiohabuit eos^ quia non sunt do mupdo, sicut et ^ hoo cogiioscimus, quoniam diiigimus natos Dei, cum 



ego non sum de mundo. Non rogo ut tollas eo^ de 
mundo, sed ut serves eos a malo. De mundo non 
sunt, sicut ego non sum de mundo. Sanctifica eos 
iii veritate. Sermo tuus verius esl. Sicut me misisti 
in inundum , et ego misi eos in mundum. El pro eis 
ego sancliOco meipsum, ut sint el ipsi sanctificati in 



■*A AIA AlllA 



A««A tAtrktn 



Dcum diligamus, et mandata ejus faciamus, hsec est 
enim charitas Dei, ut mandata ejus euBtodiamus, et 
mandau ejus gravia nou suni (/ Jouh. iv, 7-^t; 
V, 4-4). • 

Et per prophetam Dominus monendo ne l»dantur 
discipuii sui, eorumqne successores, inquit: Cir- 

Anm«4At AnnAliia rki\mini in 0VIV\ limiUltAa mim At 



207 APPKND. AD SiEC. IX. 

bonos? Gu8U>di Hnguiim tuam a malo, et lahia tua 
ne loquantur dolum. ftecede a malo el fac bonum, 
qusere pacem ei persequere eam. Oculi Domini super 
justos, et aures ejus ad ciamorem eorum. Vultus 
auteni Domini iu facientes maium, ut perdat de terra 
memoriam eorum. Gianiaverunt justi et Dominus 
exaudivii eos, et ex omnibus tribulationibus eorum 
liberavit eos Dominus. Juxta esl Dominus coniritis 
corde, et confractos spiritu salvabit. Mulla mala 
justo, et ex omnibus iJIis liberavit eum Dominus. 
Gustodit Dominus omnia ossa ejus, unum ex his non 
confringetur. Interflciet impium malitia, et odientes 
justum culpabuntur. Redimet Dominus animas ser- 



ISIDORl NERGATORIS 



m 



A vorum suorum, et liberabit eos. Yos ergo, fraires, 
super Dominum ponite corda vestra, et ipse enulriei 
vos, quia non dabit in aeternum fluctuationew justis. 
Deus autem Dominus noster deducet 4g inimicos 
nostros juxta prophetae vocem : c ln puleum iater- 
itus, quoniam viri sanguinum et dolosi non dimidia- 
bunt dies suos (P$aL liv, 24). > Yos autem semper 
sperate in Domino et iiduciam habetote in eo» quia 
ipse liberabit nos, ipse est enim benedictus a saeculo 
usque in sdecuium, et regni cjus non erit Gnis. Dau 
XIII Kalend. Octobris, Garo Yero ei Garino IV cc 
cousul. 



INCIPIUNT DECRETA GAII PAPiE. 

(Anno Domini 285-295.) 



Dilectissimo fratri Feligi episcopo Gaius. 

Direclas ad nos tuae charitatis epistolas plenas ca- 
tholicae inquisitionis sollicitudine gratanier accepi- 
mus, benedicenies Domini nostri clemenliam,quia ta- 
les extremismundi partibus dignatur suis pvibus pro- 
videre pastores pcr quos et pascuis valeant salutari- 
bus abundare, et ab iniqui lupi rapacilate servari, 
ut insidias nequeant ejus subreptionis incurrere. 
Unde certum est quia promisse vos beatiludinis 
gratia subsequatur, quando a vobis cotleslium per- 
fectio doctdjoarum taiu votiva sciscitatione perqui- 
ritur, scriptum est enim : c Beali qui scrulantur te- 
stimonia ejus, et in toto corde exquirunt eum 
(Pm/. cxviii, 2). i.Hocergo, fraier charissime, pro- 
positum tuae consultalionis tota mente tractantes, de 
te quoque provenire conlidimus, qui regulam catho- 
licae fldei iisdem studes tenere vestigiis, quibus eam 
in apostolica sede cognoscis esse fundatam. Et 
quamvis sonus eorum toto othe diifusus, et usque ad 
fines orbis terrae verba eorum distensa dilecUonis 
tuae corda Ghristo probaverunt esse fidelia, tamen 
si quid ex his in Ecclesia quse tuae gubernationi, Do- 
mino auxiliante, commissa est, nec dum plena luce 
claruerit, ad eunidem fontem de quo illa salutaris 
raanarat lympha recurrilis, idesl, quod debita chari- 
tate sumusainpiexi,quia fiduciaiiterde his unde apud 
eos observantiam esse dixisiis ambiguam Aostram 
voluistis responsione firmari. Quapropter dilectionem 
luain in Domino salutantes, de singulis quod juxta 
catholicain disciplinam teneat apostolica^ sedis au- 
cloritas, subjeclis aliquibus eiiam sanctarum capi- 



£ accusati, quicunque fuerit, sive ille soblimis vir ho- 
noris, sive uiiius alterius digniutis qui boc genus 
illoudabilis intentionis arripuerit, noveritprobattocis 
documenta se debere inferre. Si quis ergo circa hu- 
jusmodi personas non probanda detulerlt, auctori- 
tate hujus sanctionis intelligat se jacturain infaiiux 
sustinere, ut damno pudoris aestimaiiouis dispeudio, 
discat sibi alien» verecumJiae impune insidiari sal- 
tcm decsetcro uon licere. Nam qualiler ad concilium 
venialur, aut qualiter de suis rebus exspoliatis, vei 
ejectis a sedibus propriis, aut qui accusatores suni 
recipiendi, quive non sint, aut qualiter ejectiset ex- 
spoliatis sint omnia legibus redintegranda quae eis 
abiata sunt, quia priusquam hoc factum fuerit nul- 
lum crimen eis objicere poterit, et quaiiter illis ia- 

p duciae post integram restauralionem anniversariae 
vel sex mensium indulgendae sint, el qualiter sua 
omnia licenter et pacifice absque ullius gravi impe- 
dimento disponere, et suorum amicorum et cccle- 
siasticorum Patrum conciliis uti debeant sufllcienier 
ab apostolis suorumque decessoribus ac nostris prx- 
decessoribus statutum esse putamus; supcr bis 
autein non reor ainplius nunc fore disputamluin, nisi 
st surrexerint talia quac adhuc non sunt manifesta. 
Si eorumautemstaluu non habueritis, mittite fldelis- 
simos scriptores qui haec coram fldelibus tesiibus cx- 
cipere , vobisque [reportare | sub stipulatione va- 
leant. i 

* Gaeterum ut satis faciam consultis tuis« de veriK) 
incarnalionis et veritatis, quicunque illi sunt ita ob- 

•X caecati et a lumiiie veritatis alieni, ut verbi Dci a 



2«9 DECRETALIUM COLLECTIO. 210 

I)eus erai in Chrislo mundum reconcilians sibi A quo milii compUcui, ipsum audiie (Jfal//i. xvii,5);i 

el sine veriiale carnis noo prolesuretur Joahnes : 



(1/ Cor. vJ9); > quae aulem reconciliaUo posset esse 
qaa humano generi repropiiiarelur Deus , si hominis 
caosam roediator Dei hominumque non susciperet? 
Qua vcro ratione veritatem mediatoris impleret, nisi 
qui in forma Dei aequalis est Patri, in forma servi 
particeps esset et nostri ut mortis vinculuni unius 
praevaricatione contractum, unius morle qui solus 
morti nihil debnit solveretur? Effusio cnim jusli san- 
gujnis Chrisli tam fiiit dives ad preiiiim, ul si uni- 
versitas captivorum in Redemptorem suuni crederci, 
nulium diaboii vincula retiiierent, quouiam sicut 
Aposlolus ait : c Ubi autem abundavit deliclum 
supera6undavit gralia (Rom. v,20). i El cum sub 
peccati praejudicio nati potestaiem acceperint ad jusli- 



I Ecce Agnus Doi, ecce qui toilit peccata roundi 
(Joan. I, 29): i sintVerbi potcuiia non Jefet reinte* 
gralio debilinm el vivificaiio niorluorum , etsine>5- 
rilaie carnis, «ec cibus jtjunio, nec somnus esset 
necessarius faligato, posiremo sine Verbi potentia 
non se Dominus Patri profiierelur '^ualem, el sine 
verilaie carnis non idem diceret Patrem se esse 
majorem, cuni calholica fides utrumque suscipiat, 
ulrumquedefendat, quaesecundumconfessionem beaii 
Petri apostoli uniim Cliristuro Dei Filium et homi- 
nem credit et verbum. Quamvis itaque in ilio ex quo 
in utero Virginis Verbum caro facium est, nihil un- 
quam in utraque forma aliquid divisionis exstitent. 



liam reuascendi, validius factum est donum liberla- b ct per omnia incrementa corporea unius personae 



Us quam debitum servitutis. Quam itaque in hujus 
sacramenti praesidio spem relinquunt qui in Salva- 
tore nostro negant humanl corporis verilatem? Quis 
est, ut ait Aposiolus, qui c tradidit semetipsum 
pro oobis oblationem et hostiam Deo in odorem sua- 
vitatis? {Ephes. v, 2.) » Aut quod unquam sacrifi- 
ciiim sacralius fnit quam quod verus aeternus Pon- 
lifex altari crucis per immolationem suae carnis im- 
posuit. Licet in conspectu Domini pretiosa justorum 
mors fuit, nuUius lamen insontis occisio redemptio 
fuit mondi. Accepenint justi, non dederunt coronas. 
De fortilndine fidelium exempia nata sunt patienliae 
non dona justitiae, singnlares quippe in singuJis mor- 
tes fuerunt, nec alterius quisquam debitum suo fine 



fuerinl loiius lemporis aciiones. Ea ipsa namque, ut 
ita dicam, quae inseparabiliter facta sunt nuUa com- 
mistione confundimus, sed quod cujusque form» 
sit exoperum quaUute sentimus. Dicant ergoisti 
bypocritae qui caecis mentibus lumen nolunt recipere 
veritatis in qua forma crucis ligno Dominus roaje- 
statis Chrislus aiQxus sit, quod jacuerit in sepulcro, 
et revoluto lapide mooumenti quae tertia die caro 
resurrexit?Elquia post resurrectionero suam non 
credentes quosdam discipulos arguebat, et baesita- 
tionem cunciantium confutabat cum diceret : i Pal- 
paie et videle quia spiritus carnem et ossa non ha- 
bet, sicut inb videbitis babere (Liie, xxiv, 39), i et 
apostolo Thoinae : c (nfer manum tuam in latus 



persolvit, cum FiUus hominis unus solus Dominus C nieum, et vide manus meas et pedes , et noli 



nosler Jesus Christus qui vere erat agnus immacu- 
latus exstiterit, in quo omnes crucifixi, omnes mor- 
tui , omnes sepnlti , omnes sunt etiam susci- 
tati. De qoibus ipse dicebat : c Si exaltalus fuero a 
lerra, omnia traham ad meipsum (Joan. xii, 32). i 
Fides etenim justificans impios, et creans justos ad 
huinanitatis retracla perticipium in illo acquirii sa- 
lutem, ih quo solus homtf se inveiiit innocenlem, 
liberom habens.per gratiam Dei de ejus poteiitia 
gloriari, qui contra hostem humani generis in carnis 
nostrae humililate congressus, his victoriam suam 
tribuity in quorum corpore triumphavit; licet ergo 
in uno Domino nostro Jesu Chrislo vero Dei atque 
hofuinis (ilio Verbi et carnis una persona sit, quae 



esse incredulus, sed fidelis (Joan. xx, 27), i quia 
uiique manifestatione corporis sui jam haeretiQorum 
mendacia destruebat, ut universa Ecclesia Ghristi 
innovanda doctoris hoc non sibi dubiuret creden- 
dum, quod aposloli susceperani pr^dicandum, ac si 
in tantam lucem veritalis lenebras suas haeretica 
obturatio non reUnquit, ostendant unde sibi spem 
vitae polliceantur aeternae, ad quam nisi per media- 
torem Dei et hominum hominem Jesum Cliristum 
non poiest perveniri. Sicut enim ait beatus Pelrus 
apostolus : < Nec est aliud nomen datum hominibus, 
sub coelo in quo oporteal nos salvos fieri (Acl. iv, 
42), I nec esi redemptio captiviiatis humanae, nisi in 
sanguine ejus qui dedit semetipsum redemptionem 



iiiseparabiliter atque indivisae communes habeat ^ pio omnibus, et qui, sicut praedicat apostolus Pau- 



actiones, inielligendae tamen sunt ipsorum operura 
quaUtates. Et slc verae fidei contemplatione cernen- 
dum est ad quae provehaiur humilitas caruis, et ad 
quae incUnetur altitudo Deitatis, quod sit quod caro 
sine Verbo non agit, et quod sit quod Verbum sine 
came non efficit. Sine Verbi enim poieiUia nec con- 
ciperet Virgo, nec pareret, et sine veriiate «irnis ob- 



lus : < Cum in foriua Dei esset non rapinam arbitraius 
est se esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit 
formam servi accipiens, in similitudinem hominum 
factus ei habitu iiivenius ut homo. Humiliavit semet- 
ipsum factus obediens Patri usque ad mortem, mor- 
tein autem crucis ; propter quod el Deus exaltavit 
iliuin, et donavit iili nomen quod est super omne 



<iM 



APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 



m 



sus eadcmque pcrsona sit, cxallalionem tamenA^"^"»^ s.Tcula percurrentem mundus sii Deo recon- 



qiiam illnm, sicut doclor genlilium dixit, exaUavit 
Deus et donavlt illi nomen quod cst super omne no- 
men, ad eam intelligimns pertlnere formam quae di- 
tanda erat tantic glorlflcaiionis augmento. 1n forma 
quippe Dei aequaliserat Filius Patri, et inter geni- 
torem atque unigenitum nulla erat in essentia discre^ 
tio, nulla in majestate diversilas, nec per incarna- 
lionis mysterium aliquid decesserat verbo, quod ei 
Palris munere redderelur. Forma auiem servl, per 
qnam impassibilis Deilas sacramenlum magna; pie- 
tatis implevit, humana liumililas est, in gloria divinse 
pietaiis eveota est, in tania unitate ab ipso conceptu 
Yirglnis deilateet humanitate conserta,ut nec sine 
liomine divina, nec sine Dco agcrentur humana. 



ciliatus in Christo , ut , nisi Yerbum dignareuir caro 
Reri, nuUa posset caro salvari. Oameenim sacraineo- 
tumChristianaefldeimagno (ut lueretici ToIunt)deco- 
loratur obscuro, si lux veritalissubmendaciopoutor 
latuisse phantasmatis. Non ergo qnisquaro sibi erube- 
scendum existimet Cbristianus de nostrt in Cbristo 
corporis veritate, quia omnes apostoli apo8tolorum- 
que discipuU , et praeclari Eeclesiarum quique do- 
ctores qui ad martyrii coronam vel ad confessionis 
meruerunt gloriam pervenire, in htyus fidei lumine 
splenduerunt consonis utique sententiis inlonanie:», 
quod in Domino Jesu Christo deitatis et carnis una 
sit confitenda persona. Qua autem rationis simililo- 
dine, qua divinorum voluminum portione haeretica 



Propicr quod sicut Dominus majestatis diciiur R impietas se aestimat adjuvari, qua^Teritatdm negal 



crucifixus, ita qui ex sempitcrnitate aequalis est Deo 
dicitur exaltatus, quia inseparabiliter manenle uni- 
tate personae unus atque idem est et totus hominis 
tilius propter carnem, et totus Dei Filius proptcr 
iinam cum Patre deitateni. Quidquid enim in tcm- 
pore accepit Chrislus secundum hominem accepit, 
cui quae non habuit conferrentur ; nam secundum 
potentiam divinitatis indifferenter omnia qu% habet 
Pater, etiam FUius , et quae in forma servi a Patre 
acx^epit eadem forma Dci eliam ipse donavit, secun- 
dum Dei enim formam Ipse et Pater unum sunt. Se- 
cundum formam servi non venit faccrc voluntaicin 
suam, sed voluntatem ejusqui misit eqpi, secunduiu 
formam servi trislis est anima ejus usque ad mor- 



corporis Christi, cum hanc non lex te^Ulicari, non 
propheta praecinere, non Evangelia docere , non ip^ 
destiierit Chrislus ostendere ? Quaerani per oraneiu 
seriem Scripturarum quo tenebras fugiant, non 
quo verum iunien obscurent; et per omnia saeciilj 
ita veritatem inveniuni coruscantem ut magnnm iioc 
mirnbile sacramentum ab inilio videantcreditum,<iaotJ 
esl in fine coimplcturo. De quo cum sanclanim liue- 
raiuin niiUa pais sileat, sufficit quaedam consona ve- 
rilalissignaposuisse quibus diligentia fidei in splen- 
didissimnin IatiUidinem',dirigaturet sincera inlelligeii- 
lia luceprospiciat, quodin Filio Dci, qui se jncessaiii' 
litcr filium bominis hominemprolitetur, non «it Cliri- 
stianis'erubescendum,sed constantissiine gioriaiiduiii, 



tcm. Et idem ipse, sicut Apostolus pnedicat, est dives Q quoniam (sicul aii beatus Ajiojilolua) : « M^gnum eil 



et pauper ; dives quia Cvangelista dicente : c Ir 
principio erat Verbum et Yerbum eral apud Deum 
et Deus crat Yerbum {Joan. i, 1), i hoc erat in 
principio apud Deum, omnia per ipsum facia sunt, 
et sine ipso factum est nihil. Pauper vero quia 
propter nos verbum caro factum est, et habitavitin 
nobis. Quae autem est exinanitio ejus quaeve pau- 
perlas, nisi formae servilis acceptio per quam verbi 
majestate rcvelata dispensatio humanae redemplio- 
nis impleta est?Nam quia captivitatis nostrse re- 
solvi originaUa vincula non poterant, nisi existerct 
hoino nostri generis quem naturae, quem peccati 
praejudicia non tenerent, et qiii immaculalo san- 
guinc suo chirographum laetale dilueret , sicut ab 



piciaiissacramcntumquod manifestatum esl in carne 
justificatum est, in spiritu apparnit angeiis, prae- 
dicatiim cst genlibus, crcditum est in hoc miinJo, 
assumptum est in gloria ( / Tim. iii , i6). i 

De episcoporum vero, et prcsbyteroruin, diacono- 
rumque et sequeniium clcricorum ordinationitius 
sanclos apostolos ct siiccessores eorum,ac praecipue 
Anacletum, et praeierea alios sufficienter statuisseco- 
gnoscimus ; et idcirco non est ncccsse nunc repli- 
cari , nisi quod iUi uon statueruut. lUud lamen nos 
statuentes, vobis et omnibus servare mandamus, ut 
ad ordincs ecclesiaslicos sic accedant, in occlesia 
qui ordinari merentur, id est : si quis episcopus e&se 
mcreretur sit primo ostiarius , deinde Icotor* postca 



initio erat divinitus praeordinatum, ita est in pleni- j) exorcista, inde sacrelur accolitus, demuin vero snl)- 
tudinetemporisperfectum,!utmuIlismodissignifica!a diaconus, dcinde diaconus, et postea presbyier,el 
49 promissio In diu exspectatum venirel effectum, exinde, si mcretur, episcopus ordinetur. Et regiooes, 
ncc posset esse ainbiguum quod continuis lestifica- siciit in hac urbe fecimus, per singulas urbes qua^ 
tionibus seniper fuerat nuntiatum. In magno autem populos» fuerint diaconibus divideiilur. El quwcun- 



i:n\^:\ — 






m 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



»4 



INCIPIUNT DECRETA MARCELLINI PAPiE. 



(Anno Domini 295, imperalorc Maximiano.) 



MARCELLiNtJS, episcopus sancUe Ecelesiae calholiece 
urbis Roinanac, Salomoni coepiscopo in Dominp 
saluleni. 

Quam iaudabiliter pro catholic^ fiilei veriUte mo^ 
vearis et qui sollicile Dominico gregi devoiioneni 
oflicii pastoris impendas, iradiia nobis pcr diaconum 
luum fraternitatis tuac scripla domonslrant, quibus 
lioUiiie nostrse insinuare curasli qui errorHm morbi 
iii regionibus veslris modo exorli suot. tfam epi- 
siolae serrao, et coiiunoniiorii series et libelli tui tex- 
lus eloquilur quod quidam, errore decepti, dicunt 
ideo Palreni majorem Filio esse, quia iili soii sacrifi- 
cium immoialur et quod Filius nullam cum Patre com- 
iiiunionis operam habeat, et quod illud prophelicum de 
soIoPatre dictum sit : f Sciant geiuos, quoniain iiomen 
tibi Deus, tu solus Altissimus super omnem terram 
{PtaL Lxixii, 49), > sive quod idco minor est Filius, 
quia ipse in cruce pendens diiit : < Deus, Deus meusi 
quare me dercliquisli {Matth. xxvii, 46; Marc. xv, 
54). >Quibos compelens et congruum reddatur respon- 
som, quia sicut Patre, iia etiam Filio non solum 
Cliristiams teniporibus , verumeliam a priscis tem- 
|)oribus sacerdotilms, varils tnultisque inodis pro- 
bamiis sacrificium fuisse obfatum, Daniele, proplieta 
dicenie : i Non est locus (inquluni tres pueri) ad sa- 
criiieinduiii Honiini luo et invenire misericordiam , 
scil iu anima contrita e( in spiritn huniilitatls sus- 
cipiamur. Et sicut holocaustomata aricium et tau- 
rorum agnorumque pinguium, ila fiat sacrificium 
iiostrum in conspeclu tuo hodieut placeat tibi {Dan. 
III, i% ei w^.), I et ut Filium fuisse agnoscas, cui hi 
ires pueri sacrificium se confcssi suiit oblulisse, ex 
ipsius TCgis ae tyranni qui eos in fornacem ignis railti 
pneceperai oonfessione addisce qui se cum tribus , 
Quarlum iii ipso apstuantis camini incendio socialum 
pro<li(lit conspexisse. i Nonne, inquit, ires virosmi- 
slmus in fomacem vinclos? El dixeruntei : Vere rex; 
et dixit : Ecce ego video quatuor viros soiutos , et 
deambulantes in medio Ignis, et aspeclus quarti similis 
Filio Dei est {Ibid,, 91 et 92). > Ideni Dci Filius per 
propheiam loqullur dicens : i Tibi oflfereut rcges inu- 
in.Ta ( Pzai. lxvii, 30). > Ei ut haec.de Fillo Dei se 
ilixisse doceret,dixii: i RegesTharsis ei iiisulae mu- 
nera offerent, reges Arabum ct Saba dona adducent, 
eiadorabunteum omnesreges,omncsgenies servienl 
ci (P«fl/. Lxxi, 10 ^HI). I E^ul liaec orania superius 
designata Christo Filio Dei doceamus fuisse oblata, 
in nativitale ejusdem Dei quaj secundura carnem 



farla acI T\i*i\knn 



klie fltlCCA Arv« 






A est rex Judaeorum {MaUk, ii, 1 ei 2). • EtioAjfi : i Et 
jntrantes domuut invenerunt puerum eum Marla ma- 
tre ejus, et procidentes adoraverunt eum, et apertis 
ihesauiis suis obtulerunt ei munera , aurum, thus, 
myrram (/M.»li). > SacrificiumitaquequodaGhri^ 
fitianis sacris altaribus admoveitir non aolum Deo 
Patri sed eiiani Filio communi devotione offertur, 
quoniam nec Paler sine Filio potest ofierri, ne<fue a 
Filio sine Palre sentiri. 

Quod autem communem operam habeant Pater et 
FiUus, hoc modo docelur dum primi hominis plasma 
DeusadimaginemDei communi operationisvirlutefe^ 
cisse fertur,Scripturadicente :i Faciamushominem ad 
imaginem et sinuiUtudinem nosiram ((^eN. i, 26). > 
Item ibi : i Descendainus et confundaraus ibi linguani 

B eorum {Gen, ii, 7). 1 1 Et pluit Dominus a Domino igncni 
et sulphur super Sodomam {Gen, xix, 24). » Et in Evan« 
gelio : I Patermcus iisquemodoopcraturetegooperor 
(/oan.v, 17). i Siinilitcr et i opera qua^ ego facionou 
sunt inea, sed ejus qui misit me Patris|(/M., 30), i 
quae omnia non discretara PatrisetFilii potentiam mon-* 
strant, sed unam divinitatis operationem annuntiant. 
Et is qui paternum opus exsequitur* a paternis ope- 
ribus alienus essc non creditur. Si autem ex evan^ 
gelio Filium Dei cognosceres Altissiraiun nupcupatum» 
nunquam Filio derogans hoc de solo Deo Paire di- 
cium poneres testimonium, cum scriptum sit : i TUf 
puer, propheta Altissimi vocaberis {Luc, i, 76). i Et 
ut Filius cum Patre indiscrete in altissidiis ha«* 
bitasse credatur, Salomonis testiinonio coropro* 

^ baiur : c Ego (Sapienlia inquit) habitavi in altissi* 
mis et thronus roeus in columna|nubi8 {Ecdu^ xxiv» 
7). > Et in psalmo nouageslmo secundo ; < Tu auteiQ 
AUissimus es in seternum, Dominc» quoniaro ecee ini- 
mici tui peribunt. > Nam cum diabolusthronum suuin 
contra Creatoris soi thronum In altissimis collo* 
carct, elatus superbia, haec ausus est nefando ore 
depromere : < Ponam sedem meam ad Aquiloiiem 
(inquit); ascendam super sidera coeli, sedebosuper 
montes excelsos, etero similis AUissimo (/w. xiv, 
15 ^r 14). i;Uom inSalomone ; i Nc dixeris, peccavi , 
et quid accidit mihi triste» Altissiuius enim pa- 
ti( ns est redditorum {Eccli* v, 4).|i Si auditum cor- 
dis Lui Scripturis non vis accommQdaro divinis, qua^ 

I^Filium doceant Aliisslmum nuncupalum, vel diabolo 
credc qui conlra Opificis sui thronum sedero sibi 
voluit collocare. Ui eum agnoscatis Filiun^ * ^^^^ 
( ut vos susplcamini ) non fuisse penitus derelicUim, 

'\\rk.n An. o/\ in 1?vonf*Ali/\ nAUllit f Aoi.mj-vnilim ' t PatCr 



2i5 APPEND. AD SJEC. IX. ^ 

que solliciludo invigilel, nec tides lemeretur aut vio^ A 
letur. Jain nulius est ignorantiae locus, nnllus utatur 
simplicitatis excusatione prgeterila. Scienti peccare 
necessaria est confusio , et quod errore <contraxit 
scientia reformeiur. Isla, fraier, tene, et liaec doce. 
Utinam ad plenioris affatus salieiaiem praeseolise 
tua; nobis gaudia contigissent , ut gratularemur dos 
et coUoquio et prsesentia tui frui quam sumus ante 
scripta complexi. Verumtamen probasti, dilectissime 
frater, quo christianam fidem veneraris affectu, dum 
ea quae ad regulas*Patrum perlinent, et ad mandata 
catholica sine aliqua culpae transgressione servare 
et, spreta haeretica ei nociva doctrina, catholica et 
aposlolica tenere praecepta , et rectae fidei regulas 
docere alque servare. Hsec, frater charissime, et alia 
quae Patrum regulis continentur in labiis el cordibus 
nostris indivisa retractaiione raeditemur, et sicut 



ISIDORI MERCATORIS 216 

scriptum est : f Narremus ea finis nostris, ut ca nie- 
ditentur in cordibus suis , sedentes in domo, amba- 
lantes in itinere, dormientes atque surgenles (Deut, 
VI, 7), > qnia ribeatus in Domino, qui in lege cjiis me- 
ditabilur dieac nocte (PsaL i, 2). > Hoc et Magister 
geniium secutus discipulumsuum instruens admoDet; 
c Haec meditare, in his est (/ Tim. iv, 15), > subjicies 
plenitudinem, atiendedoctrinae tibi, quoniam si fideii- 
bus sine intermissione incumbimusinstitutis, separa- 
mur a vitiis, dum impensacura divino operi, humano 
locum non relinquiterrori. Quod si ea quae praedicta 
sunt validis teneantur fixa radicibus, nec k pateroa 
traditione receditur, et constanter quaestionibus ob- 
vialur ac pravorum inlentio cassatur, bonoruuique 
fides et coiistanlia roboratur. Dala viii Idus Sep- 
temb., Diocletiano et Coustantino C cc consulibus. 



TEM EPISTOLA MARCELLINi PAPifi. 
Dilectissimisiratribusuniversisepiscopis,perorien- B ferre ullum possunt. Quod si praesumptum fuisse co- 



tales provincias constitulis , Marcellinus episcopus. 
Quid tam dulce sollicito quam quod mihi de vo- 
bis innolescunt illa qux cupio? Quid tam religiosis 
conveniens inslitutis quam ut inter se sacerdotes 
pacem (quam necesse est aliis pro officio anuuniiare) 
conservent? Plenafateor, gratulatione suscepi quod 
votiva mihi de charitate quae inter vos est Ecclesia- 
rum pacem in lilteris indicastis, sponte mihi quid- 
quid hortari poteram, quidquid monere delatum est, 
c confirmet hoc Deus , quod est operatus in nobis 
{P$aL Lxvii, i9), > et quae praecepit pro animarum 
salute facienda, haec ipse, qui praecepit, pro ea qua 
nos redemit pietate, faciat. Et his tam bonis nuniiis 
nos quoque religiosam sanctorum vicem reddimus 



gnosciuir, viribus carere non dubium est, nec posse 
inler ecclesiaslica ullo modo statuta censeri ; clencos 
verocujuslibet ordinis absque pontificis sui permissu 
50 mdlum praesumatad saeculare judiciumattrahere, 
ncc laico quemlibet clericum liceat accusare, detra- 
cliones tamenel accusationes atque persecuiiones 
intcr Christianos oppido viiandae sunt ; quia licet 
paiici simus in comparatione aliorum, sl taroea 
unanimes fuerimus facilius adversariis resistemos. 
Sanctus enim protomarlyr Stephanus lapidabatur, 
sed Jesus suscipiebat plagas , ideo unicuique provi- 
dendum est , ne aliquem injuste judicet aut puniat, 
ne Jesum judicet aut puniai. Et Dominus in Evan- 
gclio ait: f Nolite judicare, ut non judicemini, in quo 



nunliorum. Quidquid cum Orientalibus quos ad Ec- C enim judicio judicaveritis, judicabimini (Mauh. vii, 



desise corpus unitatemque revocatos dudum Dei 
nostri ope litieris significavimus destinatis , denuo 
cum apertum fuerit repetitis vobiscum participamus 
indiciis. Moz pro nostro edicto ab Orientalibusmissa 
iegatio est, certa speravit , certa consuiuit, sed fa- 
cimus de his quae fuerunt dicenda compendia. Ipsius 
potius ad instruendam notiiiam vestram quae a nobis 
sunt responsa dirigentes, ne quod sibi sub spatio 
prolixiore terrarum aut opinio vlndicet, aui error 
assumat, cum ad rerum fidem ipsam leneri sufiiciat 
veritatem. Quid autem, ad continentiam nostrarum 
pertinet Utterarum, oportuit quidem desideria ple- 
nius expedire. Quapropter scitote vos a persecutione 
fratrum et ab omni litigio abstinere debere, dicente 



1 et 2). > Unde et Doctor gentium loquitur diceiis : 
f Hoc igitur dico et teslificor in Domino, ut jam noi 
ambuletis, sicut gentes ambulant, in vanitate sensua 
sui tenebris obscuraium habentes intellectum , alie- 
nati a vita Dei per ignorantiam quae est in iJIis 
propter ca^citatem cordis ipsorum. Qui desperantes 
semetipsos tradiderunt impudicitiae in operationem 
immunditiae omnisque avaritiae. Vos autein non 
ita didicistis Christum, si tamen illum audistis, ec 
in ipso cdocti esiis, sicut est veritas in Jesu deponerc 
vos secundum pristinam conversationem veterem 
hominem qui corrumpitur secundum desideria erro- 
ris. Renovamini autem spiritu mentis vestrs et in- 
duite novum hominem qui secundum Deum creauis 



Scriptura: f Servum Dei noii oportel litigare (// Tim, ^ est, in justilia et sanctitate veriiatis. Propter quod 
11. ^l) . i nf^r. fiuidanain nocer 



21-7 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



218 



bonus est ad aedificationem opportunitatis , nt det A mini Spiritu loqiienles voblsmetipsis in psalmis et 



gTMtiam audientibus. Et noHte contristare Spirilum 
sancium Dei, in quosignati estis in diem redemplio- 
nis. Omnis amaritudo , et ira* et indignatio, et cla- 
mor, et blasphemia toilatnr a Tobis cum omni ma- 
litia. Eslote autem inTicem benigni, et mtsericordes 
donantes inyicem » sicut et Oeus in Christo donavii 
vobis. Estote ergo imitatores Dei sicut filii charis- 
simi, et ambulatein dileciione sicut et Christus di- 
lexii nos, et tradidit semelipsum pro nobis oblatio- 
nem ei bostiam Deo in odorem suaviiatis. Fornicatio 
autem ei omnis immundiiia» aut avariiia nec note- 
tur in vobis , sicut decet sanctos » aut iurpitudo » 
aut sialtiloquium ) aut scurrilitas quae ad rem non 
perlinei, sed magis graiiarum actio ; hoc enim scitoie 



hymnis et canticis spiritualibus, cantantesetpsallen- 
tes in cordibus vestris , Doroino gratias agentes 
semper pro omnibus in nomine Domini nostri Jesu 
Chrisii, Deo et Patri subjecii invicem in timoreChri- 
sii (Eph. IV 17-52, v, 1-21). i Omne enim^quod ir- 
reprehensibile est, catholica defendit Ecdesia. 
Non licei ergo iroperatori vel cuiqnaro pietatem cu- 
siodienti aliquid coatra mandata divina pnesumere, 
nec quidquam quod evangelicis propheticisque et apo- 
slolicis regulisdiyviat agere. Injustumenim judicium et 
definitio injusia regis meiu vel jumu a judicibus or- 
dinaia non vaieat, necquidquid quod conlra evange- 
licae, vel propheticae, aui aposlolicn doctrin»con« 
siiluiionem, successorumve eonim, sive sanctorum 



inieUigeDtes , quod omnis fomicalor, aut immundus, B Pairum actum fuerity stabii. Et quod ab infidelibus 



aut avarus , quod esi idolorum serviius, non habet 
haeredilaiem in regno Christi et Dei ; nemo vos sedu- 
cai inanibus verbis , propter haec enim venit ira Dei 
in filios diffideniiae , nolite ergo efflci participes eo- 
nim. Eratis enim aliquando tenebrae , nunc aulem 
lux in Domino, ut filii lucis ambuiate. Fructusenim 
lucis esi in omni bonitate ei jusiitia et veriiate , 
probantesquid sitbeneplacitum Deo. Et nolite commu- 
nicare operibus infructuosis tenebrarum , magis au- 
teni redarguite. Quae enim in occulio fiunt ab ipsis 
turpe esi dicere. Omnia autem quae arguuntur a lu- 
mine manifestantur. Omne enim quod manifestatur 
lumen est, propter quod dicit : Surge qui dormis, et 
exsurgeamortuis et iliuminabit le Christus. Videle 



aut haereticis facium fuerit omnino cessabitur. Yos 
autem state in fide, viriliter agite » ei omnia vestra 
cum charitaie fiant , hnjus rei gratia (ui aii Aposlo- 
lus) flecto genua mea ad Palrem Domiui nostri Jesu 
Chrisii, ex quo omnis palemiias in coelis ei in terra 
nominalur, ut det vobis secundum divitias gloriae 
suae virtutem corroborari per Spiritum ejus, in inie- 
riore homine habitare Christum per fidem in cordi* 
bus vesiris in cliaritaie radicati et fundati , uipos- 
siiis compreheiider& cum omnibus sanclis quae sit 
lalitudo, longiiudo et profunduin et ailiiudo , scire 
eiiam supereminentem scienliae cbaritatem Christi , 
ui impleamini in omiiem plenitudinem Dei. Ei autem 
qui potens est omnia facere superabundanler quani 



iiaque, fralres, quomodo cauie ambuletis, non quasi C petimus aul intelligimus secundum virtutem quoe 
insipientes , sed ut sapienies rediraentes tempus , operaiur in nobis, ipsi gloria in Ecclesia et in Chri 
quoniamdies mali sunt. Propterea noliie fieri impru- sto Jesu in omnibus generationibus saeculi saeculo- 
denles, sed intelligenies quae sit voluntas Dei. Et rum. Amen. Data v Idus Decemb. Diocleliano VI, 
nolite inebriari vino in quo est luxuria, sed irople- et Maximo Vlll, IV cc. consul. 



INCIPIUNT DECRETA MARCELLI VkVM. 

(Anno Domini 504, sub Constaniio et Galero.) 



Dilectissimis fratribos, universis episcopis perl^ 
Aniiocharnani provinciam constitutis , Margbllus. 

Solliciiudinero omnium Ecclesiarum, juxta Aposlo- 
lum circumrerentesdivinae circa nos gratiae memores 
esse deberous, qui nosper dignationis suae roiseri- 
cordiam ob boc ad fastigiuro sacerdotale provexit, 
ut mandatis ipsius inhaerenies, in quadam sacerdo- 
tum ejus specula constituti prohibeamus iilicita, et 






/*••« •\An nArkiri\4i 



6t alteros sequi, ipse enim caput est tolius Ecclesiac, 
cui ait Dominus : c TuesPelrus, et super hanc 
petramaedificaboEcclesiammeam {Malih, xvi, i8),i 
et reliqua. Ejus enim sedes primitus apud vos fuii 
quae postea jubeule Domino Romani iranslata est , 
cui adminiculante gratia diviiia hodierna praeside- 
mus die. Nec ab ejus dispositione nos deviare opor- 
tet, ad quam cuncta majora ecclesiastica negotia 



■ «/kn<A rwaantm 1 



icen cim* 






219 APPEND. AD SifiC. IX. - 

inforinatioDematqueconsecralionein. Quod omnibus A 
minime coiivenit denegare episcopis , sed absque 
uUa custodiaautexcomniunicatione,vel damnatione, 
vel exspolialioue libere ire concedatur. Simulque 
Idem inspirahie Domino conslituerunt ut nulla syno- 
dus fieret praeter ejusdem sedis auctoritaiem , ncc 
ulius episcopus, nisi in iegitima synodo suo tempore 
apostolica auctoritate convocata , super quibuslibec 
criminibus pulsatus, audiaiur vei judicetur, quia (ut 
paulo superius praeiibatum est) episcoporum judicia 
et summarum causanim negotia , stve cuncta dubia 
apostoiicae sedis auctoritate sunt agenda et finienda, 
etonaiacomprovincialia negotiahujus sanckB, uoi- 
versalis , et apostoliciB Ecclesi» sunt retractanda 
judtciOi 81 lit^ua Eccleeise pontifex praeeepertt. Mec 
ctti lieeat sine prajudicio Romanae Ecclesl» (eui in B 
omnibm causia debetor reverentia) custodire , reli- 
ctis kis sacerdotlbus qul in eadem provincla Dei Ec- 
ciesias ttutu divioo gobernant , ad alias convolare 
provlndsn , vel aiiarum provineiarum episeoporHm 
judicMiift experiri vel patl, sed omnibus ejusdeni pro- 
vincitt eplscopis congregatis Judicium auciorilate 
btqtM sediS terminetur ; quod tanien (ut praefatum 
est) per ejus viearios, si libuerit , erit iraclandum » 
et quidquid injuste actum est reformandum. Pasto* 
ralis crgo cura oiflcii nos admonet et destitutis suti- 
currere, et cnncta ueglecta velmale acta reformare, 
ui Ignis iile, quemDotninusveniens misit in terrani, 
niotu crebro eiiiendaiionis , vei crebrx ineditationis 
agltatus sic calescat ut ferveat, et sic inflammetur 
ut Inceat. ^ 

Sa.'pe enim (licendum ct agendum est quia mala 
pullulantia fraterna cliaritate oporicl resecari , ut 
l>ona orescendi cl augnicnlandi amplissimum locum 
invcniant. c Nolite ergo ( ut Apostolus ait ) plures 
(icri magisiri mei, fraircs, scicnics, quoniam majus 
jttdicium sumitis. i In mullls enini oITcndiinus onines. 
Si quis in verbo non offcudit , hic peiTectus est vir, 
potest eliam freiio circumducere totum corpus. Si 
autem cquorum frenos in ora mittiinus, ad consen- 
tiendum nobis et omne corpus illorum circumferi- 
mus. Ecce ct naves, cum niagna^ sint et a ventis va- 
lidis tninentnr , circumferuntur autem a modico 
gul)ernaculd ubi impetus dirigentis voluerit , ita et 
iingna modicum quidem membrum est et magna -^ 
exaliat. Ec(5e quantusignisquimagnam silvam incen- 
dil! Et lingua ignis est, itniversiias iniquitalis. Lin- 
gua consiituitur in membris nostris , qux maculat 
totum corpus cl idflaminal rotam nativltatis noslra^ 
inflammata a gehcnna. Omnes enim naiurse besiia- 
rum et volucrum et serpentum , otiam cxierorunr 
donianlur, et domita sunt a natura huniana. Lin- 



iiii ofif<3ni 



iilliic Immintim rlAmarA tinfocl • in. 



ISIDOftl MEHCATORiS W> 

quid potest,fratres mei, ficus olivas facere, aut viiis 
ficus? Sic neque saisa dulcem potest facere aquam. 
Quis saptens et disciplinalus inter nos , ostendat ei 
bona conversatione opcra sua io mtnsuetudine sa- 
pientise? Quod si zcium animarum habetis et con- 
tenliones sunt in cordibus vestris, nolite gioriari ei 
mendaces esse adversus veritatera ; non enim est 
ista desursum descendeos, sed terrenaf animalis, et 
diabolica. Ubi enim zelos et conteniie , lld incon- 
stantla et omoe opus pravum. Quae aole desursnm 
est sapieniia , primom quidem pudica est , deindc 
paciflca, modesta, suadibilis, bonia conseaiiens, 
plena misericordia^ et frttctibua bonis, indicans sine 
dissimulatione. iFrttelasflfBtemjQStiii» in pacesemi- 
iiator facientibii6paoeM(/iic. 111,1 «fw^.).» i l^roptei 
quod SQCcincti iumbos nientis vestne , sobrii , per- 
fecti sperate in eam quie off^riur vobis graliam , in 
reveiatione 4esu Gbristi, quabi fliii obedieniic non 
configurati prioribus ignorantite veslrae desideriis, 
sed secundum eum qoi vocavil vos sanclum , ut et 
ipsi facti sancti in omni conversatlone siliSj quoniam 
scriptum est : Saneti eritis , quoniani ego sapclos 
sum. Et si Patrem, invocatis pom qdi sine acce- 
ptione personarum jttdicat , secmtdum tinuluscujus- 
que opus in timore ificolatus testri tempore con- 
versamini. Scientes quod non corniptibili Jiuro veJ 
argento redcmpii eslis devana vesira conTcrsaiionc 
palernae traditionis, sed pretioso sanguinc Agni , 
quasi incontaminati et immaculati Jcsu Ghristi, 
pnccogniti qnidem antc constltullonpm mundi, ina- 
nifcst;iti autem novissimis temporibiis propter vos, 
qui pcr ipsum fldeles estis in Dco , qui suscitavit 
eum a morlulS, et dedil ci gloriam ut fidcs noslra et 
spes csset inDco.SlAnimas vestras castiflcantes in 
obcdientia charitatis, in fratcrnitatis amorc, simplici 
cx corde invicem diligitc attentius, renati non cx se- 
niine corruptibiii, scd incorrnpiibili per verbum Dei 
vivi ct permaneutis, quia omnis caro ut fenuui, ei 
omnis gloria cjus tanquain flos feni ; exaruit fenum 
ei flos cjus (?ccidil, verbum autem Domini manet in 
sDternum. Hoc est autem verbum quod evangeliza- 
tuin estin vobis. Deponentes quidem omnein iiiali- 
tiam et omnem dolum et simulaiiones, et invidias 
et omnes detractiones, sicul modo geniti infantes ra- 
tionabiles sine dolo lac concupiscite, tit in eo cresca- 
tis in salutem, si gustatis quouiam dulcis est Doroi- 
nus. At quem attendentes lapidem vivum ab liomini* 
bus quidem reprobatum, a Deo auiem electum el 
lionoriflcalum, et ipsi tanquam lapides vlvi super- 
jcdificatillnl, domos spirituaIcs,sacerdoliuni sanctnm 
ofl^crrc spiritualcs hosiias acccpiahlles Deo pcr Jesnm 
Christtim, proplcr quod conlinet Scriptura : Eccc 
Tvnnn iii Riftii Innhlpm «;timminTi. nnffnlrirfim vi elo- 



99| 



DECRETALIUM COLLECTIO. 



t).10 



Tn^ikie sacerdoliuni» g6DS sancta, populus acquisitio- A pit graliam in altcrulruni iliain administrautes sieui 



nis, ut virtutes anmmtielis ejus qui de tenebris vos 
revocavit in aduiirabile luoken suum ( i P«ir. i, 13- 
25; 1-9). Estote ergo, charissiuii|, prudentes {et yi- 
giiate iu oraUonibus; ante omnia autem mutuani in 
vobismelipsis cbaritatem continuam habentes, quia 
diaritas opeiil mulUiudinem peccaiorum, hospitales 
invioem aljie Murmttraiiooe uousquisque sicut acce- 



boni Uispcnsaiores nuiUifof luis gratiae Dei. Si quib 
loquitur quasi scrmoncs Dei. Si quis ministral tan- 
quam ex virtule quam adiuiuislrat Deus ul in om- 
nibus lionoriflcelur Dcus per Jesum Cbristum, eui 
csl gloria et iniperium in sa;cula sxculoruui. Ameu* 
(/ Petr. IV, 7 et seq,) » Oala Kalend. Aprilis, Maxeii- 
tio et Maumo IV cc. consul. 



EPISTOLA MARCELU PAP^ AD MAXENTlUM tYRAiNNUM. 



Marcellus episcopus sanciae et apoetolicae et ca- 
(iiolico! urbis Kom», Maxemtio. 

Magistra boDorum omnium charitas qu« nihil ra< 
}».t extraneumy nihil agit asperura, nihil confusum, 
iiiliil factiosum, nibil quod honori divino repugnet, 
:uiin);e propriae noceat, aui proximi commodo dero- 



dotes, qul cjus videlicel sunt veri saccrdoles clegi- 
mus propter justitiam, et veram fidem perseqiii , el 
proChristi nomine pali, quam nuillis diviliis diiari, 
honoribosque copiosissimis abundare , et coelesti 
regno carere. Isla cnim temporalia sunt, illa seterna, 
isla caduca, et ad horam transeuntia, illa vero per- 



goi, oblila sui, non qu» sua sunt, sed quae Dei vel B pelua et sine fine mansura. Tu ergo, qui nos suades 



proiimi qu^rens, nemini invideos omnibus consu- 
leiis, non ssetieus, sed compaiiens, non rapiens, sed 
largiens, noo murmurans, sed omnia aequanimiier 
tulerans, si in te perfecie habilarei, temperares ani- 
muin a inalis, ssevire desineres, id esi, Dei Ecclesiam 
uc sancios ejus persequi cessares, tyrannidi modimi 
iinponeres, furorem cohiberes, humanitati invigila- 
res, modesiiam amplectereris, et bonis potioribus 
imi saiageres. Charitas.enim exercet corda, sensus 
(oiroborat, ut uihil grave, nihil diiBcile, sed totum 
lial dulce qood agitur, dum ejus sit proi^riuin nu- 
inre pacilica, servare conposita, dissociata conjun- 
gere, prava dirigere, et virtuies reliquas perfeciionis 
su£ munimine solidare. De ipsa ergo onuies monens 



cultum dimittere divinum, et a recta Ade recedere, 
diisque iinmolare, meiius tibi foret, ut tu prius mu- 
tabilem ie prael)eres, omnesque exhortaieris ruiei 
doCumenta et divini cultus ministeria iia lcnoiQ, 
sicut Patres uostri, sancti aposloii, sibi tradita proe- 
dicaverunt et docuerunt. Boni cuiin principis ac 
rcgis esl ecclesias.conlritas atque scissas rcsiaurare, 
novas aedificare, et Dei saccrdotes honorare aiquc 
tucri. Undc sanctos apostolos eorumque succcssores 
sub divina conteslatione constituisse legiiitus, non 
debere ficri persecutiones, nec' inferri fluctualiones, 
nec iiividere laborantibus in agro Dominico, neque 
expellere a^terni Regis dispensatores, scd si (iui e\- 
pulsi fiierint aut suis rebus exspoliati prinio oinnia 



Apo^loius, iu loquitur, dicens : i Si linguis homi- C legaliler reddi, quuieisab ininiicis auta perseculori- 



Qum loquar ei angelorum, chariiatem autem non 
liabeain, factus sum velut «s sonans aut cymbalum 
tinniens ; ei si habuero omnein prophetiam, el no- 
verini mysieria omnia ei omuem scieniiam, et ba- 
buero onmem fidem, iia ut montes iransferam, 
charitatem autem non habeam, nibil sum ; ei si 
disiribuero in cibos pauperum omnes facuUales 
nieas, ci si iradidero corpus meum ita ut ardeam, 
cbariiatem autem noo habeam, nibil mihi prodest. 
Cbariias patiens esi, benigna esi. Charitas non 
xmnlaiur, non agit perperam, non inflatur, non est 
aiubitiosa, non quaerii quaB sua suni, non irritatur, 
iion cogiut malum, non gaudet super iniquiiate, 
coiigaudet aulera veritaii. Oinnia suffert, omnia cre- 



bus ablata sunt, et sedes proprias cum oinnibus ad 
se perlinentibus regulariter reslitui, et posiea lein- 
poie congruo vocari ad syiiodum regnlaritcr con- 
giv|^;Uam, noc liccret ei, priusquam fiant baic, de sc 
jnxla staluta prxdicloruin respondeie, aut de suis 
inipetiLionibus, si se viderit praegravari, reddere ra- 
tioneni. Sed, his rile peraclis, snisqne omnibus 11- 
bere dispositis, si luni jnsle videtnr, suls responilcal 
accusatoribns, ct inducias, si ei necesse fuerit, ac-ci- 
piat non inodicas ut explorare valeat ca quaj obji- 
ciuntur ei , ne aliquando delusus fraude iunocenlcr 
ruai, quoniam non oportet quemquain judicare vol 
damnare priusquam legitimos habeat praescnies ar- 
cusalores, locumquedefendeii<li accipiat ad abluensla 



(lii, omnia ^)eral, omnia susiinet. Cbarilas nun- D crimiua. Unde ait propbeta ; t Piiusquam agnoscas, 
quam excidii(i Cor. xiii, 1 et $eq.).i Quisquis ergo in non jiidices quemquaiu (EcclL xi, 7). i In hoc eij^o 
ejus &e radice inseril nec a viridiiaie deficit, nec a qui episcopi ei reliqui servi Dei perseqnuntur, uon 



225 APPEND. AD SJEC. IX. — ISIDORI MERGATORIS m 

auctoritatcepiscoporuin,quanqiiamquosdam episco- A neque enim moriens toHet omnia, nec desceodei 
pos possitis congrcgare, non poiestis regulariter fa- post eum gloria ejus. Quia 



cere, neque ullura episcopum qui banc appellaverit 
apostoUcam sedem damnare, antequam hinc senten- 
tia finitiva procedat^ Nam si sxculares in publicis 
judiciis libeliis utuulur appellatoriis, quanto magis 
sacerdotibus haec eadem agere licet, qui super illos 
sunt? de quibus dictum est : c Ego dixi : Dil estis 
et filii excelsi omnes (Piol, lxxxi, 6). » Et ideo nul- 
lus episcopos nisi in legilima synodo suo tempore, 
apostolica aut regulari auctoritate convocata, snper 
quibuslibetpulsatus criminibus audiatur vel judicetur, 
nelinnocens damnetur autperdat communionem. Quod 
laici» aut suspecti episcopos non debeant accusare, 
neque accusatoribus de inimici domo prodeuntibus 
credendum sit, et a beato Glemente ipsis eum in- 
struenlibus aposlolis legimus definitum, et nos ea- 
dem firmamus , quoniam iidem odio muUoties in- 
censi recte vivenles , atque credentes perturbare 
nituntur. Propterea persona, fides, viia, et conver- 
satio atque suspicio accusanlium enucliaiim primo 
inquirenda est, deinde quse objiciuntur fideliter pcr- 
tracianda, quia nihil ante fieri debet quam impeli- 
torum vita, et suspicio alque odium inquiratur. Et 
si bonse conversationis non fuerint aut laici, vel 
manifesli inimici aul odio respersi fuerini, ne- 
quaquam in episcoporum recipianiur accusatione. 
Ilaec vobis a quibus luinis infeste persequiniur 
scienda mandamus, ut ab his vos caveatis, et 
cessetis persequi eos qui Deo ininistrant, quo 



animae aaae m vita sua 
benedicet. Laudabunt te cum bene fuerit tibi. lotn- 
bit usque ad generationem patnim auonimy usqiie in 
fin^m non videbit lumen, homo cum In honore e»> 
set, non commovebitur, assinulatus jumentis ex- 
aequatus est (Ptal. xlviii, 13 et seq.). » El alibi: 
f Quid gloriaris in malitia, potens miserieordia Dei, 
tota die insldias cogitavit lingua tua^ quaai novacala 
acuta faciens dolum. Dilexisti malitiam magis quam 
bonum, mendacium magis quam loqui justitiam. Di- 
lexisti omnia verba ad devorandum, lingua dolosa. 
SedDeus destruet te in sempitemum, terrebitei 
evellet te de tabernaculo, et eradicabit le de tern 
viventium. Et videbunt justi et timebunt, et auper 
B eum ridebunt. Eccevir qui nonposuit Deum fortitudi- 
nem suam,ised speravitin multitudinedivitianimsua- 
rum confortatus est in insidiis suis. Ego autem sic4it 
oliva virens, in domo Dei speravi In misericordia 
Dei in Baeciilum, et in aetemum confitebor tibi in 
saKsulum quam fecisti, et exspectabo nomen tnum 
quam iK)num in conspectu sanctoram tuorum (PsaL 
Li, 5 et seq.) > Ista vobis omnia ad inceritum, nobis 
autem ad confortationem, ne pereamus, dicta sunt. 
Vobis ergo ideo hxc scribimus, quia debitores vobis 
suraus, dicente Dominp : i Diligite inimicos vestros, 
benefacite eis qui vos oderunt (Rotn. xii, 20). i Ei 
aiibiScripturaloquitur dicens: c Siesurieritinimicus 
tuus, ciba illum ; si sitit, potum da ilii. Hoc enim 
faciens carbones ignis congregas super caput ejns 



rura orationibus et terrena bella sedantur , et ^ (Matth. 5, 44). > His fulti auctoritatibus liellum quod 

Deus peccatoribus conciliatur; et si anipiius nos 

elegeritis persequi quam Deo placere, et nos raagis 

eligimns sustinere persecutionem quara regulara con- 

fundi ecclesiasticani, borlante nos ipsa Yeritatis 

voce, atque ita tcsiante: iNolitetiniereeosquiocci- 

dunt corpus, animain autem non possunt occidere 

(Matth. X, 28). i Et iterura : € Si quis vult venire 

post me, abneget semetipsum et toUat crucem suam 

ct sequaiur rae. Qui enim voluerit animam suani 

salvam facere, perdet eam. Qui autem perdiderit 

animam suam ipropter me inveniet eam. Quid enim 

prodest homini si mundum universum lucreiur, 

animse vero suae detrimentum patiatur? Aut quam 

dabit homo commutationem pro anima sua? Filius 

cniin hominis venturus esi in gloria Palris sui cum 

angelis suis, et tunc reddel unicuique secundum ejus 

opus (Mallh. XVI, 24 et seq.). i Isia vobis valde ti- 

menda et cavenda sunt, a quibus Ecclesia Dei ejus- 

que ministri .vexanlur et persequuntur, quibus De- 

minus per Prophelam minando loquitur dicens : 

c Ifomo in honore non commorabitur, assimilalus 

iiimenlift AYflRniialiifi efit. Ha^c est Tia enriim. insi. 



adversura nos excitatis adeo feliciter dexlera Domini 
protegente nos atque pro nobis pugnante pacifiee 
portare cupiraus ut triumphante Gliristo omniuni 
verorum fiat una victoria sacerdotum et coruscante 
lumine veritatis, solem erroris tenebrae cum snis 
aucloribus pellantur, quia non est in hominis po- 
testate consilium Dei. c Justus esl enim Dominus ei 
omniajudicia ejusjustasunt, atqueomnesviaeeiusini- 
sericordia et veritas et judicium (Tob. iii. 2). In ma- 
nu Domini potestas terrae, cui exsecrabilis est omnis 
iitiquitas, in manu Del potestas hominls, 'et super 
faciem scribae Imponent honorem suum. Perdidit 
Deus memoriam superborum, 52^^ inlqueagentium, 
et non dereliquit|fflemoriam humilium, et bonorum 
bominiim (Eccli. x, 4,7, 5, 21). Hoc autem pro 
certo iiabet omnis qui recte colit Deum, quia si viia 
ejus in probatione fuerit corroborabitur, et si in tri- 
bulatione liberabitur. Si vero in correptione fueril, 
. ad miseriam perveniet. Tu ergo ne delecteris in per- 
ditionibus nostris, quia post tempestatem facit Dens 
tranqqillitatem , et post lacryraationem et fletum 

ATfiiiltiilinnpm inriinilil. R/knAi4i/»tiie fVnminne fflAneD«_ 



m. 



DECRETALIUM GOLLECTia 



m 



INCIPIUNT DECRETA EUSEBII PAPiE. 

(AnDO Domini 509, tempore GoiisUnliDi imperaioris.) 



Charissimis fratribus Domino et Deo dilectis epi- A 
scopis omnibos per Gaiiicanas provincias coostitutis 
EcsEmus. 

Scripta sanciiuiis yestnt cam magna gratiarum 
actione suscepi, gavisus sciiicet de Testra sospi- 
tate , sed contrislatus nimis de Testra oppressione. 
Quod significastis enim quid de conyersis hffireticis 
fieri debuissety scitote nos eos qui in sanct» Trini- 
niiatis fide Daptizati sunt per impositionem manus 
suscipere. De accusationibus vero clericorum super 
quibus mandastis , scitote , a tempore apostoiorom 
in bac saucta urbe seryaium esse accusatores et ac- 
cosationes, quaseKlerarum consuetudinum leges non 
asciscnni, a clericorum accusatione submotas. Simi- 
iiter iaicos non accnsasse episcopos hactenus obser- 
vatum et constitutum est , quia ejusdem non sunt B 
conTersationis. Ei oppido eis quideminfesti eiistunt, 
quippe cnm vita et secreta eorum a laicorum acti- 
bus debeanl ^sse remota, nec ab his impeti debeant, 
quorum castitalem et gravitatem nolunt imitari, 
maxime cum nec hi eos in suis volunt recipere ac- 
cusationibus* De ipsis vero, suis videiicet agricullo- 
ribus atque minislris, dominus laicis et cunctis eos 
perseqoentibus ^it : c Noiile tangere christos meos, 
ct in prophetis meis noliie malignari (/ Par. xvi , 
22). » Et ipsa sacra Scriptura dicii : i Qui vos tan- 
git, tangit pupiliam oculi mei (Zach. ii, 8). » Talia 
enim et his similia sancli Palres pisvidentes peri- 
cula, laicos ssculo mililantes ab accusatione sa- 
cerdotum prohibuere , similiter servos et liberos 
atque censibus publicis vel privatis subjugalos, om- G 
nesque infames ab eadem accosatione vei tergiver- 
satione snbmoverunt. Non enim oportet ut permit- 
tantar camaies spirituales persequi , nec sceieribns 
irretiti, vel saeculo miiitantes episcopos infamare, 
vel lacerare aut crimen opponere. Nam si hoc apo- 
stoli aut successores eorum permitlerent, perpauci 
reinansissenl qui Domino in sacerdotali ordine mili- 
tassent. Idcirco et nos, sequentes Patrum vestigia, 
per Salvatorem servorum Dei, quascunque ad accu- 
sationem personas ieges pnblicae noii admittunt, his 
impognandi aiterum, et nos licentiam submovemus, 
et nall« accusationes a judicibus audiantur eccie- 






sponte prolala in illis vox habere non potest; 
hanc diversis cruciatibus e latebris suis reii* 
giosus tortor exigere debet , ut dum pcsnis corpora 
solvuntur, quae gcsta sunt fideliter et veraciter ex- 
quirantur. Unde, quaeso, primum adleges publicas, 
deinde ad judices ora converlite , qui possunt et 
voiunt in defensione oranium juste loqui. Nos enim 
qnos Dei servitium post istarum rerum abjectionem 
fecit ingenuos, qui lalium insuliationes , aut con- 
tumeiias, aut despicimus , aut deridemus , qulbus 
scripium est de famulis et vulgi hominibus per 
Aposiolum : Mementote quia vesier et iiiorum 
Dominus in coelis esl, ad baec saeculi mala revoca- 
bimur? Faciendum a nobisest, quod facieniem alterom 
profanumesse contendlmus?Quod per ministerium 
jussionisetmanusalienae incestaret aspectum, nostro 
peragetur imperio, nolite faanc per universas Eccle« 
sias mentem rapacium iuporum more et natura ser« 
vare, quia postquam nos maculat , forle pro deside> 
riis eorum cruenta discussio effectum iu fais quo 
tendunt non habebunt, dicentenobis propbeta : c Po« 
namus circulum in naribos eorum, et frennm in la- 
biis, et reducamuseos in viam rectam {ha. xxxvii, 
29), > quia eodem propfaeta asserente, impugnantur 
qui diGunt, erunt quasi non sint, etperibunt viri 
qui contradicunt nobis. Infames enim sunt procol- 
dubio impognalores episcoporuiD omnesque qui ad- 
versus Patres armantur, et conc^lGaiores Ecciesia- 
ruro sacerdotumqiie ejus; et qui de pnblicis fugiunt 
praeliis , et mandata Dei contemnnnt , et qui aliqua 
culpa infamiae asperguntur macuiis omnibus iropu- 
gnandi episcopos, Patrum sequentes instituta, et ntts 
licentiam submovemus , quia odit Deus eos , qui Pa- 
tres persequontuY, ut Patrum invasores, qui in 
omni mundo infamia notantur, et ideo juste et ro« 
gulariter respuuntur. Nunc longa non opus est ad- 
monitione; jam perdilis odium debemus operire, de 
quibus jam non superest quod damnetur auctoribusy 
de quibus Dominus per prophetam loqnitur, dicens : 
I Reproliantes verbum, sperastis in calumniam et in 
tumultum et innixi estis in eo. Propterea erit \obis 
iniquius haec sicut interruptio {Ita. xxx, 1 1 «M3), • 
rursuseliamdetalibuspropheuciamatdicens: « Ac- 



m APPEND. AD Si«C, IX 

autemDominisupef facientes mala/ut t>erdatde terra 
niemoriam eorum {Psal, xxxiii , 14 et $eq,) > et 
paulo post : c Interficiet impium malitia, et 
odieiites justum culpabuntur {Ibid.^ ^2). i Nos 
quaDquam multa patiamar a talibus, < Diligamns 
nos, cbarissimi, iDvicem, quoniam charitas ex Deo 
est. I Et omnis qui diligit» ex Deo natusest,et 
cof notcit Deuin. Qui non diligit » non novit Deam, 
quia Deus charitas est. In hoc apparuit charitaa 
Dei in nobis, quoniam Filium suum unigenitum mi* 
sit Deus in mundum ut viyamus per eum. In hoc est 
cbaritas » non quasi nos diiexerimus Deum, aed quo^ 
niam ipse dilexit nos , et misit Fiiium suuiu propi« 
liationem pro peccatis noetris. Gharissimi , si Deus 
dilexit nos, et nos debemus alterutrum diiigere. 
Deum nemo viditunquam. Si diligamus inTicem^ 
Deos.in nobis manet , et charitas cjus in nobis per- 
fecta est. In hoc intelligimus, quoniam in eo mano- 
mus et ipse in nobis , quoniam de Spiritu suo dedit 
nobis , et nos Yidimus , et testificamur, quoniam Pa- 
ler naisit Filium suum salvatorem mundi. Quisquis 
eonfessus fuerit quoniam Jesus est Fiiius Dei , Deus 
io eo manet et ipse in Deo. Et nos agnovinius et cre- 
dimus veritati , quam habet Deus in nobis. Deus 
charitas est,et qui manel in charitale in Deo manety 
et'Deus in eo. In hoc perfecta est charitas nobiscum, 
uufiduciam habeamus iu die judicii , quia sicut ille 
est, et nos sumus in hoc mundo. Timor non est in 
charitate, sed perfecta charitas foras miltit timorem, 
quia timor poenam habet. Qui autem timet, non est 
perfectus in cbaritate. Nos ergo diligamus Deum , 
quoniam Deus prior diiexit nos. Si quis dixerii , 
qooniam diiigo Deum, et fratrem suum oderit, 
mendax est. Qui autem non diligit fralreni suum 
quem videt» Deum quomodo polest diiigere? Et boo 
mandatum a Deo habemus, ut qui diiigit Deum, 
diligai et fratrem snum. Omnis qui credit quoniani 
Jesos estChristuSy ex Deo natus, et omnis qui diligit 
eum qui genuit, diligit eumqui natus estexeo. In hoc 
cognovimusquoniam diligimusnatosDei, cuin Dcum 
diligamus , et mandaia ejus faeiamus. lAdHC esl cnim 
charitas Dei ut mandata ejns custodiamus. Et man-» 
data ejus gravia non suni , quia omne quod natum 
est ex Deo, vincit mundom. El bsec est victoria qua$ 
viucit mundum fides noslra. Quis est qui vincit 
mundum nisi qui credit , quoniam Jesus eet FiUus 
Dei? Hic est qui venii per aquam et sanguinem Je^ 



. -^ ISIDORl MERCATORIS i» 

A sus Ghrlstus , non in aqua solum, sed in aqua et 
sanguine. Et Spiritus est qui testiflcatur, quoniam 
Ghrisuis est veritas, quoniam tres sunt qui tesii- 
monium dant , spiritus , sanguis , et aqua , et hi tres 
unum sunt. Si testimoflium liominum accipimus, te- 
stimonium Dei majus est, quia testificatus est de 
Filio suo. Qui credit in Filium Dei , habet testiroo- 
nium Dei in se. Qui non credit Filio, meDdacem 
facit «nra, qui non credit in testimonio, quod tesiifi- 
catus est de Filio suo Deus. Et hoc testimoniQii eit, 
quoniam viiam astemam dedit nobis Deos. £t hsc 
viu in c|us Fiiio. Qui habet Fllium kabet vitaro, 
qui BOB habet Filiun Dei non habet vitam. Hxc 
scribo vobiSf ut sciatis, quoniam vitaro haiiebitis 
aeiernam, qui creditis in nomine Fiiii Dei. Et hsc est 

B fiducia, quam habemus ad eum, quia quodcunque 
petierimus secundum voluotatem ejus aodiet noe. Et 
scimus qttia andit noo quidquid petterimus. Sci- 
musquoniam habenMis peliiiones quas posmlamus 
ab eo. Qui scit frairem suuro peocare peecataro 
non ad mortemy pelat et dabitur ei viia pec- 
eanti non ad mortem. Est peocatum ad morien, 
non pro ilk> dico ut roget quis. Omnis iniquilaa 
peccatum est, et est peccatum ad mortem. Sci- 
mus , quia omnis qui natns est ex Deo nou pec- 
cai , sed generatio Dei oonservat eum , et malignus 
non langiteum. Scimusenim quoniam ex Deo suraiis, 
et mundus totus in maiiguo positus esL £t scimus 
quoniam Fiiius Dei venit, et dedit nobis sensuro, ut 
cognoscamus Deum verum , el simus in Tero Filio 

G ejus, liic est verus Deus, et vita aeiema(iJoaii. iv, 
7-21, V, 1 et $eq.). Propter roala sua rouiti potenies 
oppressi sunt valde» et gioriosi traditi sunt in manus 
aiterorum. Benedictio autem Dei ia roercedem justi 
festiuat et in honore boni processus illios fruciiiicat. 
Beatus vir qui non est lapsus verbo ex ore suo , et 
non est stimuiatus in tristitia delicti. Sciioie, cba- 
rissimi, pro ea pieute quae vobis Dei fomnlis impeo- 
denda esi f omnes suggestiones vestras fldei caifao- 
iic» profuturas, me dignanter^uscepisse, utipsa- 
rum quoqueopera, et pax Ghristiana reparari, et 
error ipsius possit aboierr. Et si amplius de laKbus 
aut his similibus aliquid fuerit deiiberandum, eele- 
riter ad nos reiatio dirigatur, ut pertractau quaiitate 
horum nostra quid observari debeat soUicitudo oon« 
stiiuat. Data vi Kai. AogusU Gonstante oons. 



EPISTOLA EUSEBfl PAP^ AD iEGYPTIOS. 



EvsBBios RomaniB et apostoUcae Ecdesiie e|MSC0- 
nn« HilM*tiftftimiA in AharitJitA Christi unauimis cha- 



pressura sunt per exhorutlonem qna eibortoHHir 
iDsi a Deo : auoniam sicut abundant nassiones Ghristi 



3» 



DECRETALIIJM COLLECTIO. 



230 



€i ieq.). 1 c Yelera , dilecUssimi, transierunt et ecce A deos discemit {Pialm. lxxxi, 1). > Dei ergo ordinatio- 



facU Sttot BOTa. Omnia auteu ex Deo qui reconcilia- 
Tit uos sibi per Christam , et dedit nobis ministerium 
reconciliationis, quoniam quidera Deus erat in Christo 
mundum reconclli^s sibi , non repatans illis deli- 
eta 53 ipsorum» et posuit in nobis ?erbum reconci- 
liationis, pro Christo ergo legalione fungimur tan« 
q»am Deo exhortante per nos. Obsecramus, pro 
Cbrisio reconciliamim Deo. fium qui aoo no verat pec* 
catura, pro nobis peccatum fecil, ut nos efficeremur 
justitia Dei in ipso. AdJuYantes autem exborlamury 
ne in Tacuom gratia» Dei redpiatis. Ait eoim : Tem- 
pore aeoepto exaudivi te« et in die saiutis a^invi te« 
Ecce niinc lempus acceptabile, eece nunc dies saliH 
tis« Neraini danles ttllara oflensionera « ut non vitu- 



uem accusat, qui episcopos accusat vel condemnat 
dum minus spiriuialia quam terreua sectatur. Causa 
eniin fidei ei dilectionis quibus salus Christiana con- 
sisitl, luuKa me solliciludine laborare compeUit» 
meluentcm ne pravilas quae in suis fuerat amputanda 
principiisy processu temporis, etperiinaciorfiat et ai^ 
tior. Nam inimicum nimis est atque incongruum eos 
qui episcopos vel reliquos veros sacerdotes soa per- 
seculione vexant, calhoiicorum nominibus sine 
discreiione misceri, cum jam natam iropietatem non 
deserentes, Ipsi sua praviute condemnantury qiios 
Gonvenit percelli pro perfidia, aul liberari pro venia» 
quia slcut plenum pietatis est oppressis charitatem 
Dominicam reddi, ita justum est omnia perturbaniis 



peretHT minisierium aostrum» sed in omnibus exbi- B auctoritateDi amputari. Miror, charissimi, quare Um 

cito movemini , atque a vestro sensu transferimini» 
cum scrjpium sit : i Post concupisceniias tuas non 
eas, et a volunlate tua avertere. Si pnesles animm 
tuae concupiscentias qus, faciet te in gaudium inimi- 
cis tuis. Ne oblecteris in turbis, nec in niodicis. Adesl 
enim commissio illorum. iit fueris mediocris in con* 
tentione ex fenore, ei non est tibi niliil in saeculo. 
Eris enim invidus tus vitae. Operarius ebriosus noa 
locupletabilur, et qui spernit modica paulalim deci- 
det, et mulieres apostatare faciunt sapienles» ei 
arguunt sensatos, et qui se jungit fornicariis erit 
nequam ; putredo et vermis haerediubuni iikim, et 
extoUetur in exemplum majus» et loUeiur de i 



beamiM uoeraetipsoSy sicut Dei|aiinistroet In molu pa- 

tieatia, in iribiilalionibaBy in necessiutibus, in an- 

gosUis, in plagis, in carceribas « in seditionibtts, iu 

laboribos, iB TigiUis , in jejaniis , in casiiUte ^ in 

sdeQtia, in kmganimiuu el suaviUU , in Spiritu 

sanclo, in eharitau non flcu^ in verbo TeriUtis, in 

Tirlnte Dei, per arma iuBlito a dextris ei a sinistriSy 

per graliam et ignobiliUlemy per inlMniam et bonam 

famaoD, ut sedociores el Teraees, sical qui ignoti et 

cogniti, qnasi niorieBiesy el eeee TiTimas, at castigatl 

et non mortiflcati, qaasi tristes, seroper autem gaaden- 

tes, aient egenies , maHos aatem locopletantes, lan- 

quam nihilbabentesetomniapossidenles. Osnoslram 

patei md Toa, charissimi, cor noetrum dilaUtum esl. ^ ^*""** «Ju». Qui credit cito levis corde est, el mino- 

Non aogasliamim in eamaUbos, angusliaroinl au-^ "^*^'^'' «* ^*" delinquil in animam suam 

tem in spiritnalibas. Eamdem autem habentes remu- 

nerationem, Unquam fiiiis dieo dilaumini et vos. Mo- 

Ute jagum ducere cum inftdetibns. Qum auiem parU- 

cipaiiojuslitiacum iniquitate, aut que socieus luci 

ad uuebras? Qu» auUm conTeniio Christi ad Belial { 

Aui qiuB pars Adeli cum infldeli , quis autem con- 

sensus templo Dei cum idolis ? Vos enim estis tem- 

pluroDeiriTi, slcutdicitDominus. Quoniam inhabiu- 

bo in iUb, et inambuiabo, et eroiUorum Deus, et ipsi 

erunlralhi populus, propter (luod exite de medio 

eorum, et separamini de roedio eonim dicit Domi- 

nus, et immundum ne tetigerltis, et ego recipiam vos, 

et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et 

filias, dicit Dominus opUmus. Has igilur habeiites |. f"P« a«nicum, ne forle cum fecerit injuriam et non 



habebitur. Qui gaudei iiiiquiute denoubitur ; et 
qui odit correptionein minuetur viu. Et qoi odii 
loquacitatera, exstinguil malitiam. Qui peccat in ani- 
niam suaui pcenitebit, et qui jucundatur in maliiia 
deuolabitur. Ne iteres verbum nequain et durum, et 
non minoraberis. Amico et inimico noli enarrare 
sensum tuura, et si est tibi deiictum, noli denodare. 
Audiet eiiim te, et eustodiet u, et, quasi defendeiis 
peccatum, odiet te, et sic adb^ebit tibi semper. An- 
disti verbum adversus proximum? comraoriator in te 
fidens quoniam non te dlsrumpet, a fiRcieTcrbipanu- 
rit fatuus, unquaiii gemitus partus infantls. SagtlU 
infixa femori carnis, sic verbum in corde stulti. Gor- 



promissiones, charissimi, mundemus nos ab omni 
iiiquinamento camis et spirilus , perficientes sancti- 
ficationem in tiraore Dei (// Cor, v, 17-21 ; vi, 4-18 ; 
VII, I). t Errorem vesirum corrigite, fralres, et ab 
omni erroris macula vos custodlte, ut purum Deo mu- 
nus offerre Taleatts.Serros Dei nolite persequi. Epi- 
scopos nolife infamare neqae aecusare, quia Deus eos 
suo judieiOToIuit reservari. Quod enim non ab hu- 

m<knlc «11» fftMVff» vttap fmmMiiK»ia mm tftAnnvapi . Aiift. 



intellexerit, dicat: Non feei, aut si fecerit, ne iUruni 
addat facere. Gorripe proximum ne forte non dixcrit,' 
et si dixerit, ne forte iterel. Gorripe amicuin, sappo 
enira fit commissio, et non omni verbo credas. Est 
qui labimr in tingua aua, sed non ex animo. Quis 
est enim qui non deliquerit in lingua sua! Corripe 
proximura antequam oomminens, et da locum limori 
Allissimi, quia omnis sapientiaei scientia timor Dei, 
et in illa estiimere Dc^tnn. et inomnrii aatkientia disno- 



231 APPEND. AD Si£C. IX. — ISiDORl MERGATORIS m 

qnam qui abundat sensu, et ininsgredtiur legem Al- A militer obsecramur vos iuDomino i ut digne ambule- 



tissimi. Esl solerlia certa , ct ipsa iniqua, et est qui 
emittit verbum certum enarrans veritatem. Est qui 
nequiter humiliat se , et interiora ejus plena sunt 
dolo. £t est justus qui se nimium submittit a multa 
humilitate, et est justus qui inclinat faciem, et fin- 
git non videre se quod ignoratum est. £t si ab im- 
hecililtate virium vetetur peccare, si inveneril tem- 
pus. malefaciendi malefaciet. £x visu cognoscitur 
▼ir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus, ami- 
ctus corporis et risus dentium, et ingressus bominis 
enuntiat de illo. Est correplio mcndax iu ore conlu* 
meliosi et est judicium quod non probatur esse bonum, 
et est tacens, etipse est prudens. Quam bonum esl 
arguere quam irasci, et connieniem in oratione non 



tis vocaiione qua vocati estis cuni omni bumilitaie 
et mansuetudine, cum patientia invicem supportantes 
in charitate, soUiciti servare unitatem spiriiusio 
vinculo pacis, unum eorpus et unus spiritus, sicut 
vocati estis in una spe vocationis vestrae, unus Do- 
minus, una fldes, unum baptisma, unus Deus,eth« 
ter omnium, qui super omnes, et per omnia, io om- 
nibus nobis. Unicuiqueaulemnoslrum data est grakia 
secundummensuramdonationis Cbristi, propterquod 
dicit : Ascendens in altum captivani duxit captivita* 
tem, dedit bona hominihus. Quod autem asceBdii, 
quid est nisi quia et descendit primum in inferiores 
paries terrae. Qui descendit ipse est et qui aaceodit 
super omnes ccelos , ut adimpleret omnia. Et ipse 



prohibere ! Concupiscentia spadonis devirginavit ju- B dedit quosdam quidem apostoios, quosdam auiem 



vencuiam , sic qui facit per viin judicium iniquum. 
Quambonum est correpto manifestare poenitentiam, 
sic enim effugies voiuntarium peccatum. Est tacens 
qui invenitur sapiens, et est odibilis qui procax est 
ad loquendum. Est autem lacensnon habens sensum 
loquelae, est et tacens tempus, sciens apti temporis. 
Homo sapiens tacebit usque ad tempus , lascivus 
autem et iinprudens non servabit tempus. Qui muitis 
utitur verbis laedit animam suam, et qui potestatem 
sibi assumit i^juste odielur. Est processio in xnaiis 
▼iro indiscipUnato, et est inventio in detrimentum. 
Est datum quod non est utile, et est datum, cujus 
retribuiio duplex, sed propter gloriam minoratio, et 
est qui ah humiUtale ievabit caput. Est qui muUa 



prophetas, aUos vero evangelistas, aUos autem pa&to- 
res et doctores ad consummationem sanctorum ii 
opus ministerii , in aediflcatiooem corporis Cbristi, 
donec occurramus oinnes in unitatem fldei, et agui- 
tionis FiUi Dei in virum perfectum, in mensuram 
aetatis plenitudinis Christi, ut jam non simus parvuli 
fluctuantes, et circumferamur omni vento dociriDS 
in nequitia hominuui, in astutia ad circumvenliooen 
erroris (Eph. iv, 1 et teq.). > De occultis enim cordis 
aUeni temere judicare iniquum est et eum cigus dob 
videntur nisi opera bona, peccatum est ex suspiciooe 
reprehendere. Oves ergo quae pastori suo commissai 
sunt, eum nec reprehendere (nisi a recta fide exor- 
bitaverit) debent, nec uliatenus accusare possuot, 



redim^t modico pretio, et est restituens ea septu- C quia facta pastorum oris giadio ferienda uon suot, 



plum. Sapiens in verbis seipsum amabilem facit , 
gratiae autem fatuorum efl^undentur, datum insipien- 
tis non erit utile tibi. Oculi enim ilUus septemplices 
sunt. Exigua dabit, et multa improperabit, et aper- 
tio oris iUius inflammatio est, hodie fenerat quis, et 
cras expetit, et odibUis homo hujusmodi. Fatuo 
non erit amicus, ei non erit gioria bonis Uiius. Qui 
enim edunt panem iUius, faisae iinguae sunt, quoties et 
quanti irrideimnt eum I neque enim quod habendum 
erat directo sensu distribuit, simiUter et quod nou 
erat habeodum. Lapsus falsae linguae quasi qui a pa- 
▼imento cadens, sic casus malorum festinanter ve- 
nieut. Homo ingratus quasi fabula vana in ore indi- 
BcipUnalorum assidua erit. Ex ore fatui reprobabi- 



quanquam recie reprehendenda videantur. 

Ideo ista dicimus, quia in scripturis vestris repe- 
rimus quosdam episcopos nostris in partibus a pro- 
prus ovibus accusatos, aUquos videlicet exsuspiciooe, 
et aUquos ex certa ratione. Et idciroo quosdam esse 
rebus suis exspoliatos, quosdam vero a propria sede 
pulsos. Quos sciatis, nec ad synodum comprovincia- 
lem, nec ad generalem posse vocari, uec iu aliquid ju- 
dicare antequam cuncu quae eis sublata sunt legitras 
potestati eorum redintegrentur. Prius ergo oporiei 
onicia iUis iegibus redintegrari , et Ecdesias qua^ eis 
subiatae sunt cum omni privilegio suo restitui ei» post 
modum non sub angusti temporis spatio» sed lantum 
lemporis spatium eis indulgeaiur, quantum exspo- 



tur parabola, non enim dicit iUam in tempore suo. D liati vel expuisi esse videntur antequam ad synodum 



jfcst qui vetatur peccare ab inopia, et in requie sua 
stimulabitur. Est qui perdet animam suam pro con- 
fusione, et ab imprudeuti persona perdet eam, per- 
sonae autem acceptione perdet se. Est qui prae con- 
fusioue promittit pro amico, et iucratus est eum ini- 
micum gratis. Opprobrium enim nequam in homine 
meiidacium, et in ore indisciplinatorum assidue erit. 
Laudat furem assiduitas viri oiendacis, perditionem 



convocentur, et ab omnibusquU)usque suae provincis 
episcopis audiantur. Nam nec convocari ad causam, 
nec dijudicari potest exspoiiatus vel expulsus, quia 
non est privilegiuin, quo exspoUari possitjam nudaius. 
Unde et antiquitus decreium est, ut omnes posses- 
siones, et omnia sibi sublata atque fructus cunctos 
ante litein contestaum praeceptor vel prima8.pos6es- 
sori resiituat. Et alibi scriptum habeUir : llie qui vio- 



«5 DECRETALIUM COLLECTIO. 254 

et in eorum unde alwcesscrunl loca fundilus refO- A nis populus.Amen (DeuL xxvii,i7). • Taliaergonon 



canda qnacunque conditione temporis, aut dolo, aut 
captivitate, aut virtute majorum, aut per quascunque 
injastas causas res Eccclesiae, vel proprias, aut sub- 
slantiassuasperdidissenoscuntur, anieaccusationem 
ain regularem nd synodum vocationem eonim , et 
reliqua. Est etiam in antiqtiis Ecclesiae statulis de- 
cretum, ut qui aliena iuvadit non exeat impunitus, 
sedcum muUiplicatione omnia restituat. Unde et in 
ETangello scriptum est : i Quod si aliquid defraudavi, 
reddo qiiadruplum (Luc, xix, 8). i Et in legibus sae- 
culi cautumhabet : Qui rem subripit alienam, illi cii- 
jus res direpta est in decuplum quae sublata sunt re- 
siiluaL £t in lege divina iegilur : 54 < Maiediclus 
omnis qui tnmsfert terminos proximi sui. Et dicet om- 



praesumantur absque uUione, nec exerceantur ab$qae 
sua damnatione. Pacem et non damnum, aut injusti- 
tiam alictijus sectamini invicem el in omnes. Terl- 
tatem autem facientes in cbaritate, crescamus in illo 
per omnia qui est caput Christus, ex quo totum co^- 
pus compactum et connexum per omnem juncturam 
subministralionis secuiidum operalionem in mensu- 
ram uiiiuscujusqiie membri , augmentum corporis 
facit in aedificationem sui in charitate. De caelero, 
charissimi, gaudeie et perfecti estote, exbortaminL 
Idem sapite, pacem habete, el Deus pacis et dilectio- 
nis erit vobiscum. Dominus custodiat vos et nunc, 
et in die aetemitatis. Amen. Data ix Kalen. Octo- 
bris, Constaot6.cc. consul. 



ITEM EPISTOLA EUSEBII PAPiE EPISCOPIS THUSCIiE ET CAMPANLE. 



Dilectissimis fratribus, universis episcopis per 
Campaniam et Thusciam constitutis, Euseriiis. 

Benedicius Dominus Deus noster, qui per miseri- 
cordiam suam Romanam Ecciesiam beati Petri, apo- 
stoiorum principis, sacerdolio difavit , iiobisque 
riam monstrandam circa nos propler universalem 
CQram quae nobis propter priviiegium ejusdeni Ec- 
ciesia; cbariiatis indulsit, ut qui cohxremus (irmitate 
fiJei, jungamur quoque vutiva jucunditate colloquii, 
quo lacilius dum per litterarum ministeria ad vos 
usque pertendimus, etiam corda vestra ad religio- 
sum cultum apostolicis admonitionibus inciteinus, 
e; dum dilectionis nostrae spei reddimus velut 
quo<l(lam debitum, plenum circa Deum monstremus 
aSeclum. Jungamus ergo, dilectissimi fratres, con- 
tiuuas et humiles preces, et Deum nostrum oris et 
cordis lacrymis supplicantes jugi deprecatione po- 
scamus, ut institulione et opere illi cujus esse meni- 
bracupimus, hxreamus, nec unquam ab illa via 
quae Christus est devio tramite declinemus, ne ab eo 
jusle quem nos impie relinquimus, deseramur infl- 
deles. Quod cum superni favoris auxilio ea nobis po- 
tesl ratione contingere, si aposlolica dogmala, si Pa- 
trum mandata servamus, dicit enim Dominus noster: 
« Qui diligit me, sermonein meuin servabit , el Paler 
meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansio- 
nem apud eum faciemus {Joan. xiv, 23). > Et licet 
bac possint generaliler dicta suflTicere, ut vel decli- 
nemus errata, vel custodiamus calholica, ali aposio- 
lis lamen eorumque successoribus novimus consti- 
lutum criminationes adversus doctores non deberc 
siiscipi, nec peregrina judicla fieri,.;nec quemquara 
alterius judicis quam sui sententia debere conslringi. 



B consideranda et cavenda , et tam propter eos qui 
semetipsos, aut cupiditate, aut avaritia, aut invidia 
perdere moliuntur (nc in profunda labantur, aut in 
talia incidant mala) quam propter persecutores Ec- 
clesiai servorumque ejus, qui jnxta veritatis vocem 
oculos babcnles non vident, et aures habentes non 
audiunt, nec intelligunt quae placent Deo, sequentes 
in omnibus apostolicam regulam, et praMiicantes ejua 
omnia constituta ob custodiam episcoporum , qui 
columnae Ecclesiae a Deo dicti sunt et caeterorum 
verorum sacerdotum firmantes cana Patrum statuta, 
statuimns iterum cum omnibus qui nobiscum sunt 
episcopis, sicut dudum decretum reperimus, ut hO' 
micidae, malefici, fures, sacriiegi, raptores, aduUeri; 
incesti, venefici, suspecti, criminosi, domestici, per- 

G juri, et qui raptum fecerunt, vel falsum testimonium 
dixerunt, seu qui ad sacrilegos divinosque concur- 
rerunt similesque eorum nullatenus ad accusatio- 
nem vel ad testimonium erunt admittendi, quia in- 
fames sunt et juste repellendi, quia fiinesta est vox 
eorum. Vocem enim funestam in omnibus interdici 
potius quam audiri oportet. Perieulum ergo quod 
doctoribus imminet suinmopere semper cavendum 
est et declinandum, et illi sunt a cunctis portandi et 
custodiendi, dicente Qomino : c Quod uiil ex minimis 
meis fecistis, mihi fecistis (Mailh, xxv, 40). » Prim.i 
cnim salus est rectae fidei regulas cuslodire, et a 
constituiis.Patrum nullatcnus deviare. JNec polest 
Domini nostri Jesu Chrisli praetermitli sententia di- 
cenlis : i Tu es Petrus et super hanc petram a;difi- 

D cabo Ecclesiam meam (Matih, xvi, 18), • el haec qu» 
dicta sunt rerum probantur effectibus, quia in sede 
apostolica extra maculam semper est catholica ser- 



2SS 



APPEND. AD SiflC. IX. ~ ISIDOR! MERCATOWS 



m 



hiC amioo too, et secundum vires taas eiporrigens A enim concupiscit multiludines filiorum infideliQm et 



da pauperi. Non defirauderis a die bona et particula 
boDl doni non te praetereat. Nonne altis relinquas 
dolores et labores tuos? In divisione soriis da et ae- 
cipe, justifica animam tuam. Ante obituni tunm 
operare justitlam qnia non est apud infferos invenire 
eibum. Omnis caro sicat fenum veierascet, et sicut 
folium fructificans in arbore viridi. Alia generantur, 
et alia dejiciuntur. Sic generatio carnis ei sanguinis» 
alia flniiur, et atla nascitur. Orane opus corruptibile 
in flne deflciet, et qui illud operatur ibitcum ipso. Et 
omne opus elecium justiflcabitur, et qui operatur 
lllud honorabitur in illo. Beattis vir qui in sapientia 
sua morabitur, et qui in justitia sua meditabitur, et 
insensucogitabit circumspectionem Dei. Qui excogi- 



inuliliura. Ne jucunderis in filits impiiSy si muUipii- 
centur, nec oblecteris super ipsos, si non est timor 
Dei cum illis. Non crcdas vitas iliorumy et non re- 
spexeris in labores eorum. Melior esl enim unbs 
timens Deum, quiam milie filii impii. Etutile mori 
sine filiis, quam relinquerc filios impios. Ab nno 
sensato inbabitabitur patria, el a tribusimpiis desere- 
tur. Multa alia vidit oculus meus, et foniora faomm 
audivit auris mea. In synagoga peccantium eianfe- 
bit ignis, in genie incrcdibili exardescei ira. Kon 
cxoraverunt pro peccalis suis anliqui gigantes, qui 
deslriixerunt confidentes suae virtuti, et non peperctt 
peregrinationi illorura, sed percussit eos, etexsecni- 
lus esl ilios pr» superbia verbi illorum. Non miser- 



tat vias illius in corde suo et in abscousis iilius in- B tus esl illis, totam gentem perdens, et extollentes se 

telligens erit, vadens post illara quasi investigator, 

et in viis illius consisiens. Qui respicit per fcne- 

strameins,etlnjanuamilliusaudiens. Qui requiescit 

Juxta domam iilius, et in parietibus lllins flgens pa- 

lam. Slatuit casulam suam ad manus illlus et re- 

quiescunt in casula illiua dima per sevum. Statuet 

flUos •uos sub tegmine illius , et sub ramis illlns mo- 

rabitor, protegitur sub ramls Ulius a fervore, et In 

gloria ejus requiescet. Qui tlmet Dominum faciet 

illud, et quicontlnensest justiti» apprehendel lllam, 

et obvlablt illi quasi mater bonorificata, et quasi 

mulier a*virginitale suscipiet iUura. Cibablt illum 

pane vitse et intellectus, et aqua sapienliae salntaris 

potabit illum. Et flrmabltur in illo, et non flectetur, 

H continebit illum, et non confundetur, el exnlta- G 

bit eura apod proximos suot, et in medto ecclesise 

aperiet os ejas« et impleblt eum spiritu sapientiae 

et intellectus, et stola gloriae vestiet illum, jucuii- 

ditatem et exsultationem thesaurizabit super illum, 

et nomine aeierno hsereditabit illum. Horaines stulti 

■on Mpprehendent iilam, et homlnes sensati obvia- 

bunt Uli, homines stultl non videbunt illam* Longe 

enim abest a saperbia et dolo. Viri mendaces non 

erunt illius, et viri veraces invenientur in lUa, et 

accessum habebunt usque ad inspectionem Del. 

Non est speciosa laus in ore peccatoria, quoniam a Deo 

perfecta est sapientia. Sapientia enim Dei stabit laus, 

et in ore fideii abiindabit, et dominator dabit eam 



in suis peccatis. Et sicut sexcenta millia pediinm, 
qui congregati sunt in durilia cordis sui. Et si uniis 
fuisset cervicatus, mirum si fuisset imroutus. Mise- 
ricordia enim et ira est cura illo, potens exoratio 8 
effundens iram secundum raisericordiam suam. Sic 
correplio illius homines secundura opera sua judica- 
bit. Non effugiel in rapina sua peccator, et non re- 
tardabit sufferentiam facienlis misericordiam. Omnis 
misericordia faciet locum unicuique secunduni ine- 
ritura operura suorura , et secundura inteliecium 
peregrinationis. Non dicas : A Deo-abscondar, el ex 
summo quis mei raemorabitur? In populo magno 
non agnoscar. Quce est enira aniraa mea in lam ii!i- 
mensa creatura ? Ecce coelura et coeli coelorum alys- 
sus, universa terra et quie in eis sunt, in conspectu 
iilius coraraovebuntur, montes similiter et colies c( 
fundaraenta terrae. £t cura conspexerit illa Deus, 
tremore concutientur, et in omnibus his insensaium 
est cor. Et omne cor iiilelligitur ab illo, et vias 11- 
lius quis intelligit? Et procellara quara nec ocu- 
lus vidit hominis? Nam plurima opera illins suni 
in absconsis, sed opera justitise illius quis enarrahii, 
aut quis sustinebU? Large enim est testameniun) a 
quihusdara , et interrogalio horainuin in consumma- 
tione esl. Qui minoralurcordc cogitat inala, et vir im- 
prudens eterrans cogitat slulla (Eccli. xiv, H-27; 
XV, i-22; XVI, 1-23) > i Oranis ergo, fratres, scrmo 
malus de ore vesiro non procedal, sed si quis boniis 



illi. Non dixeris : Per Dorainura abest, quse odit non ^g^ ^^ cedificalionem opportunitatis, ut del grailam 
feceris, non dicas : Ille me implanavit. Non enim a„(jientibus. El nolite contrisiare Spiritum sancium 



necessarii sunt illi homines impii. Omne exsecra- 
mentum erroris odit Deus et non erit amabile limen- 
tibus eum. Deus ab Initio constituit hominem, et 
reliquit illum in manu consilii sui, adjecit mandata 
etpraecepta sua. Si volueris mandata, conservahunt 
te et in perpeiuum fidem placitam facere. Apposuit 
tibi aquam et ignem, ad quod volueris porrige ma- 



Dei, in quo signati estis in die redemptionis. Omnis 
amaritudo, et ira, et Indignatio, ct clamor, cl blas- 
pheraia tollatur a vobis cura omni maliiia. Esioie 
aulem invicem benigni, misericordes, donanles in- 
vicem, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Esioie 
ergo iiniUtores Dei sicul filii charissimi, et amlui- 
late in dilectione, sicut et Chrislus dilexit nos, ei 



»: DECRETALIUM fOLLECTIO. 

magis gratiannn acUo. Hoc enim seitolo inlelligen- A Cnicis ergo Domini nostri Jesa 

tea, qnod omnis fornicalor, ant iromnndus, aot a\a- 

ras (qood esi idolonim servitus) non habet haeredi- 

laiem in regno Ghristi et Dei. Nenio vos seducat 

inanibns Teriils. Propter haec enim venit ira Dei in 

fifios diffldenti». Nolite ergo effici participes eorum. 

Eraiis enim aliquando tenebrae, nunc autem tux in 

Doroino, ut filii Incis ambulate. Fructus enfm lucis 

est in bonitate, et justitia, et vcritate. Probanies 

quid sit beneplacilum Deo, et nolife coromunicare ope- 

ribus infructuosis tencbranim, magis autem redar- 

gnite. Qtis enim in occulto fiunt ab ipsis turpe est 

dicere. Omnia autem quae arguuniur a lumfne ma- 

nifestantur. Omne enim, quod mnnifestatiir, lumen 

esl. Propler quod dlcit : Surge qni dormis, et 

exsurge a moriuis, ei iilominabit te Cbrisius. Yi- B fieri debci. Nam sl aliter prtcsumplnm foerit, irri 

dete itaque, fralres, quomodo canle ambnlelis, non 

quasi insipientes, sed ut sapientes , redimcnies lem- 

pus, quoniam dies maii sunt, proplcrca, nolite ficri 

impruilcntes, sed intelligenlcs quse sit volunlas Dei.^ 

Etnoiile incbriari vino, in quo est luxuria, sed in- 

pleamini Spirilu sanclo, loquenles vobismelipsis in 

psalmis el hymnis in cordibus vesiris Domino, gra- 

tias agentes scmper pro omnibus in nomine Domini 

nostri Jesu Cbrisii, Deo et Patri, subjecti invicem in 

timore Christi (Eph. iv, «9-52; v, 1-21). » 



m 

Christi qu9e 
nuper noMs gubemacula sanctae Romanse Ecclesiae 
tenentibus qninto Nonas Maii inventa est, in prae-i 
dicto Kalendamm die inventionis fcsium vobis so- 
lemniter celebrare mandamus. Similiter et haere- 
licos omnes qnicunque Dei gratia convertuniur, in 
sanct^eTrinitatisnominecredentes baptizati 55^^"^» 
Romana; Ecclesiae regulam lenentes, permanus impo- 
sitionem reconciliari prsecipimns. Manus imposilio- 
nis sacramentum magna veneraiione tenendum est, 
quod ab aliis perflci non potesl, nisi a summis sacer- 
dotibus. Nec tcmpore aposiolomm ab aliis quam ab 
ipsis aposlolis legitur aul scitur peractumesse, neque 
ab aliis (sicut jam dicium est) quam ab illis qui 
eorum locum tenent unquam perfici poiest, aut 



tum habealur et vacuum , nec inter ecclesiasiica 
unqnam repntabilur sacramenta. Decaetero, fraires, 
gaudele et exsultate in Domino, ut sancti Spiritu» 
gratia illuminati et confortali, vos vestrosque ad 
pascua a^iernae vitae pervenire aique perducere ad- 
miniculanle Doraino valealis. Gralia Domini nostri 
Jesu Chrisli etcbarilas Dei el coujmunicatio Spiritus 
sanclisilsemper cumomnibus nobis. Amen. Data 
vin Kalen. Septem. Constanie c. consulc. 



INCIPIUNT DECRETA MELCHIADIS PAPiE. 

(Anno Domini 3iA, tempore Maiimini imper.) 



Dilectissimis fratribus, Marino, Benidicto, Leow- C 
Tto, et caeteris Hispaniamm ac illis in partibus con- 
stitulis episcopis Melchiades. 

Apostolici praecepii verba sunt apud Judaeos alquc 
genliles sine oflensionc nos esse debere, bocquisque 
Christianus esttota animi virtule custodit. Quod cum 
ila sit, Don pamm periculi illi manere poterit ante 
Deum, qui hoc detrectat eliam fidelibus exhibere. 
Nam qualiter nos qui neminem perire volumus, ista 
conlrisieui qu« aucloribus Chrislianis percellunt 
alios Chrislianos, Dominicus in Evangelio sermo 
lesuiur. Ait enim ipsc Salvator quod « expediat 
scaiidalizanli unum de pusiUis in maris profundum 
deroergi {Matth. xviii, 6). i Ideo quae sit ejus pcena 
quaeramus cui tale supplicinm legimus expedire. 
Qiiapropier ista, cbarissimi, valde sunt verba pon- ^ 
deranda cl cavenda, ne pro temporalibus aeterna, et 
pro caducls inansura, et pro pravissimis temporali- 



15). > Primo semper 6mnia diligentcr inqnirite, nt 
cnm justStia et veritate deflniatis. Neminem condem- 
netis ante vemm et justum judicium. Nullum su- 
spicionls arbilrlo judicetis, sed primum probate, et 
postea charitativam proferte senlentiam. f Et quod 
vobis non vultis fleri, alleri nolite facere (Luc. vi, 
3!). > Memeniote sennonis Domini semper, qui ait : 
< Nolite judicare, et non jndicabimini : Nolite condem- 
nare, ut non condemnemini,iu quo enlm judicio judi- 
caveritis, judicabimini (Matth. vii, 1 el 2). > Episcopos 
nolite Judicare, nolite condemnare absque sedishujus 
auctoritate. Quod si feccritis, Irriia erunl vestra ju- 
dicia, et vos condemnabimini. Hoc enim privilegium 
huicsanctae sedi a temporibus aposlolorum slatulum 
est servare, quod illcesum manet usque in hodier- 
num diem. Episcopos ergo quos sibi Dominus ocnlos 
elegil^ et columnas Ecclesiae esse voluit , quibus 
etiam*ligandl et solvendi dedit potesutem suo jn- 



IxAAtrk r»l?»vi-. 



259 APPEND. AD SiEC. IX 

eorumque quac ad qoerelam Yenirent causas et 
iotenrogationes pmdenter disponeret. Quod Dei or- 
dinatione uliter ordinatum esse credimus, neomnes 
posteyorum concla sibi viridicarent/sed semper 
maJQfres causaB slcot sunt episcoporum et potiorum 
cupse negotiorum ad unam beati principis aposto- 
lotum Petri sedem confloerent ot inde suscipiant 
.finem judiciorum, unde acceperunt initium institu- 
tionum, ne quandocjue a suo discreparent capiie. Si 
▼ero se viderit quisquam vestrum praegravari, banc 
sedem appellet, buc recorral, ut semper instituta 
fuit consuetudo, quia et voluiilarie eis compatiemur 
et libenter prout Dominus dederit adminiculum fe- 
remus. Neca quoquam, fratres, inhibeatur aut objur- 
getur qui nostrae consors communionis esse voluerit, 
niagis ei veniendi auxilium prsestet, qoia sofficil 
unicuique objurgatio quse flt a plurimis, ut juxta 
Aposlolum c magis donetis et consolemini, ne forte 
. abondantiori trislitia absorbeator qoi in angostia 
est Propter qood obsecro vos, ot ipse ait, ot con- 
flrmetis in illo charitalem. • (// Cor. ii, 7.) Eorum 
enim os accosandi sacerdotes vel testificandi in eos 
, obstroimos, qoos non bomanis, sed divinis vocibos 
. mortuos esse scimos, qooniam infldelis bomo mor- 
toos est tn corpore vivente, nec iu susplcionem ve« 
niat homo fidelis, ot dicat aut faciat ea quae pati 
non volt. Si quis fidelis est videat ne falsa loquatur, 
aut cuiquam insidias ponat. Facile est ergo homi- 
nem falJere, non tamen Deam. Sapiens non est qui 
nocet. Et nihil maii vult qui est fldelis, In his enin 
flddem et infldelem homlnem cognoscere possomos 
in oocendo et adjovando, ot ipsa Teritas ait : i Bo- 
nos homo ex bono thesaoro cordis soi profert bona, 
et malos homo ex maio thesaoro cordis soi profert 
mala, ex abundantia enim cordisos loqoitur {Matth. 
xif, 34, 35). I Pro nobis enim dicit Dominos per 
prophetam. Eos vero qoi jodlcant vos, ego jodicabo. 
fet iterom ad servos dixit : Noiite timere oppro- 
briom hominum et blasphemias eorum ne metoatis. 
De laiibos quoque propbeta canit, dicens : c Non sic 
impii, sed tanquam pulvis quem projicit ventus, 
propterea non resurgent impii in judlcio neque 
peccatores in congregatione justorum. Quoniam 
novit Domlltus viam justorum el iier impiorum 
peribit (Psal. i, 4 et teq.), i c Quare conturbatae sunt 
genies, et plebes meditabuniur inania ? Gonsurgent 
reges terrae, el principes traciabuntpariter adversus 
Dominum et adversus Chrislum ejus. Disrumpamos 
vincula eornm, et projiciamus a nobis jugum ip- 
sorum. Habiiator coeli ridebit, et Dominus subsan*- 
nabit eos. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in 
furore suo conlurbabit eos (Pml. ii, 1 et seq.). • Et 



. — ISIDORI MERCATOUIS 2i0 

A cordia tua, fldes tua usque ad nubes, justitia tua 
sicut montes Dei, judicia tuaabyssum multa. Homines 
et jumenta salvos facies, Domine, qoam pretiosa 
misericordia tua, Deus. £t fiiii Adam in umbra ala- 
rum luarum sperabunt. Inebriabuntur de pingaedine 
domus (oae et torrenie deliciarum iuarom potabis 
eos. QuoDiam tecum est fons vitae, et in iamiiie tno 
ividebimus luroen. Attrahe misericordiam tuam scien- 
iibus te, etjustitiam luam rectis corde. Nonveniat 
mihi pes superbiae, ct manus implorum non me com- 
moveat, ibi ceciJerunt operantes inlquitatem, ex- 
pulsi sunt et non potuerunt surgere (PtaL xxxv, 2 
et Hq.)* > Audivimus a quibusdam fratrilms iquibus 
infesti eratis nimis quod jurgia et discordiae sint 
Inter vos. Propierea ista scripsimus vobis man- 

B dantes ut ita teneatis sicut et ab apostolica sede 
vobis tenenda mandantur. Uiide Dominus in Evan- 
gelio miiitibus interrogantibus respondit dicens: 
cNeminem concutiatis neque caiumniani faciatis, 
sed contenti estote siipendiis vestris (Lue, iii,'i4). > 
Concutit enim hominem qui illum injuste conturbat, 
de hls haec vobis interdum sufiiciant. Si autem na- 
joribus indigueritis, vlla comite mitiite, et mittentur 
vobis. De his vero super quibus rogitastis vos inror- 
mari, id est utrum m(^as esset sacramentum manus 
impositio episcoporum aut baptismus, scitote utrum- 
que magnum esse sacramentam. Et sicut unum 
a majoribus flt, Id est, a summis pontiflcibos, quod 
a minoribus perfici non potest, i(a et majori vene- 
ratione venerandum et tenendum est, sed ita con- 

^ juncta sunt haec duo sacramenta, ut ab invicem nisi 
morte praeveniente nullatenus possint segregari, et 
unum sine altero rite perfici non polest. Nam unum 
praeveniente morte salvare sine altero potest, aliod 
autem non potest. Unde scriptum est ; c In diebus 
illis dicit Dominus : Effundam de Spiritu meo super 
omiiem carnem (Joel. ii, 28). • Advertamos sunimas 
divitlas bonitatis Dei. Quod in confirmandis neopky- 
tis manus imposilio tribuit singulis, hoc tunc Spi- 
ritus sancti descensio in credentium populos donavit 
universis. Sed quia dicimus quod manus imposilio, 
et conflrmatlo, et qui jam regeneratus in Christo est 
confirmare aliquid possit, forte cogitat stbi aliquis : 
Qoid mihi prodest posl mysterioin baptismatis iny- 
sterium confirmationis ? Aot qoantom video non 

^ totam de fonte suscepimus, sl post fontem adjectione 
novi generis indigemus. Non iia, dilectlsslmiy atten- 
' dat charitas vestra. Sicut exigit miiilarls ordo u(, 
cum imperator quemcunque in miiitum receperit 
numerum, non solum signet receptum, sed eiiam 
armis coinpetentibus instruat pugnaturum ; iu in 
baptizato benedictio illa munitio est. Dedisti miii- 



Sil 



DECRETALiUM COLLECTIO. 



242 



cluSy qiii super aqoas baplislni salulifero descendii A enim in napiismo m quo resurfexistis per fidem ope^ 



illnpsu, in fonte puleliritudinem tribuit ad innocen- 
liam, in confirmalione augmentum praestat ad gra- 
tiam, quia in hoc mondo tota astate vicluris inter 
invisibiles bostes et pericula gradiendum est, in 
baptismo regeneramur ad vitam, post baptismum 
confirmamor ad pugnam. In baptismo abluimur, posl 
baptismum roboramur, al si continuo transituris 
sufficianlregeneralionisbeneficia, victuris tamen ne- 
cessaria suut confirmalionis auxilia. Regeneralio per 
se salval mox in pace beali saeculi recipiendos, con- 
finnalioautem armatel instruitadagonesmundi biyus 
et praelia reservandos. Qui autem posl baptismum cum 
acquisita innocentia immaculatus pervenil ad mor- 
tem confirmator morte, quia non potest peccare posl 



ralionis Dei, qui soscilavil illum a morluis. Etvos, 
cum moriui essetis in delictis et praeputio camis 
vestrae, convivificavil cum illo, donans vobis omnia 
deiicu , delens quod adversum vos erai cbirogra- 
pbum decreti, quoderat contrarium nobis, el ipsom 
lulit de medio el affigens illud cruci , exspolians 
principatus etpotestaies , traduiit confidenler, pa- 
lam triumpbans illos in semeiipso. Nemo ergo vos 
judicel in cibo et polu , aut in parte diei fesli, aul 
neomeuiae, aut sabbatorum, quae sunl umbra futu- 
rorum , corpus autem Christi. Nemo vos seducal , 
volens in humilitateet reiigione angelorum quae non 
vidii, ambulans frustra, infiatus sensu carnis suae> 
el non tenens caput ex quo totum corpus per 



roortem.Hic6iforteiIIudetiamrequirerevelimus,post B nexum, et conjunctionem subministratum et con- 



passionem et resurreclionem Cbristi, quid apostolis 
profneril adventus Spirilos sancti, ipse Oominus eis 
evidenter exponit. c Qnae dico, inqoit, vobis non po- 
testis eaportare modo, cum aotem venerit ilie Spiritus 
Teriialis, ipse docebil omnem veritatem {Joan, xvi, 
i2 el 13). > Vides quia cnm Spiritus sanctus infun- 
ditur, cor fidele ad prudentiam et constantiam dila- 
latur. Itaqne anie descensionem Spirilussancti usque 
ad negalionem apostoli delerrentur, post visitatio- 
nem vero cjus usque ad martyrium contemptu sa- 
lutis armantor, secondom hoc per Christom redimi- 
mur, per Spiritum vero sanctum dono sapienliae spiri- 
tualis illuminamor, aedificamur, erudimur, instrui- 



struclum crescil in augmentum fidei. Si morlui estis 
cum Christo ab elementis hujus mundi , quid adbuc 
lanquam viventes in mundo decernitis? Neletigerilis 
neque gustaveritis, neque contreclaverilis quae sunl 
omnia in interitu ipso usu secundum prascepta el 
doctrinas hominom, qnae suni rationem qoidem 
habentia sapientiae in superstitione et humiliute, el 
non ad parcendum corpori, non in honore aliquo ad 
saturilatem carnis. Igitur, si consurrexisUs cum 
Christo, quae snrsum sunl quaerite, ubi Christus esl 
in dextera Dei sedens, quae sursum sunt sapite, non 
quae super terram. Mortui enim estis, el vita vestra 
abscondita est cum Christo in Deo. Cum Chrislus 



niur, consummamur, ut illam sancti Spiritus vocem apparuerit vita vestra, tunc el vos apparebilis cum 



audire possimus. c Intellectum tibi dabo et instruam 
te in via hac qua gradieris {P$al. xxxi, 8). i De 
Spiritu sancto accipimus, ul spirituales efficiamur, 
quia c animalis homo non percipit ea qna sunt Spi- 
ritus Dei (I Cor, ii, 14). > De Spiritu sanclo acci- 
pimus, ut sapiamus inter bonnm malumque discer- 
nere, justa diligere, injusta respuere, ut malitiae ac 
superbiae repugnemus, ut luxuriae ac diversis illece- 
bris et foedis indignisque cupiditalibus resistamus. 
De Spiritu sancto accipimus vit^ amorem et glo- 
riaeardorem, ul succensi divinitus erigere a terrenis 
mentem ad superna el divina valeamus. Jejunium 
ergo Dominici diei et quintae feriae nemo celebrare 
debet, ul inter jejunium Christianorum et gentilium 
veraciter credentium atque infidelium et haereii- 
cornm vera el non falsa discreiio habeatur, unde 
scriplom esl : c Quae pars Chrisli ad Belial ? aul quae 
pars fldeli cum infideli ? Quae aut participalio ju- 
stitise cnm iniquilate? > (// Cor. vi, 15.) Et iterum : 
c NoUte jugum ducere cum infidelibus {Jbid, 14). > 
c De caetero, fratres, videle ne quis vos decipial 
inanibus verbis, neque per philosophiam el inanem 

fa1l9riAmeatf«iim1iiiin ir^HilinnAin KAmintim oa/>iin/1iim 



ipso in gloria. Mortificate ergo membra vestra, quae 
sunl super lerram , fornicationem , immunditiam , 
libidinem, concupiscentiam malam etavaritiamqu^ 
est simulacrorum servitus , propter quae venit ira 
Deiinfiiiosincredulitatis. In quibus el vos ambulastis 
aliquando cum vivereiis cum illis. Nunc aulem de- 
ponite vos omnem iram, indignationem, malitiam » 
blasphemiam, turpem sermonem de ore vestro. 
Noliie nientiri invicero , exspoliantes vos veterem 
hominem cum actibus suis , el induentes novum , 
eum qui renovatiir in agnitione secundum imaginem 
ejus qui creavit eum , ubi non est Judaeus , el gen- 
tdis circumcisio , et praeputiuro , barbarus Scyiha, 
servus ei liber, sed omnia in omnibus Christus. In- 
duiie ergo vos, sicut electi Dei, sancti et diiecti, 
viscera misericordiae , benigniutem. humilitatem, 
modesliam, palientiam, supportantes invicem, el 
donantes vobismetipsis , si quis adversus aliqueQH 
habet querelem. Sicut et Christus donavit vobis, 
ita el vos. Super auteni omnia haec , charilatem ha- 
bentes, quod est vinculum perfectionis. Et pax Chri- 
sti vigeal in cordibus vestris , in qua el vocati eslis 



oint/k Va-K., 



T\al liQKilAf 



^^5 APPEND. AD SiEC. K. - ISIDORI MERCATORIS iU 

(Col. I!, 8-23; III, ilT). i Vos, charissimi. nolite de- j^ Deus autem pacis det vobis idipsum aapere in al- 
acere benefacientes. Quod si aliqiiis fuerit qui non terutrum et in omnes, et ipse sit semper vobiscum 
obedierit verbis apostolicis , hunc nolale , et non jn orani loco. Amen. Data Kal. Martiis , Yolasiafio 
coramisceamini cum^ illo , ut confundatur. Et noliie et Ruflno yiris darissimis consulibtts. 
qittsi inimicum existlmare, sed corripite ut fralrem, 



DE PBIMITIYA EGGLESU ET SYNODO PilG^NA. 



Nemo, qni Scrfpturas divinas legit fgnorat quod, 
in principio nascentis Ecclesiae » discipulis in unum 
congregatis, cum multitudine credentium, in qulbug 
erat cor unum el aniraa una, quique vendentes prae- 
dia et possessiones suas afferebant , et dividebatur 



Apostoli, c oratlones, postulationes, obsecratlones, 
gratiarum actiones facere pro omnibus, pro regibas, 
et qui in subliniitate sunt, ut quietam et tranquil- 
lam vitam babeant. Et hoc foonum et accepium esse 
coram Deo (/ Tim. n , 1 el uq.), i Ideo magisler 



_. ^ -_ _ _ _ _ _ _ , ,. .- ^ _ , ., , __ „ _ 

singulis, prout coique opus erat(Ac(. iv, 32 et seq.), ^ gentium protestatur, cui c sollicitudo omnium Eccle- 



Futuram namque Ecclesiam in gentibus apostoli 
praevidebant , maximeque quia Dominus illis pne- 
dixerat: Euntes in mundum universum, pncdicantes 
evangelium {Mare. xvi , 15) , vel quia expellendi 
eranta Judaea, noverant se in gentibus dispergendos, 
Ecclesiamque congregandam ex rudi populo. Idcirco 
praedia in Judaeam minime sunt adepti , sed pretia 
tantummodo ad fovendos egentes. At vero cum inter 
Inrbines et adversa mundi succresceret Ecclesia , 
eo usque pervenit ut non solum gentes , sed etiam 
Romani principes (qui pene totius orbis monarchinm 
tenebant) ad fidem Ghristi et bapiismi sacramenta 
concurrerent. Et quibus vir religiosissimus , Con- 



siarum incumbit (// Cor. ii , 28) , » qniqne c epi- 
seopos regere per Spiritum sanctum constituit Ec- 
cie^am Dei {AcU xx, 26). i Quibusait : < Paacite qui 
fn vobis est gregem Dei, providentes non coacte sed 
sponte secundum Deum , neque turpis Incri graiii 
sed voluntarie (/ Petr. v, 2). > Cum enim dicai : 
c Nemo militans Deo implicatse negotiismcolaribas 
(// f Im.ii, 4). iQuaeenim sunl neg6tias«coIaria,saneti 
canones manifestant et inhibent perspfcne, quod qui- 
dam qui fn clero videntur elecli propler lacra turpia 
conductoresalienarumpossessionumflant, et accula- 
ria negotia siib cura sua accipiant, Dominl quidem 
ministeriumparvipendentes, s»calarium verodiscor- 



stanttnus primus, fldem verftatis patenter adeptus,r» rentesdomos, etpropteravaritiam patrimoniorum. 



licentiam dedit per universum orbem suo degentes 
imperio non solum fleri Ghristianos , sed etiam fa- 
bricnndas ccclesias, et praedia tribuenda constituit. 
Denique'idem praefatus princeps donaria immensa , 
et fabricam templi primae sedis beaii principis apo- 
stolorum Instituit, adeo ut sedem iniperialem, quam 
Romani principes possederant, relinqneret, et beato 
Petro suisque praesulibus profuturam concederet. 
Idem vero proesidens in sancta synodo , qune apud 
Nicaenum congregata est, cum querelam quorumdam 
conspiceret coram se deferendam , ait : Vos a ne- 
mine dijudicari potestis , quia solius Dei Judicio 
reservamini , dii etenim vocati esiis. Idcirco , non 
potestis ab bominibus Judicari. Ab illo etenim tem- 



sollicitudinem sumentes, decrevft sancta synodus 
nullum deinceps clericnm aut possessiones condo- 
cere , aut negotils saecularibus se miscere pneter 
pupillorum et orpbanorum , aut sf forte episcqxis 
civitatis, ecclesiasticarum renim soUicitttdlDem ha- 
bere prsecipiat , at liquido patet, quia alfa sunt ne- 
gotia saecularia, aliaecclesiastica. Nonne Hojsesin 
saec ulo erat cum crebro c tabemaculum intraret et 
exiret,qui intuscontemplationeraptas(£xoif. xxxin, 
8), > foris fnflrmantium negotiis urgebatur, intos 
Def arcana considerans , foris onera carnalium por- 
tabat? €ujus typum saeerdoles in Ecdesfa agere 
debent, ut dum foras exennt ad exsecranda negotia 
pro necessitatibus subditorum , intus ad se redeant 



pore et deinceps, viri religiosissiini non solum pos- D P*'' contemplationem mandatorum, sicut Panlus, 



sessiones et prsedia quae possederant , sed etiam 
semetipsos Domino consecrarunt , aediflcantes basi- 
licas in suls fundis, in honore sanctorum, martyrum, 
per civitates ac monasteria innumera , in quibus 
coetus Domino servientium conveniret. Denique re- 
ges , et praesides ac magistratus non solum hanc 
licentiam tribuere, sed eiiam ipsi propria largiti 



c quicoelestibus secretis inseritur (// Cor.xn, 4) i ei 
tamen per condescensionis viscera camalium cubtie 
perscrutatiir. Sic et Jacob ascendentes et descen- 
dentes angelos vfdit (Gen, xxvin, 12), quia vfdellcet 
reelores Ecclesiae non soliim Deo contemplando sii- 
pema appctunt , sed deorsum quoque ad membra 
illius miserando descendunt. Et, dum sacerdotes 



U5 



DFiCRETALIUM tOLLGGTlO. 



tkb 



ED1CTUM DOMINI CONSTANTINI IMPERATORI& 



In nomine saiBete et indiyidnae Trinilalis , Palris 
scilicei, ei Filii, et Spiritus sancii, imperator Cxsar 
Fli^ils CoNSTADiTi?iuSy in Clirislo icsu, uno ex ea- 
ilein Triniiate sancta, StlTatore, Domino Deo noslro 
fhielis, mansuetus, beneficns, Alemannicns, Gollii- 
cus, Sarmalicus, Germanicns, Britannicus , nnieus, 
piiis, rdix, Ticlor, ac triumphaior, semper augusltts, 
s.inciissimo ac beatissimo Pairi Silvcstro, urhis 
Roiiue eptseopo ei p»p£ , atque omnibns ejus suc- 
eessorilMis , qiii in sede beaii Petri usque in flnem 
$£eriili sessuri sunt, pontificibus ncc non et omnibus 
revercnilissimis et Deo ainahilibiis catbolicis epl- 
scopis ci«lem sacrosancLT Rom. Ecelesi» per hanc 
nosiram imperialen» constitutlonem subjectis in 
itiiiTerso orhc terranim , nuncct in posteris cuncilt 
retro temporibus eonstitnlis. gralia , pax , eharitas , 
famliiim, longaniinitas , iiiiserieordia, a Deo Patre 
omnipoli iite et Jesu CliristoFilioejus, et Spiriin 
snncto cuin omnibiis vobis. 

Ka qiiaB salvalor ct redemplor noster , Dominns 
no5ler Jesns Chrisius altissiini PatrisFilins persuos 
snncios apostolos Pctmm cl Pnulum , interveniente 
Pairc nostro Silvesiro , sumino pontiflce ct nniver- 
sali papa mirabiliter dignnlus est operarl , liquida 
riarratioiH^, ner hiijus nosirac imperialis instituiionis 
paginaan , ad eognitionem omniiim popiilorum in 
iiiiiverso orl)e terranim studuit propagare nosira 
tnnnsuelissima serenitas. Primiim quidem nostram 
fltlcin, quam a prxlalo bcatissimo Palre et oratore 
noslro Silvestro universali pontiflc^ docli sumus, 
tniima conlis confessione ad instrnendas omnium 
vestrum ni^ntcs proferentcs, el iia demum Dei mise- 
rieonliam snper vos difTnsnm annuniiantes. Nosse 
enim vos volumus, sicui pcr anleriorem nostram 
^ncram pragmnticam Jussionem signiflcavimus , nos 
n cnliiiris idolorum , simnlacris niutis et surdis ma- 
nnfaciiSfdiabolicis compositionibns nlque nb omni- 
lins Sntana» pompts rcccssisse, et ad Inlegram Chri- 
stianorum fidem quaB csi vera lux et vila perpeiua 
p«*rvcnisse, crcilenies juxta id quod nos idem almi- 
ficns , summus Paier 3t doctor nosler Silvesler in- 
strnxil poniirex, in Deum Patrem omnipotentemf fac^ 
iorem eceli et terrm , v\%\hHium omninm et invisibi' 
ffKifi. El in Jesnm Christum Fitium eju$ unigenitum 
Domifmtn noHrum , per quem creata sunt omnia, Et 
in Spirilum sancfum Dominum , et vivificatorem uni^ 
rrrsm erealurte , hos Patrem et Filium , et Spiritum 
^anetnm eonfitemur^ ita ut in Trinitate perfecta , et 



A virtutfbus , et nniversis terrae materiis pio sapleniise 
SU3D nutu ad imaginem et similitudinem suam 
57 primuin dc limo ierrae flngens hominem hunc in 
parr.diso posuil vohiplnlis. Quem aniiquus serpens 
ci hnstis invidcns (iinbolus per amarissimum ligni 
vetiti gustum, cxsnlem ab eisdem fecii gaudiis 
(Gen. I, ii), eoque expulso non desinit sua venc- 
nosa multis modis protelare jacula, ut a via ve- 
ritatis bumanum abstrahens genus, idolorum cul- 
turrc , Tidelicci creaturae, et non Creatori deservire 
suadeal, quatenus per hos eos quos suis voliierii ir- 
reiire insidiis, secnm aeterno efficiai concreman- 
dos supplicio. Sed Deus nosier, miserius plasmatls 
Bul, dirigens sancios suos prophetas, per quos lu* 
men fuiurae vitae, advenium videlicei Filii sui Do« 

g mini Dei ei salvatoris nostri Jesu Chrisli, annun- 
tians misit enmdem nnigenltum Filium suum et sa- 
pientiae Verfoum. Qui, descendens de coelis propler 
nostram salutem , natus de Spirliu snncto ex Maria 
virgine, Verbum caro facium e»f, et habitavit in «o- 
bi$ {Joan, 1, 14)rnon amisii quod fuerat, sed coepit 
esse quod non erat. Deum perfecium el hominero 
perfectum ul Deus, mirabilia perflciens, et ut homo 
humanas passiones suslinens, ita Verbum lioroinera 
ei Verbum Deum, praedicanie Patre nostro Silvestro 
summo ponliflce, intelligimus, ut verum Deum, ve- 
rnm hominem fiiisse nullo modo ambigamus. £leolis- 
que duodecim apostolis, miraculis corameis ei innu- 
merabilis populi muUiiudine coruscavit. Confltemur 
eumdem Dominum Jcsum Chrislum adlmplesse le- 

C gem cl prophelas, passum, crqcifixum secundum 
Scripturas, teriia die a mortuis resurrexisse. as- 
Bumptum in cfclos , atque sedentcm ad dexteram 
Patrig. Indevenlurum judicare vivos ei moriuos, 
tujus imperii non erit flnfs. Haee esi enim flilcs no- 
Ura, catholica, orthodoxa, a beatlsslmo Patrc nosiro 
liilTestro summo pontifice nobls prolata. 
' Exbortans idcirco omnem populum, ct dlversa* 
gentinm naliones hanc fldein lenere, colere el pne- 
dicare , ei in sanctae Trinitalis nomine aptissime 
grailam consequi, et Dominum nosirum JesumCbri- 
sium salvatorem, qui cum Patre ci Spiriiu sancto 
per inflnita saecula vivit el regnat. Quem Silvester, 
bealissimus Pater noster universalis, pracdicat pon- 
tifcx corde devoto adorare. Tpse cnim Dominus no- 

^ sler mlserius mihi peccalori , mlsit sanctos suos 
apostolos ad visitandum nos, ei lumcn sui splendoris 
infntslt nobis, ei abslraclum a tenebris ad veram 



1..^«.^ .^» «« 



W APPEND. AD SiEC. IX. — 

infantibuft, dum yeJleni sacrilegi paganonim sacer- A 
dotes eos mactari, et ex eorum sanguine fontem re- 
pleri, cernens serenilas nostra lacrymas matrum 
eorum , illico exhorrui facinus , miseratusque eas, 
proprios iliis restitui praecepimus filios suos, datis- 
que vehiculis et donis concessis gaudentes, ad pro- 
pria relaxaTimns. 

Eademigiiur transacta die, per nocluma nobis 
facta silentia, dum somni lempus advenisset, adsunt 
aposloli sanctus Pelrus et Paulus, dicenles mihi : 
c Quoniam flagitiis posuisti terminum, et efTusionero 
sanguinis innocentis horrnisti, missi sumus a Ghri- 
sto Domino Deo nostro dare tibi sanilatis recupe- 
randae consilium. Audi ergo monita nostra, et fac 
quodcunque indicamus tibi. Silvester, episcopus hu- 
jus civitatis, ad montemSoractxperseculiones tuas B 
fugiens, in cavemis petrarum cum suis clericis late- 
bram fovet, hunc ad te cum adduxeris, ipse tibi pi- 
scinam pietatis ostendet, in qua dum te lertio mer- 
serit, omnis te valetudo ista deseret ieprae. Quod 
dum factum fuerit, hanc vicissitudinem tuo salvatori 
compensa, ut omnes jussu tuo per lotum orbem re- 
slaurentur ecclesiae. Te autem ipsum in hac parte 
purifica , ut relicta omni superstiiione idolorum , 
Deum vivum et vemm, qui solus est et verus, ado- 
res et excolas, ut ad voluntatem attingas. i Exsur- 
gens igitur a somno, protinus juxta id quod a saii- 
etis apostolis admonitus sum, peregi, advocatoque 
eodem praecipuo et magnifico Patre et iiluminatore 
nostro Silvestro, universali papa, omnia a sanctis 
apostolis mihi praec^ta dixi verba. Percontati su- ^ 
mus ab eo qui isti dii essent Petrus et Paulus. lile 
vero non eos deos vere dici, sed apostolos salvatoris 
nos^ri Domini Dei Jesu Ghristi respondit. Et rursum 
interrvgare ccepimus eumdem beatissimum papam, 
utrum istorum apostolorum imaglnes expressas ha- 
beret, ut ex pictura disceremus hos essc quos reve- 
latio docuerat. Tunc idem venerabilis Pater imagi< 
nes eorumdem apostoloram per diaconum suum ex- 
hiberi praecepit, quas dum aspicerem et eomm, quos 
, in somno videram figuralos in ipsis imaginibus co- 
gnovissem vultiis, ingenti clamore coram omnibus 
salrnpis meis confessus sum eos esse quos in Bomno 
videram. 

Ad haec beatissimus idem Silvester Pater noster, -. 
urbis Romae episcopus indixit nobis poenitentiae tem- 
pus intra palatium nostrum Lateranense, in uno ci- 
licio, ut omnia quae a nobis impie peracta atqne 
injuste disposita fuerant, vigiliis, jejuniis atque la- 
crymis et orationibus apud Dominum nostrum Jesum 



ISIDORl MERCATOMS 2i8 

Benedictoqne fonte, illic me trina mersione uoda 
salutis purificavit. Positoque me in fontis gremio 
manum de coelo me cpntingentem propriis ocoiis 
vidi. De qua mundus exsurgens ab omni roe lepne 
squalore mundalum agnoscite, levatoque me de 
venerabili fonte indutus vestibus candidis septifor- 
mis gratiae sancti Spiritus consignationem adhiboit 
beati chrismatis unctione, et vexillum sanctae cru- 
cis in mea fronte linivit dicens : Signat te Deu& »• 
giUo fidei su(b ; In nomine Patris, et FUii, ei Spiritns 
sancli , in contignatione fidei, Guuctusqae cleriis 
respondit, Amen. El adjecit praesul : Pax tibi. Prioia 
itaque die post perceptum sacri baptisraatis myste- 
rium et post curationem corporis mei a lepne squa- 
lore agnovi non esse allum Deum nisi Patrem et Fi- 
lium et Spiritum sanctum , quem beatus Silvester 
papa praedicat, trinitatem in unitalej unitatem tn 
trinitate. Nam omnes dii gentium quos osque hacie- 
nus colui, daemonia , opera hominum manafatia 
eomprobantur. Etenim quantampotesUtemidemSai- 
vator nosler suo apostolo beato Petro contiilerit ia 
coelo ac terra lucidissime nobis idem venerabOis 
Pater edixit, dum fidelem enm in sua interrogatioBe 
inveniens ait : f Tu es Petrus et super hanc petrani 
aedificabo Ecclesiam meam et portae inferi non prx- 
valebunt adversus eam {Matth, xvi, 18). i Advertite 
potentes et aure cordis intendite, quid bonus Magi- 
ster et Dominus suo discipulo adjunxit, inqnieos : 
f Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum «t 
iii coelis {Ibid. 19). > Mirum est hoc valde et glorio- 
sum in terra ligare et solvere, et in coelo ligatum et 
solutum esse. Et, dum haec praedicante beato Sil- 
vestro agnoscerem et benenciis ipsius beali Petri in- 
tegerrime sanitati me comperi restitutum, utile judi- 
cavimus una cum omnibns nostris satrapis et uoi- 
verso senatu, opiimatlbus mels , etiam et cuncto po- 
pulo Romano glorise imperii subjacenti, ut sicat in 
terris vicarius Filii Deiessevideturcoiistitutus,etiam 
et pontifices, qui ipsius principis apostolorum ge- 
runt vices principatus, poiestatem amplius quam 
terrenam, imperialis nostrae serenitatis mansaeludo 
habere videtur concessam a nobis nostroque imperio 
obtineant, eligentes nobis ipsum principem apostolo- 
rum vel ejus vicarlos firmos apud Deum esse pairo- 
nos, et sicut nostra est terrena imperialis potentia, 
ejus sacrosanctam Romanam ecclesiam decrevjrous 
veneranter honorare et ampllus quam nostrum im- 
perium et terrenum thronum sedem sacratissiroAra 
beati Petri gloriose exaltari , tribuentes ei polesta- 
tem et gloriae dignitatem atqiie vigorem et bonorin- 



3id DECRETALIUM 

rum siabilitalem procurandam fuerinl dlsponaniur, A 
justum quippe esl ut ibi lex sancia caput leneatprin- 
cipaiusi, ubi sanclarum legum iusliiutor Salvator 
nosier beatum Petrum apostolatus oblinere praecepit 
caihedram, ubi, ei crucis paiibuiuin susiinens, bea« 
tx mortis suropsii poculum , suique Magistri ei 
BoDiini imiiator apparuit. Et ibi gentes pro Ghrtsti 
nominis coofessione colia fleciani ubi eorum doctor, 
beaius Paulus aposiolus pro Ghristo exienso collo 
martyrio coronatus est, iillc usque in finem quaerani 
doctorem ubi sancium doctoris quiescii corpus, ei 
ibi proni ac liumiiiaii coelestis regis Dei salvatoris 
nostri Jesu Gbrisli famuleutur oflicio, ubi superbi 
lerreni regis serviebani imperio. Interea nosse vo- 
lumns omnem populum universarum gentium ac 
natlonum, per toium orbem terrarum c^nstruxisse B 
nos, intra palaiium nosirum Laleranense eidem sal- 
vatori nostro Domino Jesu Ghristo ccclesiam a fun« 
damcnlis cum baptisterio, et duodecim nos sciatis 
dti cjus fundamentis, secundnm numerum duodecim 
aj^iolorum, cophinos lerrae onustatos propriis as- 
porlasse humeris, quam sacrosanctain Ecclesiam ca- 
put ct vcrticem omniuui Ecclesiarum universo orbe 
terrarum dlci, coli, vencrari ac praedicari saneimus, 
sicutper alia nosira imperiaiia decreta consiilui- 
mus. Construximus itaque ecclesias beatorum Pelri 
eiPauli, primorum apostolorum, quas auro ei ar- 
genle locupleiavimus , ubi ei sacraiissima eorum 
corpora cum magno bonore recondentes, tliecas 
ipsorum ex electro cui nulla fortiludo prsevalei ele- 
mentorum construximus, et crucem ex auropurissimo, G 
et gemmis preiiosissimis per singulas eorum ihecas 
posuimus, et clavis aureis coufiximus. Quibus pro 
concinnatione luminariorum, possessionum praedia 
coniulimus, ei rebus diversis eas diuvimus, ei per 
nestram imperialem jussionem sacram, lam in oriente 
quam iii occidente vei eiiam septentrionali et meri- 
diana plaga, videlicei in Judaea, Graecia, Asia,Thra- 
cia, Africa ei Italia, vel diversis insulis nostra lar- 
gitateeisconcessimus, ea prorsus ratione ut per 
manos beaiissimi Patris nostri Silvestri pontificis 
successorumque omnia disponantur. Gaudeat enim 
una nobiscum omnis populus ergentium naliones 
universoorbe terrarum exhorlanies omnes ui I^o 
nostro el salvalori Jesu Gbrislo immensas una no- 
biscum referatis graiias , quam ipse Deus in coelis 
de&uper ei in terra deorsum, qui nos, per suos san- 
ctos apostolos visitans, sanctum baptismatis sacra- 
inentum percipcre, ei corporis saniiate dignos efib- 
cit, pro quo concedimus ipsis sanctis apostolis, do- 
niittis meis beaiissimis Petro ei Paulo, ot per eos 
eliam beato Silvestro Pairi nosiro summo pontifici, 
et universalis urbis Rom» papx, ei omnibus ejus 

SurMKOArihiie nAnlifipihna. niii iicniip in finpm miinili 



COLLECm 



m 



phrygium, necnon eisuperhumerale, Yideliceilorum 
quod imperiale circumdare assolei coUum , verum 
eiiam ei cblamydem purpuream atque tunicam coc- 
cineam, ei omnia imperialia indumenta, seu ei di- 
gnitatem imperialium praesidentium. equlium, con- 
ferentes etiam ei iroperialia sceptra , simulque ei 
cuncia signa aique banna etiam et diversa orna- 
menta imperialia, ei omnem processionem imperia- 
lis culminis ei gloriam }K>testatis nosirse. 

58 ^iris enim reverendissimis, clericis diversis 
ordinibus, eidem sacrosanctaeRom. Ecclesiae servien*- 
iibus illud culmen singularitatem, potentiam el pr%- 
celleniiam habere sanciinus, cujus amplissimus no- 
ster senaius videtur gloria adornari, id est patricios 
aique consules efllci, necnon ei caeteris digniiatibus 
imperialibus eos promulgantibus decorari. £t sicut 
imperialibus roilitia, ita ei clerum sanctae Roinanae 
Ecclesiae omari decernimus. Etquemadmodum impe- 
rialis poienlia ofliciis diversis cubicuiariorum,nempe 
hosliariorum , atque omniumexcubiarum ornaiu, ita 
et sanciam Romanam Ecclesiam decorari volumus» et 
ui amplissime pontiflcale decus pnjefulgeai, decerni- 
mus ei hoc ut clerici ejusdem sanctae Romanae Eccie- 
siae manipulis ei linteaminibus, id esi candidissimo 
colore decorari equos ei iia equilari. Ei slcui no- 
sler senaius calceameniis uiitur cum udonibus, id 
esi candido liiileamine iiluslrali, ui sicui i^Ies- 
iia, ita et terrena ad iaudem Dei decoreniur. Pne 
omnibus autem licentiam iribuentes ipsi sanctis- 
sifflo Palri nostro Silveslro, urbis Romae episco- 
po, eipapae et omnibus, qui post eum in suc- 
cessum et perpetuis iemporibus advenerini bea- 
tissiinis pontificibus pro honore ei gloria Christi 
Dei nostri, in eadem Dei magna catholica ei 
aposiolica Eccietia, ex nosiro judicio quem pla- 
catus proprio consilio clericare voluerit, ei in 
numero religiosorum clericorum connumerare nul- 
lum ex omnibus pnesumentem superbe agere. 
Decrevimus iiaque ei hoc, ut idem venerabilis 
Pater noster Silvester , summus poniifex , vel 
omnes ejus successores poniifices diadema; vide- 
iicet coronam quam ex capite nostro illi coiiccs- 
simus, ex auro purissimo el gemmis preiiosis ut; 
debeant, et eorum capite ad laudem Dei pro honore 
beati Petri geslare, ipse vero beatissiinus papa su- 
per coronam clericatus quam gerit ad gloriam beati 
Petri omnino ipsa ex auro non est passus uii corona, 
phrygium quoquecandido nitoresplendidum resurrec- 
iionem Dominicam designans, cjus sacratissimo ver- 
iici manibus nostris imposuimus, ei lenenies frenum 
equi iIiius,pro revereniia beati Pelri stratoris ofhcium 
illi exhibuimus, slaluentes eodem phrygio omnes 
ejus successores singulariter uii in processionibus ad 
imiiaiirknAm imnArii nnfttri. Unde iit. nAntinr.aIis aoex 



tt! APPEND. AD S^C. IX. -- ISIDOftl MERCATORIS 253 

pontifici nqstro Siifeslro universali papae concedi« haec qu» a nobis imperiali sanctlone sacrosancix 
rous alque reiinquimus , ei successorum ipsius pon- Rornanae Ecclesia vel ejus omnibus ponliGcibuscoo- 
liflcum potcsiali el ditione flrraa imperiali censura ceAsa sunt, refragari aut confringere vel inquoqoan 
per hanc divatem nostram sacram poteslatem ct ^ convellere. Si quis autem (quod non credimus) in boc 
pragmalicum constitutum decemimus disponendum, temerator aut contemplor exsliterit, atemis con- 



atque Juri sanctae Romansc Ecclesise concedimus per- 
mansurum. Unde congruum prospeximus nostrum 
imperium, et regni potestatem orientalibus transferri 
et transmuiari regionibus, et in Bizanti;^ provinciae, 
in optimo ioco, nomini nostrocivitatem aediflcari, et 
nostrum illic eonstitui imperium, quoniam ubi prin- 
cipatus sacerdotum et Christianae religionis caput, ab 
imperatore coelesti constitutum est , justum non est 
ul lilic imperator terrenus habeat potestatem ; hsec 
vero omnia quse per hanc nosiram imperialem sa- 
cram, et per alia dlvalia decreta statuimus atque 
contlrmavimus, usque in finem mundi illibata et in-* 
concussa permanenda decernimus. Dnde coram Deo 



demnationibus subjaceat innodatas, et sanctos Dci 
principes apostolorum Petnim et Paulum, sibi inprx- 
senti et futura vita sentiat contrarios , atqne fn io- 
femo inferiori concrematus cum diabolo e( omniiMis 
deficiat impiis. Hujus vero imperialis decreii nosiri 
paginam propriis manibus roborantes» super veneran- 
dum corpus beati Petri prlncipis apostoioram posui- 
mus, ibique eidem cum apostolo spondentes dos 
cuncta inviolabillter conservare, et nostris successo- 
rlbus imperatoribus conservanda in mandatis relinqoi, 
Patri nostro Silvestro summo pontiflci et universaii 
pjpae, ejusque cunctis successoribus pontificibus Do- 
mino Deo et salvatore nostro Jesu Christo annuenic 



vivg, qui nos regnare praecepit , et coram lerriblli ^ tradimus perenniter atque feliciter possidenda. Ei 



ejus judicio obtestamnr, per hoc nostrum imperiale 
coRStitutum, omnes nostrossuccessores, imperatores, 
vel cunctosopUmates, satrapasetiam ampiissimum se- 
natum et ufiiversum populuro in toto orbe terraram , 
nunc , et in posteram cunctis teraporibus, imperio 
nostro snl^jacentemy nuUi eoram quoquomodo llcere 



subscriptio iroperialis, divinitas vos conscrvet pcr 
multos annos, sanclissimi ac beatissimi Patres. Da- 
tum Romae, sub tertio die Kaien. Apriiium, domioo 
nostro Flavio Gonstantino Augusto quarlo et Galli- 
cano lY, viris darissimis consulibus. 



QUO TEMPORE AGTUM SIT NlGi£NUM GONGILIUM. 



Ganones generalimn eoDciliorum a temporibut 
Constantini coeperant. In praecedentibus namque 
annis persecutlone fervente, docendarum plebium, 
nisi quae a Romana processerant sede, minime da* 
balur faeultas. Inde Christianitas in diversas bsere* q evangelicam et apostolicam, aecoiidiim post aposto- 
ses scissa est, quia noii erat liceniia episeopis in los symbolum tradideraut. 



unum convenire nisi tempore sapradicti hnperaiorts, 
ipse enim dedlt facultatem Gbristianis libere oongre* 
gari. Sub hoc etiam sancti Paiires, in coacilio Nicaeno 
de omni orbe terraram convenientes juxta 



PRJSFATIO NICiENI GONaUI. 



Beatissimo Silvano in urbe Roma apostoiicae se- 
dis antistite, Constantino Augusto et Licinio Caesare, 
consulalu Paulini et Juliani virorum clarissimorum, 
ab Alexandro trecentesimo Iricesimo sexto anno , 
mense Julio, xui Kalen. Julii, propter insurgentcs 
hxreses fides cathoilca exposita est apud Nicaeam By- 
ihiiiiae, quam sanctam et reverendissima Romana com- 
plectituret veneralur Ecclesia, quippe quam trecenti 
decem et oclo Patres mcdiantlbus Yictore atque 
ViDcentio religiosissimis Romanae sedis presbyterisy 
ihspirante Deo, ad obstruenda Arii venena protule- ^ 
runt. Nam el nonnullae reguia; subnexaD sunl, quas 
memorata suspiciens conflrmavit Ecclesia. Sciendum 
esl sane ab omnibus calholicis, quoniam sancta Ec- 
clesia Romana noliis synodicis decretis prselala est, 



coelo, et quaecunque solveris super terram eruni so- 
luta el in coelo (Matth. xvi, 18, 19). » 'Adhlbiiaesi 
etiam socieias ni eadem Romana urbe beatissiuii 
apostoli Pauli, vasis electioiiis, qui uno die, unoque 
lempore gloriosa inorte cnm Peiro, sub princlpe Ne- 
rone, agonizans coronntus csl, cl ambopariter Ec- 
clesiam sanciam Romanam Chrislo Domino conse- 
craverunt, aliisque urbibus omnibus in unlferso 
mundo sua potenlia, atqiie vcncrando triompho prse* 
tulerunl. Et licet pro omnibus assidua apud Bomi- 
num omnium sanctorum fundalur oratio, his lanien 
verbis Paulus beatissimus apostolus Romanis pm- 
prio chirographo pollicetur , dicens : c Testis cni?n 
raihi est Deus , cui scrvio in spiritu meo in Evangelio 
Filii cjus quod sine intermissione memoriam vesU i 



25$ DECRETALIUM COLLECTIO. m 

primus verbum Terilatis directus a Pelro pra&dicavit, A d^ri episcopus, natura lenis et quietus, assiduecom* 

monitionibus Arium cuperet a pravo incepto et as* 



et gionosum susoepit martyrium. Cui venerabilis 
successit Abilius. Tertia vero sedes apud Anlio- 
cbiam ejusdembeati.Petri apostoli habelur bonora- 
bitis, qtiia Hlie, priusquam Romam veniret, habita- 
vil, et Ignatiom episcopum constitoit, et iilic primum 
nomen Christianorum novellae gentis exortom est. 
Nam et Hierosolymitanus ^iscopus, pro lanti lod 
reverentia, ab omnibus habetur honorabills* Maiime 
quod illic primus beatissimus Jacobus, qui dicebalur 
jastus , qai etiam secundum carnem frater Domini 
Quncupatos est, a Petro, Jaeobo et Jaanne apostolis 
est episcopos ordinatns, itaque, secuudum aatiquo* 
rura Patrum definitionem, sedes prima in Hierosoly* 
Qiis esse minime dieitur, ne forte ab infidelibus aut 



sertionibosimpiis revocare, nec tamen res ex seitten 
tia procederet,et quod plerosquequodamcontagio pc- 
stiferae assertionis infecerat, non sohim apud Alexao- 
driam, veram et per alias provincias disperserat ur- 
bes, perniciosum fore credens, si dissimnlaret a ta« 
libus,, plurimis consacerdolibus suis rem indicat. 
Quaestio laieis innotescit, Sermo usque ad aures re^ 
liglosi princjpis (quippe qui omni studio ef di- 
iigentia coraret qu» noslra sunt) pervenit. Tum 
ille ex sententia sacerdotum apud urbem Nicxam 
59 episcopale concHium convocat, irecentis ibique 
Arium decem et oclo episcopis residentibus adesse 
jubet, ac de ejus propositionibus et quaestionibus ju- 
idiotis sedes Domini nosiri Jesu Christi, qnae iii coelo B dicare. Sed in eo concilio admirabiie factum princi* 



est, in terra esse putareiur. Etenim sedes ejos coe- 
luiii,terra aotem scabellum pedum ^us,quoniamips6 
esi, per qoem omnia facta snnl, et sine qoo faeiom 
esi nihil (Joan, i, 5), € quoniam ex ipso, et per ipsum, 
et in ipso sunt omnia , ipsi gloria in Bseeula saeculo- 
rum. Amen (Rom» ii, 36). > 

Apud Ephesum vero beatissimos Joannes, aposto- 
lus et evangelistn, multo tempore post Domini resur- 
reciionem et ascenslonem in coelos, di vina inspiratione 
Evangebum eonscripsit atque requievit. Et ob hoc 
epibcopos Ephesinus, pro tanti aposioli et evange* 
listse memoria, caeteris eptscopis inetrop^litanhi in 
sjDodis honorabiliorem obtinet sedem. 

Sed qnoniam de concilio Nicseno disserenduin est, 



pis noD puto reticendum. Eteiiim cum ex omnibus 
pene locls episcopi convenissenl , el, ut fieri solet, 
diversis ex causis inter se qusedam jurgia detuiissent, 
Interpellabatur frequenter a singulis, oflerebantur 
iibelli , culpae proferebantur, et magis ad haec quam 
Jtd id pro quo fuerat ventum aninios dabant. At ille, 
videns quod per hiijusniodi jurgia cansa summl ne« 
gotii frustraretur, diem certum statuit quo uiius- 
quisqne episcoporum, si qoid querimoniae habere 
viderelur, deferret. Cum resedisset, suscepita sin- 
gniis libellos. Quos simul omnes in sinu suo conti- 
nens nec in eis quod contineretor aperiens , ait ad 
episcopos : f Deos vos constituit sacerdotes , et po- 
testatem vobis dedit de nobis qooque judicandi. Et 



qux haec fectt causa , ut post illam apostolorum C ideonosa vobis rectejudicamur, vos autem uon po« 



gloriosam praedicationem , quae in omnein terraro 
mirabiliter diffusa esl, sub Constantino Auguslo tanti 
cougregareiitur episcopi?Ruflni nobis decimus liber, 
qui conjunctusestnovem libris eccle&iasilcae Historiae 
quos vir eruditissimus Eusebius Caesariensis edidit, 
necessario praefertur ad medium, ut parva qux ejus 
inler initia de Arii perversitaie eonscripta sunt , 
memorentur, quia diibium iion est, ideo trecentos 
decera et octo sanctissimos Patres , ex uoiverso 
orientali orbe in Nicaea Bythiniae eongregatos, ut Arii 
impium dogma Christi auxilio fonditus damnaretur. 
Et saiubri providentia constituereiur quod in saocla 
catfaolica Ecdesia dd)eat observari. Item ad iocum 
ex libro decimo Rofini : Igitor cum apud Alexan- 



teslis ab hoininibus judicari. Propter quod Dei sollns 
iniervos exspectate jodiciomy ot et vestra jorgia 
qoaeconque sunt ad illud divinum reserveniur exa- 
meQy vos eteuim nobis a Deo dati estis dii. Conve- 
niens non est ut bomo judicet deos , sed ille solus dc 
quo scriptum est : c Deus steiit in synagofa deo- 
rum» in medio autem deos discernil (P$al. lxxxi, i). i 
£t ideo, his omissis> alia quae ad fideiu Dei pertineni 
absque ulia animorum cooientione discutite. Com 
haec dixisset oranes querimooiaruni libellos jussit 
exuri , ne innolesceret ilii odium et suggiliatio sa- 
cerdoUiffl. Verum cum per dies muitos in^episcopo- 
rum concilio de fide quaestio verteretur, et nonnulli 
diversa sentirenl ac vehemeuter ceptis Arii f;)vereut. 



driam post Achillem, qui Pelri martyrio successit, ^^plurestamenerautqui impiumexsecrareiiturincep- 



suscepisset Alexander sacerdotium, quia pax iiostris 
et quies a perseeotionibus erat, atque Ecclesiarum 
gloria confessorum meritis gaudebat, prosperitas 
rerum nostrarum domestica contentione lurbabatur. 
Elenimpresbyter quidam apud Alexandriam, iiomine 
Arius, vir ipse et forma magis quam virtute religio- 
sus, sed gloriae laudisque et novitalis improbe per- 
cupidus, prava quaedam de Christi fide proferre, 
et qoae arte inqoisitionis invenerat coepit. Abscin* 



tuui. Cumque in eodem conciiio esset confessorum 
magnus numerus sacerdoium , omnes Arii novila4i- 
bus adVersabantur. Favebant vero ei viri in quaB- 
slionilMis caiiidi, et ob id simplicitati fidei adversa^ 
l)antur. Quantam vero babeat virtutem fidci sintpli- 
ciias , eiiam ex his quae ibi gesta sunt , cognosci- 
mus. Eleiiiin cuni pro studio religiosi imperaloris 
ex omni terra sacerdotes Dei convenisscnt , opiniona 
commoti philosophi quoque et dialeclici valde no- 



255 APPEND. AD SMC. IX. - 

vebat. El fiebat ingens spectaculum convenientibus A 
ad audiendum doctis et litteraiis viris. Nec tamen 
uUo genere philosophus concludi a quodam poterat aut 
cottstringi. Tanta enim dicendi arie objectis quae- 
stionibus occurrebat , ul ubi maxime putarctur astri- 
ctus velut anguis iubricus elaberetur. Sed ut osten- 
deret Deus , quia c non in sermone regnum Dei , 
sed in virtute consistit (/ Cor. iv, 20), > quidam ex 
confessoribus , simplicissimae naturae vir, et nihil 
aliud scieus c nisi Ghristum Jesum , ot hunc cnici- 
fixum (/ Cor. n, 2), i inler caeteros auditores epi- 
scopos aderat. Qui cum vidisset philosophum insui- 
tantem nostris, et cailida se disputationis arie jac- 
tantem , poscit ab omnibus locum velle se paucis 
cum pbilosopho sermocinari. Tum vero iiostri qui 
simplicitatem viri et imperiiiam in sermone dunta- B 
xat nossent, pavere et velul pudorem quemdam pali 
ne forte apud callidos homines risui efiiceretur san- 
cta simplicitas. Perstitii tamen senior, el hinc 
movii serinonis exordium. c In nomine, inquit, Jesu 
Ghristi, philosophe , audi quae vera sunt. Deus unus 
est qui fecil coelum et terram , quique homini quem 
de iimo terne formaverat spiritum dedit, universa 
quae videntur sibi virtute Yerbi sui creavit , et Spi- 
ritus suisanctificationefirmavit, hocverbum ac sa- 
pienlia quam nos Filium dicimus humanos miseratus 
errores ex Virgine nascitur, et per passionem mor- 
tis a perpeiua nos morie liberavit, ac resurreclione 
sua aeteroam nobis contulil vitam , quem exspecta- 
mus judicem omnium quae egerimus esse venturum. 
Gredis haec iu esse, philosophe? > At iile ac si nunquam q 
ulium sermonem eontradicendi didicisset, ita ol)slu- 



- ISIDORI MERCATORIS ^ 

pefaclus virtute dictorum mutus ad omnia hoc soloni 
potuit respondere : Ita sibi videri, nec aliud venio) 
esse quam dixerat. Tunc senior haec inquit : Si iu 
esse credidisii, surge, et sequere me ad Doinl- 
nicum , et hi^us fidei signaculum suscipe. Et iu 
philosophus Ghristianus effectus tandem se gratula- 
tus est victum. In illo etiam concilio fuit Paphnutiai 
homo Dei episcopus iEgypti , in quo tanta viriQie 
inerat gratia , ut signa per eum non minus quam 
dudum per apostolos fierenl. Quo etiam in tempore 
et Spyridion Gyprius episcopus insignis babebaiur. 
Tales igitur in illis adhuc temporibus multi viri io 
Ecclesiis Domini refulgebant, ex quibus pluriiniiQ 
ilio concilio fuerunt. Interea per dies singulos agi^s- 
batur conventus, nec facile aut lemere tanu m- 
luere audebant , et vocabatur Arius frequenter Id 
conciiium, etassiduo tractaiu asserliones ejusdisiu- 
tiebantur,etquodadversum haec (eneredebereniacsu- 
tui summa cum deliberatione quaerebant. Veruin posi 
diuiinum mullumque Iractatum placuii omnibusae 
velut uno cunctorum ore et corde decemitur Omou- 
sion conscribi debere, id est ejusdem cum Paire 
substaniia:Filiuni connteri. Atque firmissiiua omiiiuiu 
senteutia pronunliatur. Decem et septein soli luoc 
fuisse dicuntur quibus Arii magis fides placeret ex- 
trinsecus creatum Dei Filium ex nullis substajitibus, 
et non ex ipsa Palris deiiate progeniium conlirinafi- 
tes. Deferlur ad Gonstautinum sacerdoulis ooncilii 
sententia. lile tanquam a Deo prolaUin veneratur. 
Gui si quis tentasset obniti velut conlra divina sia- 
tuta venientem, in exsilium se protestatur acturum. 
Explicit prwfatio. 



llSaPlUNT GAPITULA NIGiENI GONGILU. 



1. De Eunuchis qui seipsos abscindunt. 

2. De his qui post baptisma sUlim ad clerum ap- 
plicantur. 

5. De subintroductis mulieribus. 

4. Qualiter episcopi debeant ordinari. 

5. De excommunicatis clericis vel laicis. 

6. De primatibus episcoporum metropolitauorum. 

7. De honore episcopi Hierosolymitani. 

8. De Novatianis. 

9. De presbyteris sine examinatione constitutis. 

10. De lapsis clericis ordinatis. 

11. De his qui sponte lapsi sunt qualiter debeant 
poenitere. 

i^S. De excommunicatis a sasculo exeunlibus. 



13. De calhecuminis lapsis. 

14. Dc diaconibus, ne corpus Ghristi tradant 
presbyteris, vel ante presbyleros coinmunicenu 

15. De clericis temere ab Ecclesia recedeniibus. 

16. De presbyteris , et diaconibus vei clericis qui 
ad alias civitates transeunt. 

17. De clericis alienis sine conniventia proprii 
episcopi ab alio in sua ecclesia non ordinandis. 

18. De ciericis usuram vel ampliationeui acci- 
picntibus. 

19. De Paulianistis et Gataplirigis rebaplizandis. 
20. De diebus Dominicis et Pentecostes. ut in eis 
stantes oremus. 



INGIPIUNT GANONES NlGiENI GONCILII. 



^? 



i>£CRETALlUll COLLEGTIO. 



m 



^ xMem oporlet ordinari. Sicut autem de his qui vel A 6l Penlapoli, ul Alexandrinus episcopus horum om 



afleclaveriDt haec vel ausi sunt seipsos abscindere, 
baec, qusB dicimus , slaluta sunt. Ita st qui a barba- 
ris vel a domiuis suls secti , el probabilis vil» sint , 
ules suscipit ecclesiastica regula in clerum. 

II. Quoniam mulia sive per necessitatem , sive ex 
qnacunque causa contra regulam gesta sunt, iu ut 
liomines ex vita geiitili nuper adbuc catechizaii , vel 
instituLl statim ad spiriiualem baptismum venissent, 
et continuo cum baptizali sttni^ eliam ad episcopa- 
tum , vel ad presUy terium provecti sunt. Rccie igi- 
tur visum esl de c^tero nihil tale debere fieri. Nam 
et tempere opus «st ul sit caiechumenusY et post 
baptismum mulu probatione indiget. Evidens nam- 
que est apostolicum praeceptum dicens : c Non necK 



ninm habeat potestatem , quoniam quldem et Ro- 
mano episcopo parilis mos est. Slmill ter au tem et apud 
Antiochiam OQ caeterasque provincias honor suus 
unicuique servetur Ecclesix. Per omnia autem mani- 
festum est quod si quis prxter voluntatem et con- 
scientiam roetropolltani episcopi fuerit ordinatus, 
hunc concilium magnum et sanclum censnil non 
debere esse episcopum. Sane si communi omnium 
consensu raiionabiliter probalo, secundum eccte- 
siasiicam regulam duo vel tres animositate ducti, 
per contentionem contradicant , obtineat plurimo- 
rum senlentiam sacerdotum. 

"VII. Quonlam mos anilquus obtinuit, el vetusu 
tradilio ut Eliae, id esi Hierosolyraorum episcopo 



phytum ne forte elatus in judicium incurrat et la- ^ honor deferaiur, habeaiconsequenter honerem, ma 



queum diaboli (i Ttm. iii , 6). >*Si vero procedente 
tempore aliqnod peccatum admiserit, et convictus 
diiobiis vel tribus testibus fuerit , cesset a clero qui 
hujusmodi esL Si quis vero praeter haec facit, tan- 
quam oontraria sututis sancti concilii gerens , ipse 
pericliubitur de sUtu sui cleri. 

IIL Omnibus modis interdixit sancU synodus ne- 
que episcopo, neque presbytero, neque diacono, 
iieqoe uUi clericorum omnino licere habere secum 
mulierem extraneam , nisi forte maler, aut soror^ 
aut avia, aut amiu, vel matertera sit. In his nam- 
qne solis personis , et harum simllibus omnis qnae 
es mulieribus est suspicio declinatur, qui autem 
prxler haec agit pericruatur de clero. 

iV. Episcopum oportet ab omnibus episcopis, si 
iieri potest , qui sunt in proviiicia ejus orduiari. Si 
vero boc difficih; fuerit , vel aliqua urgente necessi- 
4ate, vel itlneris longiludine, certe ires episcopi 
<lel>eitt in unum esse congregati , iu ut etiam cxte- 
Torum qui abseuies sunt consensuin iillcris teneant, 
«t ita (aciant ordinationem. PotesUs sane vel con- 
lirmatio pertinebit per singulas provincias ad metro- 
politanDro episcopum. 

V. Servetur isia scnleutla, ut hi qui ab .aliis 
excominunicanlur ab aliis ad communionem non 
recipianlur. Requiratur sane si forle aliqua indigna- 
lione, aut conleniione, aut qualibet eommolione 
episcopi sui eicommunicati sint. Ut ergo dlgna hsec 
possint exaininalione perquiri rccte visuni esl, per ]) 
singulos annos, in siugulis provinciis bis in anno 
episcoporuin conciilum fieri , ut simul in unum con- 
venienles ex communi provlncia hujusmodi exami- 
nent qusestioues^ ut iU demum hi qui ob culpas 
suas episcoporum suorum oflensas merito conlraxe- 
runt digne ctiam a caeteris excoinmunicali similiter 
habeantur, quousque in commiini vel ipsi episcopo 
suo visum fuerlt humaniorem circa eos ferre senten- 



nenie Umeii metropolitanae civilatis prctpria di- 
gnltate. 

\in. Sl qui volucrint venire ad Ecclesiam caiho- 
Ilcamex Novatianis, placuit sancto concilio ut ordi- 
neniur et sic maneant in clero. Anie omnia autem 
hanc babeant confessionein, quara per Scripluram 
exigi oporlel, ut fateantur se cominHni consensu 
catholicae Ecclesiae staiuia observaturos, id est com- 
municaturos se, et his qoi forte secundas nuptias 
experti sunt, vel his qui perseculionis ten^pore iapsl 
suni , quibus Umen lapsis poenitenliae modus ei 
tempus ascriptum est, ut in omnibus sequantur ea 
quae in Ecclesia catholica observanlur. Et sicubi 
ildem ipsi fuerint inventi, sive iu vicis seu in urbibus 
clerici ordinati a caihoKcis , sic etiam in clero per- 
sisUnt, unusquisque tamen in suo ordine. Si vero 
episcopus vel presbyier catholicae Ecclesiae fuerit ad 
quem allqui ex his accedunt, cerium est quod ^pi 
scopus quidera catholicus suam habeat digniialem. 
Siiniliter autem presbyleri el diaconi habeant. ili 
vero qui ab istis veniunt, si fortc episcopus fuerjt, 
habeat sacerdotii digniiatem, nisi forle placeai epi- 
scopo caiholico concedere ei eiiam episcopalis no- 
minis honor^m, Si vero non placuerit inveniat ei 
locum, ut sit in parochia coepiscopus, aut in clero 
presbyter, et in civitate una non videantur duo 
episcopi esse, et Ule omnimode in clero pcrmanere 
videatur. 

IX. Si qui sine examinatlone promoti presbytcrJ 
sunt, el postea examinati, confessi sunt peccau 
sua, et cuin confessi fuissent, conira regulam ve- 
nientes homines nianus els temcre impQsuerunt, 
hos ecclesiasticus ordo non recipit, ln Qmnibufi 
eniin quod irreprchensibiie esl defendit Ecdesiatr 

X. Quicunque ex lapsis per ignoraniiam suH 
ordinati, vel contemptum eorum qui eos ordinaver 

.n«9t, boc non praejudicat regulae eccle^asiica»» 



253 APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERCATOMS ^ 

QUlem annis iitem sinc oblalionc in orauonc sola A fncrinl, non dcbcnt susctpt in Ecclcsia, scd cnn 

onini necessiiate cogantnr, ut rcdeanl ad Ecdesiam 



pnrlicipent popnlo. Si qui vero, per Dci graiiam 
vocaii priino qiiidem oslcndcrunt fidem snam, de- 
posito militicie cingulo, post haec autem ad proprium 
vomilum reversi sunt, ut et peounias darcnt et am- 
birent redire rursnin ad miiiliam, isli decem annis 
sint inter pcenitenies, post primtim tricnnium quo 
fuerint, inter audientes, ab omnibus vero iliud prae* 
cipue observetur, ut animus eorum et fruclus poeni« 
tentiae observetur. Quicunque cnim cum omni ti- 
more et lacrymis perseverantibus ct operibus bonis 
conversationem suam non verbis solis , scd opere 
et veritate demonstrant, cum tempussiatntum etiam 
ab his fuerit implelum, ct oraiionibus jam cceperunt 
communicare, licebit etiam episcopo humanius circa 



suam, quod si permanserint) cxcommunicare eos 
oportet. 

XVII. Si quis ausus fuerit aliquem, qui ad alte* 
rum pertinet, ordinare in sna Ecclesia, c»m noit 
habeat consensum episcopi ipsius a quo recessii cle- 
ricus, irrita erit hiijusmodi ordinatio. 

XVIII. Quoniam multi clerici , ayaritiae caiisa lur- 
pia lucra sectantes, obliti snnt divini praecepti,qnod 
dictum est, qui pecuniam suam non dcdit ad nsft- 
ram, fenerantes centesimas exigant, statuit hoc 
sanctum concilium, si qiiis inventus fuerit post banc 
deflniiionem usuras accipere, vet ex quolibetiali 
negotio lurpia lucra scctari, vcl etiam species fni- 



eos aliquid cogitare. Qtii vero inJiiTereuter habue- B mentorum ad sextuplum dare, omnis qui lale ali- 



rlnt lapsum, et sufQcere sibi quod Ccclesiam intro- 
ierunt arbitrantur, isti omnimodo tempora slatuia 
complebunt. 

II. De his vero qui reccdnnt cx corpore, anti- 
qu9e legis regula observabitur etiam nunc, ita ut si 
forte quis recedit ex corpore, necessario vitac suae 
viatico non defraudatur, quod si desperatiis aliquis 
fecepta communione supervixerit, sit inter eos qui 
sola oratione communicant. De omnibus tamen his 
qul a corpore recedunt, in tradendo eis communio- 
nem et cura et probatio slt episcopi. 

Xni. Placuit hoc sancto et roagno concilio de 
catcchumenis qui lapsi snnt, ut tribus annis inter 
audientes verbum siiit tantummodo, post haec vero 
orent cum catechuroenis. 

XIV. Perveoit ad sanctum concilium quod, in 
•locis quibusdam et civitatibus, presbyteris sacra- 
menta diaconi porrigant, hoc neque regula, neque 
consuetudo tradidit ut hi qui offerendi sacrificii non 
Jiabent potestatem, his qui ofTerunl corpus Ghristi 
porrigant, sed ei illud innotuit quod quidem dia- 
cones etlam ante episcopos sacramenta sumunt. 

tlaec omnia amputentur et accipiant secundum 
ordinem post presbyteros ab episcopo vel a presby- 
tero sacram communionem. Quod si iion fuerit in 
praesenti vel episcopus vcl prcsbyter, tunc ipsi pro- 
ferant et edant. Sed nec sedere quidem licet in me- 
dio presbyterorum diacones. Sl quis autem non 
vuit his sufficiens esse, post hanc definitionem ces- 
sei esse diaconus. 1 

XV. Propler mulus pertorbationes et Irequentes 
tumultus sedilionum, qux fieri solent, placuit om- 
nimodo istam abscindi consuetudinem qu» conlra 
regulam est, sicubi tamen sit, id est ne de civitatead 

4>iviiafAm tpnnsAAl vaI Ani«pnnuo vo! nrpclivlAi» vaI 



quid conatus fiierit ad qua»tom dejiciaUir a clero, 
ct alienus ab ecclesiastico habeatur gradu. 

XIX. Si qtiis confugit ad Ecolesiam caiholicam de 
Pauliaiiistis et Cataphrigis statutum est rebaptizari 
eos debere. Si qui vero cierici erant apud eos, si- 
quidem inculpati fuerint et irreprehensibiles, relia- 
ptizali rursus etiam ordinentur ab episcopo Eccie- 
aiae catholicae. Si vero examinatl minus fueriDt apii 
deprebensi, deponi eos oportet. SimiliCer autem et 
clrca diacones et de omnibus qui in eodemclera 
iiiveniuntur, eadem forma servabitur. Gommemon' 
vimus autera diaconissas qux in hoc ordine iiirenic 
sunt, quae nec manus impositionem aliquam hal)e; ii. 
ut omniroodo inter laicas habeantur* Similiter auiem 

C diaconissae quae in catbolico canone non habeiiiur 
simili loco, id estlaicxet tanquamnon coiiseaa:^ 
deputentur. 

XX. Quoniam sunt in die Dominica qoidam ad 
orationcm genua flectentes, et in diebus Pentccosie^i 
proptcrea est iiaque statutum a sancta synodo quo- 
niam consona et conveniens per omnes ecciesias 
custodienda consuetudo est ut stantes ad oratiooem 
Domino vota reddamus. 

Symbolum ejutdem Nicwtu condliL 
Credimus in unum Deum Patrem omnipotenlem, 
visibiliiim et invisibilium couditorem. Ct in untiDi 
Dominum Jesum Ghristum, Filium Dei, natum de 
Patre unigenitum , hoc est, de substantia Patrii, 
Deum de Deo, lumen de lumine, Deum venim dc 
Deo vero, natum. non factum, consubstantialem Pa- 
tri, id est, uiiius substantisc cum Patre (quod Gneci 
omouiion dicuni) perquem omniafacta sontquxia 
coelo et in lerra. Qui propter nos homincs , et pro- 
pter nostram salutein descendit de coelis, el iiiCJr- 






A*«»«.A i«AM 



m DECRETALIUM COLLEGTIO. 

fiJes qqam exposiieninl Patres prfmum qoidem ad- 
vergns Arium.blasphemum« dicentem creaturam esse 
Fitium Dei, et adversus omnem haeresim, Sabellii, 
Fhotini» Panli Samosateni, Maniclixiy Yalentini, 
Marctonis, et adversus oiiinem omuino Ifiert^im, si 
qwe insurrexerit contra catholicam et apostolicam 
Ecclesiam quam omnes condemnaverunt Nicaea con- 
gregati episcopi treeenti decem et ocio. 
Fidet Gregorii majoris, 
Unas Deqs, principium, et PaterYerbi viventis, 
sapientiae exislenlis, et virtutis, etimaginis propriae, 
perfectus .perfeeti genltor, et unus Dominus ex uno, 
Pater filii unigeBili, et unus Dominus ex uno, Deus 
de Deo, figura substantiae Patris, Imago Dei, Deus 
VertMun moudl, et totius subsuntl» opifex, sapien- 



X tia, continens omnia qux existunl, Filius verus de 
Patre vero, invisibilis de invisibili, incorruplibtlis do 
incorruptibili, immortalis de immoriali, et sempi- 
ternus de sempiterno, ei unus Spirilus sanclus, per- 
feclns, perfecta vita, viventium sanctius, et fons 
sanctitaiis, et aedificationls ministralor, perquem 
Deus in omnes credentes et super omnes, et Fiiius 
quiper orones. Trinllas, perfecta gloria» etregnom 
sempiternum, Indlviduum, et Inallenabile. Neque 
igiturcreatum aliquid, et servum seu famulumin 
Trinitate, neque adventltium, vel subintroductum 
tanquam quod ante non exstiterit, el novisslmum 
subintraverlt, neque enim desiuit allquando FUiuB 
Patri, aut Filio, Spiritus sanctus, sed immutabilis et 
inconrertlbilis haec eadem TriniUs sempcr. 



INQPIUNT CAPITULA CONCILU ANCYilANI. 



4. Depresbftertsfapsis in persecqtione. 
^. De diaconibus qui immolaverunt. 

3. De clericis sive laicis quonim manus alii cum 
injuria super idolorom sacrificla posuerunt. 

4. De his qui In templis idolorum cocnaverunt, 
de qnilNis supra. 

5. De his qui Hnoore ritus gentilium perege- 
ronl. 

6. De his qui in locis idolomm manducaverunt 

7. De his qui frequenter idolis immolaverunt. 

8. De his qui coacti uti idolis immoiaverunl. 

9. De his qul aliis sacrificandi causam aUu- 
lerunL 

10. De diaconibus. 

11. De desponsatis pHellis et ab aliis corru- 
ptis. 



B £12. De his qui ante baptismum aacrificaverun» 
idolis. 
45. De coepiscopls. 
4i. De presbyteris a carne se abstinentibus. 

45. Non debere presbyteros ecdesiastica juca 
▼endere. 

46. Dehisqul irrationabiliter vixerunt. 

47. De his qui sicut muta animalia vixerunt. 

48. De episcopis qui ordinati non suscipiuutur. 

19. De his qui virginilatem profitentur. 

20. Deadulteris. 

21. De mulieribus qu» fornicata partus suos 
necant. 

22. De his qui volentes homicldium fecerujiL 

23. De Iris qui more gentilium vivunt* 

24. De eo qui sororem spoosiB suse vitiavit. 



61 INGIPIT CONCILIUM ANCYRANUM. 

(Anno Domini 600. -^''•^ * / 



Istl quidem canones, seu regulae, prlores suntC 
Nicxnis, sed ideo Nicaeni canones priores scribuntur, 
propter auctoritatem magni et sancti concilil apud 
Nicxam habiti. 

Convenemm autem in synodom memoratam, An- 
cyram civiialem, hi, qul infra scripa sunt, Marcel- 
los Ancyranus, Agricolaus Cssarlensls, Lnpus Tbar- 
sensis , Vitalio Antiochensis , Basilius Amasemis , 
Philadelphus Juliopoliunus, Testulus Nicomedensis, 
neraclios Zolonensis, Pelrus Iconiensis, Monecius 
Laodicensis, Pergianus Antiochaenus Phisidiae, Nar- 
cissos Nerodiensis. 

C4P. I. Presbyteros, qiii iroroolaverunt et postea 
iienim ceriamen inieruni, si lioc ipsum ex fide, ei 



priae retinere , oflferre autem iHis et sermonem ad 
populum facere, aut aliquibus sacerdotallbus officlis 
fongi non liceat. 

II. Diacones simlliter, qni immolaverunt , posiea 
autem iterum reluctati sunt, lllos quidem honore 
carere oportet oessart vero debere afo omni sacro 
ministerio, tta ut nec panem nec calicem offerant, 
nec pronuntient, nisi forte aliqui episcoporum con- 
scii sint laboris eorum et humilitati?, et mansuetu- 
dinis , et voluerint eis aliquid amplius tribuere "vel 
adimere, penes ipsos ergo de hts erii poteslas. 

in. Qui fngientes timore persecutionis , con^pre- 
hensi sunt, vel a familiaribus seu a domesticis tra- 
diti, ei vel bona propria aroiserunt, vel suslinuerunt 



263 ArPEND. AD SiCC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 5 4 

Ubos in fide, et Cbrisiianos se esse vociferantibas , A minus epulas Ibidem portaverunl et come(1enim< 



hoc ergo quod eis Invilis ei aliis cogentibus conti- 
git, 8) luctu et moerore animi acerbe se ferre demon- 
strant, ipsique humiii per bonam conversationem 
habilu incedentes dolere se quod inviii coacti sunt 
dojceant, hos tanquam inculpatos a communione non 
velari. Si autemjamprobibitisuntab aliquibus a com- 
munione majoris diligentiae inquisitionis causa, aut per 
aliquorom ignorantiam statim recipi oportere , hoc 
aotem observari oportet, et de clericis et de laicis 
omnibus. Laicos sane qui in similem necessitatis 
«ausam inciderunt, tanquam si nihil peccavcrint, 
maxime si eos probabilis viia commendet, ad ordi- 
nationem recipi placuit. 
IV. Dcrhis,. qui sacrificare coacti sunl, insuper in 



placuit ut post biennii poBnilentiam susclpiantur iu 
tamen utrum aut cum oblatione recipiendi sioi, an 
ad solam communionem admitti debeant unosqui^ 
que episcoporum examinet vitam eorom , et prxter- 
ila ac praeseniia habita consideratione perpendat. 

Vin. Hi autem qni secundo vel (enio sacriGcav^ 
runt vi coacti , quatuor annis sese ad porinileniiaiB 
submitlant , dnobus autem aliis sine oblaiione com- 
municent, septimo anno perfectionem receptari cod- 
munionis. 

IX. Quotquot autem non solum a flde DomlBla 
devianmt, sed etiam insarrexerunt in alros, et fn- 
tribus persuaserunt , et rei facti sunt persuasioDis, 
hi per triennium qiiidem inlercatechumenoslubeaB- 



iemplis idolorum coenaverunt, si qui eorum cum B lur, per aliud autem sexennium poenitentiae recipiast 



habilu cuUiore ad templa producti sunt, atque ibi 
pretiosiori veste adhuc mutatacoenae.participes fa- 
cti sunt, idolorum indifTerenter sumentes omnia qui 
fuerant apposita, placuit inter audientes nno anno 
conslitui, tribus autem aliis annis agere pceniten- 
tiaro, sed ex ipso triennio per bienntum tantummodo 
orationi communicare , tertio autem anno reconci- 
liare sacramentis. 

y. Quotquot aulem ascendenint templa com veste 

lugiibri , et recumbenies inter alios manducaverint 

flenles, si compleverint poenitentiamtriennii tempo- 

ris, sinc oblatione suscipientur ad commanionem, id 

est ot ipsi oblationem non ofierant. Si autem per- 

docti ad templa non mandocaverint, blennio maneant 

4n pcenitentia. Teriio vero communicent , sed «ine^ 

oblatione, ot dictum est, in quarto jam aAno per- 

.-lectioiiem suam reciplant. Episcopum autem hanc 

habere licentiam oportet, ut pro his peccata singu- 

lorum constderet , «t proul viderit conversationem, 

normam, regulaniqne conversaiionis aKribuat, id 

est, ut humanius agens secundum vitse modum tem- 

.pus alicui breviare, aut eiiam prolixius quod cor- 

rectionis necessarium viderit, addere. Discutialur 

autem omnium horum, et pinecedens vita, et posie- 

rior, et ita circa eos sacerdolalis humanitas mode- 

. relur. 

VI. De his qni minis tanlum cesserint, aut bono- 
.Tum oblatione, aul iransportationis poena deterrili 



locum , alio vero anno , id est decimo , comnmoio- 
nem sine oblatione recipiant ut completo deceoDio 
perfeciione fruantur. Ideo autem ipso tempore, 
etiam vita eorum et conversatio consideranda esL 

X. De diaconis, quicunque com ordinanlur, si io 
tpsa ordinatione protestaii suat , diceotes vdle se 
habere ujcores, iiec posse se continere» bi postea, si 
ad nuplias venerinl, maneant in jninisterio, propier- 
ea quod his episcopus licentiam dederiL Quicunqw 
sane tacuerunt, et suscepcrunt manus impositioneni, 
professi contineniiam , si postea ad nuptias coave- 
nerint , a ministeitio cessare debebunt. 

XI. Desponsatas puellas, et postea ab aliiscor- 
ruplas, placuil erui, et bis reddi qulbus foeranKi^ 
fiponsatse, etiam si eas a raptoribus florempadoris 
amisisse constiterit. 

XII. Eos,qui ante baptismumsacriflcaveraniidolis, 
>6t postea baptismum consecuti sunt, placuit ad onli- 
nem promoverl , tanquam ab omni crimine lancri 
salularis sanctificatione purgatos. 

XIH. Vicariis episcoporum (quos Graeci cocpisco- 
pos vocant) non licere, vel presbyieros, vd diaconos 
ordinare. Sed nec presbyleris civitatis sine episcopi 
praecepto aliquid iniperare, nec sine auctorilate lii- 
terarum ejus in unaquaque parochia aliquid agere. 

XIV. De his qui in clero sunt presbyteri vd dia- 
coni, et absiinent se a carnibus, hoc placuit slaioi. 
ut non eas tanquam immundas contemnant, sed 



sacriticaverunt, el nunc usque non poenituerunt ne- ^^contingant. A quibus (ftiidem, qui se abstinere to- 



que conversi sunt, modo autem, id est, tempore 

bujus synodi, se obiiilcrunt conversionis suae consi- 
. lium capientcs, placuil eos usque ad magnum dicm 

inter audientes suscipi, poeniientiam autem agere 
. triennio, et post duos alios annos sine oblatione 

communicare, et ita demum sex annis compleiis ad 
. perfectum pervenire. Quod si aiiqui ante hoc con- 

Ailiiifn ftHcrAnli aiiht a«l nmniiAntiam at \\\n tPmnnrA 



lunt, habeant potestatem^ iu tamen, ut si quando 
cum oleribus coquuotur, eadem tanqoam carnibos 
poliota Don judicent , sed ex his cibum assumaD;, 
quamvis a carnibus se absUneaut. Quod si in unuiis 
eas immundas et abominabiles judicaverint, ntnec 
olera quae cum carnibus coquuntur aesliment coine- 
denda, tanquam non consenlientes huic rcgnte. 
nnArii>L Ai a ministerio et ordine soo. Si 



i«accdrik AAft I 



J65 DECl^ETALILM COLLECTIO. 2G6 

t:i>fscopi, si coiisiUulum prelium deliei recipi nec»e, A lale. Quod si etiain ibi seJiliones conciUre proban- 
propter quod sxpe conrmgit distractarnm renim 



redditus ampliorem suuimain pro acceplo prciio 
reddr. 

XVL In hoe titulo verba Grxca hsftc sunt; inpi 
T&iy etkoy&^ ^tayovTflav r,al Sccr/ovrRi , quac nos Laline 
possnmus dicere de his qul irralionabiiiier versati 
suiit sive versantur. Sensus auleni , in hac senlentia 
duplcx esse potest, qui ex subjeciis coiijiciiur, aul 
de his qul cum pecoribus coitu niisii suiit, aut more 
pecudiHD iocesla cum propinquis sanguinum com- 
niiscuerunt. Qiiotqnot igiiiir ante Tigesimitm xlatis 
^uae annum tale crimen admiserint, qutndecim annis 
iu pouiitentia peractis, orationi taiituiii incipiant 
communicare. £l quioquenniuin allerum in com 



tur, episcopis ibidem constitutis , segregari eos 
necesse est» et nihilomiuus presbyterii dignitate 
privari. 

XIX. Qootquol virginilatem pollicium praevarM 
catae sunt, professione contempia , inter bigamos, id 
est qoi ad secundas nuptiaa traiisieruiir, haberi debe- 
biint. Yirgine» autem puellas 62 qu» tanqaaro soro- 
res cuiQ nonnuilis viris habitare voluni , ab eorunr 
consortio prohibemns. 

XX. Si quis adulterium commiserii , sepiem 
annis in poenitentia complelis , perfectioni reddaiur 
secundum pristinos gradus. 

XXL De mulieribus quae fornicantur , et partus 
8U08 necant, sed et de his qua: agunt secum ut utero 



munione orationls solius perduranies. Post vigesi- B conceptus excutiatur, antiqua quidem deflnitio 



Bum cum oblatione ad commonionem suscipiantur» 
discuitatur aulem ei viia eorum qualis fuerii tempore 
poeniieniiae. Et Juxta hanc hnmanitalem consequan- 
Uir. Quod si quis perseveranlius abusus fuerit, hoc 
crimine proltxius tempus » id esi viginti anoorum 
pcenitentiam Buscipiai. Qui vero, exacta viginii an- 
norum aeiate, ei uxores habenies in boc crlmen in- 
clderiniy poei viginti ei quinque annos pcenitentia 
acu ad communionem orationum admittaniur, in 
qua communione oraiionum altero quinquennio per- 
4iuranies plenam communionem cum oratione reci- 
piani. Quod si aliqoi ei uxores habentes, ei exce- 
denles qulnquagesimum «iatis suae annom .in hoc 
prolapsi suni scelere ad exitum tanium vitae coin- 
munionem mcereaniur. 

XYIL Hos eosdem , sane non solum leprosps 
crimine hiijuscemodi factos, sed et alios isto morbo 
replentes, placuil inter eos orare qui tempestaie 
jacianiur, qoi a nobis energumeni intelligunlur. 

XVIIL Si qui episcopi snscepti non sunl a sua 
dioficesi in-qua fuerani denominati, coropellantur ad 
eamdem judicis edicto redire. Quod si voluerint 
alias Ecclesias occupare, et vim facere aliis episco- 
pis qnos ibi invenerint, sediiiones excitando adver- 
sus eos , hos segregare oporteL Quod si volunt in 
presbyierio in ecclesia ubi prius fuerant tanquam 
presbyteri residere, non repellantur a propria digni- 



usque ad exitum vitae eas ab ecclesia removet, hu • 
manis nunc definimus, ut eis decem annonim iem • 
pus pcenitentiae iribuatur. 

XXIL Qui voluniarie homicidiom fecerint, ad 
posniienilam quidem jugiter se submitiani. Girca 
autem exitum viiae, communione digni habeahiur. 
Eos vero qui non voluuiaie, sed casu bomicidiuin 
fecerint, prior regola posi sepiem annonim pceni- 
ientiam , communioni sociavit secondum gradus- 
coDSiitulos. Uaec vero humanior definitio qoinqoen 
nii iempos triboit. 

XXUl. Qoi aoguria vel auspicia sive somnla ve| 
divinaliones quaslibet secundum morem geniiliuni 
observani, aui in domos suas hojosmodi homiiies 
G iniroducuni in exqoirendis aliquibus arie maiefica, 
aoi domos lusirant, confessi, quinqoeiinio poeni- 
ientiam agani secondom antiqoas regulas consti- 
iutas. 

XXIT. Si quis sponsam habens, sorori ejns for^ 
siun Intoierii vitium, eique inhxserit tanquain 
8uae ei sibi expetendam esse conjunctionem, hao 
auiem decepta, postea uxorem duxeril desponsatam» 
lila vero quae vitium passa est, si forte necem sibi 
intulerii, omnes hi qui hujus facti suiit oensoii, 
decem annis in poenitentiam redigantur secundoin 
canones constitutus. 

Explicit concilium Ancyranoro. 



INCIPIUNT C.\PITULA NEOCuESARIENSlS CONCILIL 



1. Depresbyierisqui uxoreroducerenondebeanL D 9. De presbyteris corporall peccato pneoccu» 

^. De rauliere duobus fratribus nubere non hcere» patis. 

5. De his qui multis nupliis cominuiiicaverunt. 10. De diacoiiibus corporalt peccato pf^^^^' 



207 



kPPEND. AD SiEC. IX. — ISIDORI MERCATORIS 
INCIPIT CONCIUUM NEOCiESARIENSE. 



26S 



Ei h\ qmdein canones secundi sunt eorum qui in 
Ancyra et Caesarea exposiii sunt , Nicxnis ^ejro 
f riores inyeniuntur. 

Conyenerunt autem in synodum memoratam in 
Neocaesariense ciyitale hi qui infra scripti sunt : 
Vitalis, Germanus, Sedus, Hystrius, Lupus, Geron-* 
tius, Salamnus, Leontius, sanclus Basilius, Yaleuli* 
nns, Slephanus, Gregorius, Longinus, Narcissus, 
Decasius, Leontius, Heraciius, Alipius, a quibus 
reguiae prolatae sunt quae fnfra scriptae sunt. 

Cap. I. Preshyter si uxorem duxerit, ab ordine 
illum deponi debere, Qdod si fornicatus fuerit , yel 
adulterium commiserit , extra ecclesiam abjici cl ad 
poenitentiam iuter laicos redigi oportet. 

n. Mulier, si duobus. nupserit fratribus, abjieia- 
tur usque ad diem mortis. Sed , propter humanita- 
tem in extremis suis sacramentis reconciliari opor- 
tet, ita tamen ot si forte sanitaiem recuperayerit, 
matrimonio soluto ad poenitentiam adraittatur. 
Quod si defuncta fuerit mulier in bujusmodi con- 
sortio constituta , difliciKs erit poeniteniia rema- 
nenti, quae sententia tam yiros quam muHeres tenere 
debet. 

UI. De bis qui frequenter uxores ducunt» et de 
his qui saepius nubunt, tempus quidem his constltu- 
lum manifestum est, aed conyersatio et fides eorum 
tempus abbreviat. 

lY. Si quis, concupita muliere, etlam si concn- 
bitus ejus desiderium habet, non autem subseqna- 
tur effectus, manifestum est hunc fuisse per divinam 
fratiam liberatuni. 

y. Catechumenus, id est audlens, qui ingredilur 
ki ecdesiam, et stat cum cateehumenis, si peccare 
fuerit yisns figens gennsi, audiat verbum, ut se absli- 
neat ab illo peccato quod fecit. Quod st in eo perdn- 
rat abjici omnino debere. 

VL De pRcgnantibus, quod oportet eas baptizari 
quando voiunt, nihil enim in hoc sacramenlo 
commuoe est pariturae et illi qui de ejus utero 
fuerit edltus, quia uniuscujusque in iila confessione 
libertas arbitrit dedaratur. 

\1L Presbyterum conVivio saecularium nuptiarum 
Interesse non debere, maxime cum praecipiatur se- 
cundis nuptiis poenltentiam tribuere, quis erit pre- 
sbyier qui propter conviyium illis conseniiat 
nuptiis. 



B 



A YlH. Si cnjus uxorem adulterium eommisisse, com 
esset laicus, fuerit comprobalum, bic ad ministe- 
rium ecclesiasticum admitti non potest* Quod si ia 
clericatu jam conslitulo co adulteravit, dato repudio 
diroittere eam dcbet. Si vero retinere ejus oonser- 
tium yelit , non potest suscepto ministerio per- 
fruL 

IX. Qui admiserit eorporale peccatum et hic 
postea presbyier ordinatus est, si eonfessus fuerit 
quod ante ordinaiionem suam peccaverii , noD qoi- 
dem ofierat, maneat aulem in aUis officiis propter 
ejns studii utilitatem. Nam caelera peccata censoe- 
runt phirimi etiam ordlnationt privari. Quod si de 
his non fuerit confessus, nec ab aliquibus poiest 
manifeste convinci , huic ipsi de se poteslas est 
commitlenda. 

X. Similiter et diaconus si in eodem culpoe ge> 
mine fuerit involutus, sese a minisierio cohi- 
bebit. 

XI. Presbyter ante triginla aun^m seUtem non 
ordineiur, quamvis sit probabilis vitae, sed obser- 
vetur usque ad praeflnitum tenipus ; Dominus enim 
irigesimo anno baptizatus est et tunc praedicavit. 

XII. Si quiSfinaegritudine constUutus, fuerilbapii- 
zatus, presbyter ordinari non debet. Non enim iides 
iilius voluntaria » sed ex necessitate est, nisi forie 
postea ipsius sludium et fides probabttis fuerit, aot 
hominum raritas cogat. 

XIU. Presbyteri qui conregionaks non sunt, io 
ecclesia pracsentibus episcopis vel presbyteris ci> 
^ vitatis oStvTt non possunt, nec dare panem saocti 
ficatum , nee calicem porrigere. Quod si absentes 
sunt civlutis sacerdotes, et fuerint invitati ad dan- 
dam orationem, soU debebunt dare. Vicarii aoiem 
episcopoFum (quos Graeci coepiscopos vocant) eon- 
stituti sunt quidem ad exempluin septuaginla senio- 
rum* Sed tanquam consacerdotes propter solliciiu- 
dinem et studium quod in pauperes agunt, offerani, 
et honorabiles habeantur. 

XIV. Diaconi septem esse debent secqndum regu- 
lam, quamvis magna sit civitas, reguke tamen aucto- 
ritas isla est, quod et liber actorum aposiolorum 
insinuat. 

Explicit concilium Neocaesariense » quod foii • 
Auno Domini 3U in Ponlo Polemoniaco. 



4. De his qui nuplias damnant. 

2. De his qui carnes manducantes damnant, 



INCIPILNT CAPITULA GANGRENSIS CONCILH 
D 



7. De fructibus in ecclesiam et non aiibi daniiis. 

8. De hi? Qure in usus DauDerum conferuntur. 



religlonis parenies $uo»^ 



2C9 DECRETALniitl^LLECTlO. 

15. Non debere mulierem contioeAlue causa vi-A 46. JNe filti occasibne 

despiciant. 
17. Caput tondere muUeri non lieere. 
i8. Non debere die Dominico jejunare. 
19. Non licere communia jcjnnia solvere 



rileni babitum usurpare. 

1i. Noo debere condemnantem nuplias a ^iro 
discedere. 

15. Nofi debere queroquam cooUnentiae causa (I 



li«>s suos negligere» 



20. Communicandum m basilicis martyrum. 



INCIPIT CONCILIUM GxiNGRENSE. 



(Anno Doniini 355 in Paplagonia.) 



Diominis honorabflibus consacerdotibtis, in Arme- 
nia consiilutis cpiscopis. Eusebius, Alpius, Pbiletus, 
Eulalius, Pappus, Basliiqs, Bithinicus, Ileratius, 
ipatins, Bassus, Engenius, Gregorius, Elianus, Pres- 
siiis, Eugenlus, qui convenerunt in Gangrense con- 
eilium iu Domino salutem. 

Quoniam conveniens^ sancta synodus episcopo- 
nim , in Ecclesiam Gangrensenr propter quasdam 
ecctesiasticas et necessartas causas inquirendas , et 
ea qux secundum Eustacbium gesta smu digno» 
seenda invenit inuUa fleri indecenter ab liis qui 
eumdem Euslachimn secuti sunt, necessaria staiuit 
palam omnibus fociis ainputare universa qu:n ab 
eodem male CQinmissa sunt. 

Declaratum estenim hoseosdem nupiias accusare» 

et docere qnod nollns in conjugali posilus gradu spem 

habebai apud Deum , unde facium est ui mulieres mult» 

seductae,TeUciisproprilsviris, etviri, uxoribus desti- 

intis, vincnlom ^ conjogsife dissolvereni, coniinen- 

tiam profllentes, quam cnm relinere non posseni, adul- 

tarium commiseruni.Inventi enimsunidissensionesac 

separaiiones in Dominicis ecclesiis docere^id esi ira- 

ditiones ecdestasticas» et ea qu» in ecclesils aguiitur 

debere contemni, privaiisque conveniicuKs institutis 

auiue ad imiiationem eorum quae in donio Dei agim* 

i»r omnia pnesumere celebrare. Adhuc etiam vesti- 

bus communtbus spretis novos ei insoHlos habilus 

assumpsisse. Primitias qtioqne fructuum ei obiatio- 

nes eorum qnaa veterum instiiuiio ecclesiis iribuit, 

sibimei vindicasse, id est propria ratione doctrinae, 

Unquam sanciis sibi eas oi&rri debere, apud se ei 

inter se dispensandas, servos a dominia recedentes, 

per l^nc inusiiaium religionis suae habltum, sub 

specie su» religionis dominos contempsisse. Mulieres 

quoque praeier consuetudinem, ei sut sexus orna- 

lum hinc se lustidcare, credentes virilem habitym 

Bascepisse*,^phiresque earum oecasione religionis, 

lonsas genuini decoris comas penitus amputasse. 

Jejunia qus in ecclesla praedicant contemuenda asse- 

ruisse. Noonulios etiam cibos carnium tanquam illi- 

citos reputii$se, in domibus conjugatorum nec ora- 

liones quideii^ debere celebrari persuasisse, in tan- 

luro ut easdenf (leri vcient, et oblationibus qu.^e in 

doinibus factae fuerint minirae- communicandum esse 



Gonventunl ei sacramenta conflciuni reprehenderc. 
Divltcs fldeles, qui non omnlbus renuntiant qiiae pos- 
siilent spem apud Dominum non habere. Et mnlta 

Q alia quae enumerare nulli possibile esi singnlos qtio- 
que eorum pro suo arbitrio constituere, unusqnisque 
euim eorum per talem institutionem ab ecclesinsiico 
canoiie reeesiiii, ianquam proprias leges sibimet con- 
didisse praesumens. Sed nec communis his omnibus 
ei una sententia est. Singult enim, prout videtur ei 
libet, accusationem Ecclesiae nitendo tanquam rector 
non sit, vel addidit decreta vel mihuit. Propter hoc 
ergo coactum est hoc conciKum in Gangrensi Eccle- 
sla babitnm canones isios exponere,quibus probaniur 
memoraii exira Ecclesiam esse..Quod si per pceniten- 
tiamcondemnaverint omnia liaec quae malesenserunt, 
ianquam a se non bene prolata acceptabiles fiant^ 
atquead eos singula quae debent condemnare, syno* 
dus credidit exponenda. Quod si quis renuerit haec 

C quae hodie eonsiituta suiit tanquam haereticus ana- 
Ihemaiizatus el damnatus abjiciatur. Et erit noa 
solum excommunicatus, verum etiam ab ecclesia 
abjicialur extorris,donec deprecetur episcopos, et de 
universis quae penes eos depreliensa atque delecta 
soni, providerit, quid horum susceperit observan- 
dura 

Cap. 1. Si qui&Ruptias in accusatione dnxerit, et< 
mulierem fidelem ac religiosam cum viro suo dor- 
mieniem abominandam credlderit, aut etium accu- 
sandam tanquam non posse conjugaios in regnum- 
Dei ingredi, ahathema sit. 

H. Si quiscarnem manducaniemerfidecum reli- 
gione praeler sanguinem ei idolo immolatum et suf- 
focatuin crediderit, condemnandum. taiiquam, &pem' 

D non habenlem quod eas maiidncat, anatbema sii. 
HI. Si quis servum alienum occasione religionis 
doceat domiuum suiim debere contemnere et ejus^ 
minislerium deslituere, ac poiius non docuerit suo 
doraiiio bona fide et cum omni honorificentia deser- 
vire, anatlieraa sii. 

IV. Si quis discernit presbyterum conjugalui^u, 
ianquam occasione nuptiarum oflerre non debeai, ei. 
ab ejus oblatione ideo se absiineat, anatlicma sii. 

V. Si quis docet domum Dei contcmptibiiem esse 
debere et congregaliones quae in ea fiunt, analbeina 



tn APPEND. AD SiEC. IX-. — ISIDORI MERCATORIS «7f 

nience presbytertijaxt» decretiim episcopi, iptamque A venire connm sibi ampiiCaTerit, qnam Deus ad Tela* 



ecclesiam apud sc sine consilio episcopi cum pne- 
sbytero agat, anathema sit. 

VII. Si quis oblationes frnctumn Tcf primftlas 
ecdesiae debitas Toluerit exira ecclesiam accipere 
ant dare, praeter conseientiam episcopi, tci hujus cui 
bujustnodi oiQcia commissa sunt, ei non roagis 
cnm consilio ejusdem bxcagenda putaTerit, ana- 
themasit. 

YUI. Si quls dederil Tel acceperit fructuuroobla- 
tiones prxter episcopum, Tei eum qui constitutus 
est ab eo ad dispensandam misericordiam pauperi- 
bus^ qui dat et qui accipit, anathema slt. 

IX. Si quis Tirginilalem tcI continenliam profes- 
sus, taAquaro abominabiles nupiias judicat, et non 



men ejus, ei ad memoriam subjectionis ini dedit^ 
tanquam resolTens )ns subjectionis,anathema siL 

XVIII. Si quis, tanquam hoc conTenire jndicans» 
die Dominieo jejunaTerit in ejusdem diei oontem- 
ptum, anathema si4. 

XiX. Si quis eorum qui proposito sunt conUnen- 
li» prxter necessitatem corporalem superbiai, et 
jejunia communia lotius Ecclesi» pataTcrit contem- 
nenda» perfectam insua scientia Tindican8 ralioDem» 
anaihema sit. 

XX. Si quis per superbiam tan<piam perfectnm se 
existimans conTcntus qui per ioca et basilicas san- 
clorum martyrum fiunt Tel accusaTerit, Tel eiiam 
oblaiiones quae ibidem celebranlur spernendas esse 



propler hoc solum quod contineatiae el Tirginitatis B crcdiderit, memoriasqae sanctorum coniemneudas» 



bonum sancium proposiium est» anathema sit. 

X. Si quis propter Dominum Tirginilatem pro- 
fessus in conjngio positos per arrogantiam Titupera« 
Tcrit, anaiheroa sit* 

XI. Si quis conteronendos dnxerit agapem facie»* 
tes, et propler honorem Domini fratres pauperes 
conTOcanies neluerit communicare , Tocationibus 
eoruro tanquam nihili et quod fit ducens» anathema 
sit. 

Xn. Si quis Tiroram putaTcrit sanclo proposito, 
td est conlinenii», conTcnire ut pallio utatur tanquam 
cx eo juslitiam habilurus, et reprehendai tcI judicei 
alios qui cum reTerenlia birrts uiuntur ei alia vesie 
comrouni quae in usu esl, anatheroa sit. 



anaihema sii. 

XXI. HaBC autera scripsimuSy nonabscindenles eos 
qui in Ecclesia Dei secundum Scripiuras sancium 
proposiium continenlis eiigunt, sed eos qui susd- 
piuni babitum ^us, el tn superbiam efferuntur ad- 
Tcrsiis eos qui simplicius TiTuni. Sed ei hos condeni- 
namus qui se exiolluni adTersus Scripturaa ei eo 
cLesiasiicos canoneSy ei noTa introducuni pnecepta, 
etnosauiero Tirginitaterocum bumilitale adroiramur« 
ei coniinentiam cum caslitate el religione Deo ac- 
cepiissimam dicimus , ei renuniiaiionem saecubriam 
negoiiorum aique aciuum curo humiliiate approban- 
dam laudamus, ei nuptianim Tinculum» quod secuo- 
dum castitatem secum perdurat, Ikonoramas» ei di- 



XRL Si qua mulier, suo proposito ulile judicans C vites cum juslilia ei operibus bonis non ahjicimos. 



aiTirili Tcsie uuiur,ad hoc ul in Tiri habilum muu- 
tur» anathema sit. 

XIV. Si quamuIierderelictOTlro discedere Tolaerii, 
soluto Tinculo conjugali, nuptias conderonando, ana- 
thema sit. 

XV. Si quts dereliquerii proprios filios suos, et 
Bon eps aluerit» ei quod pietatis esi necessaria non 
praebuerit, sed sub occasione coniineniiae negligen- 
dos puUTerit, anatheroa sit. 

XVI. Sl qui filii parentes maxiroe fideles deserue* 
ruit occasione Dei cuitus, hoc justum judicantesesse, 
et non potius dcbitum honorem pareniibus reddide- 
rint, uthoc ipsumineis Tenereniur quod fidelessunt» 
analhema slt. 

XVII. Quaecunque mulier religioni judicans con- D 



el parcimoniam cum Teste bumili non reprobamus, 
sicui etiam ornaium, praeler corporis diligenliam, 
infucalum laudamus. Dissolutos autem ei fractos in 
Tesiibus incessus non recipimus, ei domos Dei hoco- 
rarouSyetconvenlus qui in his fiunt, lanquam saoctos 
ei utiies recipimus, proprieutem in priTaiis domi- 
b is non condudentes, et omnem locum in nomioe 
Dei aedificatum honoramus, et congregationem in 
ecclesia factam ad uliliutem comrounem recipimus, 
et bona opera, quae juxU Tires in fraires pauperes 
exerceniur, secundum ecdesiasiicas tradiiiones bea- 
tificamus, ei omnia qu» conTcniuni iraditionibus 
apostolicis et sancurum Scripturarum praece^tis ia 
ecdesia fieri exopUmus« 

Explicit conciiium Gangrense^ 



INCIPIUNT CAPITULA CONCILII SARDICENSIS. 



!• Episcopuronondebere adaliam ciTitatem trans- 
ferri. 



7. De episcopis accusalis. 

8. Ut episcopi passim ad comiUlum uon pei^ant. 



a ir..i 



Q Ha nnlhiio ciinra. 



•75 



DECRETAUIOM COLLEOTIO. 



914 



15. De episcopis in aliena proTlacla possesslones A i9. De quioiis siipra» 



babenlibus. 

16. De dericomm excominunicalione. 

17. Licere clerieis, si injusle fuerini excomrowii* 
eaii, vicinos adlre episcopos. 

18. Non licere episcooo alterius deriCQm in sva 
ecclesia ordiuare. 



20. Ut extranei clertci apud Thessalonieam noD 
tradent. 

21 . Glericiyim passi, aut persccutionem, si ad aliam 
accesserint civitatem,non ▼etentnr ibi morari quan 
diu potuerint redire. 



64 INCIPIT CONCILIUM SARDICENSE TRECENTORUM EPISCOPORUM. 

(Anno Domini S51 in Thracia.) 



Annosexlo Gonstantini iraperatoris, Leontio et 
Sallustio consolibus, aera 571, Sardicensis synoldus 
congregau est, ubi omnes per Orientem Ariani 
episcopi oondemnati sunt, qui conTentl ad conci- 
liam occurrere reatus conscienlia noioerunt , In quo 
concilio inter caetera hae regulae pro disciplina ec- 
clesiastica institut» sunt. 

Cap. i. Osius episcopus dixat : Non minus mala 
consuetudo quam perniciosa corruplela fanoilos 
eradieanda esl, ne cui liceat episcopo de ciritale sna 
ad aliam clTltatem tranure. Manifesta est enim 
causa qua hoc facere tentant» cum nuilos in hac re 
inTentus sit episcopos qui de roajore civitale ad 
mlnorem transiret, unde apparet avarltiae eos ardore 
inflanimariet ambitioni senrire, et ut domioationem 
exerceanL Si ergo omnibus piaoet ut hujusmodl 
pemiciesausterius yindicetar,neclaicamcommunio- 
nem habeal, qui talis est uhiversi dixerunt, placet 
eliam si lalis aliquis exsiiierit temerarius, ut forsi- 
tan exGOsationem afferral, quod populi litieras ac* 
ceperit, cum manifeslum sit praemio et mercede 
paucos qui sinceram fidem non habent potuisse 
corrumpi ut damarent in Ecclesia et ipsum petere 
viderentur episcopum, omnino bas fraudes remo- 
vendas esse damnamus, ita ul nec laicam comrounio- 
nem in finem accipiat taiis » quod si vobis omnibus 
placet, slatuile. Universi dixerunt : Placet. 

n. Osius episcopus diiit : Illud qnoqiie slatutum 
sil, Qt episcopus de soa provincia ad aliam provin- 
riam in qua sunt episcopi non transeat nisi forte a 
fratribns invitatus , ne videamur januam charitatis 
claudere. 

lil. Osius episcopus dixit : Proyidendum estetiam 
ut si in aliqua provincia forte aiiquis episcopus 
contra fratrem suum episcopum litem habuerit , ne 
unus e duobus ex alia proviocia advocet episcopos 
ad judicium. 

IV. Osius episcopus dixlt : Quod si aliquis epi- 
scopus adjudicatus fueril in aliqua causa, et putat se 
bonam causam babere, ut iierum judicium remo- 
Tctur, si vobis placet , sancti Petri apostoli memo- 
riaro bonoremus, ut scribatur, vel ab his qui cau- 



decreveril Roroanus episcopus, confirmata erunt, st 
ergo oronibus placet, staluatur. Synodus res*M)ndit : 
Placet. 
Y« Gaudentios episcopus dixit : Addendum esl si 

g placet huic sententiae quam plenam sanctitate pro- 
tulislis ut curo aliquis episcopus depositus fuerit, 
eorum episcoporum judicio qui in vicinis com- 
moranlur locis et proclaniaverit , agendnm sibi 
negolium in urbe Roma. Alter episcopus , in eadem 
eathedra post appellationem ejus qui videlur esse 
depositus , omnino non ordinelur,* nisi causa fueril 
in judiclo Romani episcopi determinala. 

yi. Osius episcopus dixit : Si contigerit , in una 
proTincia in qua fuerint plnriml episcopi unum 
forte remanere episcopnra, ille vero per neglfgentiam 
noluerit ordinare episcopum et populi convenerini 
episcopos vicinae proTlnciae, debent illum prius con- 
Tenire eplseopum, qul in eadem provincia moratur, 
et ostendere quod popull petant sibi rectorem, et 

Q hoc justnm esse, ut et ipsi yeniant, et curo eo ordi- 
nenl episcopom, quod si conventos litteris tacuerit, 
et dlssimulaverit , niliilque responderit , tune satis^ 
faeiendum esse populls, ut veniant ex vieinis pro- 
vinciis, et ordinent episcopum. Iterom licentia 
ordinandi episcopum danda passim non est, si enim 
subito aut vicus aliquis aut roodica civitas cui salis 
.esi unus presbyter voluerit sibi episcopum ordinari 
ad hoc, ut vilescat nomen episcopi et sommi honoris 
aucloritas, non debent illi ex alia provincia inviiaii 
facere episcopum, nisi aut in civitatibus quaeepiscopos 
habueruot, aut siqua taro populosa est civitas, 
vel locus qui mereatur habere episcopum. Synodus 
respondtt : Placet. 
YII. Oiius episcopus dixit : Et boc placuit, ut si 

D episcopus accusatus fuerit , et omnes judicaverint 
congregati episcopi regionis ipsius, et de gradu siio 
.ejecerint eum, si appeiiaverit qui dejecius videiur, 
et confugerit ad beaiissimum Romanae Ecclesiae 
episcopum, et voluerlt se audiri, si justum putaverit, 
ut renoveiur, examen scribere episcopis dignelur 
Romanus episcopus his qui in finitima et propin- 
qua altera provincia sunt, ut ipsa diiigenter omnia 



i-:«. ^AlSnlAnt 



£75 
miitendos esse 



qui 



APPEND. AD SiEC. IX. — ISIDOHl lOiRCATORIS i76 

pnesenles cam episcopis A X* Alipliius eptscopus dixil : Si propter puptHtK 



Jttdicenft» ttl habeani etiain auclorilalem persoiuB 
iliius a quo deslinali suiU, erit in ejus arbilrio. Si 
vero crediderit sufficere episcopos comprovinciales, 
ui negolio terminuro imponant , faciet quod sapien- 
lissimo consilio suo judicayerit. 

VIll. Osius episcopus dixit : Imporiunitaiis nosirge 
nimia frequentia, et injustse petiiiones feceruBl ihm 
non tantam habere gratiam aul fiduciam, dum qui- 
dam non cessanl ad comitatum ire episcopi maxime 
Afri, qui sicuti cognovimus, sancUssiini frairis 
coepiscopi nostrl grati consilia salularia spernuiu , 
atqae coniemnnnt, et non solum ad comitatum 
moltas el diTersas Ecclesiae non profuturas prse- 
ferunt causas, ut fleri solet aut oportet, ut aiil pau- 



et viduas vel laboranies , qni cansas non iniquas 
habeiU , susceperinl peregrlnationis Ineommoda , 
habebuiU aliquid xustae raiionis , nunc vero cum ea 
postulcnt, quae sine invidia omniun , el repreheA- 
sione esse non possuni, non necease eos ire ad co- 
miiatum. 

XI. Gaudeniius episcopus dixit : Ea quae salubriler 
providislts convenienti sestimalione omniiimque Deo 
placiiura et homiiiibus tenere haclenus foriitudinem 
possttni,si raetus huic senicntiae conjungatur,scimus 
eniro eiiam ipsi sa^pissiine propler paucorum im- 
prudentiam sacrum ac religiosum sacerdolale ooiDen 
fuisse reprehensum. Si igiiur contra omnium sea- 
tentiam aliquis visus fueril ambiiioni i^acere magis 



* peribus, aui viduis , aut pupillis subveniaiur, sed et B ^^^ p^^ debolscire causis redditis hooorem atqoe 

dignitatem se amissurum, hoc auiem sciri , et com- 
periri poieril si unusquisque nostrum qnl ia caoaii 
conslituius esl cum progredienlem episcopum vi- 
derit, inquiral transitum ejus , causas videat, qoo 
lendit, agnoscat. Et sl quldem eum agnoverit ire ad 
eomitalum , requiral illud quod superius compre- 
hensum est, ne forte invitatus sH, nl ei faculus 
eundl permittatur, si vero ut superitts memiDit 
sanclttas vestra propter desideria el ambltionesire 
ad comltalum lentaverit » neque lliteris ^s 
subscribatur , neque In communione reclpiator. Si 
vobis phcet, debel omnium sentenlia confirmari. 
Onjversi dixerunt : Hoc honestum esse, et placere 
slbi conslllutionem. 

m. Osius episcopus dixit : Sed et moderalio cst 
necessaria , dilectissimi fratres , ne subito adhttc, 
quidam nescientes quid decretum sit In synodo, 
venerinl subito ad civitates eas, cpiae in ean.ili snnt, 
debet episcopus civitalis ipsius admonere et instruere 
iHum , et ex eo locoille miltat diaconnm , adinoniius 
tamen ipse redeat ad parochiam suam. 

XII. Osius episcopus dixit : Mecessarium, arbitror, 
ut diligentissime iracteiis, si forte aut dives.aut 
schoIasUcus de foro, auiex administratione episcopus 
fuerit postulatus^ non prius ordiiietur, nisi elanie 
lectoris munere, ei ofBcio diaconi ei presby teri fuerit 
perfunctus. Ei ita per singulos gradus, si dignas 
fnerit, ascendat ad culmen episcopalus, potesl enim 



digniiates sa^culares, et adminlstrationes quibus* 
quam postulanl, baec itaque pravitas olim non solum 
murmuraiioncs, sed et scandala excitat. Honestum 
esl auiem uiepiscopns intercessionem suamhis prae- 
stet qui aliqu.a iniqua vi opprimuniur, aut si vidua 
aiUigatur, aut pupilius exspoiieiur, tamen et isla 
omnia si jusiam habeant causam et petiiionem. Si 
vobis erge, fratres charissiini, placei, decernile, ne 
episcopi ad comiiatum accedant , nisi forte hi qui 
religiosissimi imperatoris lilteris, vel invitaii fuerint 
vei vocaii, sed quoniam sxpeconlingil, ut ad miseri- 
cordiam Bcclesiae eonfugiant, qui injuriam pa- 
tiuniur, et qui peccantes in exsilium , vel insulas 
damnantur, aut certequamcttnquesenientlam susci* 
piunt, ideoque subveniendum est hls , et sine dubi»- ^ 
laiione eis petenda per Ecclesiam Indulgenila. Si 
vero hoc vobts placei, staiuaiur. Universi dixerniH r 
Placei, et constituaiur. 

1X< Osios episcopus dixit : Ifeec quoque prudenlii 
vestra iracure debet, qiua ut decrevisiis ae eplscopi 
improbitas noietur ad comiialum pergendum , quae^ 
cunque ergo quales superlus memoravimus precea 
haboerini, vel acceperint per diaeonom snum mitlat^ 
quia persona minlstri non erit invidiosa , quae cd^ 
rius poierit quae Impeiraverit referre. Et boc conse- 
quens esse videtur, ut unusquisque qui preoes 
habuerit eas ad fratres et coepiscopos nostros qui 
in maxhna civitate,id est, qui meiropoli consl- 
stunt, milianl , et illi per suos diaeonos desiinent. 



iribuendo commendaiiiias eplstolas pari ratione ad^*^^^*^^' promoaones qu« habenl utique prolixum 



fratf es et cpepiscopos nosiros qui in illo tempore In 
his regionibus et urbibus moraiiiur, in quibus 
felix et beatus Augustlnus rempublicam gubemat. 
Si vero habet qois eplscoponim amicos In palatlo, 
qui cnpit aliquid quod tamen bonestum es) impeirare 
non prohibeaiur per diaeonum suum rogare, ei 
sigirilicare eis quos 9cit benigna intercessione sibi 
absenii posse prsestare. Qni vero Romam venerit, 
sicdi dictiim est, sai)ctissiino fratri et coepiscopo 



«Aefit/\ 1tAmnn<n VjxmIa 



-^-^- U^U^ 



tempus probari , qua fide sit , quave modesiia , et 
graviiate et verecundia. Et, si dignus fuerit, prol>aias 
divino sacerdotio illustretur. Nam nec convenieos 
est, nec raiionis disciplina palitur, ut temere ac 
leviter ordineiur episcopus , aut presbyler , aut 
diaconus, qui neophylus esi , maxiine cum beaiis- 
simus Aposlolus inagisler genliuni , ne hoc ficrei 
denunliasse ei prohibuisse videalur, sed hi quorum 
per longuin tempus examinata sit vila et inerita 
comprobala. Cniversi dixcrunt placere sibi haec. 



«7 

Je?olioBi » iu qI si 



DCCilETAUOM COLLECTIO. 278 

▼oladrit in aiieiia dTilate A osleminait eum 4t eoel»it yolueril, provideiHluin 



multo tempore residere» el eoniiDgat ul epi-» 
scopus ciritatis ipsius non lam inslmclQS sitt nec 
tam dodus, is Tero qoi adreuil incipial coolemnere 
eum, et rrequenter facere sermonem, ni delionestel 
ei deformet iiiius personam.^ Qua occasione llttUl 
non dubitel reiiDquere sibi assignatam eccleslam, 
et transire ad alienaro, definile ergo tempus» quia ei 
non recipere episcopum inhumanum est» el diutius 
residere perniciosam est. Ne fial ergo boc prOTiden- 
dum esu Meroini autem superiori consilio fratres 
nostros constiiuisse» ut si quis laicus in ea qua com* 
moratur ciYitate tres Dominicas, idest»per iressepti» 
manas non ceiebrasset conTenlum communione pri- 
varelur. Si ergo baec circa laicos constitnta sunt , 



est ne innocens damneUir, aui perdat communio- 
nem. Ei ideo babeat potesuiem qui dtjeetus est, ui 
finiamos epiioopos interpellel» el causa ciqs audia- 
Uur, el diligeniiQS tractelor, quia non oportel ei ne- 
gari audienliam roganti. Ei itle episcopust qui aut 
Juste, aul injusle eum abjecit, patienter accipiat ut 
■egodum discuiiatur, ut yel probetur sentenUa a 
plurimis, vel emendetur. Tamen priusquam omnia 
diltgenter el fidditer foerint eiaroinaU , eum qui 
fueril a communione separatus, nullus alius debel 
pnesumere ut recipiat et communioni sociel. Qui au* 
tem convenerinl ad audEendQm, si clericorum esse 
fastigium viderim et superbiam» noo deeei ut epieco- 
pus aut injuriam aut contumeliaro palialurf ansierio- 



qnanio magis nec licet nec decet ut episeopus si B ribas eos verbis castigent, ut obedianl bonesta pne- 



uUaro lam gravem babeal necessiuiem nec tam 
difficilem rationem, ut tandiu desit ab ecclesia 
ne populum contristet. Uaiversi dixeront placere 
sibi» 

Xy. Osios episcopus dixit : Quia nihil prsetermitti 
oportet, sunt quidam fratres et coepiscopi nostri« 
qui non in ea civitate resident, in qua episcopi vl- 
dentur esse consiiluti, vel certe parvam rem ibi, 
alibi aulem idonea praedia liabere noscunlur vel ai- 
fecliones proximonim quibus indulgeant, haclenus 
auicm eis permitli oporlet, ut aceedaul ad posses- 
siones soas, et disponanl vel ordinenl froctum laboris 
suiy Qt, posi Dominicas tres, id esl posl tres sepii- 
nanas, si morari necesse esl, in snis potios fundis 



cipienti episcopo, quia sicut ille sincerum amorem 
debel clericis exhibere cbaritalis, ita quoque^vicis 
sim minislri infucata debent episcopo suo obsequia 
exhibere. 

XYill. Januarius episcopus dixit:I11nd quoque 
sanclilas vestra staluat, ut nulli episcopo liceai al- 
terius episcopi civitaiis mloistrum ecclesiasticuro 
sollicilare, ut in sua dioecesi ordinare clericum. 
quiaex his contentionibus solent nasci discordia^. El 
ideo probtbeatomnium senlenlia, ne quisboc facerc 
audeau 

liX. Osius episcopns dixit : Et boc Qniversi con- 
stituimus, ul quicunque ex alia parochia volueri* 
alienum mini&trum sine consensu episcopi ipsius, e» 



morentur. Et si esl proxima civius in qua presby- ^ sine volunUte ordinare, non sil rau ordinalio €jus 



ter est, ne sine ecclesia facere videalur die Domi? 
nico, illuc accedat ut nec res ejus domestics per 
absentiam ejus detrimentum sustineant. Ei non fre- 
quenter veniendo ad aliam civitatem, in qna est epi- 
scopus suspicione jacUntiae et ambitionis incarral. 
Universi dixerunt ptacere sibi. 

XVL Osius episcopus dixit : Si boc quoqae om- 
nibus placet, ut sive diaconus, sive presbyter, sive 
quis clericorum ab episcopo suo fuerit communiooe 
privatus, el ad allerum perrexerit episcopuiO, el 
scierit ille ad quem confugerit eum ab ^iscopo sno 
iiiisse abjectum, non oporluerii eum, ut ei commQ^ 
nionem indulgeat. Quod si fecerit, sciat se eonvoca- 



Quicunque auum boc usurpaveril a fratribus el 
coepiscopis nostris admoneri et corrigi debet. 

XX. Cletilius episcopus dixit : Non ignoralif 
quanU et qualis sit Thessalonicensium civitas, saepe 
enim ad eam veniunl ex aliis regioiiibus presbyleri 
el diaconi, el non sunt conleuli, ut brevi tempore 
remorentur, aut resideant ibi, aut cerie vix post 
Ipnga spatia ad sua redirc cogunlur. Universi dixe- 
runt : El tempora qu» consliluia sunt circa eplsco- 
pos, el erga iMirum personas observari debent. 

XXI. Osius episcopus dixit : Suggerente Iraire el 
coepisoopo ntistro Olympio, hoc etiam placull, ut si 
aiiquis vim perpessus esl et ihique pulsatuspro dis- 



lis episcopis causas esse dictnrum. UniTersi dix&^ «^ ciplina vel catholica defensione, v6l confessione ve- 



runl : Hoc slatutum et pacem servabit, et concor- 
diam custodiet. 

XViL Osius episcopus dixit : Qued me adhuc mo- 
vei reiicere non debeo. Si episcopus qais>forte ira- 
cundus (quod esse non debet) cito, aiii aspere conn 
moveaiur adversus presbyterum,aut diaconam sQQm 



riuiis fugiens pericula innocens, el devolulos ad 
aliam venerit civiutem non prohibealnr immorari, 
quandiu aut redire polueril ahl injuria ejus reme- 
dium acccperit. DQruih est cnim qui persecutiones 
patitur non recipi. Eliam ei larga benevolentia el 
humanius est et exhibenda. 



INOPIUNT CAPITULA CONCIUI ANTiOCHENI/ 



m^« iJ^ 






j.i ^ ^i^ ..:«.. 



^A A^.i.-«..M ^l* 



§79 



APPEND. AD SiEC- IX. — 



5. So:\ licerc clericis conieinpio qiiscopo seorsam a 
se colligere. 

6. Dc excommnnicatis. 

7. Nuilum peregrinum absqoe episcopis suscipi. 
^. Ui epislolae a solo coepiscopo Aant. 

9. De melropoiilnnis episcopis. 
19. De coepiscopis. 

11. De liis episcopis vel clericisqui sine litleris 
episcoporum ad impcralorem vadunt. 

12. De episcopis vei clericis depositis. 

13. Non licere episcopis in alieua provincia deri- 
' cos ordinare. 

14. De episcopis accusaiis. 
i5. De quibus supra. 

16. De episcopis vacantibus. 



ISIDORI MEUCATORIS ^ 

17. De episcopis qui accepta maniis impositione 
non acquiescunt suscipere ministerium. 

18. De bis quibus supra. 

^19. Non licere sine consilio meiropolitani epi- 
scopi episcopum ordinari. 

20. Ut bis in anno synodus celebreiur. 

21 . Episcopum de dicecesi ad dioDcesini non (^ 
bere transire. 

22. Episcopum non debere in alienam irniero ci 
vitatem. 

23. Episcopo uon licere successorem sibl eoosii 
tuere. 

24. De rebus ecclesiasticis et episcopalibus. 

25. Episcopum habere potestalem in rebus ecde- 
siasticis expouendis.. 



INCIPIT CONCILIDM ANTIOCHENUM. 



Sancta et pacatissima synodus in unum congre- 
gata, his qui per singulas provincias sunt unanimis 
sanctis et consacerdotibus in Domino salutem. Gra- 
tia et veritas Jesu Chcisti Domini et Salvaloris no- 
stri sanclam Antiocbenam Ecclesiam visitans, et in 
unum conneclens per concordiam pacatissimi spiritus 
multa quidem et aiia perfecit, in omnibus autem, 
suggerenle sancto et paciflco spiritu, etiam hoc per- 
fecit, ut quse visa sunt recte constitui cum plurima 
consideraiione et judicio una cum omntbus nofois 
Antiochiam ex diversis provinciis in unum coliectis 
episcopis in vestram notitiam deferantur, credtmus 
autem gratiae Domini et Spiritui sanclo pacis, quod 
Ipsi conspirabilis nobis tanquam in unam faissetis 
▼irtuiem, et nobiscum orationibus adnitenies magis 
auiem inuiiiti, et in Spiritu sancio prxsente, si iis- 
dem ipsis quae deflnita sunt, consentientes, etea qua; 
visa sunt, recta roborantes consensu sancti Spiritus 
consignabitis. Sunt aulem praeflniti canones ecctesia- 
stici hi qui inrra sunt scripti.quos subter inserti pro- 
roulgavcre episcopi, Eusebius, Archelaus, iEiieas, 
Macedonius, Niceta, Esicius, Bassus, Antiochus, Ja- 
cobus, Moyses, Agaphius, Petrus, Mocinius, Alexan- 
der, Narcissus, Etberius, Patricius» Sirichis» Ma- 
gnus, Paulus, Eustachius, Manicius, Petrus, Paulus, 
Theurus, Muiiicius, Aliphius, Petrus, Tarcodnnan- 
tus, Anatholius, Theodorus, Alius, Theurus, Sirion. 
£x provinciis Syriae ca^les et Phoenicis veris Arabiae, 
Mesopotamiae, et haec constituerunt qu« infra scripta 
8unr. 

Cap. I. Omnes qui audent dissoWere regulam san- 
cti et magni concilii Nicdeni, quod celebratum est in 
praesenlia Dei amantissimi Conslantini imperatoriSy 
de sancta et salutari feslivitate Paschali Salyatoris 
nostri. excominiinir.Atnft At ahiArtns p.fikA HAhArA ah 



B turbalionem Ecdesiarum seorsum colligere , et eum 
Judaeis Pascha voluerint celebrare , hunc sancla sy- 
nodus jam alienum ab Ecdesia esse judicabit, uid* 
quam eum qui non solum proprii peccati reus sit, 
sed aliorum corruptae meiitis conversationis supplao- 
tator exstiterit. Et non solum hujusmodi deponi a 
sacerdotio et ministerio jubet, sed eos qui ausi fu^ 
rlnt his communicare post damnationem. Deposiios 
autem etiam honore qui extrinsecusest privari opor- 
tet quem sanclus canon et Dei sacerdotium pro- 
meruit. 

II. Omnes qui Ingredinntur ecclesiam Del, ei sa- 
cras Scripturas audiunt, non autem cum populo is 
orattone communicant, aversantur autem sancum 
assumptionem Dominici sacramenti secunduffl ali' 

C quam propriam disciplinam, hos ab ecclesia atyici 
oportet, donec confitentes fructum pcenitentiae de- 
inonstrent, ct deprecatl fuerint, ut data venia sus- 
cipi mereantur, non aulem licet communicare ex- 
communicatis, neque cum his pcr domos ingredi, ec 
cum eis orare, qui ecclesiae participant in oratione, 
nec in alteram ecclesiam recipi qui ab alia escoro- 
municantur, quod si quis fuerit deprehensus episco- 
porum, vel preshyterorum , vel diaconorum , vel 
etiam qui in canone detinentur excommunicatis com- 
municare, et hunc oportet communiooe privari tan 
quam Ecdesiae regulas confundentem. 

III. Si quis presbyier, vel diaconus, vel quilibe ' 
clericusi deserta sua ecdesia ad aliam transeundam 
esse crediderit, et ibi paulatim tentet quo migniTit 

^ perpetuo manere uUerius , m^inistrare non debet, 
praesertim si ab episcopo suo ad revertendum fuerit 
exhortatus quod» el si post evecationem sui^iscopi 
non obedierit, sed inobediensperseveraverit, onmi- 

mAflA «K nrfinin cnn flAnnnS /li>KAm 



m b^CUETALILM COLLECTIO* SSJ 

demnalus, et praesumpseril 6acerdotii sen «acri my- A qoilius sufliciat istorum tantnm gradunm lioentiam 



sterii quippiam, non ei amplius liceal, neque in atia 
sjoodo spem restitulionis babere, neque assertionis 
alicujus locom, sed et communicantos ei abjici 019- 
nes ab ecclesia, maxime si poslquam cognoveraot 
senieniiam adTcrsus eum fuisse prolalam, conturaa- 
cilcr communicaTerunt. 

06 ^' ^i <l<ii^ presbyter Tel diaconos comlempto 
episcopo seipsum ab ecclesia segregaTerii et priTa- 
tum apud se collectis popults altare erigere ausus 
luerit, et nihilominus episcopo suo exhortante, et 
semel et iierum rcTocante inobediens exstiterit ; 
buDC modis omnibas deponendom, nec aliquando 
conseqoi curationem, aut proprium bonorem reci- 
pere speret. Quod si eliam persereraTerit, periur- 



«ccepisse. Mon autem pn^sbyterum, non diaconum 
andeant ordinare praeler consclentiam episcopi ci- 
Tilatis, Tel ecclesiae cui adjacens inTenitur, sen ipse 
seu regio in qna praeesse dignoscitur. Quod si quis 
pneTaricari ausus fuerit consliluta, deponi eum» 
et dignitaie qua pneditus est debere priTari. Coepi^ 
scopus autem ab episcopo clTitatis Tel loci cui idem 
adjacel ordinandus esf . 

Xl. Si quis episcopus, Tel presbyter, tcI omnisomni" 
no qoi est sub ecclesiastica regula constiiulus, pras' 
terconsiliomTel iilleraseorumepiscoporum qui sunt 
intra prOTinciam, et maxiie melropolilani ad impe- 
raiorem perrexerit, hunc abdicariet ejici non sokm 
de communione,sed eliam propria dignilate priTari, 



luns cunctam Eccleslam quae foris est, hunc Un- B Uhquam molestum et imporlunum imperialibus au- 



quam sediiiosum corripi oportet. 

Yl. Si quis a proprio episcopo excommunicatus 
esi, non eum prius ab aliis debere suscipi, nisi aut 
a suo fuerit receplus episcopo, aut concilio faclo- 
episcopis occurrat et respondeat, et si synodo sa- 
tisfeceril, statuimug sub alia sententia eum recipi, 
qood etiam circa laicos, et presbyteros, et diaconos 
et omnes qui in dero sunt couTenit obserTari. 

VII. NuUum absque formata (quod Graeci eplsto- 
iam dicunt) peregrinorum clericoruni suscipi opor- 

YIU. Neqne presbyter ad regiones longinqnas, 
fonnatas, id cst canonicas epistolas, nisi ad finili- 
mos episcopos simplices epistolas mittere praesumat, 



ribus contra ecclesiasiica conslituta. Si autem ne- 
cessitas cogit ad imperatorem excurrere prepler 
aliqnam actlooem , cum deliberatione et consilio 
metropolitani ipsius proTiuci» episcopi, et cxtero- 
mm conscientia cpiscoporum qui iu eadem provin- 
cia 8unt atque cum liueris eorum ire debebit. 

XII. Si quis a proprio episcopo depositus presby- 
ter, Tel diaconus, aut etiam si a synodo quilibct 
episcopus fuerit exaucioratus, roolestiam imperia- 
libus auribus inferre non praesumat, sed ad majo- 
rem cpiscoporum synodum sese conTertat,etquaeso 
putat haliere, Justa in eorum concilio alleget , atque 
ab his de se exspectet qu» fucrit deprompla senten* 
tia. Quod si deflciens pusilianimilate hoc noluerit 



Ticariis vero episcopis qui a Graccis cocpiscopi to- C i;icere, scd Imperatori fuerii imporiunus, hujus- 



cantur, formaias facere liceat. 

II. Per singulas proTincias episcopos singulos 
scire oportet, episcopom melropolitanum, qui prae- 
est curam et sollicitudinem totius proTinciae susce- 
pisse. Propter quod ad melropolitanam civitatem 
ab his qui causas habent concurraiur. Quapropter 
placuit eum, et honore pnecellerey et nihil ultra 
sineepiscopo reliquos episcopos agcre secundum 
aniiqoum Palrum nostrorum canonem, nisi boc 
tantiun quod unicuique ecclesiae per sitam dicecesim 
competit. Unumquemque enim oportet episcopum 
hal)ere s:iae dioecesis potestatem ut regat ct guber- 
netsecundum compelentem singulis reTcrentiam, 
ei providenliam gerat omnis regionis quae sub 
ipsius est civilate, ila ut eiiam ordinare ei presby- ^ 
leros, et diaconos probabili judicio Ilceat , et de 
singolis illios regionis causis moderatione et pon- 
dere disceptare, ultra autem nihil agere permittitur 
ciira metropolitani episcopi conscientiam, nec roe- 
tropolitanns sine caeterorum allquid gerat consilio 
sacerdotom. 

X. Coepiscopi qui manus impositionem ab episco- 
pis soscepenint elot episcopi sunt consecrati, la- 

l DrOM*""* 



modi nullam Tcoiam habeat , neque locum illius 
assertionis suae, nec spem recipiendi gradus habeai 
in foturum. 

XUI. Nullum episcopom audere debere ex alia 
proTiucia ad aliam transitum facere , el ordinare 
aliqoos Ecclesiis aut referre ad sacrum minisle- 
rlum, nec alios illuc atlrahal episcopos, nisi forte 
per liueras rogatus abierit, non solum autem a me- 
tropoliiano, sed et ab bis qui cum eo sunt omnibos 
Ipsius provinci» episcopis. Quod si nullo invilanie 
iuordinaie superveniat, el aliquos tcI ordinare prae- 
sumpserit, tcI quoslibet acius illi ecclesiae compe- 
tcntes quae ad se minime pertincnt, usurpare tenla- 
verit, vacna quidem et inania erunt omnia quse ge&- 
serit, ipse Tcro hujus indisciplinali ausus irrationa- 
bilis coepti dignas causas expediat, tanquam dopo- 
situs a synodo sancta, et propter bujusmodi prae- 
sumptionem jam praedamnalus. 

XIV. Si quis de aliquibus causis crjminalibus in 
judicio episcoporum fuerlt accusatus, conlingat au- 
tem de ipsis episcopis proTinciae qui conTcnerunt 
dlTcrsas babere sententias, et alios quidem inno- 
cenlem eum pronuntiare, alios reum , propter hu- 



$;5 



APPEMD. AD SJSC. IX. — ISIDORI MCRCATOmS 



2S( 



flrmum 6it jodiekiiD qood ab unius provinci» epi- A iropoiiianorum episcoporum conscienlia facere. 



scopis fueril promulgatumr 

XY. Si qois episcopus crimiiialiler accusatus. ab 
omnibus qui sunt iutra provinciam episcopis ac- 
eeperit unam . eonsonamque senu^ntiam , ab aliis 
ulterius judicari non polerii, sed maiiere circa eum 
oportet tanquam convenienlem ^iae ab omnibus 
proiata est firmam ratamque senteniiam. 

XVi. Si quis episcopus yacans in ficdesiam vi- 
canlem superveoerit , et lianc obripienter praeter 
plenariam synodum occupandam esse crediderii, 
bunc abiici oportet« quamvis eum plebs quam diri- 
puerit, yelit sibi episcopum retinere. liia autem di- 
citur synodus plenaria ia qoa etiam episcopos me- 
tropoiitanos adfuerit. 



quibus de omnibus causis constat permissum esse 
judicium. 

XXI. Episcopum de dioocesi ad dioBcesiin alieram 
non debere transire, neque si seipsnm ingesserit , 
neque si a populis fiierit vioienter atlractus, neqoe 
si «tiam boc ei ab episcopis suadeatur , manere 
autem eum debere in Ecolesia Dei quam ab iniiio 
sorlitus-est, et noo alibi demigrare secondum rega- 
lam super hoc olim a Patribus constitutam. 

XXII. Bpiscopum non debere in alienam innere 
proTinciam, ^uae illi probaHir nen esse subjeGta, 
neqoe 4n regionem qutt ad cjus curam minime 
noscKnr pertlnere ad aliquid ordinandum , neqoe 
presbyteros, neque dfaconos constiloere, ad alios 



XW. Si ^ois episcopos, suacepla man«s iaiposi- B eplscopos pertlnentes, nisi forte «om TolonUte ec 



tione, et depotatus populis praeesse, non sosdpiat 
miuislerium saeerdeUi , nec consenliat habere £c- 
«lesiam, in qua fuerat ordiuatus, lionc incommoni- 
cabllem esse debere, donec ceactos consentiat ple- 
bem soscipere sibimet depotalam> aot provlnci» 
plenaria synodos episcoporum de to aUquid sta- 
iuat. 

XVIIl. Si quis episcopos -ordinaUis nen abierit 
4n parochiam coi ordinatus est , si non soo Titio, 
sed plebis forsllan contradictione » btc honorem 
susceptum relinere debebit, et sacerdotio fungi, 
ila ut nihil molestise aiferat £cclesi£ ilti in qua fue- 
rat consiiiutus. fixspectare autem eom oportet pro- 



testimoirio propriae regtonis episcopi. Quod si qois- 
piam horum tale facere Toloerlt irrita qoidem eric 
hujusmodi ordinatio, et quae male osarpaTerit a 
synodo argoantur. Nam si ordinare non potueric, 
uollalenus alterius parochianum judicare prasomaL 
XXIII. Episcopum non debere tanquam succes- 
sorem sib! futunim «onstitoere alierum , qoamvis 
circa Tlcinia moriis habeatur, quod si talc aliqiiid 
fadum fuerit irrila eril hujusinodi ordinatio, costo- 
dire aulim dcbet ecclesiaslica consiituta qus si 
ita continent, non posse aliler episcopum fleri, nisi 
in consiliot et consensu episceporum eorum dun- 
taxat qut post obitum ejus qui praecessil, habue- 



vlnciae plenariam synodum, donec de eo quodcom- rint potestoiera eum qui dignus fuerit provehendL 
petit staiuatur. ^ 



XIX. Episcopum non ordinandum sine consUiO 
et praesenlia meiropolitani episcopl, coi melios erit 
si ex omni provincia congregentur episcopi. Qood 
si fieri non potest, hi qoi adesse non possunt pro- 
priis litteris consensum suum de Ipso designent, et 
tunc demum post plurimorum sive per prsesentiam 
slve per liiteras sententlam consonam ordmetur. 
Quod si aliter quam staiuta sunt fiai, iiihil Talere 
bujusmodi ordinationem. Si vero etiam sectindum 
definitas regulas ordinalio celebretur, contradicant 
4iulem aliqui propter proprias et domesticas simiil- 
tates, his conlentis, sententia de eo ebtlDeat i^uri- 
morom. 

XX. Propter ecclesiasticas i^osas, et qoae ex- 
istont controTersias dissolvendas sofficere Tisom 
«st bis in anno per singolas prorincias episoopo* 
rom consiliom fieri. Semel qoidem post lertlam 
liebdomadam Paschaiis festrTitatis, ita ot in qoarta 
liebdomada qoae conseqoitor, id est media Pente- 
coste complealor, admoneant aotem proTinciales 
«piscopos hi qoi in clTitatibus, id est in metropo- 
litanis civitatibus degunt, secundum vero concilium 
Idibus Octobris habeatur, qui dies apud Graeeos 
Yperberetaei mensis decimus invenitur, in ipsis au- 
4em concitiis et presbyteros et diaconos praesentes 



XXrV. Quaecunque res Ecclcsiae sunt, convcDit 
cum omni dlligentia, et bona fiiie quae Deo dehctur, 
qui omnia providet altiue judicat quaeque guberuare 
oportet, et dispensare cum judicio et potesiate epi- 
scopi, cui toiius plebts animae vidcntur esse coro* 
missae. Manifesta autem esse oporiet quae Ecclesix 
oompetunt com notilia .eorum preshyterorum et 
diaconorum, qui clrca ipsum sunt, utipsi non igno- 
rent, nec eos aliquid lateat eorum qui sunt pro- 
pria £cclesiae,utsi contigerit episcopum de hac viia 
migrare, mauilesiae sint ei notae res ecclesiasticx, 
ne intercidant atque depereant, scd nec res proprix 
episcopi tanquam ohnoiiae rerum ecclesiasticarom 
occasione uUius pulsentur iiijuria,quia justum el 
D acceptum esl apud Deum et bomines quae propria 
suiit episcopi quibus ipse judicaverit , dcrelinqui , 
6t quae Ecolesiae ipsi reservari. Ita enim sit ut ucc 
Ecclesia damno aliquo alfligatur, nec episcopus oc- 
casione xeruro ecclesiasticamm proscribaiur , ih:- 
que perlinentes ad eum causas incurrant , aique 
post mortem memoria ejus malediclis aliquibos oiie- 
retur. 

^7 ^^^- fipiscopum habereoportet rerum eccic' 
siaslicaru.mpote8taiem ad dispensandum omnibus in- 
digentibus cum orani timoreet reverentiaDei, ipsum 



S85 



DECRETALIUM tOLLLUiO. 



286 



liamoraniur, ntnuHa exparle per inopiam defrau- A nent, sive de agris, sive de aliis qalbuscanque 



dentar secundum Apostolum dicenlem : c Uaben- 
tes Yicium quotidianum et legumcntum corporls 
his contenti simus (/ 7im. vi, 8). i Quod si bis mi- 
nime contentus atque sufQciens transferat in neces- 
siiaies eeclesiastlcas res vel commoda quailibct ec- 
clesi£> a«t agrorum ecclesiasticorum fructus sine 
conscientia presbyterorum apud se redigat» et do- 
niesticis snis vel etiam affinibus aut fratribus, aut 
filiis earum reram iribuat potestalera, ut per eorum 
secretam diligentiam ecclesiaslici laedi videantur» 
reaium bunc qui bujusmodi est apud metropolilaBum 
provinciae pnesiare debebit, qaod si taliler repre- 
hendatur episcopus , vel hi qui cum ipso sunt pre« 
sbyieri quo dicantur b»c quae ad ecclesiam perti- 



ecclesiasiicis causis, eossibimetusurpare, pauperes 
vero necessitate et penuria opprimi, atque ex boc 
ipso non soium ecclesiasticae raiioni , verum eiiam 
dispensatoribus ejus maledicla reprebensio augea- 
tur. tiunc enim correctionem oporiet mcreri, id 
quoque condecct sancta synodo cognoscenie. Euse- 
bius omnibus quae conslitula sunt praesens scripsit. 
Tbeodorus , Niceta , Macedonius , Analolius, H:;r- 
coduaanetus, Atberius, Narcissus, Eustachius, Esi- 
chius, Manicius, P.tulus, et caiteri, quonim noroina 
in Graeco jam superius contineniur, consenserunt et 
subscripserunt. 

Explicit concilittm Antiochenum. 



INOPIONT GAPiTULA CONGILII LALDICENL 



1. De bigamls. 

1 De bis qtti diversorum peccatonim lapsus in- 
curront. 

3. De neophitis non promovendis ad sacerdotiura. 

4. Non licebit coram catecbumenis clericos fieri. 

5. Non licere clerieis asuram vel se&cuplaaccipere. 

6. NoD debere haeretices in haeresi permauenles 
in ecdesiam ingrcdi. 

7. De Novatianis et Quartodecimanis. 

8. De Cataphrygis ad Ecclesiam venientibus. 

9. Non debere catholicos, in ea qua: martyria sua 
bxrelici dicunt. intrare. 

10. Non debere catboticam haereiicorum natri- 
monio sociari. 

il. De catechumenis Ccclesiae. 

12. De ordinaifdis episcopis cum conciiio metro- 
poliiani et finitimorum episcoporum. 

13. Non licere populo minisiros altaris eligere. 

U. Sanctas oblationes pro eulogiis in festivitate 
Paschali ad alias parochias non debere transmitti. 

15. De psalmistis. 

16. Ut sanctum Evangelium Sabbalis legalur. 

17. Psalmos sparsim non licere confundi. 

18. De orationibus quotidianis. 

19. Dc ordine orationum calechumenorum atque 
fidelium et communione. 

20. De disciplina alque molcslia clericorum. 

21. Deminislerio subdiaconorum. 

22. De minislris, ut orario non utanlur. 

25. Quoniam non oportel lectores vel psalmislas 
orario uti et sic legere. 

24. De lectoribus el psalmistis, ut Ubernas iiot 
intrenl. 

25. Non licere ministris panem dare, aut calicem 
beoedieere. 

26. De exorniftiifl. 



B 30. Nulli Chrisliano iicere cum roulleribus iava« 
cra excercere. 

51. De cavendis haereticorum connubiis. 

52. Non licere ab haereticis eulogias accipere. 

53. Non debere cum bxreticis, aut scbismalicls 
orare. 

54. Non eumdem ad falsos martjres. 

55. Non licere Cbrisiianos derelicta ecclesia ad 
angulorum congregationes colligi. 

56. Non licere clericos , magos, vel incanlatores 
esse, aut pbylacteria facere. 

57. Noii licere ab haereticis vei Judaeis feriatica 
qua; mitluntur accipere. 

58. Non licere a Judaeis azymas accipcre. 
39. Non licere cum paganis festa cclebrare. 

Q 40. Episcopos ad synodum vocatos non debere 
contemnere. 

41. Non debere clericum vel laicum sine episcopis 
peregrinari. 

42. NuIIuni clericum debere sine episcopi sui jus- 
sione peregrinari et signum suscipere. 

43. Ministros non debere ab bosiiis receJere. 

44. Non oportet per duas septimanas Quadragc- 
simse aliqueni ad bapiismum suscipere. 

45. Non debere mulierem ingredi ad aliare. 

46. Baptiz«indo6 debere symbolum fidei et discere 
et reddere. 

47. De his qui in aegritudine baptizantur. 

48. Quia post baptismum cbrismanduro est. 

49. lu Quadragesima Sabbato tantum et Dominica 
j) offerendum est. 

50. Non licere quintam feriam aeptimanae msjoris 
jejttnii solvi 

51. Non debere in Qaadragesima nisi Sobbalo ei 
Dominica natalitia martyrum celebrare. 

52. Non licere nuptias fleri in Ouadraffeslma. 



887 



APPENO. AD SiEC. IX. - ISIDORl MERCATORIS 



^ 



55. Non debcre clericum vel laicuin Chrislianura A 58. Non oporlet in domibus ab episcopis ve* 



ex i;ymbolis convivia celebrare. 

56. Non oporiel presbyleros anie ingressum epi- 
scopi ingredi, aut sedere in tribunalibus. 

57. Non debere in vicis ei villis episcopos ordi- 
narc, ncque presbyleros sine praeceplo vel consilio 
cpiscopi aliquid agere. 



presbyteris oblationem fieri. 

59. Non licere psalmos ab idiotis compositos b 
ecclesia dici, nec libros qui nofi sunt canonid le 
gere. 



INCIPIT CONCIUDM LAUDICENUM. 

Sancta nynoJus, qusc apud Laodicaeam Phrygiae XI. Eos qui ad Eccleslam pertinent indiflerenief 
pacalivae convenit ex diversis provinciis Asix, rcgu- filios proprios haerelicorum nuptiis minime sodare 
las exposuU ecclesiasticas, sicut infra scriptum est. debere. 

Cap. I. De eo quod oportet, secundum ecclesiasticum XII. Episcopum non oportet praeler judicium m- 
canonem eos qui libere et legitime secundis nuptiis " tropolilanorum etflnitimorum episcoporum constiiui 



juncti sunt, nec occultam permisiionem operati sunt, 
pauco temporc exempto yacare oralionibus et jeju- 
iiiis, et secundum veniam reddi eis communionem. 

II.Hisquidiversorum peccatorum lapsus incurrunt 
e( oralione, confessione ac poenitentia malorum suo- 
rum perfectam conversationem demonstrant, pro 
qualitale peccati, poenitentise tempus attribuendum 
est propler misericordiam et bonitatem Dei. Qui 
ergo hujusmodi sunt revocandi et ad communionem 
sunt applicandi. 

Uk Non oportet neopbytum promovcri ad ordinem 
s&kcerdotalem. 

lY. Non licere manus impositione snper ordinan- 
dos praesentibus catecbumenis fieri. 

V. Non licere fenerare ministris altaris, vel in ^ 



ad Ecclesiae principatum, nec eligantur nisi hi qoos 
muUo ante nola probabilisque vita coramendat. Fl 
nihilominus si in sermone fidei el recia operaiiooe 
pcr suam conversationem fuerint probati. 

XlU. De eo quod non sit populis concedendum el^ 
ctionem facere eorum qui aitaris roinisterio sunt ap- 
plicandi. 

XI y. Sanctas oblationes ad Ticem eulogiarum per 
festivilatem Paschalem ad alias parochias milii mi- 
nime oportet. 

XV. Non iicere prxter canonicos psalmos nisi qni 
regulariter cantores eiistunt, qui quae pulpiium 
Mscendunt et de codice legunt alium, quemlibet ia 
ecclesia psallere. 

XVI. Sabbatis Evangelia cum aliis Scripturis le- 



ssicerdotali ordine constitutis, vel usuras vel lucra, 
qua; sexcupla dicuntur, accipere. 

VI. Non concedendum haereticis ingressum domos 
Dei in haeresi permanentibus. 

VII. Novaiianos vel eliam Quarlodecimanos, quos 
Graeci Thesserescedecatires appellant, id esl, qui 
qnartadecima luna primi mensis cum Judxis Pascha 
cclebrant, sed et catechumenos eorum fidcles non 
recipi, priusquam condemnent omnem hxresim in 
qua detinebantur , plenissime autem ante omnia et 
nunc qiri apud eos fldeies dicuntur symbolum fidei 
doceantur, atque ita unctos eliam sancto cbrlsmate 
divino sacramento communicare convenit. 

VIII. Eos qui convertunlur ab hseresi quae dicitur 
Calaprhrygarum, qui se in clero constituios existi- 
mant, quamvis magni dicantur hujusmodi cum omni 
dUigentia caiechizari oportetetbaptizari ab Ecclesiai 
caiholicae episcopis ei presbyteris. 

IX. Non coDCedendumin ceemeteria, vel qu» mar- 
tyria hsereticorum dicuntur , cathoUcos orationis 
gratia et petendae curationis intrare. Sed ei qui ie- 
runt, si sunt fldeles, incommunicabiles foctos ad 
iMenitentiam usque ad aliquod lenipus redigi, poeni- 



..^- n. 



gcnda esse censemus. 

XVU. In processionibus non connectere, id est, ei 
diversis versibus et sensibus libri in unum canLicum 
minime conjungere. Sed singulorum psalmoriim of- 
dinabiliter deberc fieri leclionem. 

0S XVlll. De eo quod semper supplicalioocson' 
tionum, et ad iioram nonam et vesperam, oporiei 
celebrari. 

XiX. Qitoniam catechumenorum orationem sepa- 
ratim et prius prostratis eis episcopum oporici c^ 
lebrare. Quibus egressis orent etiam hi qui in poe^ 
niteniia sunt conslituti. Et post manus impositio- 
nem, his quoque abscedentibus, tunc fideles orare 
D debebunt. Quorum tres oraliones flant, una qiiitlcm, 
id est prima, per silentium, secunda vero et leriia, 
per vocis pronuntiationem, et tunc dcmum oscuiuiu 
pacis darc deberc. Et poslea quam presbyieri cpi- 
scopo pacem dederint, tunc etiam laicos dare ct 
tunc oblatlo offeratur, solis auiem minisiris altaris 
liccat ingredi ad altare et ibidem communicare. 

XX. Quoniam non oporlet diaconum sedcre 
ante pi^shyterum, sed ex jussione presbyieri sedeaj, 

cimiliioi* anlam linntftrifippl.iir Pt Hi«imnilS Sk ministnS 



«9 DECRETALIUM COLLECTiO. iM 

XX.n. Mimstmm non oporlet orariis oli» neeho- A reiicis feriatica qttae mittniitar accipeiTe, nee cam 



siia derdinquere. 

XXni. Qnoniam non oporiet leclores aut psai- 
mistas orarris uii, et sic legere aut psallere. 

XXIV. Quoiiiam non oportet clericos servienles 
a presbyteris us<pie ad diaconos, et deinccps ordinis 
ecclesiasiici ouines usque ad ministros, aut lectores, 
aut psalmislas, aut exorcistas, aut hostiarios, aut 
etiam eos qui in proposito continentix sunl, iaber- 
nas intrare. 

XXV, Non oportet diaconem panem dare, nec ca- 
licem benedicere. 

XXVL Non oportet ergo exorcizarc eos qni nec- 
dum ab episcopis sunt provecti» neque in ecclesiis 
ncqnc intra domos. n 

XX VU. Non oportet ministros altaris^vel qnosli- 
bet ecclesiasticos ad agapem vocatos, partes toilere, 
propler iiijuriam qux ex hac occasione ecclesiasiico 
oniiiii possit deputari. 

XXYIIL Non oportel in basilicis sea ecclesiis 
agapem facere, et intus manducare vel accul»itus 
slerncre. 

XXiX. Non oportct Chrislianos judaizare et in 
Sabbato vacare, sed opcrari eos in eadem die, Do- 
ininicam praeponendo eidein diei. Si hoc eis ptacot, 
vaceut lanquam Christiani. Quod si inventi fueriut 
judaizare, anathema sint. 

XXX. Quoniam non oportet ministros aliaris, 
vel eliain ctcricos quoslibet, aut continentes se, aut 
o:iiiiem omniiioChrislinnum cum mulieribus lavacra q 
habere cominunta. Est cLim apud gentiles prima 
repreliensio. 

XXXL Quoniam non oporlet cum hxrelicis com« 
miscere coniiubia, et vel lilios et filias daie, sed 
potius accipere, si tanien pronieanlor Christianos 
se fuiuros esse et calholicos. 

XXXIL Non oportei bxreticorum hcnedicliones 
accipere, quoniain maledicliones niagis sunt quain 
benedicliones. 

XXXDL Non oportet cum haerelicis vel schisma-r 
ticis orare. 

XXXIY. Non oportet omnino Cliristianum dereli- 
ctis martyribus Chrisli abire ad falsos martyres, hi 
cnim alieni a Dco sunt. Quicunque autem abire vo- 
luerit, anathema sil. D 

XXXV. Non oporlet Christianos, derelicta Eccle- 
sia Dci, ahire ad angulos idolo'atrix abominandae 
congregationes facere, quac omnia inlerdicta sunt. 
Quiciinque autem invcnlus ftierit occulie huic ido- 
loiatriae vacans, analhema sit, quoniam, derelin- 
qneits Dominum nostrum Jesum Chrislum Filium 
Dei, accessil ad idola. 

XXXVL Qnoniam non oportet ministros altaris 
aut clericos magos et incantalores esse aut facere 
qux dicnulur pliylacteria, qua! sunt masrQa obliga- 



eis dies agere feriatos. 

XXXVill. Non oportet a Judxis azymas accipeve» 
aot comrounicare iOipietatibus eornm. 

XXXtX. Non oportet cum paganis festa celebrare 
el cum impietatibus eorum habere societatem. 

XL. Non oporlet vocatos episcopos ad synodum 
contemnere, sed abire debere, et aut docere aut do- 
ceri quse siint ad Ecclesiae cxterorumque corre- 
ctionein utilia, Quod si coniempserit , seipsum 
videtur accusasse, nisi forte pro infirmilate ire non 
possit. 

XLL Non oporiei ministnim ailaris vel otiam 
laicum sine canonicis ijtteris, Id est formala allcabi 
proficisci. 

XLll. Non oportet nHnistrum altaris vei quemlibet 
clericum praeter jussionem episcopi ad peregrkian- 
dum proliclsci. 

XLIIL Nonoportet ministros, id est hosliarios, 
vel brevi tempore ab bostiis deesse, et orationi 
vacare. 

XLIV. Non oportet post duas hebdomadas Qua<* 
dragesimae quemlibet ad baptismurn suscipi. 
XLV. Non oporiet mulieres ingredi ad altare. 
XLVL Baptizandos oporlel fi<iei symbolum di- 
scere, et quinia feria ultimae septimanae, vel epiacopo 
vel presbytero reddere. 

XLVIL Qoi in aegritudine consiitull bapttsromn 
perceperunt, facti sani, fidei symbolum doceantur 
ut noverint qna donaiione dtgni suni habiti. 

XLVIil. Oportet baptizatos post bapiismum sacra 
tissimum chrisma percipere, et coalestis regni parti- 
cipes fieri. 

XLIX. Non oportet in Quadragesima panem of- 
lerri, nisi Sabbato et Dominica ^antum. 

L. Non oportct, in Quadragesimae quinta fer^ 
ultima! hebdomadae , jejunium dissolvi et totam 
Quadragesimam iuhonorari, sed per lotos dies jeju- 
nare, et escis abstinentise convenientibus, id cst ari- 
dioribus uti. 

Ll. Non oportet in Quadragesima marlyrum na- 
talitia celebrari, sed eorura io Sabbato et Dominica 
^ntum memoriam fieri. 

LU. Non oportei in Qiiadragesima aut ntiptias vel 
quaelibet nataiitia celebrare. 

Llil. Non oportet Chrisiianos ad nuptias eunies 
vel balare vel saltare, sed caste coenare vei pran- 
dere competit Christianis. 

LIV. Non oporlet minislros altaris vel quosUbet 
clericos spcctaculis aliquibus, quae aut in nuptiis 
aut in scenis exhibentur interesse, sed antcquam 
thermelict ingrcdiantui surgere eos de convivio et 
abire debere. 

LV. Non oporlet minislros altaris, vel quoslibet 
clericos vel etiam laicos Christianos, ex sjmbolis 
quse vuIkus commisisalia aDoellat. convivia ce- 



m APPEND. AD SiEC. IX. - 

seU cttm episcopo iogredt, nisi fbrie aut segrotet A 
episcopus, aut in peregrinationia commodo eum ab» 
«sse cbnsiiterit. 

LVU. Non debere in Tillis et Ticis episcopos ordi- 
Hari, sed Tisitatores, idest, qui circumeantconsii- 
Ini ; lus autem qui ante hoc ordinati snnt nibil agcre 
CeHsemus, nisi conscientia episcopi ctTJlali^. Siroi- 
liler etiaro presbyteri^ nibil stne orseceoto et consilio 
episcopi aganf. 

LVUI. Non oportei in domibus obiaiiones ab epi- 
seopis sive presbyierisfieri. 

LIX. Non oporlet ab idiotis psalmos composilos 
iivttlgaresin ecdeslis dici, neque UbrosV* ^"^ 
eitra canonem legere, nisi solos canonicos Novi et 
Yeieris Testamenii; quae anlcm oporteat legi et in 
auciorilatein recipl h;iec sunt : B 

Genesis, Exodus, Leviiicus, Numeri, Deuterono- 



- ISIDORI MCRCATORIS «9! 

miuin, Jesa Nave, Ittdicuni» Ruih, Regum libri 
quatuor, Paralipomenon libri duo, Esdra, liber 
Psalmorum numero 150, Proverbia Salomonis, Eo- 
clesiasles» Cantica canlicoruni, Job, Esther, 12Pro- 
phctarum libri, id est Osee ei Ainos, Joel» Ab<lias, 
Jonas, Micbaeas, Nahuiii, Uabacuc, Sophonias, Ag- 
gaeus, Zacliarias, Malachias, Isaias, Jereraias, Eze- 
chiei, Daniel ; Novi Teslamenti, id esl, evangeliuin 
secundum Malthaeum, secunduin Marcuin, secuiidum 
Lucam, secundum Joannem, Aclus aposlolorum; 
canonic;e Epistolac 7 : Jacobi uiiai Peiri du.T, I ei 
2 ; Joaniiis ires, 1, 2 el 3 ; Judx uiia ; Epistola: Pauli 
apostoii uuniero 14 : ad Roinanos, ad Ooriuibios 1 
et 2, ad Galaihas, ad Ephcsios, ad Philippenses una, 
ad Collossenses una, ad Thessalotiicenses diue 1 ek 
% ad Thimoibcum dux 1 et % ad Tiium, ad Pliile- 
inonem, ad ilebrxos. 



INCiPlUNT CAPITULA CONCILII CONSTANTINOPOLITANI- 



I. Custodiendum esse fldem Patrum treceniorum 
decemeiocto. 

:2. Ui episcopi suam dicecesim gobernent nec ad 
aliasacGedant. 

3. Non invitatos episcopos ultra dtceeesiin pro< 
priam aecedere non debere. 



4. De Ecclesiis in barbaricis coiupositis. 

5. De honore Conslaniinopolilani episcopi. 

6. De Maximo cynico pliilosopho. 

7. De fide symbuli apud Consiantinopolim o»- 
sliiuli. 



INCIPIT CONCILIDM CONSTANTLNOPOLlTANmi 

Habitumab gl episcopis sub Theodosio majore^ Siagrio el Eucherio consulibus, cera cccciix, 

adversus Mactj^omum. 

•09 ^ regulae sive diffinitiones sunt expositieC cunque disponcndis ecclesiasiicis causis , servaia 



ab episcopis cl, qui in unum Constanlinopolim con- 
venerunt, quando beatos Neciarius episcopus ordi- 
natus esty damnato Maximo cynico, quorum nomina 
et provinciae continentur in Graeco. 

Cap. 1. Non spernendam esse fidem Patrum ire- 
centorum decem et octo, qui In Nicaea Bithjnias 
convenerunt, sed manere eam ratam oportet, ct 
anathcmatizare omnem haeresim, specialiter autem 
Eunomianorum, imo Anomianorum<'<q*Ql'Latine sine 
lege dicttntur, el Arianorum sive EuilotiT^tiorum se- 
niiua Arianorum, necnonPneomalomachorum, idest^ 
qui contra Spiritum sanctum pugnant, et Sabellla- 
norum et Marcellianorum et FoUnianorum ei Apol- 
Hnaristafum. 



regula qiiae supra scripia esi, dc unaquaque dicecesi, 
manireslum nainqne est qnod per singulas quasqiic 
provincias provincialis synodus adminrstrare el gu- 
bernare omnia debeat, secundum ea quac suul iu 
Nicaea deOnita. 

iS. Ecclesias autem Dci quae siint in Barbaricis 
genlibus constifutae, regere aique adinintsirare 
oportet secundum consnetudincm quac a Palribus 
obtinuisse dignoscilur. 

V. Constantinppolitanac civllatis episcopnm habere 
opertet primalus honorein posl Roinanum episco- 
pum, propler quod sit riova Roma. 

VI. Propler totius indisciplinationis ejus do- 
ctrinam quae Constantinopoli orta est , ul ncque 



11. Episcopiqui extradicecesimsunt, ad ecclesias l^maximus fuisse aut esse eiiain puietur episcopus 
quse extra terminos eorum sunt, non accedant, 
neque confundant et permisceant ecclesias sccuii- 
dum regulas constitutas, Alexandriae quidem episcojn 
solitts Orientis cnram gerant, SQrVfttis honoribus 
primatus Ecclesi» Antiocbeftse , qui in rcgulir 
Nicaenai synodi conilcenlur. Sed et Asianx dioeccsis 
«H^bs^Vea qtf% sunt in Asia, et quae ad Asianam 



sutuium est, neque hi qui ab eo sunt ordi- 
nati qualemcunque gradum ciericatus obtineaiit, 
omnibus scilicet quse circa eum vel ab eo gesta 
sunt in irritum revocaUs. 

Symbolum ejusdem concilii ConstanlinopolUam. 
VII. Credimus in unum Deum , Pairem omnipo- 
tentem, factorero coell et terrde, visibHiom om- 



t95 



DECKETALIUM COLLECTIO 



m 



est ejusoero cum Palrc subsUnUoe , per quein A flietmiruDiimbaplisma in reinissionem pcccalorum ; 



oninia fjicla sunl qud* in coelo et quae in lerra; 
qui propier nos bomiues el propler nosiram salu- 
lenulescendit de coelis, et incarnatus est de Spirilu 
sancto, ex Maria Virgiue bomo factus , passus 
esl sub Poutio Pilalo, ac sepultus, et lertia die 
resurreiit , ascendit in coelos, scdet ad dexleram 
Pairis, inde venturus est cum gloria judicare vivos 
et mortuost, cnjus regni non erit Onis. Credimus in 
Spiritum sanciumf Dominum ei.vivincalorem, ex 
Piiire procedentem, cum Palre et Filio adorandum 
et conglorificandum^ qui locniiis cst per prophelas; 
unain catbolicam atque aposlolicam Ecclesiam ; con- g 



exspeclanius resurrectionem mortuorum , et vilani 
futiiri sxculi, Amen. rtlomina cl. Seciarius Con- 
suuiinopoUtanus. TimolbeusAIexandrise, Dorotbeus 
a Coriulbo , Cyrillus Hierosolymilanus, Calasius 
Cxsariensis, Maccr Hiericontius, Dionysius, Dio- 
spolitauus, Priscianus Nicopolitauus, Salurninus» 
Sebastienus , Auxeniius Asctiolonitanus , EIianu$ 
Rauiensis, ZenpD Tyrius, Paulus Sydoniensis. Dei- 
sbus a Plolomaida, Piiilippus Damascenus. Varacbus 
Peneacieusis , Tiutotbcus, Basilides, Abbibo, Mo- 
cbinius Araclceusis, et caeteri. 
Finis. 



INCIPIT STNODCS EPHESINA. 



tapif disoMS EvDBSuiA PMMA ducenlArum epi* 
fcoponiin, babita advcrsM» Nenoiriuiu Consiantino- 
poiUaiMiHi episeopum, quipuruni hominem ex sancta 
YirgiDe Maria nalttiii asseruil, ut aiiain personam 
eamis, aliam faceret deiiatis, nec unan CbriatBm 
ia Y«rbo Dei etcame aootiret, sed separatim atque 
3ej«nclim atterom Filium Dei, alterum bominis 



praBdlcaret. Coiiveriii autem ba&e syiiodus Tiieodosie 
juuiore terlio decimo ei Valentiniano terlio consu-* 
libtis, aeraccccLxviii. Ciii synodo prsesedit beatis- 
simtts quondam CyiiUos Alexandriie episcopus, qui 
cum omni concilio ad eumdem Nesiorium bo^ 
svnodab'a decreta iransmisit. 



EPISTOLA EPHESINI CONCILII AD NESTORIDM. 



Beligioso et Deo amabill consacerdoti Nestorio 
Cyrillcs, vet quicunque sunt apud Epbesi syno- 
dtim. G 

Cam Salvator nosler aperte pronunliet : Qui diii^ 
^it pairem aut matrem super me non est me 
dignus, et qui dillgit finum aut filiam super me 
non est me di^nus {Mattk, x, 57), quid nos palie- 
mur qni deposcnnur n lua reltgione ut le super 
ClHistom SaAvarorem omiiium diltgamtts? Quid 
eniin nobis in die judicii prodcrit, aul quam saiis- 
faclionem reperire poierimus propler tam diutur* 
num silcnliuni de prolatis a te contra eum blaspbe- 
miis? £t si quidem (e taniummodo Ixderes, docena 
isia vd sentiens, saHtcitud^ ftobis minor eiisieret. 
Cum vero toiam scaDdalizaveris ficclesiam, et 
fermentuni insoUtaB praviiaiis et nov« haeresis miscue- 
ris inpopulls, nec tantum ibidem piositis, sed nbiqifO 
consistcntibns. Wam toarom expositionum libri D 
per cuncta vulgatisont, pro noslro sileniio qua 
raiio ultrn vel eieusationis serme sufliciat ? Aut 
qnando non necesse sil rocminisse Cliristi Domini 
sic dicentis: f Non putelis quod vcnerim pacem niii* 
lere in terram, non veni pacem mittere, «ed gladiom, 
veni enim separare liominem advcrsus patrein suum, 
ei filiam adversus matrem soam (Ibid.^ 54.) • Nam 
cum laeditnr fides, parenUim i^everentia velut in* 

iililift At nAn^nln«?i tfif»ftfiii^iiir. «il ftniArAnia fillOa 



eongregata cst, prxsidente sanctissimo el reveren* 
dissimo Patre et consacerdole nostro Coelestino 
episcopo, bis scriptis synodicis te etiam terito 
convenimus, consilium danles ut a tam pravis 
abstineas dogmatibus quae et sentire oegnosceris 
ct docere. Recipias vero fidem rectam Ecclesiis 
per bealissirnos aposlolos ct evangelistas ab inilto 
traditam, qui et octilis inspexerunt et minislr/ 
Vcrbi ruisse moustrantiir. Quod si boc religio lua 
faccre distulerit, juxta dilaiioncm litterisprscfinitam 
sanclissimi et revercndissimi consacerdolis noslri 
Romnnae praesulis Ecclesi» CoelestioF, scias te uullam 
sorlem baberc nobiscum, nec locuni aut convivium 
cum Dei sacerdolibus et episcopis obtinerc. Nott 
enim fas cst contcri non solum EccIesiaS ita lurba* 
tas et scandalizatas populis^ fidemque reaissiniani 
violatam dissipatamque, quin etiam gregem queni 
ciislodire debueras, siquidem jnxta nos amalor 
reciidogmaiis exstitisses, sanctorum Patrum vestigia 
pia consectans. 

Omnes ilaqiiequospropier fiilem tua rcligloacom- 
muiiionc removil, aut ab ordine suo deposuil laicos 
ct clericos in nostram conimunionem rcciptmus, noii 
emra justum csieos iuis decretts opprimi qui nove- 
runi recta sentire. Qui etiam bcnefacienies iibi 
prudenlissime restilerunt, boc ideni namque in 



m APrENO. AD SJEC, IX. 

lirgiente, el veneraiulo el inagno concilio apiul 
Nicxani congregalo. 

IliiC enim non inlellcxisli nec rectc interpre- 
laiuses, quinimo perverse, licet sono Tocis eadem 
verba praeluleris. Sed consequcns est etiam jure- 
jnrandu fatcn te quod analliemalizes qnidem tua 
pollula et profana dogmata, sentias aulcm et do- 
ccas qna; nos universi, per Orienlem seu per 
Occidentem episcopi el magislri, pr.Tsuiesque 
populorum credimus, el doccmus. Gpistolrs autem 
ab Alexandrina luse religioni direciis Ecclesia 
consensum praebnil, tam ea qux apud urbem Ro- 
manam couvenit sancta synodus, quam etiam nos 
orones velut recte irrcprehensibiliterque conscri- 
ptis ; subdidimus autem bis nostris quae senlire 
oporteat et docere, et a qnibus abstinere conveniat. 
IIo^c esleuiin fides caibolic» Ecclcsix, cui cuncti 
consentiunt orlbodoxi per Orieniem Occidenteroque 
pOBtifices. 

jCredimus in unum Deum Patrem, omnipotentem, 
omnium visibilium cl invisibilium condiiorem ; cl 
in unum Dominum noslrum Jesum Ciiristum Filium 
Dei nntum de Palre unigcnitum, hocest ex substan- 
lia Palris, Deum e\ Dco, lumen de luraine, Deum 
vcrum cx Deo vero, natuin non factum, omousion 
Palris, boc est unius cum Patre subslantias; pcr 
quem omnia facta sunt in coelo et in icrra, qui 
prop{er nos bomines et propier nosiram saluicm 
descenditde coclis. El incarnalus est, et, bomo facius, 
passus esi, et resurgcns lertia die, ascendit in corIos , 
inde venturus judicare vivos et mortuos; el in 
Spiritum sancium. Eos aulcm qui dicunl : Erat tc:n- 
pus quando non erat, et nnlcquam nasceretur 
non erat, et quia cx nulUs exisienlibus factus est, 
aut ex alia subslantia vei esscntia esse dicunl, aut 
converlibilem vel commulabilem Dei Filiuin, ana- 
ibeniatizal calholica ei aposiolica Ecclesia. Se- 
quenies itaque omnium sanclorum Palrum confcs- 
siones, quas loquente in eis sancto Spiritu pro- 
iuleruiit, et inlcniioni qux esl in eorum inlcilc- 
eiibus sequis vestigiis inhsercntcs, atquc itcr ambu- 
lantos regiuin, profiiemur quod ipsum unigenilum 
Dei Vcrbum nalumex ipsa Pairisessentia, de Deo 
vero Deus verus, lumeii de lumine, per quem 
omnii facla sunt, sive in coelis sive in terra, salntis 
ooslrx causa , dcscendens ad exinanilioncm sesc 
dignatusest inclinare,natus autem ci bomo faclus,id 
osi carnem de Virgine sancta suscipicns , camquc 
propriara fticiens nativiialcm nostram ex vulva 
sustinutt, faomo de muliere proccdens, nec quod 
erat alijiciens. Nam licei factus sit in assumptione 
carnis ei sangninis, tamen etiam quod erat Deus 
Raitira scilicet ct veritate persistens. Nec carnem 
iiaque diciinus in naiuram deitatis esse coiiversam, 
nec in substaniiam carnis inseparabilem Dei Verbi 



~ ISIDOni MERCATOWS 19(J 

A bus genitricis Virginis constitutus universam crea' 
luram repiebal ut Deus g^mitori suo indivisus esi' 
steret. Quod divinum cst enim sine qiiantitale et 
sine mole cognoscitur, nec ullis terminis cooiinetar. 
Verbum Dci sccundum subsislentiam confitenles, 
unum adoramus Filium ci Dominnm Jesnm Chri- 
sium non seorsum ponentcs, ei determinantes lia- 
minem Deum velui invicem sibi dignitaiis et auctori- 
latis unitali conjunctum, boc enim novitas vocis est 
et nihil aliud, nec itcm Chrislum specialiier noroi- 
iiantes Dei Verbum quod cx Deo esl, nec alicrum 
similiter Christum specialiter qui de muriere nalus 
est, sed unum soIumn>odo Christum Dei Pjiris 
Verbum cum propria came cognoscimus. Tuncenim 
cliam juxia nos unctus esi , quamvls Spiritom 
B dignis ipse contulerit el non ad mensuram, sicui 
bentiis Joannes evangelisla asscniit. Sed nec illud 
dicimiis qnod Dei Verbum veiut liominem oommaneni 
qui de sancia Virgine iialus est habiiaverit, oec 
Deum homo Cbrisius harbitatorem possidere creda* 
inr. Qiiamvis enim Verbum habilaverit in nobis 
70 ^^ diclum sii in Christo habiiarc omDem pleni- 
ludinem deitatis corporaliier, attamcn intelligimus 
Verbumquod caro faclum esl,iion sicui in sanctiska- 
bitare dicilur, nco talem in ipso hahiiationem faclam 
difilnire iciiUibimiis, sed unus juxia naturam nec incar- 
nem p^^nilus commuiatus talem sibi fecit habitalio- 
ncin qualcm et anima homiuis haberc credilur, ad 
proprium corpus. Unus igiiurestChrislus et Dominus 
non velut conjunctione qualibet inunitalc dignitalis, 
ei auctoritatis hominis babentis ad Deum. Non enim 
polest unire naturam sola dignitatis aequaliias. De- 
nique Pcirus el Joannes xqualis sunl ad alienitrom 
digniiatis, propter quod apostoli et*sancii discipuli 
esse monsiraniur, verumtamen uterquenonunusesl. 
Ncc jiixta collationem vel connexionem modum con- 
juiiciionis advertimus, hoc enim ad unitatem oon 
suOicil naturalem, nec secundum participaiiouis ef- 
fectum; nos cliam sicui adhaerenies Domino unus cum 
eo spiritus sumus, Imo potius coiyunclionis nomen 
eviiamus tanquam non cxistens idoneum quod signi- 
ficat uniiaiis arcanum. 

Sed neque Deum aut Dominum Cbristi Vcrbnm 
Dei Pairis asserimus, ne iieruni manifestius in duo 



d: 



dividamus , unum Chrisium Filium ei Dominum, ei 



in crimen sacrilegii recidamus, Deuro illi seipsum 
facientes ei Dominum. Unitus quippe, sicut superius 
diximus, Deus Verbum carni secundum substaniinm 
Deus qutdem esi omnium et dominaior univer&itatis. 
Venimiamen nec servus esi sibi ipsi nec Dominus, 
quoniam inepium esi vel potius impium hoc sentire 
vel dicere. Quamvis eniin dical Deum suum Patrenit 
cum sit Deus ei dc substaniia ejus, lamen nullatenus 
ignoramus quod manens Deus» homo quoque factus 
est, qui sub Deo debiiam legem natnrae humaniuii< 



2D7 DECUETALI13M COLLECTIO. S98 

faciusestquamvisipsepromulgaveriilegeineilegisla- Aces quas Salvalor in Evangeliis protuiit, non in 



tor ttt Deus existeret, cavemus de Qiristo dicere. 
Prcpler assumenteni vcneror assumptum. Et propter 
invisibilem adoro visibilem. Horrendum vero super 
lioc est etiara iiiud dicere : Is qui suscoptus esicuni 
1*0 qui suscipit*nuneupatur Deus. Qui enim bxc dicit 
ilividit iterum in duos Cbristos eum qui uims est, 
honiinem seorsum in parte, et Deum simililer in 
parte constituens. Evidenter eniin denegat unitatem, 
secundura quam non alier cum altero coadoratur, 
aut nuncupaiiir Deus, sed unus inteliigitur Cbristns 
iesiis, Filius Dei unigenitus, una serviluie cum pro- 
pha carne venerando'). 

Gonfitemur eliaiu quod idem ipse qui ex Deo Patre 
natus est Fiiius unigenitus Deus, licet juxta naiuram 



duabus substantiis aut personis omnino partimur. 
Non eniin duplex est ttnus Cbri&tus et Deus soius» 
quamvis ex duabus diversis4[ue rebus ad unltatt m 
cognoscitur individuam convenisse, sicut bomo quo- 
que ex anima constat etcorpore nonduplex unus, sed 
potius est ex utroque. 

Hnmanas ergo et divinas insuper voces ab iino 
Gbristo dictas animadvertenlcs recte seniimus. Cuni 
enim deduobus dignissime loquitur de seipso : i Uui 
me videt, videlet Patrem (/oan. xiv, 9) i et : i Ego 
et Paier unum sumus [Joan, x, 50), i divinam ejut 
inteltigiinus ineffabilemque naturam , secundum 
qiiam unus est cum Paire suo propter unain eam- 
deinque substantiam, c imagoet cbaracter splendor 



suaroexperspassioniscx8litet'it,pro nobis taitien se- B gioriie ejtis exislens {Hebr, t, 5). i Cum vcro bu 

cundum Scripturas carne percussus vel perpessus 

sit, et erat in crucifixo corpore propria; carnis impas- 

sibiliter ad se referens passtonem. Gratia vero Dei 

pro oinnibiis gustavit morletn, tradens et proprium 

coqtiis quamvis et naturaliter ipsc vita sil, et rc- 

httrrectio mortuorum. Nam ut mortetn incffabili po- 

letitia proculcaret ac prius in sua carnc priniogeni- 

tns, Dcus, licet juxta natnram suam, inortis cxpers 

ex nmrtuis fieret i primilioe dormienliutn (/ Cor. xv, 

20), I viainque facerelbumansenaturxad incorruptio- 

iiis recursum, gratia Dei, sicut supra dictuin est, pro 

hominibus gusiavit mortem,et, tertia die rcsiirgcns, 

esspoliavit itifcrnum. Idcirco qii;tnivis dicatur qitod 

per hominctn facta sil resitrreclio inortuorum, ta 



nianae naluro! roensuram nuilatcnus ignorans Judxos 
alloqiiitur, iitinc c mc qua^rilis occiJcre (Joan* vir, 
20), > boiuinem qui veritalem locutus sum vobisf 
item non minus enm t|ui in similitudtnem et oequa* 
litaiem Patris est Deum verum ctiam in mensurif 
humnnitatis ejiis agnoscimus. Si autcm necessarid 
creditur qiiod iiatura Deus cxistens factus sit caro» 
imo polius bomo aninialus anitna ratiouali, qusi 
causa est ul iti ejus quilibet vocibus erubescat , si 
cas boininc dignas cffatus csl? Quod si sermones 
botnini congruenles abjicit, juxla nos Iiominem fieri 
qitid coegil? Cum vero se proptcr nos ad exinnni- 
tionctn spontaneam inisericorditcr inclinaverit^qiiam 
ob causam dignos cxaminalionc scrmonis cffugerii ? 



. o — - - o 

ineii intelligimus botninetn fuclum Verbum quodcx ^ Uni igilur personco cuncia ejits in Evangerto ascribi- 



Deo est, ei per ipsom mortis iinperium fuisse dc- 
slrucluni. 

Veniet attiein temporibus prxftnilis sicut est nrnis 
Filiuset Dominus in gloria Patris c ut judicet orbetn 
lerrarum in aeqnilate {Psal. ix, 9), i sicut Scriptura 
testatiir. 

Necessarie igitur et boe adjicimns. Annnntiantes 
enim sicut secundum carnem mortem unigeniti Filii 
Dei , id est, Jesu Ghristi et resurreclionem ejus, et 
iii ccelis ascensionem pariter confilentes, incrucntam 
celebramus in ecclesils sacrificii servitulem. Sic 
etiaRi ad niysticas benedicliones accedimus et sancti- 
licamur participes sanctl corporis ct preiiosi saii- 



mus , uni subslantix Yerbi , id est , incarnali, qnia 
unus cst Doinitius Jesus Cliristus, ul scriptitm est : 
Appcllntum vero ab Aposlolo i Ponlificem confes- 
sionis nostrui {llebr. iii, 1) i lanqnam sacrificantem 
Deo et Pairi fidci noslrui confessionem, quae a nO'* 
bisipsis ipsi Deo Patri incessnnter offertur ; iterum 
ipsum csse dicimus ex Deo secundum naturam Fi« 
liuin unigenilum, nec boniini praeter eum alieri sa- 
cerdotii iioincn et ofllcium dcputatnus, faclus est 
enim i medialor Dei et boininum (Tim* ii, 5), i et 
reconcilialor ad pacem semeiipsum Deo et Pniri prQ. 
nobis offerens c in odorem suavitatis (Eph, v, 2). • 
Ideoque dicebat : c Sacrincium et oblationem no- 



giiinis Ghrisli oinnium nostrum Redetnptoris effecii , «x luisti, bolocausta pro peccnlo noii libi placuerunt, 
nou ut communein carnem pcrcipientes; quoJ corptis autem perfecisli mibi , tunc dixi : Ecce vc- 

nio. hi capite libri scriplpm esl de me, ut faccrcm, 
Dcus, voluntatem tuam (Hebr, x, 5 ei seq)* > Oblulit 
enint propritim corpus non pro sc, sed pro nobis iii 



ahsit, nec ut viri sanclificati et Verbo conjuncti se- 
cutidum dignitatis unilalein ant sicutdivinam possi- 
dentes habitalionein, sed verc vivificalricem et ipsius 
Yerbi propriam factnm. Yita enim naturaliler ut 
Deus existens, quia proprie carne unilus esl, vivift- 
catricem eam esse professus cst. Et ideo quamvis 
dicat ad nos : c Amen,amen dico vobis, nisi niandu- 
cuverilis carnem Filii bominis et biberitis ejus san- 



odorcm suavitatis. Nain qua pro se vel oblatione vel 
sncrificio indigeret, omni peccaio liber, ut Dcus, 
eiisiens? Quod si omnes peccaverint, et egent gloriu 
Dei (Rom. iii, 25). Secundum hoc qnod sunms ad 
nuitabiiitalis excessum proniores effecti pcccatis 



-« 1«^^ -. 



SB APPEND. AD S^C. IX. 

giet, cafti nihil prorsus Iste deliqueriC, nec nniim A 
Hiiaeni omnino peccalnm. Qua igilur egerei obla- 
fione nuUo 8uo existente facinore ? Pro qno , si . 
essei ^aii^ ad modum conveniejiler ofierrei? 

De Spiriiu quoque, cum dicii : c lllemeclariA- 
eabit (Joan, xvi, 14j, i hoc reclissiiue senlienie^, 
anum Chrislum Doininum el Filiuin, uon velul alie- 
rius egentem gloria confilemur, a Spiritu sancto 
gloriam consccuiimii qtiia ejiis Spirilus, nec roelior, 
iiec superior ipso est. Sed quia humanaopora faci^^ns, 
ad demonslralionein &nx deiiatis viriule proprii Spi- 
riliis uiehalur, ab ipso glorillcari diciiur, q.uod vir- 
tnssua veldisciplinaqiiaciihei unumquemqueclari^icel. 
Quamvisenim insuask subslanliaSpiritusejus,eiin- 
icDigaiur in persona proprieinsjuxla id quodSpiriius 

, rsicinonFilius,aUamen alienusah ilio nonesuNain ^ 
SpiriLtis appeliatus csl veriialis, et verilas Ghristus 
csi; unJe ci ab isto simililcr sicuiex Heo Patre proce- 
dil. DcniqueJiic et ipse Spiriliis eliampersanclorum 
maniis apostolorum miraeula gloriosa perlicieiis Du- 
hiinum gloriOcavit Jesum Chrisiuin, posiquani ascen- 

. dit in coBliim. Nam creditus esl Chrislus naliira 

, Deus cxisiens per suum Spiriiiim yirtules efBciens, 
ideoque dicebai : De meo accipiet, et annunlialul 

,vobis (/friVi.). Nequaqiiam vero parlicipatione alte- 
riiis idcm Spiriius sapiens aut potens diciuir, quia 

. pcr omnia perfectus est, ei noilo prorsns indigens 
bono. Nain palernse virtniis et sapienlix, id esi, Filii 
Spiritus eredilur, etideo ipsere et subsisiente virtute 
virius ei sapienlia coinprobatiir. Igitur qiiia Deum 
earne unitum juxta subsistentiam sancta Virgo cor- ^ 
poraliter peperii, idcirco eam Dei Geniiriceiii csse 
proruemur, non quod Verbi natura exislendi princi- 
pium de carne sorlita sit : i Erat eniin in principio 
Verbom, etDeus erat Veibiim, ei Yerbuin cratapud 
Deum {Joan, i, i), i et ipsc conditor saiciilonini 
Palri coseiernus ei universilaiis condiior, seJ, quod 
superius diximiis, juxia subsislentiam sibimet iiniens 
liuinanam naiuram nativitaiem siistinerei ex ipsa 
Tulva corporea.> Non quod egucrit necessario pro- 
pter suam naiuram nativiiaie qux est in exlreinis 
sseciili facla temporii)us, sed ui ipsas benedicerci 
subsLantisc noslne priniiiias. Ei dum Dcuro carne 
nniiiim muliere edidissel, ilia qux adversus ouine ge- 
niis hnmanuin malediclio fuerat prolala de^ineret, ^ 
nec jam morti nosira cori>ora destinaret, lllud quo- 
que qnod diclum esl : i In trislitia paries filios {Gen. 
III, 16) » ipse dissolvcns, verum esse monstrarei 
qiiod prophetxvocepraedixerat: c Absorpta est mors 
tn vicloria (/ Cor. xv, 5i). » Elilerurn:fAbsiulii Deus 
omnem laci^innin ab oinni facie {Apoc. vn, 17). » 
Propler lianc eniin causam dicimus eum dispensaio- 
rie, et ipsis iunc bcnedixisse nupliis cnro iii Cana 
Galilxrecum sanclis vocatus fuit apostolis (Joan, ii, 
1). Ilxe sapere edocti sumus tam a saiiclis apostolis 
~ "•" Avanffelistis, et ab omni ScriDlura divinilus in- 



- ISIDORl MERCATOniS 300 

lire convcnii. Quae vero duIc' rcligloni Uiae anathe- 
maiizare Decesse esl huie episiole iiostne subjecu 
snnt. 

Cap. I. Si qwis non conflietar Deam esse teraciter 
Emmaiiuel, ei proplorea non Det genilrieem sa»- 
ctaitt Vifginem; pepQrii enim «ecufii4«ro eaniero, eaN 
nem Dei facuim Verbiim, seciinduiii quod scriptan 
est;.4 V$rbum€aro faelume$t^ § aaaihema siu 

M* Si quis non conflieiQr carni seoondom sab- 
siantiaia unitoin Dei Pairis Verl^m, uniimqae esse 
Cbrisium eum propria earne eumdem» scilicet, 
Deum simui et bomiaem, anatbema blii^ 

IIL Si quis in uno Cbristo dividit subotantias po9C 
unitatein, sola eaa connexione conjtingens ea qoa: 
secundum carnis iUgnilatero fti, vel eiian ouclorH 
iatom ei poiesiatein ac aon potius conTentu qoi 
per uniiaiem laetus ei»t naturaleiny aBatbema 
sit. 

IV. Si quis personi» doabns vel subsisientiis eos 
voces, qiue iii apostolicis scripii» coniiiieiitur et evaup- 
geiicis dividii, vel qti» de Cbristo dicuiitur a sanciis 
Tcl ab ipso> ei aliquas quideun eK liia vdui lio- 
inini qiii praeier Dei Verbnm bpecialiler inielliga- 
tur aptaverii» illas antem ianqnam dignas Deo soU, 
Dei Patris Verbo, dcputaverii, anailienM si4« 

71 V. Si quis audeat diccre lioroiQem Cbrislum 
llkeopboron , id est deiferum» ac non potius Deom 
esse veraciter dixerit, tanqiiam Filium per naturain ' 
seciindum quod Verbum facium e$t caro^ et com- 
inunicavii similiier ui nos carid ei sanguini, ana- 
ibeina sJi. 

VI. Si quis dicii Dcum esse vel Dominam Cfarisli 
Dei Patris Verbum, et non magis eunKlero ipsuni 
conntetur Deuin siinul et bominem propterea (|uud 
YerbumcarofaclumeU seciindum Scripiuras, anatbe- 
ma sit. 

Vil. Si quis vebit bonunem Jesiim, operanle Deo 
Verbo, dicii atljiiium ei uiiigeniii gloriam taBquaui 
propter ipsum cxistenti tribuit» analbema sit. 

Vlil. Si qiNS audet dicero assumpium iKHninem 
coadorandum Deo Verbo et conglorifiGandum et 
connuncupandum Dcum tanquam allenim cum 
aitero, nam con syiiaba superadjecta haec eogitln* 
teltigi, ac non poiiiis una supplicaiione veneratur 
Enimanuel unamque ei glorificaiionem dependii 
jiixta qiiod Vcrbumcaro /Wc/Hmei/,.aiialhenia sil. 

IX. Si qiiis nnum Dominura Jesuiu Clu^istiini glo- 
rinealum dicii a Spiriiu saneio tauqoam qui atiena 
virtuic per eum iisus fuerit, ei ab eo acceperit efli- 
caciaiu conira inimundos spirilos , posse el coram 
boiniuibus divina signa perficere, aenoa poiius pro- 
pritim faiciur ejus spiriium per quem drvina sigiia 
explcvil, anaibenia sil. 

X. Poniificem et Apostobim confessionis nestrs 
faclinn esse Cbristum divina Scripiura commemorjt. 
Oblulit enim scmelipsum pro nobis cln odriremsiia- 



Wt- DBCRETAUUM 

jttxu noA homines, 8ed velut altoram pr«U)r ipsum A 
specialiler bomincm ex muliere ; aul qui dicit quod 
pro se obtnlisset semeiipsum oblalionem ei non 
potius pro nobis solis, non enim eguit oblalione 
qni peccatorum omnlno nesciTic, analhema sit. 

XI. Si quis non confitctur camcm Domini vivi* 
ficatriccm esse, ct propriam ipsius Verbi Dei Putris, 
scd vehit aherius praeler ipsom conjuncti cidem pcr 
dignilat^ aatqnasidiviiiam babenit$ babilalione<» 
acnon poiins vivificatrieemesse quia facla est proprla 
Yerld*vivificare valemis, anatbema 'sit. 

XII. Si qois non eonfitetur Dei Verbom passum 
came» et cruciflium Garne, et morlem carue gii- 
stasse, rdcium |mmogeiiitMm es morittis secondum 
quoil viia e&t, ei vivificator ut Deus, anaibema sil. 

XIII. Aiiigiittf nagnaet sancta synodus ipsum " 
qm osi ex Deo Patre naturaliter natus Filium uui- 
genitum Deum de Deo vero, lumcn de lumiiie, 
per quem ei com quo omnia fecerit Psiter, bunc 
.lescendisset incamainm esse, et bominem faciuin, 
passum esse, ei resurrexisse terlia die, ascendissc 
rorsus ia ccelos. lijoe nos scqui verba debemus, bis 
n*s conveniiobleniperare dogmaiibns« considcrantes 
quid sit iBcarnaiuu esse ei bominem faciuiu Dci 
Verbttin. 

Non enim dicimos quod Dei nalura convcrsa 
vei Immutaia sit, sed magis quod carnem anima- 
iam anima rationali sibi eopulaverii, Verbomqiie 
substaniiaUier incffabiiiler ei incomprebensibiliter 
faciQS sii bomo* et nuncupaUis sii eiiam filius lio- ^ 
niiiilft noa nuda tanlammodo voiuntale, sed nec as- 
sunipiione sola personx, sed quod diversae quidem 
iiaiurae ui unum coiivencruni» unus tamen ex am- 
Itobus Ghristus et Filius non evacuata vcl sublaia 
diversitaie natiirarum per coi^'unctiones, seil qui^ 
simql nobis efleceruul, ui unum Deum ei Cbrt- 
stuin ei Filium, id esl divinitas et bumaniias per 
arcanam iliam liieflabiiemqiie oopulalionem ad 
hnmaniiatem. liaque is qui anie soeoula orania esi 
tiaius ex Paire, etiam es mulierB carnaliter csi pror 
creatus. Non qnia divina ipsius nalura de sacra 
Virgine sumpsil exordium, nee propter seipsum opus 
habiiii secundo nasci post illam nativilaiem quam 
liabebat ex Paire. Est enim ineptum ei stulium boc 
dicere, qood is qoianie omniassBcula esi conseivpi. d 
temus Pairi, secan(l<B generaiionis egiierit ut csse 
inciperet, sed quia propler nostram saluicm naiu* 
ramsibi copulavit bumanam,et proccssit ex muiiere, 
idcirco diciiur esse natus carnaliter. Neqiic enim 
primum natus est liomo oommunisde sancta Vir- 
gine ct ionc demum iuhabiuivit in eo Verbtim, scd 
in ipsa vulva aieroque virg4nali secnm carnciu 



GOLLEGTIO. JIJS 

fixiones, aui alla vulncra susccpcrit, Deus liS^ffiqhe 
incorporalis et cxlra pnssioncin esi, scd quia corpus 
illui) qnod ipshis proprinm facluni csi lioc susti- 
nuii. IJco ha^c oinnla pro nobis ipsis dicilur pasr 
sus, incrai enim in co eorpore qnid patiebatur 
DeuS) qui pali non poterai. Siinili mo<lo ci moriem 
ipsius iiiielligimus, immorlalecnim cl iiicorruptibile 
c:>se naturaliler el vita et vivificans Deus Verbum; 
sed quia corpus ipsius propriiim p;raiia Dei juxia 
Pauli voccm c pro omnibus morlem gusiavU 
{lleb. n, 9), » idcirco ipse diciiur moriem passus pro 
nobis. ^k>n quod ipse moriem esset expcrlus, qaau- 
tum nd ipsius iiaiuram peninet (insania eniin esi 
boc vel seniire, vcl diccre), sed quoil, ut diximus, 
vera caro ipstus moriem gitstavii, iia ei re$ur* 
gente carne ipsius rursus rcsurrcciionem dicimus, 
iion quia in corrupiioi>em cecidcrai, quod absit, 
sod quia ejiis resurrexii corpus ; iia Gbrisluni 
uuuui ei Dominum confiiemur, iai;qHam iHMUinem 
cum Verbo coadoraiites iii divisionis quxdam 
species inducaiur, sed unum jaio ei eumdem ad- 
oraiites, quia no» esi alieuum a Verbo corpus suum 
cuin quo ipse eiiam assidel Pairi, ncc hoc ita 
dicimus qnasi duobus fiiiis assidenlibus, scd una 
cum carne per unitaiem, quia si lalem copulallohem 
factamper subsianiiam, auiquasi pcr passibilem, 
aui quasi panim decoram voluerim)jis accipere, io 
id incidemiis, ut dqos fiilos esse dicamus. Necessa 
cst enim discernere, et dicere boininem separaiim 
fuisse, sola Filii appellaiionc honoratum, et rursus 
Verbiim qood cst ex Deo in bomine, io veritaie 
Filium Dci. Sed discernere in duos filios non de- 
-bemus uiiumDoniinaraiesum Cbrislum. Neque enim 
adjuvat rectam fidei raiionera , licet nonnulli copula- 
4ionem, nescio quam, perhlbeant personarum. Non 
enin dielt Scripiora Verbum Dei personam sibi bo* 
ininis assumpsisse, sed carnem facium esse, id au* 
tem esi osteiidere Dei Verbum similiter ac nos pria<- 
cipium babuisse carnui et sanguinis , ei corpus no- 
strum proprie suum fecisse, ct bominem ex mulierc 
processisse non abjccta vel deposita deiialc, ut ge- 
iieraiionem illam amitterei, quam habebat ex Pa- 
ire, sed nuinsisse etiam in assanipiione carois Deun 
quod erai. iloc iiaque reciai fidei ralio prole.- 
statnr. In tali seiisu sanctos Patres fuisse compe^ 
rimus, ideoque illi non dubitaverunl sanctam Vir-^ 
ginem dicere iheolochon, non quia Verbi nalura dei- 
tasqae in sanciani Virginem sumpsit exordium , sed 
quod ex ea naium sii sacrum illud corpus animalum 
anima .laiionali cui sujisuuiialiter adunalum Dei 
Verbura.;Gnmaliier natum esse dicilur. tli^c igitur 
procharf«ate in Chnsto scribo tibi, quaerens lan- 



. T\ ^i nlA»Alt0 



sos 



APPEND. AD S^C. IX. — ISlDORi HERCATORIS 



M4 



CONCILIUM CHALCEDONENSE 

Sexcentorwn triginta episcoporum^ Valentiniano VI et Ahino consulibus , cera cdlxix {Amo 
Domini k&k)j adversus Eutychetem et Dioscorum. 



Consulalu piissiini el aniatoris Cliristi, Flavil Mar- ' 
tiani perpetui Augusti, die Idus Oclobris, synodus 
facla in Chaicedoncnsi civilale, nietropoli provinciae 
Bithynite, ex decrelo synodorum et Hdelissimorum 
verborum imperatorum Valentiniani et Marrtiani, 
convenientibus in ecclesia saiiclx ac iriumphatricis 
marlyris Eupliemiae, gloriosissimis principibus, id 
est, niagniflcenlissimo et gloriosissimo magistro mi- 
iilum eKpra&fecto etexconsule, patricio Analliolio 
et magnificentissimo et gloriosissimo prtcrecto sacri 
prsetorii pnefectur» palladio, et magnincenlissimo 
prdcfecto urbis Tatiano, et magnificcnlissimo ei glo^ 
nosissimo magistro diviiii ollicfi Yincemak), el ma- 
i;nificenti$simo et gloriosissimo magistro MartiuK, 



^ verilas, aut doctrina Patnim exqiiirit, iiiuUi ad er- 
rorem seducii sunt, unde sanctam synodam, sciticct 
ad istam Oeri perfectionem properamiis, el laboreoi 
vobis arbilrati sumus imponere, utomni erroreca- 
liginis deterso secundum quod ipsa divinitas faomi- 
nibus se fieri manifestam esse voluil, et Palnim tie- 
monslravit doctrina, sie fide&noslra» qiise pura et 
sancta consislit, in omnium ingrevliens aniiiias pro- 
pnae verilalis efi*u1geat luce. Decaelero audeal nemo 
de nativilate Doraini etSalvatorisnosiriiesa Cbrisli 
aliud dispulare, pneter quod apostolicuin prje- 
miuni 318 sanctorum Patrum consonans buic do- 
ciriuae tradidisse noscilur, sicul sanctissiiiii papa 
Lconis, quia apostolicum gubernat thronuai ad san- 



et gloriosissimo et inagnificentissimo comite dome- ^ ctae memoriai Flavianum regi» urbis Coiislanlino* 

^«tvk^....^ C^^....i:^ ^i ^^^^..^ .^^..■<«. «^.....w. ....:. .is^tA. " m^^t:»^^.^. »..^....1^». A>%!o.n/\aki*mk lAei<*nfiii» I!llA1*4a* nAC 



sticorum Sporalio et mngno comile rerum privala< 
rum Genetholio, apposilis etiam ex glorioso senatu, 
id cst, magnificeniissimoct gloriosissiino exprserecto 
prxtorii sexics exconsule ordinario , et patricio Flo- 
rcntio et magnificenlisirimo et gloriosissimo excon- 
sule ordiiiario et palricio senaiore, et magnificentis* 
simo et gloriosissinio magistro exconsule ordioario 
palricio Nomo, et maguificentissimo et gloriosissimo 
exprsefecU) el esconsule ordinario el puiricio Pro- 
togenio, et mngnificentisMino et gloriosissimo ma- 
gistro expraefeeio Zoilo, et magno et glorioso ex- 
pnBfecto urbis ApoIIonio, ei magnificeniissimo ex 
pro^posito urbis Artaxerse, concilio auiem tolius or» 
bis sectindum divinum proeceptuni in Chaleedona ci- 



poiitana; quondain episcopiim lestantur iitterae; nos 
eniinadconfirmaiidara ddein, non ad condendam vi^ 
tmem exemplo imperaloris Constantini adessc sy- 
nodo excogitavimus, ne in poslerum muUitudo po- 
puli iiistilulionibus pravis ailracta inveiiiatur dissen- 
liens, facile enim simplicitas quorumdam commeniis 
seu locuti sumus usque nunc delusa es(, quoniau 
manifeste divcrsorum pravis doctrinis discordi;e et 
hacreses ostensae sunt. 

72 Nobis aulem oiniie studiuin adhibendnra est, 
ul populum propter veram sanctamqne doctrinau 
idipsum sentientem uni reciae applicare Ecclcsix, e^ 
ideo veram fidem calholicamque eliam exponere se- 
cundum Patrum doctrinam» concordantibiis Hnimis 



Titate congregato, id est, Pascbasino et Lucentto q ntestris, vestra properel revereniia» ut qualiter in 

episcopis, ei Bonifacio presbytero, convenienitbus 

legatis venerabiRs et sanctl archiepiscopi antiquae 

Romx Leonis, conveniente et sanclo AnailioUo ar- 

chrepiscopo magnificentissimo et Constantinopoli- 

tano novac Romx, et reliquis sanctissimis, et reve- 

rendissimis sexcentis triginta episcopis. 

Bcce advenientibus omnibus ante cancellos sancti 
sUaris cum magnificentissimo et eximio seiiatu, 
adveniente eiiani piissinio imperatore Martiano in 
supradicta sanctissima basilica. Praescnte eliam zclo 
divino calore fidei accensa piissima et fidelissima re« 
gina, Augusta pulcherrima^ snnctam synodum alio* 



Ntca^na syiiodo usque iii hoc teropore, abscisso er- 
rore, vera iides est hominibus cognita, sic ei nunc 
per haac saiictam synodum de{)osita iiebula qiix io 
eis paueis annis, ut superius di.\itnus9 ex pravitale 
eiavaritia quorumdam visa est exoriri, seniper ser- 
ventur quse statuta sunt. Erit quidem divinae provi* 
deniiae quod pie fieri volumus iu saeeula boc conser' 
vare firmissime. Et post regis bsee verba, omnes 
episcopi clamaverunt. Martiano novo Constanlino • 
31uili anni regi, MuUi anni reginae. Orlhodoxis roultJ 
anni. Martiani amatoris Christi regnum in s^ecula 
pcnnaneat, digni orthodox:e fidei amatoris Cbristl, 



/•«ifd <kcl li;v>n • C.tim nptiiiitni nor t^tcke^linnam an ma^ ftil fk nAhic nmr>iil inviilin Vt imsl h<n/> 17linc «rrhi.. 



505 DECRETALILM COLLECTIO. 506 

el inviolabilem catholicam noslram fldeni vecLo ve- A siibslaiui-jp , per qucm omnia /iicla sunt qux in 



ritalis discordiam eiTiigavit, omnem abigendo inno- 
valioneai, sicut in scriplis pcr soeculn quas subse- 
quunlur acla dcnionstrant. Terinimiin vcro simpli- 
cein staluit divinarum Scriplurarum virlutc muni- 
tiiin, ei sanclonim ac bealissimornm in ipso conser- 
vat senteniiam, ad veram qnidem scienliain sincere 
Ii'genliuni, et ad longaevam coronam veslri imperii. 
Ei hul.co ipsiim pra; nianibiis, et si videtiir nntui 
Yeslne sereniiatis perlej^ain. Fiissimus et ndelissi- 
imis iniperator dixit : Perlege. liriitis archiitiaconus 
perlegit : Saneia et ni:igna et venerabilis synodus, 
qux secunduai graliam Dei ex decrcto piissitnorutn 
imperalonim Valeiuiniani et Marltani nugnsioruin 
ooiigregata esl in Cbalcedonensi civitate nietropoli 



coelo et qux iti lerra, qui propler nos et proplcr 
noslram salulem descendil, ct incarnalus csi. lloma 
factus passus est, et resurrcxit tertia die, et ascendit 
in coelos, inde venlurus est judicare vivos el mor- 
tuos. Et in Spirilum sanctum. Eos autem qni dicuut: 
Erat quando non erat, et antequam iiascerelur non 
ei*al, et quia ex nuliis cxislenlibus faclus est, aut 
ex aFia subsistentia vel subslanlia dicunt esse, aut 
convertibilein Filiuni Dei, analhemalizai calholica et 
aposlolica Ccclesia, et idipsum centum quinquaginla 
Patrum sytnloium. Ctedimus in unum Deum Pa- 
trein, omnrpoientem, facloreni cocli et terras, visi- 
biiium ct invisibiliuin condilorem. Et in unum Do- 
miuura Jcsuro Christum Filiuin Dei, unigenitum» ez 



proviiiciae Bithynix in basilica sancta ac triutnpha- Q Paii*e natura anle omnia sxcula, Deum de Beo» 



iricis marlyris Cuphemia; slaluit qtioe subter con* 
preliensa sunt. 

Dominus et salvator noster Jesns Christus, fidei 
agiiiiione proprios confinnans discipulos, ail : c Pa- 
ccm meain do vobis, pacem meam relinquo vobis 
(Joan, XIV, 27), i ut nulla iidei dissensio in proxi- 
ijiosoriatur, sed ex xquo veritatis priedicalio osleii- 
datur. Sed quia non desinit malignus in ipsis pielalis 
senuniltus zizania sua ioserere, et novi aliquid ad- 
Ycrbus veriialem semper excogitarc, idcirco Dominus 
bosier hiimano generi solilo cupiens providere, piis- 
iiimum hunc et fidelissimum impcralorein erexit ad 
zeluiii, qui undique sacerdolum ponlifices ad se 
coiivocavil ul, gralia Doinini nostri Jesu Chrisli 
cooperante, omnem mendacii peslileniium ab ovibus 
Cbrisli rcmovcat, easque veriiatis gerniinibus refi- 
ciat. Quod ex coinmuni decreto peregiinas erroris 
qnidem sectas abjicientes, el Patrum rectam fidem 
renovaotes Ireeentorum deceni et oeto symbolum 
oniuibus praedicanles. Et velut horuin domesticos 
ceDluQi quinquaginla praesules qui Conslantinopolim 
convenenint buic piissitno tituio ascribimiis, quo- 
uiam et ipsi eamdem fidem subsignaveruiit. Statui- 
mus igitur ordinem, etomnes fidei formuias custo* 
dienles etiam sanclam synodum Ephesi faclani, cu- 
jus auciores fuerunt venerabilis memoriae Coeicstiiius 
Uoman» urbis et Cyrillus Aiexandrinae Ecclesiae 
bacerdotes, ulrpraefulgeat quidem rectseet inculpabi- 
lis fidei expositio treceniorum decem et oclo saii- 
ctorum Pftlrum qui iii Nieaea^sub Constanliiio pi» 
memoriae imperatore, convenerunt, contineatur et 
ceniani quinquaginta sanctorum Patrum in urbe 
Consiantinopolitana decretum ad peremplionem qui- 
dem sectarum tiuic pulhilantium, confirmalionem 
vero ipsius calbolicae atque apostolicic nostra^ fidei. 

Sijmbolum Slcccni conciliu 
Credimus in unum Deum, Palrem omninoLei><<>"« 



lumen de lumine, Deum veriim de Dco vero, na- 
luin non factum, omousiuii Palri, id est, ejasdeiu 
cum Palre substantiie, per quem omnia facla sunt, 
qui propler nos et propler nostrain salutem de« 
scendil; ct incarnalus est de Spiritu saneto ex 
Maria Yirgine, ct bofflo faclus passus est sub Pontio 
Piialo ; sepultus est, tertia die restirrexit a:mortuis, 
ascendit in coelos, sedel ad dexteram Dei Pairis, 
iierum venturus judicare vivos et mortuos, eujtis 
regiii non erit fiiiis. Et in Spiriium sancturo/ Doini- 
iium et vivificanlein, ex Patre procedenlein, euni 
Paire et Filio adorandum et glorificandum, qui lo- 
culus est per prophetas. Uiiam cathoiicam el apostoli- 
cam Ecclesiam. Confilenuir unum baptisma, in re- 
C missioneiii oiiinium peccatorum. Exspeclamus re- 
9urrcclioncm mortuorum, et vitam futuri sscculi. 
Ameo. 

Sufificeret quidem ad plenissimam pietatis agni* 
lionein, el coDfirmatlionem, cautissiinum et salutare 
divinac gratiae symbolum; de Patrc enim el Filio, 6i 
Spirilu saiicto doctrinam perfectam edocel, et in- 
carnationem Dominicain fideliter euscipieiitibns ma- • 
iiifostat» Sed quoniam hi, qui praedicationem verita- 
tis destruere conantur, quasdam propriae baereseos 
ikovilates parturiunt, quidam enim mysleriura pro 
nobis actum divinae dispensationis audeut corrum- 
pere, et vocein iilaui divini Patris factam ad Vii^- 
nein denegant. Alii tcmperamentum confusionemque 
inducentes, et unam esse naturaro carnis et deitatis 
^ insensale coniponentes, passibilem Unigenili divi- 
nam naturam tali confusione prodigiosj divulgant. 
idciico onmem adversus veritaieni opponendain ab 
ipsts niacliinalionem volens excludere, sancta et 
uiagua uuiversalis synodus hanc prxdicationero im-. 
niobilem doceus statuit, praecipue trecentorum de- 
cein et octo sanclorum Patruni fidem incontainina- 
tam manere. El propier cos qui Spiritui saiiclo ad^ 
vprsantur. ceiitum auinnuafrinia Patrum naulo "«- 



S37 APPEND. AD SiEC IX. — 

(ellecUAD, advcrsus eos qui deilalis ejus dominalio- A 
ticm nitunlnr demergere Scripturarum tcslimoniis 
plenius manifestnntes. 

Propter eos sane qui dispcnsationis myslerium 
tentant corrumperc, et purum liomincm esse, qui 
ex sancta Maria Tirgine nalus est, impruJentcr 
dl?ulgant, beatissimi quondam Cyrilli Alexandrin;e 
Ecclesiae socerdotis synodicas epislolas tam ad Ne- 
Btoriiim qnam ad cstsleros per Orienlcro congr«2S et 
«ibi consentientes suscepil ad coiifutationein quidcoi 
MaftOfiaine ainentiae, et ad iutcrpreUtionero eorum 
-qni rdigioso zelo saiutarts symboli cupiunl intel- 
kidnm. Qnibns et epislolam sancti ac bcatlssimt 
primne sedis archicpiscopi Leonis scriplatn ad Fla- 
vianura sanctse rccordalionis archicpiscopum, ad pe- 
• rimendam Eiitychctis raa igiiilatem, quajque magui^n 
Pe;ri confcssioni concordaiitem communem quain- 
dain pugnam consistentem contra eos qui non roctfi 
glorificant ad confirmationem catholicae re^igionis, 
evidentfr subjunxit. Nam eos qui iii duos filios dis- 
pensationis Dominicae mysterium scindere raoliiin- 
tar exsecrati, ct cos qui passibilem divinitatem uui- 
geniil Filil audent asscrere de concilio sacerdoiiim 
repelfir, et eis qui in duabus naturis Chrisli per- 
mistioneiTi, vt\ confusionem argumentantur, adver- 
satur. Et qui coelestcm aut alteriiis cujusquc sub- 
siantiam existcre formam servi quani ex nobis as- 
Bnmpsil, insaniendo asserunt, procul abjicit. El cos 
qui doas ante adunationem iiaturas Doiiiiiii deliraiit, 
onam vero post adunationem conringiini, analhenia- 
lliat, Consentientes sanctis Patribus unum eum- 



ISIDORI MKRGATOmS M 

dcniquc filiuni confiteii Domiiium noslrwan iam 
Christum consona voce edocemus pariler pcffceUiiD 
cuindcm in deitalc Deum, et 1ioiiui«bi veriJia eum- 
detu ex anima raiionali ct corpore, secuiidum di^iui- 
taicni unius cum Patre oatunc^ iiecuiKlum bnmaiil- 
tuicm eumdefn iuu«s natunae nobiscuin* per omim 
siuLilem uobis absque peccato ; aute sxcula quidem 
ex Patre natum secuiidum divinitatem, in noirlssi- 
mis vero diebus eumdem propier nos et propier 
nostram saluicm homincm faclum; bunc ununieuBi- 
demque Ghristum Fiiium Dominum uiiigenituni, ia 
dtias naturas» incotifuse, immulabiliter, indivise, in- 
separabiliter,. cognoscendum/, iu nullo DaUiraraa 
diderenlias propier uiiilatem pcrimenlas» nagis au- 
letn salva utriusque naturae proprietate ct ia uu 
cocunie persoiia, unoquestalu concurrente;DoniB 
duabus personis parliendum, vd dividendum, aed 
untim eumdcmque lilium unigenilum Deum Yerban 
Dominum Jesuin Chrislum, sicut ab exordio pro- 
phetsE!' dc co, et ipse nos erudivit, et nobis tradidii 
symbolum. Ilis iiaque cum omni undiquc subliliuie 
et diligeiitia a nobis ordinatis , statuit sancu c( 
universulis synodus aliam fidcm nulli licere pro- 
fileri, aut scrihere, aiit docere, aul dicere aliter. 
Qnl antem andent exponere aliam fidem, nui pro- 
ferre, aut docere aliud symbolunl, voleotibus con- 
verli ad scicnliam vcritatls, ex gentilibus, ex Judiis, 
vel haereticis quibuscunque, si quldem episcopi anl 
clcrici fuerint, alienos esse episcopos ab episcopalD, 
et cleros a clero. Si vero monachi vei laici fuerlni, 
anathema fieri. 



CAPITLLA EJUSDEM GI1ALCED0NENSI8 COISClLn. 



I. De canoiaibns onkscojiiaqne eonciKi conser'- 
vandis, 

i. Qiiod non oporiet clericos ant monachos prae"- 
a'i:i sa^cularia vel caiisas susdpere. 

.5. Qiiod non oporteat episoopos aut quoslibet ex 
clero per pecunias onlinare. 
. 4. De bonore monachis compelente, et ut nulhis 
eorum tcntet ecclesiaslica aut saecnliiria inquictarf 
oegotia, ncc alienum feervum praeter conscicntiam 
rD^BHui ejus siiscipere. 

. 6. Quod non liceat episcopo aut ciiilibct ex clcro 
de alia ad aliam tvansire civilalom. 
. 6. Quod non oportet absolute quosliliet ordinari. 
. 7, De clcricis et-monachis in stio proposito non 
mancnttbus. 

8. De clcricis qui siint in parocuiis, mona.slerils, 
•nlqiie mnrlyrns qnse sub pofeslale cpiscopontm 
iiiiiusctuusque civitatis existuni. 

9. Qttod non oportcat clericls prajiermisso epl- 
«coiH> ad saicttkiria jiidicta wimmeare. 



C 12. Qiiod neqoaquam duobus metropoliuais pr»* 
vincia dividatitr. 

73 ^^* 0>iod nonoporleat extraneos clericossiDe 
«ominendatitils litteris ministrare. 

14. Quod non liceat clcrico uxorem socl^e alterios 
accipcre, uisi forie spondeat se ad veram Odeiii 
venire. 

45. De diaconissis muiieribns, qaod non licealnisi 
qitadragenarias ordinari. 

10. De monachis vel pnetlis Deodicalls; qnodoofl 
liccal eis nupliis jungi: 

17. 0e ecclesiis in parochiis per triginla annosali 
episcopo haliitis vel renovalis urbibtis. 

18. De conspiratjone clericoniin, qood Gneci fr*- 
tri(w dicunt. 

19. Qiiod oporleat per proviacias bis in aniio coo' 
cilia fieri. 

40. Quod minimeclericisin aliam civilatera irans- 
migrare liceal, nisi eis qui pro perseculionepr^ 
prias amiserint civitates. 



m DECHETAUVM COLLOCTIO. UO 

fS» De derids et monachis excomniuiiicandisL , A ^o. Quod non opoiirat. posl ob'iiim episcopi ordl- 



qni pnelwt«liiiiuieai sui episcopi ad urbem regiam 
^eniQnU 

ih, Quod non Hceal monasteria qux consecrata 
«int divcrsoria sacularia flcri. 



naiionem allerius differre episcopi. 

26. De oeconomiSy id est dispensatoribus singuCa 
Ecclesiis habendis. 

27. De bis qui sibi rapiunt uxores. 



INCIPIUNT DECRETA CONCILII GHALCEDONENSIS. 

(Anno Damini 454, m Aria.) 



Regnlas sanctts Patrtbus in unnqnaque synodo us- 
qne nnnc oroHitas, proprium robur obtinere statui- 

IDIIS. 

II. Si quis episroporum accepta pecnnia ordina- 
lionem feceril, et sub pretium deduxerit impreliabi- 
lemgratiam atqoe ordinaverit per pccunias episco- 
poni, site coepiscopUmJsive prest)ytenim»sive diaco- 
nnm, aut quemcunqne alium qni connnmeralur 
inier clericos» aut aecepta pecunia ordinaverit neco- 
nomom, id est defensorem sive paramoiiarium , 
quicnnque ergo hxc meditatos fuerii, sive convictus 
fneril, ipse qtiidem subeat gradus sui periciili , et 
qnisicordinalns fuerit, nullum habeat friictum ex 
hiijQsniodi mercimonio et creatione probrosa,sed sit 
arienns et dignitalis el solliciludinis e]us quam per 
pccQnias intravil, sed et ille qui tam turpibus et il- 
Rciiis tntercessor apparuit, stquidem clericus fuerit, 
He proprio discedat gradii. Si vero laicos sive Mt- 
nacbus foerlt, anathema sit. 

III. FerTentt in sanctam synodum quia de his qoi 
in clero connomerantur, quidam propter turpis l«- 
cri gratiam majorum possessionnm conductiones et 
cansas saecnlares suscipiunt , et seipsos qnidera a 
luinisieriis sanciis per desidiam separaiit, ad domos 
auteni sa^cnlartnm conctrrrunt et subslantiarum eo- 
mm gnbemationes avariti» causa suscipiunt. De- 
«rcvit ergo sanctaet magna synodiis, neminem dein- 
ops eorum, hoc est , non episcopum , sive ciericom, 
ani monachum condncere possessiones, aut misceri 
srcnlaribus procorationibns, Tiisi forte qiiilegibnsad 
minonim tutelas aeiatum ,^sive curationes inexcusa- 
biies attrahvntur, ant cui ipsios civilatis episctpos 
€cclesiasiicamm remm commiserit gnbemacula,'vel 
orphanoram, aot viduamm quse tndefetisae sunt, aut 
e-.inini personarom quae ma«ime ecctesiastico indi- 
gent adminiculo, propier timorem D#>i. $i qiiis vero 
irmsgressus fuerit statuia, eorreptioni ecclesiasticae 
siibjaceat. 

IV. Qo! Tere etpure solitariam elignnt vltam, di- 
gni sunt convenienti honore. Qota tameti qiiidam 



B snni,subJeclos esse debere episcopo et quleti operam 
dare, atque observare jejnnia et orallones in locia 
in qtiibns semel Deo se devoverunt permanentes, ei 
neqtie communicare ecclesiasiicas neque saeculares 
alrqnas altreclare aclioncs rclinquenles proprla mo- 
nasteria, nisi forle jubeantur propter uigcntes ne- 
cessitates ab tpsins civitatis episcopo; et neminem 
servomm suscipi in monasterium ut slt ciim eis mo- 
nachus, nisi cum Domini proprti conscientia, pne- 
tei^euntem vero litBcdecrevimusextracoiiimnnionem 
esse, ite nomen Domini blasphemetur. Convenil 
ergo civitatis episcopo coram sollicitudfnemque ne- 
cessariam monasteriis exhifoere. 

V. Propter eos episcopos sive clericos qni de ci« 
vitate ad civitatem transeunt, placnit definitiones 
C datas a sanctis Patribtis habere propriam firmita* 
tem. 

y\. Nemmetn aosotote ordinnri presbyterum vel 
diaconum, nec qnemlibet in ecclcsiaslica ordina- 
tione consiitntum , nisl manifeste in Ecclesia civt- 
talis, sive possessionis, aut in martyrio, aut In mo- 
nasierio hic qui ordinator mereatur ordinationis pu- 
l)licare vocabulum. Eorum qui absolnte ordinantur, 
decrevft sancta synodus vacuam haliere manus 1m- 
posiiionem, et nullum tale factum valere ad fn]u- 
riam ejns qui enm ordinavit. 

TIT. Eos qui semel in clero taxatlTuemnt, sive in 
monasteriis depnlati , decrevimus, ncque ad mili- 
tiam, neque ad honores saeculares venire. Eos autem 
qui hoc ansi fuerunt facere et non actum rei poent'- 
^ tere maluerinl , ur ad hoc idem revertanlur, quod 
anie obteiitum Dei proposuerunt sibi anatbcmatN 
zari. 

Vlil. CYericr in parocliiis, monasteriis autmariyrns 
constiluti, sub potesiate sint e]tis qiii in ea est civitaie 
episcopus secundum Iradilionem sanctorum Patrum, 
tiec per prxsumptionem recedant a suo episcopo. Eos 
vero qiti ausi fuerunt rescindere hujusmodi instito- 
tionem qiiocunqne niodo, vel si noluerint subjacere 
proprio episcopo, si qtiidem fuerint cleHci, pro per- 



•^llMAlSAVkA enki<k/*A«n> 



<kM^A*w»nAVSAniKtic 



5tl APPEND. AD S.«C. IX. — ISIDORI MERCATORIS 3H 

propnutn episcopum, vel cerle si fucrit judicium A li''^"^^ ^^^"'^io>^^"^ sancise synoai prxlerierit, regob- 
ipsius episcopi, apud arbitros ex utraque parte ele- 



Cios audialur negotium. Si quis vero contra huec fe- 
cerit, canon^jm subjaceat correptionibus. Et si cleri- 
cus adversus suuu) vel alium cpiscopum babeat 
causam, apud nudienliam synodi proviucioe conque- 
ratur. Si vero conlra ipsius provinci» metropolita- 
num episcopum episcopus sivc clericus habeut con- 
troversiam, pergatad ipsius dioecesis primaiem,aut 
certe ad Constantinopolitanae regiae civitaiis sedem , 
ut eorum ibi proprium negotium exquiralur. 

X. Non licere clericum in ecclesiis duarum civi- 
tatum ordinari, sed in ea in qua ab iuitio ordinatus 
est, et cujus expetitio erat antc profugium. Kt si 
propter vanae glorix desidcrium contigerit, ut post 



rum condemnalionibus subjaceal. 

XV. Diaconissam non debere ante qiiadragtnta 
aiinos ordinari, et lioc cum diligenli probalione. Si 
vero susccperit ordinalionem et qiiunlocunque teii^ 
pore observaverit minislerium, el |K)stea se nuptib 
tradiderit, injuriara faciens Dci gralio*, baec aua- 
tbema sit, cum eo qui in illius nupiiis ODiiveniL 

XYl. Si qua virgo se dedicaverit Deo, simiCler 
Rionacbus, iion licerc eis jungi nuptiis. Si vero iii- 
venti fuerint hoc facientes, inaneant exconiinuni- 
cati. Slaluimus ^ero posse in eis facere bumanitatciu, 
si ita probaverit ioci eptscopus* 

XVil. Per singulas ecciesias ruslicauas, parochias 
sive possessioiies, manere immobiles apuil eos qHl 



ad majorem ecclesiam confugerit , eum iudubitanter B eas retinent episcopos, et mnxime qiii eas sine Ti&- 



revocari debere ad eam in (|ua ab exordio ordinatus 
est, et ibi tanlummodoministrare. Si quis vero jam 
iranslatus esl ab alia in aliam ecdesiam, nibil babcat 
commune cum priore ecclesia, sive sub ecclcsia coih 
slilutis marlyriis, sive in parocbiis vel xenodocbiis, 
aut eorum negotiis. Eos vero qui ausi fuerint post 
ordinalionem biijus magnae et univcrsalis synodi 
agere quae prohibila sunt, statuit saacia synoJu.) 
cadere de proprio gradu. 

XI. Omnes piiipcrcs (^ in.iigeutes ecclesiastici» 
auxiliis cuiu proriciscuntur sub probatione epistolii, 
sive pacis, qu;x: dicunlur ecclesiasticx, tantummodo 
commendaii stutuimus, et noncommendaliliis epi- 
slolis, quia commendaiitias cpisiolas quas dicimus, 
eos tantum accipere convcuit qui in opere sunt cla- 
riores, utcis tanlummodo praebeantur. 

XII. Pcrvenitad nos eo quod quidam prxter cc* 
clesiasticos ordines affectantes potentiam per pra- 
gmatjcam formam unam provinciam in duas divi- 
dant, ila ut ex boc inveniantur duo mctropolilani 
episcopi in eadeiu una esse pruvincia. Statuil ergo 
sancia synoJus dcinceps nibll tale attentari a 
quoliljet episcopo Eos vcro qui tale aliquid tenlave- 
rint, de proprio gradu cudere. Si quoe vero ante civi- 
t:ites per pragniaticam iinperialeiu roetropolitani 
uominis bonore decoraLne siiiit noinine solo perfru- 
antur, et qui ecclesiam ejus regit episcopus, privi- 
legio metropolilano episcopo jure proprio reservato. 

XIII. Extraneum cleiieuin et lectorem exlra civi- 



lenlia jam pcr triginta annos teuentes gubemavt- 
rvittt. Si vero iiitra trfgiiita annos jam facu fuerit, 
aut fiat, de bis altercalio iicere eis 74 Qut se dixe- 
runt Ixsos proptcr eas movere apud synoduin pro- 
vinciae certamen. Si quis vero putaverit se a proprio 
metropolitano gravari apud primatem dtoeceseos, 
aut apud Constanlinopolitanoe ctvitalis sedem, agai 
judicium, sicut dictum est. Si vero quaelibet civitas 
per auctoritatem imperialem renovata est, ant si re- 
.novetur, in poslerum civilibus el publicis ordina- 
tionibus, etiam ecclesiarum parochiauaruui setio^ 
tur ordinatiOf 

XVIII. Coiijurationum et conspiralionum critnen, 
quod apud Graecos dicitur fratrea, piiblicis eliam 
Icgibus certum est penitus inbiberi, boc uiulio magia 
in sancta Dei Ecclesia, ne ilat, convenit abdicari. Si 
qui vero clerici vel monadti inventi fueriiit conju- 
rantes, aut fratreas vel factiones componeiues aliqaas 
suis episcopis, aut aiiis cicricis, omniuo cadant ik 
proprio gradu. 

XlX.Pervenitad aures nostras quod io proviociia 
constituta episcoporum concilia miniine celebrenliir. 
Ex Ih)c probaiur, quod multae quae corrcctiooe opus 
habeant ecciesiasticae rcs negligantur. Statuit igiiur 
sancta synodus hxc secundum Patrum regubs, bis 
in anuo in unum coiivenire per siugulas provimiii 
episcopos, ubi singula qu» emerserint, corriganlur. | 
Qui vero nolueriut convenire episcopi constituti, ia 
suis civitatibus, et hoc niaxime cuiu sui corpur:» , 



talem suam sine commendaiiiiis littcris proprii epi- D gaujiaie cousistentes, etiam omnibus aliis urgenli- 

bus ct iuexcusabilibus negotiis liberi suiit, iiceie eo» 
fratcrnse cbaritatis adinonilioiiibus corripi. 

XX. Clcricos in suis ecclcsiis constilutos, sicul 
jnm definivimus, non licere in alierius civiiatis er- 
clesiis ordinari, sed acquiescere in ea iu quaab ini^H^ 
ministrare meruerunt , exceplis illis qui propriu» 
civitales perdiderunl, et cx neccssitate ad alias cc- 
ciesias inigraverunl. Si vero quicunque episcopni 
posi diiliiiitioiiem isUtn ad alium episcopum plt- 



scopi uusquam penilus iiceat ministrare. 

XIV. Quia iii quibusdum proviiiciis concedilur 
psalmistis et lectoribus iixores accipcrc, staiiiil saii- 
cla synodus prorsus non licere cuiquam ex bis alle- 
rius sectx accipere uxorem. Si qiiis vero prxveiiit 
et habet jam de tali connubio Oiius, si forte prxve- 
ueril eos jam apud bxreticos bnpiizari, dcbet cos 
offerre sanctse Ecclesix catlicIiciG, ut ibi conununi- 

CCnl. Qui V— " " - ' • •' " .i nnritiiiiiQdo 



;i5 DECHETALIUM COLLECTIO. 511 

XXI. Clcricos sive laicos qiii accusaverinl cpisco* A Anaioliiis cpiscopns ConsianlinGpoIilanac civiiaiis 

novae Uoinx, dcfliiiens subscripsit. Juveitr.ulus epi* 



lum nui clericos, iemere alque indifferenler non 
lcbere su3cipi in accusatiODem, nisi prius eorum 
•pinio fuerit perscrulata. 

XXII. Non licere clericis post morlem episcopi 
apere periinentes ad eiiin res, sicul jain prxcedeii- 
ibus regulis siatuium habeiur. Si vero bxc fcce* 
ini, periclilari se noverinl a proprio gradu. 

XXIII. Pervenit ad aures sanctx synoJi, quia cle- 
ici quidam el monacbi niliii sibi hnbenies iiijun- 
lum a proprio episcopo, iiiterdum vero etiam ilii 
|ui ab eo fuerant excominunicati, veniani ad regiam 
'iviialem Consiantinopolitanam, et multis tempori- 
)us in ea consistentes perturbaliohes IranquiUilali 
icclcsiasiicx ferant» et diversoruin domos corriim- 



scopus Ilicrosolymiinnus definieus subcripsit. Maxi- 
miis episcopus Aiilioctienus denniens subscrips.t. 
Quintiiius episcopus Cappa;locix Cxsariensis, dcfi- 
nicns subscripsit. Palafindus episcopus Ileraclxa* 
Maccdoniensis, vicein ageiis sanclissimi viri Aua- 
stasii, defiiiiens subscripsit. Slepbanus cpiscopus 
Epbesinus definiens subscripsil. Liiciuiius eplscopus 
Bizensis, vicem agens sanclissimi cpiscopi Qsiiriaci 
Jleracli» Traciensis, defiiiiens subscripsiu Eusebius 
episcopns Galatbix Anquiriensis defiiiiens subscri- 
psit. Diogenes episcopus Quiriensis definicns sub- 
scripsit. Pelrus episcopus Corintbcnsis defiuiens 
siibscripsit. Florus episcopns Sardinensis definiens 



Mini. Siatuit sancta synodus hos quidem primum B subscripsit. Eunomius episcopus Nicomedensis defi 



louimonere per defensorem Consiantinopolitan» 
lanctae Ecclesiae, ut exeant de regia civiiaie. Si au- 
icm in eodem proposiio improbe perduraverinl, 
Hiam invitos eos ipse expellat defensor ut ad sua 
loca perTcniant. 

XXIV. Quae semel consecrata fuerint monasteria, 
rnm ]udicio sui episcopi maneant perpelua, et pcr- 
iinenles ad en res conservari ipsis inonasleriis de- 
rrcvimus, nec ulterius posse ea fieri ssecularia ba- 
bilacula. Qui vero permiserint bxc fieri, subjaceant 
his condemDaiionlbus, quae per canones constitutx 
sunt. 

XXV. Quoniam quidam metropolttanoruin, sicut 
1(1 nos perlalum est, negligunt crcditum sibi gregcm, 



niens subscripsit. Anastasius episcopus Nicensis de- 
Oniens subscripsit. Eletilberius episcopiis Cbalcedo- 
nensis definiens subscripsit. Jdem omnes episcopi 
^, definienies subscripserunt. 

Postquam recitAta esl, piissimus impcrator ad 
sanctum concilium dixit : Dical sanctuin concilium 
si ex consensu omniiim episcoporum dcfinilio« qux 
nunc lecia esl, prolata sit. Omnes revcrcndissimi 
episcopi responderunt : Omnes sic crediinus, una 
fides, una senteniia, omnino idem fuciamus. Omnes 
conseniientes siibscripsimus. Omnes orthodoxi sii- 
roiis, hu>c fidesPalrum, htxc fidesapostolorum, hxc 
recle credentium, hnDC est fides qu« orbcm terra- 
rum salvat. Marliano, novo Constantino, novo Paulo, 



51 ilifferunt ordinaiiones lacere episcoporuni, plicuil C novo David, imperaiori piissimo domino Augwslo 



mtUR ^nodo intra Ires menses fieri ordinationes 
episcoporum, nisi forle incxcusabilis necessitas co- 
egerit lempus ordinationis propagarl. Si autem qiiis 
cpiscoporuro haec non observaveril, ipsuin debcre 
ecclesiasUcx condemnalioiii subjacere, redditus vero 
ejusdem viduaix ecclesiae integros rcservari apud 
ceconomum ejusdem ecclesix placult. 

XXVI. Quia in quibusdam ecclesiis sicut ad nos 
pcrvenil, sine^ccconomo episcopi res ecclesiaslicas 
iracinnl, placuil oinnes ecclesias episcopos babcntes, 
liabere oeconomos de proprio clcro, qui gubernent 
ecclesix res cum arbilrio sui episcopi, ut non sine 
tesiimonio sii gubernaiio ipsarum rerum eccle- 
siasiicarum, et ex hoc deveniat dispergi ejusdem res 



viia ejns. Et post has voccs piissimus el fidelissimns 
imperaior ad sanctam synoduin dixit : \eneranda 
catliolica fides a sancta et universali synodo secun- 
dum Patrum exposilionem manifesla est. Et si labo- 
rem reverenliae veslrae et convicium fcciinus, maxi- 
mas agimus gratias omnipotenti Deo Salvatori no- 
stro, quia muliorum erranliuin circa fidem ampuiata 
discordia in unam eamdeinque fidem omnes nuoc 
couvenimus, sperantes celebrem vestris precibus et 
mcliorem super omnes partcra a Deo donari. Suncta 
synodusiterum exclamavil : Ibecdigna vestri imperii, 
haec propria vestri impcrii, bsec correctio vestri im- 
perii digna Chrislo, digna imperii fide, propterea 
pacificatur orbis ierrae. Et post Iias voces piissimus 



ccclesicE, et sacerdotali dignitali obtrectatio geoe- ^ ei fiilelissimus imperutor ad sanctam synoOiim dixit 
reiur. Si vero quis non observaverii haec, divinis 
subjaceal regulis. 

XXVLL Eos qui sibi raplunt uxores, vel eos qui 
auiilinm praestiierunt, siatuii sancla synodus, siqui- 
(^emclerici foerint, cadere de proprio gradu. Si vero 
laici fuerint, analhema sint. 

Subscripiio epticoporum. 

Pascbasius episcopus civiialis Lilibilanae, vicem 
agens beaiissimi episcopi Leonis, definiens subscri- 
|biu Lucentius episcopus, civitatis Ausculitanae, id 



Vencrandamcatbolicam fidem sancUe vencrabilis syn- 
D Ji secunilumPatruin expositioneminanifcstam,jnxta 
le^em et coiivcnieiitein esse, vestra iranquillitas pro- 
bct, et omtiem in posteriim conlcnlionis occasionem 
circa suain fitleni amputari. Si qiiis igitur idiota, vel 
militaris, seu clericus piiblicc turbam congregans 
sub oblenlii disposilionis lumulium fecerit, siquidem 
tdiota proscriptus expcllalur a regia urbe, miliiaris 
vero seu clericus [gradus sui pcriculum sustinebit, 
et aliis poenis subjacebil. 






$t5 



APPEND. AD SiEC. rX. - ISlDOUI MERCATOIUS 



dt€ 



uuiversis populis. Tandem aliqitando qood summis \ gllgere quod diu latuerai, gcivit, nec {yaiefaeio 

scelere passa est poenam sceleris evltare. SenUniiH 
iiaqne divinis humanisque damiiatus, synodJcBn 
dccreiuin, ut merebatur, accepit, reus diviniuii, 
75 <^u*i faciebat injuriam , reus bominibus, qnos 
decipere conabalur. Proxime eienim innunen- 
bilcs ex toto orbe beatissimi eplscopi Clali»- 
doii» congrcgali improba praedicti Euticfactis una 
cum synodo ejus causa habita ^pulere commeDU, 
sicut sanclorum d«fini(a majorum quae vel apud 
Nicxaro a trecentis decem ct octo cohsliiuta sod(, 
vel in bac postca aima urbe a centuin quiuqaa^lDU 
sunt episcopis dcciarata , vel apud Ephesum , oud 
Nestorii est error exciosus, pncsidcniibus Rofflaoi 
urbis Coelcstino , Cyrillo et Alexandriiix civiutis 



votis atque sludiis optabamus evenlt, remoia est de 
orthodoxa Christianoram lege coiitentio, tandem 
remedia cnlpabilis erroris inventa sunt, et discors 
populorum sententia In ununi conscnsum, concor* 
diaiiiqiie convenit; ab universis etiam pix)viiiciis reli- 
giosissimi sacerdotes Clialcedonam veneiunt, juxta 
iiosira pru2ccpta, et quod observari iii rifligione de- 
bcat pcrspieita diffinilione -docnenint. Discessit igi* 
tnr jam prorana cohtentro. Nain vere impius atqge 
sacrilegHS cstqur post to( sacerdotnni sententiamopi* 
nioni suae allquid traclandtiin reliquit. ExtTem«ie 
qutppe deinen(i:c osi in medio et perspicuo die com* 
iilentltimn lumen qotcrere. Quisquis enim post veri* 
laiem repertum aliquid uitcrins discutity mendaciuHi 



quairit. Nemo itaque vel clericus militans et aUerius R cpiscopis- Ea igitur quae sunt juxta pristinam disd- 



cujirslrbet condittonis de fide Chrtstiana pobliee ter< 
minata c6ad<itiatis ct audietitlbus tractare conetiir 
in posterHni,ex lioc tuiuoltus et perfidiieocc4istonem 
requirens. Nani injurtam faeit judicio religiosissimflc 
synodi, sl qnis semel judicata recte disposita revol- 
verc, ct publice disputare contendit. Cum ea quos 
nuiic de Chrisiinna lidc siatuta snni juxta apostolicas 
exposiiiones ci inslKota sanctomni Patrum 518 el 
450 dcIltrKa esse noscantiirv Naui in contemploribos 
hujus legis i^oeiia non deerii, qiiia non soluni conlra 
ftdeni beiie conipositain veniunl, sed eliam Jttdaii el 
pi^gani et hiijijsccmoili cerlaniine profanant vene- 
rniida mysteria. Igitur si clericus erit, qiii publlce 
iraciarc dc rcligioiie aiisus fucrit; a consortio cleri- 



plinam a veiierabili syiiodo Chalcedonensi defiDiu 
illa fide qua Deum coliinus pcroninia servanda ceo- 
suiinus a(que censemus, quia vaide consequens esi 
ulsacerdotuin pura meiite Deum colentium defiima, 
quse pro orthodoxorum fide . sacrosanct» .secoe- 
dum Patrum regulas prxccsserunt^ unacamVenen- 
tione conservare. Quoniam principalis providcfliit 
esl omne malum inter iiiitia opprimere, el ser|)3h 
lum morbiim legum medicina rcsecare, back|e 
decernimus eos qui Eutichetis errore decipiunioraii 
exemplum Appollinariorura quos Eutiches secaios 
est, quos venerabiles Patrum regulx, id est, eccle- 
siasiici canoiies et divorum principum sacralissioke 
sanctiones condemnant, nullum episcopuin , nullDiD 



coruin rcmo^-ebiiur. Si vero militia prasditus sil, C presbyierum . nullos creare vel appellarecleriroi, 



cinguio exspoHabilur. Cxieii etiani hujus criminis 
rei de hac sanciissiina urbe pcilentur pro vigore 
jiidiciarlo,etiam competentibns snppliciis subjugandi. 
Constat eniin luereticffi insanias exonlia roinitemque 
nutrlri, duin pu1>lice qnidam dispiitant atqne con« 
lenthint. Unrvcrsa ergo quac a sancta synodo Chalce- 
doiiia consiituta sunt, cuslodirc debebunt, nihil post- 
oa dubilauiri. Hoc itaque cominoniti nostni* since- 
ritatis edicto, obsisdtc proranis vocibns, uherius de- 
sinite de divinis dispTitare quod nefas csi, quia non 
'isoluin divino judicio peccatum hoc, prout crcdimus, 
punielur, vcruin ctiam legum ct jndicum auctoritate 
coercebitur. Proposiia vii Kalend. Februarii Con- 



ipsuniqueEutichetemnomine presbyteri qiio m\iK 
utens exspoliatus est, in tolum carere» Si qui lana 
contra definita nostra episcopos, presbyteros, c£te 
rosque clericos ausi fuerint ex his creare, uia 
factos qiiam facientcs vcl pnesumentes sibi, cunci»* 
ruin bonoruin aiuissioni puriculoque subjacere eisi- 
lii perpetui pra^cipiinus. Coiigregandi autem uiODa- 
chos, aut icdificandi roonaslcria .jiullum eoraia 
jubetiius habere licentiam , loca forte in qus m 
convenire aliquando tcnlaverint confiscari, si Utea 
doniino ioci sciente convencrint. Quod si ignonnU 
auctore convenerinl, conducioi^esloci, fuslibus essos 
deportationem subire censcuius. Ipsospraierca niliil 
cx testameuto cujuscunqne capere, uihil ets qi^< 



«tantinopoli Patricio consule. 

JncipU sacra ValeiUininni et Martiam AuauHorum ^^ eiusdem erroris sint relinqiicre per tesumenin, aJ 
po$t concHium Chatcedonense m confirmaiione 
ejusdtm cohcHH at damnatione hwreiicorum tanr 
ctio. 

Iinperaiores ViLENThNiANDS et Martiamcs Augiisti 
Pallauio pncfecto pi-xlorii. 

Divin^e scuiper po(entiae referendai atqiie agendoe 
fiuiit gratia}, quae auctores luieresis, qiiae occulta, nec 
lalerc concedit, nec durare impunila pernii(itt. 

^liinrnm iiiiitm iiiaLrkmiii 1.»cranili li<kh<»i nlAn«km fik^ 



nullam cos patiniur spirare mililiam , nisi fon^ >J 
cohortalinain vel liinitaneam. Si quis cliain eiin 
prsedictam mililiam inTcntns fucrit roiiilare, ^^ 
qiiia cjus in religtoue ignorabatur perversitas, ^ 
quia post adeptum cingulum ad hunc devenit erro* 
rcin, solutus militia infidelitatis suae iructumboDe 
habeat,.ut optimoruro et palatii communione prive 

tiir. nAr silrhi 4iiiAni in min nMtiiR asL vicXi vel ClVi' 



317 DECRETALIUM 

kac €la<1e polluiioiiis polliiti sunl vel polluuiitur. Eos A 
aulem qui ante clerici orihodoiorum fiJei et niona- 
chi qnidaDi qui Eutichetisliabuerediversorium, quod 
iieque monasteriuin diceiidum est, eoqiiod in se re- 
ligionis liabuit inimicos, qui adbuc usque ih lanlani 
insaniain recesserunt , ut rclicto veiieruhilis culiu 
religionis iu syuodico dccrelo Chalcedonio quod lo- 
liiis peiie erl)is adunati deUniere sacerdotes , infau- 
slam Euiichelis seculi sunt assertioucin, qui, vera 
lucedeseria, tenekras cii^endas esse ciedulerunl , 
omnibus poeiiis qux prsecedentibus legibus adversus 
iKiTelicos definitse sunt , jubenius lcncri, inio citra 
Rumanum expelli solum, sicut praecedenles religlo- 
sissimx conslitutiones de Manichaeis conslilucre, ne 
eorum vcnenatis fraudibussceleralisqueconimcntis 
iooocenlum vel infirmorum aniini decipiantur. B 
Comperimus praelerea quaedam eos in contumeliam 
religionis et invidiam venerabilis synodicx diflini- 
tioDis fuisse mentilos, conscriptisque libris el char- 
Urum lomis plura finxisse, quae eorum insaiiiam 
adversus veram fidem aperte signarent» atque ideo 
prxcipiinus ubicunque hifjnsmodi scriplura rcperta 
fucrit ignibus coneremari. Eos vero qui sequendi 
sludio audierini sicscelerata dissereniem, denarum 
librarum auri multatioiie compescimus. Eos vero 
qui vel scripseriiit vel aliis legenda iradiderint do- 
ccndi stodio vel discendi, censemus deporiatione 
puniri; delenda est enim bscc infausla baercsis , 
sicui pridem edictis serenitaiis nostrae conliiietur, 
Omuibus autem odiinimus facultatem qua ultimo 
»upplicio coercebuntur qui illicita docere. teuuve« ^ 
riui, ita enim maieria sublrabeiur erroris , si pec^ 
calorum et docior defuerit et auditor, Paliadi parcns 
charissime aique aroantissime , illustris ilaquc et 
ntignifica auciorilas lua ediciis, propositis oiunibus 
fuciat nola quae jus&inius , ut cogiiosccniibus luo- 
<icraloribus proviuciarum eprumqtie ofiiciariis , de • 
fensoribus etiaiu civitatum, quod sanctain verainque 
fiileui sancio proposilo cuslodiendum esse ceuscuius.. 
Uuam si neglexerinl aut pernuscrint temorari de^ 
liaruin lihrarum anri muilatione percussi , ut reli- 
giouii» Ifguiuque prodilores , eliam de aesliniaiione 
luborabunt. Data xv Kalcii. Augusti Conslanii- 
iiopoli, Aspiralo et qui fuerit nuntiatus cousuiibus. 

lem alia Martiani imperatorit contra eosdem J) 
hmeticot, 

iinporator Martianos Augustns Palladio prxiori. 

Licet jain sacratissima constilutione niansue- 
tudiuis meae cautum ac definitim sii , qiiia in eos 
severius exerceiida sit, qui Eutichetis vei ApoUi- 
iiaris baereticam perversitalem secuti a religione et 
fide catholica deviarunl, Alexandrinae lamen urbis 
cives atque habilatores laniis ApoIIinarls infecli 
sunt venenis, ut necessarium fuerit ea quani ante 
saniimas , repeiita eiiam U^ge nunc dccernerc. 
Ouicunoue eri/o vel in han snr.rn nrhA vpI in 



COLLECnO. 5t9 

centi decem el octo sancli Palres iradiderunl, car 
lliolicam sanclam fidem in Nicaea civitate fundanies, 
vel iia ut 150 alii veiierabiles episcopi qui in hac 
alina urbe Conslanlinopolilana postea convcneruni, 
sicut Alhanasius et Thcophilus, et Cyrillus sanclae 
recordationis episcopi Alexandrinae civitatis, cre* 
didcruni, quos eliain Ephcsina syoodus, cui lealau 
ineniori;£ Cyiiilus pnefuii, in qua Nesiorii error 
cipulsus est , univcrsos secula esse , quos et oupe r 
venerabilis Chalcedoiie synodus estsecula, prioribus 
conciliis sacerdoium ex omui prorsus parte consen^ 
iiciilibus, nibilque adimens a sacrosaucto symbolo 
neque adjiciens seu Euticheiis dogmatafuuesta coii- 
dcinnans : sciant se esse haereticos ; ApoUinaris 
eiiiiii faciiiorosissiraam seciam Euticbes et Dios(orus 
sunt seciili. Iileoque oinncs hi qui ApoIJinaris vel 
Eutichetis perversitatein sequuniur illis poeuisquas 
divi relro principes contra Apollinaristas vei serer 
nius nostra post moduiu conira Eulichianistas 
sanxil, noverint se esse pleclendos^ Idcirco ApollU 
narislas, boc esi Eutichianistast quibus ctsi esl 
in appellatiooe diversitas, esse tamen in haQrcsi con* 
junciio, et dispar quidem nomen, sed ideiu sacrile- 
giuin , sive in hac alma urbe , vel in Alexandriiia 
civitaie, seu intra i£gypium suui, neque ita creduu^ 
sicut praedicli venerabilcs crcdebaiit , ncqiie viro 
reverendissimo Alexandrinae urbis antisliti Prothe- 
rio fidero orlhodoxam lcnenli coinmunicant secunduni 
divorum relro priucipum constitutiones qiia^ de 
ApoUinaristis promulgaios sunt , non habeant pote'^ 
statem faciendi lesiainentum , neque id acquiraii& 
quod ipsis ex lestamcnto cujiisquaiu fucrit reliciuiH, 
uihil eliam ex donaiione aliqua consequantur ; scd 
si quid ipsis vel liberuJitale acciderit, vel viv^nlts 
vel morientis fuerit voluniate coliaium , id prolinus 
fisco uoslro addicatur. Ipsi vero in nidlos aliquid ex 
rebus suis doiiare possiut» Episcppos quoque vcl 
presbyleros aliosque clericos ilJis croare et habere 
non liceal. Scientes tam Eutichianisiaf. qiiam ApoUi* 
Rarisix qiii nusi fuerinl cuiquain episcopi vd prc- 
sl ytcii vel clerici ncmen imponere, quaui fai qui lO-* 
iKiii fuerinl iinpositiim nomen sacerdotale relincro, 
cxsilio , rcrumque suarum amissioneni plectendos. 
Ees vero <iui ite hac catboiica Roma ccclcsiarum 
dcrici vel orthodoxae fidei inonachi fucrant, derclicto 
vcro Dei cullu , Apollinaris vel Euiirbelisliscresim 
sectati sunt , vel post hxc scctabuniur , oinnibus 
poenis quae vel prioribus legibus adversus haereiicos 
conslitiit^ie sunijubeiniisteneri, etextra ipsum quo- 
qne Rjmaiii iinpeiii solum pelli. Universi pi-setcrea 
Apollinarislae vel EutichianisUB non ecclesias, non 
monasteria sibi lonslruant, neque syuaxcs , neque 
coiivenlicuia contrahant, ncque ad doinum , nequc 
ad possessioncin cujuscunque, neque ad monasle- 
rium, neque ad qucmcunquo alxerius iocuui opera- 

inrp<i no.v.UiK riinfislissiuw COncrHfieiiliir. Oliod Sl 



3i9 APPEND. AD S^EC. IX. - 

sleriiim vero cjus civitalis orlliodoxx Ecclcsia: in 
ciijus lerrilorio csl, Jnbemiis addici. Si vcro igno- 
rante doniino , scienle vero qni dispcnsaiioncs do- 
mus e3(igit , vel conductore , vel prociiralorc , vel 
praedii parasinaxis convenlicula intcrdicta convene- 
rinl, conductor vel procurator sive auclor, vel qui- 
cunqne in domum vel possessionem vel monasle- 
rium reccpcrinl^vel passi fuerintiilicilasparasynaxes, 
conveniusquecelebrari, si vilis et abjectse conditionis 
sint fustibus publice et in poenam suam ct in aliorum 
exerceantur exempium. Si honesiae vero personas 
sunl, dccem libras auri fisco nostro cogantur in- 
ferre. Nulium praeterea Apollinarist^m vel Eutichia- 
nistam ad aliquam jubemus aspirare militiam , nisi 
ad cohorlalem vel limitaneam ; si qui vero conlra 
fecerinl, soluto cingulo honestorum hominum et 
palatii communione priventur, necin aliqua, nisi in 
ea in qua nati sunt civitate vcl vico ac rcgione vcr- 
sentur. Si qui vcro in bac alma urbe nali sunt , lam 
sacratissimo comilalu quam omni per provinciam 
metropolitana civitate pellantur. Nulli insuper Eu- 
tichianistae vcl ApolIinaristiP puMice vel privalim 
advocandi coetos , aut perversilnlem facinorosi do- 
gmatis asscrcndi sit facuUas. Nulli eliam contra 
venerabilem Chalccdonensem synodum liceataliquid, 
▼el dictare, vcl scribere, vcl legere, alqiie emiltere, 



- ISIDORI MERCATORIS 3S0 

A ncmo hiijusmodt habere libros audeat, Qood si in 
his criminibus fucrint invent! , perpetua dcporla- 
tione damnentur; hi vero qui discendi studio audie- 
rint de infausta hseresi dispuiantes, decem Ilbraroni 
auri qux fisco nostro appIicabuntor,subeantdispea- 
dium. Omnes vero cliarlx ac libri qui funesliiiB 
Eiilicheiis dogma fuerint complexi , concrcmentor. 
Parens charissime, tua illuslris igilur auctoritas qes 
hac sacralissima constitutione decrevimus in hac alaia 
iirbc, divcrsisque provinciis ac praecipue in AlexaO' 
drina civilatc et pcr universam iGgyptiacam dioece- 
sim edictis ex more propositis, ad onmiom notitiam 
faciat pervenire , ut cuncta quae statuiroos , in eos 
qiii rei fuerint deprehensi , severitas protinus exe^ 
cealur, scicntibus moderatoribus provinciarom eo- 

B rumque apparitoribus qui legis hujusquam religio- 
sissima sanctione custodiendam decrevirons , aot 
noglcxerint, aut aliquam permiserinl temeritate vio- 
lari , dcnarum librarum auri multam fisco nosiro 
cogantur inferre, insuper etiam existimationis sox 
perictihim sustincbunl ; ea quoque de paganis per 
omne Ronianum imperium aequaliter valitura ele' 
gimus, instanlissime in eos exerceantor quos con- 
slilerilprofanosritus celebrare. Data snb dieKalen. 
Augusti, Constantinopoli, Divo VIII ei AntemioJT. 
CC. concess. 



ATTICUS EPISCOPUS, QUALiTER 

Gracca elementa litterarum nunieros eiiam ex- 
primere niilhis qiii vel tenuiicr Gracci sermonis no- 
titiam hahet, ignorat. Ne igitur in (;icienilis cpistolis 
canonicis, quas mos Latinus formalas appcllal,aliqna Q 
fraus faJsitatis temere prsesumerelur, hoc a Pairibus 
trecentis decem et oclo Nicana coiigregalis saliiber- 
rime inventum est et constitutum , ul formatn" cpi- 
stolaehanc calculationis seu suppiilalioiiis habcant 
raiionem , id esl, ut assumantur in supputationem 
prima Grasca elementa , Palris et Filii et Spiritus 
sancti, hoc esi, n, T, A. Quae elementa et octogena- 
riuw et quadringentesimum et priinum significant 
nunieruni. Petri quoque aposloli prima littera , id 



FORMATA EPISTOLA FIAT. 

cst, qui mimerum 80 significat, e]us quoque qui 
scripsit epislolam prima liltera , cuiscribitnr secunda 
littera, accipientis tertia Httera, civitalis quoqce de 
qua scribitnr qudrta, et indictionis qa»cunque est 
temporis, idcm qni fuit nameros assumatur : atqoe 
ita bis omnibos Grscis litteris qnae, ut diximos, 
nnmeros exprimunt in nnom ductis, nnam quaecao- 
que fuerit coVIecta, summam epistolam teneat, hanc 
quisuscipit, omnl curo cauiela requirat expresse, ad- 
dat prxterea separatim in epistola nonagenarium et 
novnm numcrum qui secundum Graeca elementa si- 
gnincant. Valcte in Domino. 

Hucusqiic Concilia Graecornm. 



76 



CONCILIA LATINORUM 



SEQUUNTDR 

QUORUM PRIUS EST CARTHAGINENSE. 



^ D£CRETAL1UM COLLEGTIO. 522 

6. Ui derici aclus sttcuUriam vel lyrocaraiiones A iO. Ne episcopus alterios episeopi plel)es Tel flnes 



non suscipiaal. 

7. Ut clerici Tel laici in aliena Ecclesta non eom- 
municent sob lilleris sui episcopi. 

8. Ut implicali negotiis alienis ante redditam 
ntionem derici non ordinentur. 

9. Ut laici clericos actores tcI raiiocioatores sibl 
DOQ conslituant. 



usurpet. 

11. Declericis contumaclbus et de numero judi- 
tantium presbyterorum et diaconorom. 

li. Uipacu Inler episcoposiniu custodiantnr* 

15. Ut non liceat clericis fenerare. 

14. Ui laki contemptores canonum excomminii- 
centur , clerici vero bonore priventnr. 



mCIPIT CONCILIUM PRIMUM CARTHAGINENSE. 

Gam Gratus episcopus Cartbaginensi in concilio ; licet yestra prudenlia sit instrucU a Deo » et merea- 

nna cum collegis suis consedisset , et qui ex diversis ' tur in pace , et uniute consequi desuper munera 

pfOTineiis Africanis ,ad Gartbaginem conyenerunl, larga , Umen et ego unus ex vobis , et quo parem 

Feiice Baianensi , Fortunaiiano Rampuno , Gres- vobiscum solUcitudinem gero» propterecdesiasticum 

cenie Baiensi , Yindiciano Lacubaiensi , Abundantio ^ ordinem illud insinuare curabo. 

Adrumetino , Priato Begesilitano , Gaudentio Tur* II. Martyrum digniutem nemo profanus iufamet, 

reialiensi , Patricio Sincensi , Quieto Uiicensi » neque passiva corpora quae sepultura& Untum pro- 



Aiunulo Tebestiano , et caeteris quorum manus con- 
tineotur , idem Gratus episcopus diiit : Gratias Deo 
ojnnipotenti et Cbristo Jesu , qui dedii malis schi- 
saiaiibus iinem , et respexil Ecclesiam suam , ut in 
ejus gremium erigeret universa membra dispersa , 
qui imperavit religiosissimo GonsUntio imperalori , 
ui voiam gereret uniuiis , et mitteret ministros 
saoctl operis famulos Dei , Paulum et Macbarium. 
Dei ergo nutu congregati ad uniuiem , ul per di- 
Tersas provinclas conciiia celebremus , et universae 
provinciae Africae bodierna die concilium gratia Dei 
Gartbaginem veniret , unde considerantibus vobis 



pter memoriam ecciesiasticam commendari maa- 
dalum est , redigant , ut aut insania praecipltalos, 
aui alia ralione peccati disjunclos non ratione vel 
tempore competenli , quo martyria celebrentur mar- 
tyrum nomina appellent , ut si quis ad iiQuriam 
marlyrum clariutis eorum adjungat insanos , placet 
eos, si laici sint , ad p<jenitentiam redigi. Si autem 
siint clerici , post commonitionem et posl cognitio- 
nem bonore privari. Universi dixerunt , recie sU- 
bilit sanctilas vestra , boc et singulis conciliis sU- 
tutum esl. 
111. Gratus episcopus dixit : Et illud prascipue, si 



cam mea medioeritaie tractentur tiluii necessarii , q videtur vestrae dileclioni, cavendum esi, ut pasloris